ಕರ್ನಾಟಕ ದರ್ಶನ

ರಿಮೋಟ್ ಆಸ್ತಿ ನೋಂದಣಿ ಮಸೂದೆ

ಸಂದರ್ಭ: 

• ಮುಂಗಾರು ಅಧಿವೇಶನದ ಕೊನೆಯ ದಿನದಂದು ಶಾಸಕಾಂಗವು ಯಾವುದೇ ಚರ್ಚೆಯಿಲ್ಲದೆ ನೋಂದಣಿ (ಕರ್ನಾಟಕ ತಿದ್ದುಪಡಿ) ಮಸೂದೆ, 2026 ಅನ್ನು ಅಂಗೀಕರಿಸಿದೆ. ಉಪ-ನೋಂದಣಾಧಿಕಾರಿ ಕಚೇರಿಗಳಲ್ಲಿ ಭೌತಿಕವಾಗಿ ಹಾಜರಾಗದೆ ಆಸ್ತಿ ನೋಂದಣಿ ಮಾಡಲು ಇದು ಅವಕಾಶ ಕಲ್ಪಿಸುತ್ತದೆ.

ರಿಮೋಟ್ ಆಸ್ತಿ ನೋಂದಣಿ ಮಸೂದೆಯ ಬಗ್ಗೆ : 

• ಕಡ್ಡಾಯವಾಗಿ ನೋಂದಾಯಿಸಬೇಕಾದ ದಾಖಲೆಗಳ ಇ-ನೋಂದಣಿಗೆ (ರಿಮೋಟ್ ನೋಂದಣಿ) ಇದು ಅನುವು ಮಾಡಿಕೊಡುತ್ತದೆ.
• ಕೇಂದ್ರೀಕೃತ ವರ್ಚುವಲ್ ವಿತರಣಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಮೂಲಕ ದೃಢೀಕೃತ ಪ್ರತಿಗಳನ್ನು ವಿತರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.
• ಇಲಾಖೆಯ ಪೋರ್ಟಲ್ ಅಥವಾ ಸಾಫ್ಟ್‌ವೇರ್ ಅನ್ನು ಹ್ಯಾಕ್ ಮಾಡಿದರೆ ಅಥವಾ ವಂಚನೆ ಎಸಗಿದರೆ ಕಠಿಣ ದಂಡ ವಿಧಿಸುವ ನಿಯಮಗಳನ್ನು ರೂಪಿಸಲಾಗಿದೆ.
• ವಿಶೇಷವಾಗಿ ನಗರ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ ಅಕ್ರಮ ನೋಂದಣಿಗಳನ್ನು ತಡೆಯಲು ಆಸ್ತಿ-ಸಂಬಂಧಿತ ಸಾಫ್ಟ್‌ವೇರ್ ಅನ್ನು ಸಂಯೋಜಿಸಲಾಗಿದೆ.
• ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಹಿತದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಉಪ-ನೋಂದಣಾಧಿಕಾರಿಗಳು ಸೂಕ್ತ ಜಾಗರೂಕತೆ ವಹಿಸುವುದನ್ನು ಇದು ಖಚಿತಪಡಿಸುತ್ತದೆ.

ಅಧಿವೇಶನದಲ್ಲಿ ಅಂಗೀಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಇತರ ಮಸೂದೆಗಳು

• BMLTA ತಿದ್ದುಪಡಿ ಮಸೂದೆ, 2026: ಬೆಂಗಳೂರಿನ ಎಲ್ಲಾ ಪ್ರಮುಖ ನಗರ ಸಾರಿಗೆ ಯೋಜನೆಗಳನ್ನು ಅನುಮೋದಿಸುವ ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ಪ್ರಾಧಿಕಾರಕ್ಕೆ ನೀಡಲಾಗಿದೆ.
• ಕರ್ನಾಟಕ GST ತಿದ್ದುಪಡಿ ಮಸೂದೆ, 2026: ತೆರಿಗೆ ಪಾವತಿಯೊಂದಿಗೆ ರಫ್ತು ಮಾಡುವ ಸರಕುಗಳ ಮೇಲಿನ ಮರುಪಾವತಿ ಹಕ್ಕುಗಳ ಮಿತಿಯನ್ನು ಇದು ತೆಗೆದುಹಾಕುತ್ತದೆ.
• ಅಂಗಡಿಗಳು ಮತ್ತು ವಾಣಿಜ್ಯ ಸಂಸ್ಥೆಗಳ (ತಿದ್ದುಪಡಿ) ಮಸೂದೆ, 2026: OSH ಸಂಹಿತೆ, 2020 (ಕೇಂದ್ರ ಕಾಯ್ದೆ 37, 2020) ರ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ನೋಂದಾಯಿತ ಘಟಕಗಳಿಗೆ ವಿನಾಯಿತಿ ನೀಡಲಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಡಿಜಿಟಲ್ ಮೂಲಕ ಶುಲ್ಕ ಪಾವತಿಗೆ ಅವಕಾಶ ಕಲ್ಪಿಸಲಾಗಿದೆ.
• ಗ್ರಾಮ ಸ್ವರಾಜ್ ಮತ್ತು ಪಂಚಾಯತ್ ರಾಜ್ (ಎರಡನೇ ತಿದ್ದುಪಡಿ) ಮಸೂದೆ, 2026: ಸುಗ್ರೀವಾಜ್ಞೆಯ ಬದಲಿಗೆ ತರಲಾದ ಈ ಮಸೂದೆಯು, ಕಟ್ಟಡ ತೆರಿಗೆಯನ್ನು ವಿಧಿಸಲು ಮತ್ತು ಸಂಗ್ರಹಿಸಲು ಪಂಚಾಯಿತಿಗಳಿಗೆ ಅಧಿಕಾರ ನೀಡುತ್ತದೆ.

ಸಕಾಲ ಕಾಯ್ದೆ ತಿದ್ದುಪಡಿ, 2026

ಸಂದರ್ಭ: 

• ಕರ್ನಾಟಕ ಸಕಾಲ ಸೇವೆಗಳ (ತಿದ್ದುಪಡಿ) ಮಸೂದೆ, 2026 ಅನ್ನು ಅಂಗೀಕರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇದರ ಅನ್ವಯ ರಾಜ್ಯ ಸರ್ಕಾರವು ಹೊಸ ಸೇವೆಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸಬಹುದು, ಸೇವೆ ನೀಡುವ ಗಡುವನ್ನು ಪರಿಷ್ಕರಿಸಬಹುದು ಹಾಗೂ ಕರ್ತವ್ಯಲೋಪವೆಸಗಿದ ಅಧಿಕಾರಿಗಳಿಂದ ದಂಡ ಮತ್ತು ಪರಿಹಾರ ವೆಚ್ಚವನ್ನು ವಿಧಿಸಬಹುದು.

ಕರ್ನಾಟಕ ಸಕಾಲ ಸೇವೆಗಳ (ತಿದ್ದುಪಡಿ) ಮಸೂದೆ, 2026 ರ ಬಗ್ಗೆ:

• ಸರ್ಕಾರವು ಹೊಸ ಸೇವೆಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸಲು, ಸಕ್ಷಮ/ಮೇಲ್ಮನವಿ ಪ್ರಾಧಿಕಾರಗಳನ್ನು ನೇಮಿಸಲು ಹಾಗೂ ಗಡುವು ಮತ್ತು ದಂಡದ ರಚನೆಗಳನ್ನು ಮಾರ್ಪಡಿಸಲು ಅವಕಾಶವಿದೆ.
• ಕರ್ತವ್ಯಲೋಪವೆಸಗಿದ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸೇವಕರ ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆಯನ್ನು ಪರಿಷ್ಕರಿಸಬಹುದು (ಪ್ರಸ್ತುತ ಪ್ರತಿ ಅರ್ಜಿಗೆ ಗರಿಷ್ಠ ₹500 ದಂಡ ವಿಧಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ).
• ಕೆಳಹಂತದ ಪ್ರಾಧಿಕಾರಗಳ ಆದೇಶಗಳ ಮೇಲೆ ರಾಜ್ಯ ಸರ್ಕಾರವು ಸ್ವಯಂಪ್ರೇರಿತವಾಗಿ (Suo motu) ಅಥವಾ ಅರ್ಜಿಯ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಪರಿಷ್ಕರಣಾ ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ.
• ತಪ್ಪಾಗಿ ಪರಿಹಾರ ನಿರಾಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ನಾಗರಿಕರಿಗೆ ಶಾಸನಬದ್ಧ ಪರಿಹಾರ ಒದಗಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ; ಈ ಮೊತ್ತವನ್ನು ನೇರವಾಗಿ ಕರ್ತವ್ಯಲೋಪವೆಸಗಿದ ಅಧಿಕಾರಿಯಿಂದಲೇ ವಸೂಲಿ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ.
• ಸುಳ್ಳು ಅಥವಾ ಕಿರುಕುಳ ನೀಡುವ ದೂರುದಾರರ ಮೇಲೆ ದಂಡ ವಿಧಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ (ಇದನ್ನು ಭೂಕಂದಾಯ ಬಾಕಿಯಂತೆ ವಸೂಲಿ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ) ಮತ್ತು ಸಿವಿಲ್ ನ್ಯಾಯಾಲಯಗಳ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ನಿರ್ಬಂಧಿಸಲಾಗಿದೆ.

ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಾಹಿತಿ: ಕರ್ನಾಟಕ ಸಕಾಲ ಸೇವೆಗಳ ಕಾಯ್ದೆ, 2011

• ಇದನ್ನು 2011ರಲ್ಲಿ ಜಾರಿಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು (2012ರ ಕರ್ನಾಟಕ ಕಾಯ್ದೆ 1); ಸೇವೆಗಳು ಏಪ್ರಿಲ್ 2012ರಿಂದ ಲಭ್ಯವಾದವು.
• ಇದು ನಿಗದಿತ ಕಾಲಮಿತಿಯೊಳಗೆ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸೇವೆಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸುವ ಖಾತರಿ ನೀಡುವ ‘ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸೇವೆಗಳ ಹಕ್ಕು’ ಕಾಯ್ದೆಯಾಗಿದೆ.
• ಪರಿಹಾರ: ವಿಳಂಬವಾದ ಪ್ರತಿ ದಿನಕ್ಕೆ ₹20, ಪ್ರತಿ ಅರ್ಜಿಗೆ ಗರಿಷ್ಠ ₹500.
• ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಸೇವೆಗೆ ಓರ್ವ ನಿಯೋಜಿತ ಅಧಿಕಾರಿ, ಸಕ್ಷಮ ಅಧಿಕಾರಿ ಮತ್ತು ಮೇಲ್ಮನವಿ ಪ್ರಾಧಿಕಾರವನ್ನು ನಿಗದಿಪಡಿಸಲಾಗಿದೆ.

ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಾಹಿತಿ: ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸೇವೆಗಳ ಹಕ್ಕು ಕಾಯ್ದೆಗಳು

• ಮಧ್ಯಪ್ರದೇಶ ಈ ಕಾಯ್ದೆಯನ್ನು ಜಾರಿಗೊಳಿಸಿದ ಮೊದಲ ರಾಜ್ಯವಾಗಿದೆ (ಮಧ್ಯಪ್ರದೇಶ ಲೋಕ ಸೇವಾ ಗ್ಯಾರಂಟಿ ಅಧಿನಿಯಮ, 2010); ತದನಂತರ ಬಿಹಾರ ಇದನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿತು.
• ಇವು ರಾಜ್ಯ ಸರ್ಕಾರಗಳ ಕಾಯ್ದೆಗಳಾಗಿವೆ; ನಿಗದಿತ ಕಾಲಮಿತಿಯ ಸೇವೆಗಳನ್ನು ಖಾತರಿಪಡಿಸುವ ಯಾವುದೇ ಸಾಮಾನ್ಯ ಕೇಂದ್ರ ಕಾಯ್ದೆ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿಲ್ಲ.

ಸರ್ಕಾರಿ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಇವಿ (EV) ಚಾರ್ಜಿಂಗ್ ಕೇಂದ್ರಗಳು

ಸಂದರ್ಭ: 

• ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರದ ಪಿಎಂ ಇ-ಡ್ರೈವ್ (PM E-DRIVE) ಯೋಜನೆಯಡಿ ರಾಜ್ಯದ ಸರ್ಕಾರಿ ಕಚೇರಿಗಳು ಮತ್ತು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಆವರಣಗಳಲ್ಲಿ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಇವಿ ಚಾರ್ಜಿಂಗ್ ಕೇಂದ್ರಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಗುವುದು.

ಪ್ರಮುಖ ಅಂಶಗಳು: 

• ವಾಹನ ನಿಲುಗಡೆ ಅಥವಾ ಖಾಲಿ ಸ್ಥಳಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸಲು ಇಂಧನ ಇಲಾಖೆಯು ವಿವಿಧ ಇಲಾಖೆಗಳಿಗೆ ನಿರ್ದೇಶನ ನೀಡಿದೆ; ಈ ಪಟ್ಟಿಯನ್ನು ನೋಡಲ್ ಏಜೆನ್ಸಿಯಾದ ಬೆಸ್ಕಾಂ (BESCOM) ಗೆ ಕಳುಹಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.
• ಸಾರ್ವಜನಿಕರಿಗೆ 24×7 ಲಭ್ಯವಾಗುವಂತೆ ಕೇಂದ್ರಗಳಿಗೆ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಪ್ರವೇಶ ಮತ್ತು ನಿರ್ಗಮನ ದ್ವಾರಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.
• ಕೇಂದ್ರ ವಿದ್ಯುತ್ ಸಚಿವಾಲಯದ ಮಾರ್ಗಸೂಚಿಯಂತೆ, ಬಳಕೆಯಾಗುವ ಪ್ರತಿ kWh ವಿದ್ಯುತ್‌ಗೆ ಭೂಮಿ ಹೊಂದಿರುವ ಇಲಾಖೆಯು ₹1 ಆದಾಯ ಗಳಿಸುತ್ತದೆ.
• ಬೆಸ್ಕಾಂ 10 ವರ್ಷಗಳ ಒಪ್ಪಂದಕ್ಕೆ ಸಹಿ ಹಾಕಲಿದ್ದು, ಕೇಂದ್ರಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿ ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ; ಈ ಕೇಂದ್ರಗಳನ್ನು ‘ಇವಿ ಮಿತ್ರ’ (EV Mitra) ಪ್ಲಾಟ್‌ಫಾರ್ಮ್‌ಗೆ ಸಂಯೋಜಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.
• ವರ್ಗ ಎ: ಸರ್ಕಾರಿ ಕಚೇರಿಗಳು, ಆಸ್ಪತ್ರೆಗಳು, ಶಾಲೆಗಳು, ಕಾಲೇಜುಗಳು; ವರ್ಗ ಬಿ: ರೈಲ್ವೆ, ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ, ಮೆಟ್ರೋ ಮತ್ತು ಬಸ್ ನಿಲ್ದಾಣಗಳು.

ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಾಹಿತಿ: ಪಿಎಂ ಇ-ಡ್ರೈವ್ (PM E-DRIVE) ಯೋಜನೆ

• ಪೂರ್ಣ ರೂಪ: PM Electric Drive Revolution in Innovative Vehicle Enhancement.
• ಇದು ಬೃಹತ್ ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳ ಸಚಿವಾಲಯದ ಅಡಿಯಲ್ಲಿದೆ.
• ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2024ರಲ್ಲಿ ಅನುಮೋದನೆ ಪಡೆದು, ಅಕ್ಟೋಬರ್ 1, 2024ರಿಂದ ಜಾರಿಯಾಗಿದೆ;
• ಯೋಜನಾ ವೆಚ್ಚ ₹10,900 ಕೋಟಿ.
• ಇ-ದ್ವಿಚಕ್ರ, ತ್ರಿಚಕ್ರ, ಆಂಬ್ಯುಲೆನ್ಸ್ ಮತ್ತು ಟ್ರಕ್‌ಗಳಿಗೆ ಬೇಡಿಕೆ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಧನ; ರಾಜ್ಯ ಸಾರಿಗೆ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು (STUs) ಖರೀದಿಸುವ ಇ-ಬಸ್‌ಗಳಿಗೆ ಅನುದಾನ ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ.
• ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಇವಿ ಚಾರ್ಜಿಂಗ್ ಕೇಂದ್ರಗಳಿಗೆ ₹2,000 ಕೋಟಿ ಮೀಸಲಿಡಲಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ವಾಹನ ಪರೀಕ್ಷಾ ಏಜೆನ್ಸಿಗಳ ಉನ್ನತೀಕರಣ.

‘ಗೃಹ ಲಕ್ಷ್ಮಿ’ ಯೋಜನೆಗೆ ಮೂರು ವರ್ಷ

ಸಂದರ್ಭ: 

• ಕುಟುಂಬದ ಮಹಿಳಾ ಮುಖ್ಯಸ್ಥರಿಗೆ ಪ್ರತಿ ತಿಂಗಳು ₹2,000 ನೀಡುವ ರಾಜ್ಯದ ಪ್ರಮುಖ ಯೋಜನೆ ‘ಗೃಹ ಲಕ್ಷ್ಮಿ’ ಮೂರು ವರ್ಷ ಪೂರೈಸಿದೆ (ಆಗಸ್ಟ್ 30); ಈ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಮೈಸೂರು ಅರಮನೆಯನ್ನು ಗುಲಾಬಿ ಬಣ್ಣದ ದೀಪಗಳಿಂದ ಶೃಂಗರಿಸಲಾಗಿತ್ತು.

ಗೃಹ ಲಕ್ಷ್ಮಿ ಯೋಜನೆಯ ಬಗ್ಗೆ: 

• ಆಗಸ್ಟ್ 30, 2023ರಂದು ಮೈಸೂರಿನಲ್ಲಿ ಚಾಲನೆ ನೀಡಲಾಯಿತು; ರಾಜ್ಯದ ಐದು ಗ್ಯಾರಂಟಿಗಳಲ್ಲಿ ಇದು ಒಂದಾಗಿದೆ (ಶಕ್ತಿ, ಗೃಹ ಜ್ಯೋತಿ, ಅನ್ನಭಾಗ್ಯ, ಯುವನಿಧಿ ಜೊತೆಗೆ).
• ಪಡಿತರ ಚೀಟಿಯ ಪ್ರಕಾರ ಕುಟುಂಬದ ಮಹಿಳಾ ಮುಖ್ಯಸ್ಥೆ ಇದರ ಫಲಾನುಭವಿಯಾಗಿದ್ದಾರೆ.
• ಆದಾಯ ತೆರಿಗೆ ಪಾವತಿಸುವ ಅಥವಾ GST ರಿಟರ್ನ್ಸ್ ಸಲ್ಲಿಸುವ ಮಹಿಳೆಯರು (ಅಥವಾ ಅವರ ಪತಿಯರು) ಈ ಯೋಜನೆಯಿಂದ ಹೊರಗುಳಿದಿದ್ದಾರೆ.
• ಮಹಿಳಾ ಮತ್ತು ಮಕ್ಕಳ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಇಲಾಖೆಯು ಇದರ ನೋಡಲ್ ಏಜೆನ್ಸಿಯಾಗಿದ್ದು, ನೇರ ನಗದು ವರ್ಗಾವಣೆ (DBT) ಮೂಲಕ ಹಣ ಪಾವತಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.
• ಕುಟುಂಬದ ಮಹಿಳಾ ಮುಖ್ಯಸ್ಥರ ಆರ್ಥಿಕ ಸ್ವಾವಲಂಬನೆ ಸಾಧಿಸುವುದು ಇದರ ಪ್ರಮುಖ ಉದ್ದೇಶವಾಗಿದೆ.

ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಾಹಿತಿ: ಮೈಸೂರು ಅರಮನೆ (ಅಂಬಾ ವಿಲಾಸ್)

• ಇದು ಒಡೆಯರ್ ರಾಜಮನೆತನದ ಆಡಳಿತ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿತ್ತು; ಹಳೆಯ ಮರದ ಅರಮನೆ ಸುಟ್ಟುಹೋದ ನಂತರ 1897-1912ರ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು.
• ಹೆನ್ರಿ ಇರ್ವಿನ್ ಅವರು ಇಂಡೋ-ಸಾರ್ಸೆನಿಕ್ ಶೈಲಿಯಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಿದರು; ಮೈಸೂರು ದಸರಾದ ಪ್ರಮುಖ ಆಕರ್ಷಣೆ ಇದಾಗಿದೆ.

ಕರ್ನಾಟಕ ಪರಂಪರೆ ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾನ

ಸಂದರ್ಭ: 

• ರಾಜ್ಯದ ಸ್ಮಾರಕಗಳು, ಪುರಾತತ್ವ ತಾಣಗಳು ಮತ್ತು ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯಗಳನ್ನು ಸಂರಕ್ಷಿಸಲು ಹಾಗೂ ಜಾಗತಿಕ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ರಾಜ್ಯದ ಪರಂಪರೆಯನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸಲು ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ ಇಲಾಖೆಯು ಕರ್ನಾಟಕ ಪರಂಪರೆ ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾನ (KHCF) ಸ್ಥಾಪಿಸಲು ಪ್ರಸ್ತಾಪಿಸಿದೆ. ಪುರಾತತ್ವ, ಸಂಗ್ರಹಾಲಯ ಮತ್ತು ಪರಂಪರೆ ಇಲಾಖೆ (DAMH) ಈ ಪ್ರಸ್ತಾವನೆಯನ್ನು ಸಿದ್ಧಪಡಿಸಿದ್ದು, ಶೀಘ್ರದಲ್ಲೇ ಸಚಿವ ಸಂಪುಟದ ಮುಂದೆ ಮಂಡನೆಯಾಗಲಿದೆ.

ಪ್ರಮುಖ ಅಂಶಗಳು

• ರಾಜ್ಯದ ‘ಸ್ಮಾರಕ ದತ್ತು’ (Adopt a Monument) ಉಪಕ್ರಮದ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಇದು ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಲಿದ್ದು, ಸರ್ಕಾರ, ಖಾಸಗಿ ಮತ್ತು ಸಾರ್ವಜನಿಕರ ಸಹಭಾಗಿತ್ವಕ್ಕೆ ವೇದಿಕೆಯಾಗಲಿದೆ.
• 239 ತಾಲೂಕುಗಳಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಸಮೀಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 1 ಲಕ್ಷ ಸ್ಮಾರಕಗಳು ಮತ್ತು ಪುರಾತತ್ವ ತಾಣಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸಲಾಗಿದೆ.
• CSR ನಿಧಿ, ಅನಿವಾಸಿ ಭಾರತೀಯರು ಮತ್ತು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ದೇಣಿಗೆಗಳ ಮೂಲಕ ಅನುದಾನ ಸಂಗ್ರಹಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.
• ಯುವ ಪೀಳಿಗೆಯನ್ನು ಸ್ಮಾರಕಗಳು ಮತ್ತು ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳೊಂದಿಗೆ ಬೆಸೆಯಲು ಯುವ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಆಯೋಜಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.
• ಹಳೇಬೀಡು ಬಳಿಯಿರುವ ಹೊಯ್ಸಳ ಕಾಲದ ಕಲ್ಯಾಣಿ (ಕ್ರಿ.ಶ. 1160) ಇದಕ್ಕೆ ಉತ್ತಮ ಉದಾಹರಣೆಯಾಗಿದೆ.

ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಾಹಿತಿ: 

ಸಾಂವಿಧಾನಿಕ ಮತ್ತು ಕಾನೂನು ಚೌಕಟ್ಟು

• 49ನೇ ವಿಧಿ (ರಾಜ್ಯ ನಿರ್ದೇಶಕ ತತ್ವಗಳು / DPSP): ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಹತ್ವದ ಸ್ಮಾರಕಗಳ ರಕ್ಷಣೆ.
• 51A(f) ವಿಧಿ (ಮೂಲಭೂತ ಕರ್ತವ್ಯ): ನಮ್ಮ ಸಂಯೋಜಿತ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಪರಂಪರೆಯನ್ನು ಸಂರಕ್ಷಿಸುವುದು.
• ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಹತ್ವದ ಸ್ಮಾರಕಗಳು ಕೇಂದ್ರ ಪಟ್ಟಿಯ 67ನೇ ನಮೂದಿನಲ್ಲಿವೆ; ಇತರ ಸ್ಮಾರಕಗಳು ರಾಜ್ಯ ಪಟ್ಟಿಯ 12ನೇ ನಮೂದಿನಲ್ಲಿವೆ.
• AMASR ಕಾಯ್ದೆ, 1958 ಕೇಂದ್ರ-ರಕ್ಷಿತ ಸ್ಮಾರಕಗಳನ್ನು (ASI) ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ.
• ರಾಜ್ಯ-ರಕ್ಷಿತ ಸ್ಮಾರಕಗಳನ್ನು ರಾಜ್ಯ ಪುರಾತತ್ವ ಇಲಾಖೆ (ಕರ್ನಾಟಕ: DAMH) ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ.

ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಾಹಿತಿ: 

ದತ್ತು ಸ್ಮಾರಕ ಯೋಜನೆ (ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಯೋಜನೆ)

• 2017ರ ವಿಶ್ವ ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ ದಿನದಂದು (ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 27) ಚಾಲನೆ ನೀಡಲಾಯಿತು; 2023ರಲ್ಲಿ ‘ಅಡಾಪ್ಟ್ ಎ ಹೆರಿಟೇಜ್ 2.0’ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಯಿತು.
• ಇದು ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ ಸಚಿವಾಲಯ, ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಸಚಿವಾಲಯ ಮತ್ತು ASI ಯ ಜಂಟಿ ಯೋಜನೆಯಾಗಿದೆ.
• ಕಾರ್ಪೊರೇಟ್ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು (‘ಸ್ಮಾರಕ ಮಿತ್ರರು’) CSR ನಿಧಿಯನ್ನು ಬಳಸಿ ಸ್ಮಾರಕಗಳನ್ನು ದತ್ತು ಪಡೆದು ಮೂಲಸೌಕರ್ಯಗಳನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸುತ್ತವೆ.

ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿರುವ ಯುನೆಸ್ಕೋ ವಿಶ್ವ ಪರಂಪರೆಯ ತಾಣಗಳು

ಲಕ್ಕುಂಡಿಯಲ್ಲಿ ಲಿಡಾರ್ (LiDAR) ಸಮೀಕ್ಷೆ

ಸಂದರ್ಭ: 

• 10-12ನೇ ಶತಮಾನದ ಪ್ರಮುಖ ನಗರ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದ್ದ ಗದಗ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಲಕ್ಕುಂಡಿಯಲ್ಲಿ ಹೂತುಹೋಗಿರುವ ಸ್ಮಾರಕಗಳನ್ನು ಪತ್ತೆಹಚ್ಚಲು DAMH ಸಂಸ್ಥೆ ಮತ್ತು ಬೆಂಗಳೂರಿನ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸುಧಾರಿತ ಅಧ್ಯಯನ ಸಂಸ್ಥೆ (NIAS) ನಡುವೆ ಒಪ್ಪಂದಕ್ಕೆ ಇತ್ತೀಚಿಗೆ ಸಹಿ ಹಾಕಲಾಗಿದೆ.

ಪ್ರಮುಖ ಅಂಶಗಳು

• ಬಳಸಲಾಗುವ ಉಪಕರಣಗಳು: ಲಿಡಾರ್ (LiDAR), GIS ಮ್ಯಾಪಿಂಗ್, ರಿಮೋಟ್ ಸೆನ್ಸಿಂಗ್, ಗ್ರೌಂಡ್ ಪೆನೆಟ್ರೇಟಿಂಗ್ ರಾಡಾರ್ (GPR), ಡ್ರೋನ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಫೋಟೋಗ್ರಾಮೆಟ್ರಿ.
• ಸ್ಥಳೀಯರ ನಂಬಿಕೆಯ ಪ್ರಕಾರ ಇಲ್ಲಿ 101 ಬಾವಿಗಳು ಮತ್ತು 101 ದೇವಾಲಯಗಳಿದ್ದು, ಬಹುಪಾಲು ಇನ್ನೂ ಕಣ್ಮರೆಯಾಗಿವೆ.
• ಸಚಿವ ಎಚ್.ಕೆ. ಪಾಟೀಲ್ ಮತ್ತು ಇಸ್ರೋದ ಮಾಜಿ ಮುಖ್ಯಸ್ಥ ಕಿರಣ್ ಕುಮಾರ್ ಅವರ ಸಲಹೆಯ ಮೇರೆಗೆ ಈ ಯೋಜನೆ ರೂಪಿಸಲಾಗಿದೆ.
• ಲಕ್ಕುಂಡಿಯನ್ನು ಯುನೆಸ್ಕೋದ ತಾತ್ಕಾಲಿಕ ಪಟ್ಟಿಗೆ ಸೇರಿಸಲು DPR ಸಿದ್ಧಪಡಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ.
• ಮುಂದಿನ ತಾಣಗಳು: ನಾಗಾವಿ (ಕಲಬುರಗಿಯ ಚಿತ್ತಾಪುರ ಬಳಿಯ ಪ್ರಾಚೀನ ಶಿಕ್ಷಣ ಕೇಂದ್ರ) ಮತ್ತು ರಾಜಘಟ್ಟ (ದೊಡ್ಡಬಳ್ಳಾಪುರ ಬಳಿ).

ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಾಹಿತಿ: 

ಲಕ್ಕುಂಡಿ

• ಶಾಸನಗಳಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ‘ಲೊಕ್ಕಿಗುಂಡಿ’ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗಿದೆ; ಇದು ಕಲ್ಯಾಣಿ (ಪಶ್ಚಿಮ) ಚಾಲುಕ್ಯರ ಪ್ರಮುಖ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದ್ದು, ನಾಣ್ಯ ಟಂಕಸಾಲೆಗೆ ಹೆಸರಾಗಿತ್ತು.
• ಇಲ್ಲಿನ ದೇವಾಲಯಗಳು ನಾಗರ, ದ್ರಾವಿಡ ಮತ್ತು ಭೂಮಿಜ ಶೈಲಿಗಳ ಮಿಶ್ರಣವಾದ ವೇಸರ ಶೈಲಿಯಲ್ಲಿವೆ.
• ಬ್ರಹ್ಮ ಜಿನಾಲಯ (ದಾನಚಿಂತಾಮಣಿ ಅತ್ತಿಮಬ್ಬೆ ನಿರ್ಮಿಸಿದ), ಕಾಶಿ ವಿಶ್ವೇಶ್ವರ ದೇವಾಲಯ ಮತ್ತು ಮುಸುಕಿನ ಬಾವಿ ಪ್ರಮುಖ ಆಕರ್ಷಣೆಗಳಾಗಿವೆ.
• ರಾಜ್ಯ ಸರ್ಕಾರವು ಇಲ್ಲಿ ವಾರ್ಷಿಕ ‘ಲಕ್ಕುಂಡಿ ಉತ್ಸವ’ವನ್ನು ಆಯೋಜಿಸುತ್ತದೆ.

ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಾಹಿತಿ: 

ವೇಸರ ಶೈಲಿ ಮತ್ತು ಲಿಡಾರ್ (LiDAR)

• ವೇಸರ ಶೈಲಿ: ನಾಗರ ಮತ್ತು ದ್ರಾವಿಡ ಶೈಲಿಗಳ ಮಿಶ್ರಣ; ಬಾದಾಮಿ ಚಾಲುಕ್ಯರು, ಕಲ್ಯಾಣಿ ಚಾಲುಕ್ಯರು ಮತ್ತು ಹೊಯ್ಸಳರ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಇದು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೊಂಡಿತು. ಉದಾಹರಣೆ: ಐಹೊಳೆ, ಪಟ್ಟದಕಲ್ಲು, ಲಕ್ಕುಂಡಿ, ಬೇಲೂರು, ಹಳೇಬೀಡು.
• ಲಿಡಾರ್ (LiDAR): ವಿಮಾನ ಅಥವಾ ಡ್ರೋನ್‌ಗಳಿಂದ ಹೊರಸೂಸುವ ಲೇಸರ್ ಕಿರಣಗಳನ್ನು ಬಳಸಿ 3D ಭೂಪ್ರದೇಶದ ಮಾದರಿಗಳನ್ನು ರಚಿಸುತ್ತದೆ; ಸಸ್ಯವರ್ಗದ ಮೂಲಕವೂ ನೋಡುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಹೊಂದಿದೆ.
• GPR: ಉತ್ಖನನ ಮಾಡದೆಯೇ ಹೂತುಹೋಗಿರುವ ರಚನೆಗಳನ್ನು ಚಿತ್ರಿಸಲು ರಾಡಾರ್ ತರಂಗಗಳನ್ನು ಬಳಸುತ್ತದೆ.

ಬಾಕಿ ಉಳಿದಿರುವ ನೀರಾವರಿ ಯೋಜನೆಗಳು: ಜಲ ಶಕ್ತಿ ಶೃಂಗಸಭೆ

ಸಂದರ್ಭ: 

• ದೆಹಲಿಯಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಜಲ ಶಕ್ತಿ ಸಚಿವಾಲಯದ ಇಲಾಖಾ ಶೃಂಗಸಭೆ-2026ರಲ್ಲಿ ಜಲಸಂಪನ್ಮೂಲ ಸಚಿವ ಎನ್. ಚಲುವರಾಯಸ್ವಾಮಿ ನೇತೃತ್ವದ ನಿಯೋಗವು, ರಾಜ್ಯದ ನೀರಾವರಿ ಮತ್ತು ಕುಡಿಯುವ ನೀರಿನ ಯೋಜನೆಗಳಿಗೆ ಶೀಘ್ರ ಕೇಂದ್ರದ ಅನುಮೋದನೆ ಕೋರಿತು.

ಮೇಕೆದಾಟು ಸಮತೋಲನ ಜಲಾಶಯ

• ಕರ್ನಾಟಕ-ತಮಿಳುನಾಡು ಗಡಿಯಲ್ಲಿ, ಬೆಂಗಳೂರು ದಕ್ಷಿಣ ಜಿಲ್ಲೆಯ (ಹಿಂದೆ ರಾಮನಗರ) ಮೇಕೆದಾಟು ಕಣಿವೆಯಲ್ಲಿ ಕಾವೇರಿ ನದಿಗೆ ಅಡ್ಡಲಾಗಿ ನಿರ್ಮಿಸುವ ಯೋಜನೆ.
• ಉದ್ದೇಶ: ಬೆಂಗಳೂರಿಗೆ ಕುಡಿಯುವ ನೀರು ಒದಗಿಸುವುದು ಹಾಗೂ ಸುಮಾರು 400 ಮೆಗಾವ್ಯಾಟ್ (MW) ಜಲವಿದ್ಯುತ್ ಉತ್ಪಾದನೆ; ಸಂಗ್ರಹ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ 67 TMC.
• ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ (2018) ಮಾರ್ಪಡಿಸಿದ ಕಾವೇರಿ ಜಲ ವಿವಾದ ನ್ಯಾಯಾಧೀಕರಣದ ತೀರ್ಪನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿ ತಮಿಳುನಾಡು ಈ ಯೋಜನೆಯನ್ನು ವಿರೋಧಿಸುತ್ತಿದೆ; ‘DPR ಗೆ CWMA ಮತ್ತು CWC ಅನುಮೋದನೆ ಅಗತ್ಯವಿದೆ.

ಕರ್ನಾಟಕದ ಪ್ರಮುಖ ನದಿ ವಿವಾದಗಳ ಹೋಲಿಕೆ: 

2030ರ ವೇಳೆಗೆ 66 ಜಿಗಾವ್ಯಾಟ್ (GW) ವಿದ್ಯುತ್ ಗುರಿ

ಸಂದರ್ಭ: 

• 2030ರ ವೇಳೆಗೆ ರಾಜ್ಯದ ಸ್ಥಾಪಿತ ವಿದ್ಯುತ್ ಉತ್ಪಾದನಾ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಪ್ರಸ್ತುತ 39 GW ನಿಂದ 66 GW ಗೆ ಹೆಚ್ಚಿಸುವ ಇಂಧನ ಇಲಾಖೆಯ ಮಾರ್ಗಸೂಚಿಯನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಲಾಗಿದೆ; ಇದರಲ್ಲಿ ಶುದ್ಧ ಇಂಧನ ವಿಸ್ತರಣೆಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಒತ್ತು ನೀಡಲಾಗಿದೆ.

ಪ್ರಮುಖ ಅಂಶಗಳು: 

• ನವದೆಹಲಿಯಲ್ಲಿ ನಡೆದ ‘ಭಾರತ್ ಎಲೆಕ್ಟ್ರಿಸಿಟಿ & ಇಂಡಿಯನ್ ಯುಟಿಲಿಟಿ ವೀಕ್ 2026’ ಸಮಾವೇಶದ ‘ಫೋಕಸ್ ಸ್ಟೇಟ್’ ಗೋಷ್ಠಿಯಲ್ಲಿ ಇಂಧನ ಇಲಾಖೆಯ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಮುಖ್ಯ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿ ಗೌರವ್ ಗುಪ್ತ ಈ ಮಾರ್ಗಸೂಚಿಯನ್ನು ಅನಾವರಣಗೊಳಿಸಿದರು.
• ಪ್ರಸ್ತುತ ದೈನಂದಿನ ವಿದ್ಯುತ್ ಬೇಡಿಕೆ 310-350 ಮಿಲಿಯನ್ ಯುನಿಟ್ (MU) ನಷ್ಟಿದೆ (ಆಗಸ್ಟ್ 2025ರಲ್ಲಿ ಇದು 210 MU ಇತ್ತು).
• ಪ್ರಸ್ತುತ ರಾಜ್ಯದ ಒಟ್ಟು ವಿದ್ಯುತ್ ಉತ್ಪಾದನೆಯ ಮೂರನೇ ಎರಡರಷ್ಟು ಪಾಲು ಜಲವಿದ್ಯುತ್ ಮತ್ತು ನವೀಕರಿಸಬಹುದಾದ ಇಂಧನ ಮೂಲಗಳಿಂದ ಬರುತ್ತಿದೆ.
• ಶೇಖರಣೆ: 2,000 MW ಸಾಮರ್ಥ್ಯದ ಶರಾವತಿ ಪಂಪ್ಡ್ ಸ್ಟೋರೇಜ್ ಯೋಜನೆ ಮತ್ತು KPTCL ಸಬ್‌ಸ್ಟೇಷನ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಬ್ಯಾಟರಿ ಇಂಧನ ಶೇಖರಣಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆ (BESS) ಅಳವಡಿಕೆ.

ಪ್ರಮುಖ ಮಾಹಿತಿ:

• ತುಮಕೂರಿನ ಪಾವಗಡ ಸೌರ ಪಾರ್ಕ್ (2,050 MW) ವಿಶ್ವದ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಸೌರ ಉದ್ಯಾನಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ.
• ಭಾರತದ ಗುರಿ: 2030ರ ವೇಳೆಗೆ 500 GW ಪಳೆಯುಳಿಕೇತರ ಇಂಧನ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ; 2070ರ ವೇಳೆಗೆ ನಿವ್ವಳ ಶೂನ್ಯ ಗುರಿ (COP26, ಗ್ಲಾಸ್ಗೋ, 2021).
• 2025ರಲ್ಲಿ ಭಾರತದ ಪಳೆಯುಳಿಕೇತರ ಸ್ಥಾಪಿತ ವಿದ್ಯುತ್ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವು ಶೇ. 50ರ ಗಡಿಯನ್ನು ದಾಟಿದೆ.

ಜಾಗತಿಕ ಹೂಡಿಕೆ ಮತ್ತು ಸಾಗರೋತ್ತರ ವ್ಯವಹಾರಗಳ ಇಲಾಖೆ

ಸಂದರ್ಭ: 

• ಅನಿವಾಸಿ ಕನ್ನಡಿಗರ ಕಲ್ಯಾಣಕ್ಕಾಗಿ ಹಾಗೂ ವಿದೇಶಿ ನಿಯೋಗಗಳು, ಹೂಡಿಕೆದಾರರು ಮತ್ತು ರಾಜತಾಂತ್ರಿಕರಿಗೆ ಒಂದೇ ವೇದಿಕೆ ಕಲ್ಪಿಸುವ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ ಹೊಸ ಇಲಾಖೆ ರಚಿಸಲು ಸಚಿವ ಸಂಪುಟ ಅನುಮೋದನೆ ನೀಡಿದೆ; ಅನಿವಾಸಿ ಕನ್ನಡಿಗರಿಗೆ (NRI-K) ಕಾರ್ಡ್ ವಿತರಿಸಲು ಪ್ರಸ್ತಾಪಿಸಲಾಗಿದೆ.

ಪ್ರಮುಖ ಅಂಶಗಳು: 

• ಪ್ರಜಾ ಸೇವಾ ಇಲಾಖೆಯ ನಂತರ ಈ ಹೊಸ ಇಲಾಖೆಯನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ.
• ಅನಿವಾಸಿ ಕನ್ನಡಿಗರಿಗೆ NRI-K ಕಾರ್ಡ್‌ಗಳನ್ನು ವಿತರಿಸಲಾಗುವುದು.
• ವಿದೇಶಿ ನಿಯೋಗಗಳು, ಹೂಡಿಕೆ ಮತ್ತು ಪಾಲುದಾರಿಕೆಗಳಿಗೆ ಇದು ಸಿಂಗಲ್-ವಿಂಡೋ (ಏಕ ಗವಾಕ್ಷಿ) ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ; ಸಚಿವಾಲಯವು ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿಗಳ ಜೊತೆ ಸಭೆಗಳನ್ನು ಆಯೋಜಿಸುತ್ತದೆ.
• ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿಗಳ ಅಧ್ಯಕ್ಷತೆಯಲ್ಲಿ ಫೆಸಿಲಿಟೇಶನ್ ಕೌನ್ಸಿಲ್ (Facilitation Council) ರಚಿಸಲಾಗುವುದು (ಇಂಧನ, ನಗರಾಭಿವೃದ್ಧಿ, ಆರೋಗ್ಯ, ಉನ್ನತ ಶಿಕ್ಷಣ, ಐಟಿ, ಕ್ರೀಡಾ ಸಚಿವರು ಇದರ ಸದಸ್ಯರಾಗಿರುತ್ತಾರೆ).
• ಪ್ರಸ್ತುತ ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿಗಳೇ ಈ ಇಲಾಖೆಯ ಉಸ್ತುವಾರಿ ವಹಿಸಿದ್ದಾರೆ.

ಬರಗಾಲದ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಮೋಡ ಬಿತ್ತನೆ

ಸಂದರ್ಭ: 

• ತೀವ್ರ ಮಳೆ ಕೊರತೆಯಿರುವ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಕೃತಕ ಮಳೆ ಸುರಿಸಲು ರಾಜ್ಯ ಸರ್ಕಾರವು ₹28.52 ಕೋಟಿ ವೆಚ್ಚದ ಮೋಡ ಬಿತ್ತನೆ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದೆ.

ಪ್ರಮುಖ ಅಂಶಗಳು: 

• ಬೆಂಗಳೂರಿನ HAL ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣದಲ್ಲಿ ಸಚಿವ ಎನ್. ಚಲುವರಾಯಸ್ವಾಮಿ ಅವರು ಈ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಕ್ಕೆ ಚಾಲನೆ ನೀಡಿದರು; ಇದಕ್ಕಾಗಿ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಸಜ್ಜುಗೊಳಿಸಲಾದ ಲಘು ವಿಮಾನಗಳನ್ನು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ.
• ತಾಂತ್ರಿಕ ಸಲಹಾ ಮತ್ತು ಮೌಲ್ಯಮಾಪನ ಸಮಿತಿಯು ಪ್ರತಿ ಎರಡು ಗಂಟೆಗೊಮ್ಮೆ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನ ನೀಡುತ್ತದೆ.
• ಡಾಪ್ಲರ್ ರಾಡಾರ್ (Doppler radar) ಬಳಸಿ ಬಿತ್ತನೆಗೆ ಯೋಗ್ಯವಾದ ಮೋಡಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಾಹಿತಿ: 

ಮೋಡ ಬಿತ್ತನೆಯ ಬಗ್ಗೆ

• ಇದು ಮೋಡಗಳಲ್ಲಿ ಮಳೆಹನಿಗಳು ಅಥವಾ ಮಂಜುಗಡ್ಡೆ ಹರಳುಗಳ ರಚನೆಯನ್ನು ವೇಗಗೊಳಿಸಲು ತೇವಾಂಶವುಳ್ಳ ಮೋಡಗಳಿಗೆ ಕಣಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸುವ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಾಗಿದೆ; ಇದು ಹೊಸ ಮೋಡಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುವುದಿಲ್ಲ.
• ಮೋಡ ಬಿತ್ತನೆಯ ವಿಧಗಳು:

• ಹೈಗ್ರೋಸ್ಕೋಪಿಕ್ (Hygroscopic): ಬೆಚ್ಚಗಿನ ಮೋಡಗಳ ಮೇಲೆ (0°C ಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು) ಸೋಡಿಯಂ ಕ್ಲೋರೈಡ್, ಪೊಟ್ಯಾಸಿಯಮ್ ಕ್ಲೋರೈಡ್ ಸಿಂಪಡಣೆ.
• ಗ್ಲೇಸಿಯೋಜೆನಿಕ್ (Glaciogenic): ತಂಪಾದ/ಸೂಪರ್‌ಕೂಲ್ಡ್ ಮೋಡಗಳ ಮೇಲೆ ಸಿಲ್ವರ್ ಅಯೋಡೈಡ್, ಘನ ಮಂಜುಗಡ್ಡೆ (ಘನ CO2) ಸಿಂಪಡಣೆ.

ಪ್ರಜಾ ಸೇವಾ ಇಲಾಖೆ

ಸಂದರ್ಭ: 

• ಜನರ ಮನೆಬಾಗಿಲಿಗೆ ಆಡಳಿತ ತಲುಪಿಸುವ ಹಾಗೂ ನಿಗದಿತ ಕಾಲಮಿತಿಯೊಳಗೆ ಕುಂದುಕೊರತೆಗಳನ್ನು ಪರಿಹರಿಸುವ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿ ಡಿ.ಕೆ. ಶಿವಕುಮಾರ್ ಅವರು ಶಿಕ್ಷಕರ ದಿನಾಚರಣೆಯಂದು ವಿಜಯನಗರದ ಕೂಡ್ಲಿಗಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಜಾ ಸೇವಾ ಇಲಾಖೆಗೆ ಚಾಲನೆ ನೀಡಿದರು.

ಪ್ರಮುಖ ಅಂಶಗಳು: 

• ರಾಜ್ಯದ ಎಲ್ಲಾ 224 ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಜಾರಿಗೆ ತರಲಾಗಿದೆ; ಜಿಲ್ಲಾ ಉಸ್ತುವಾರಿ ಸಚಿವರುಗಳು ಏಕಕಾಲದಲ್ಲಿ ಇದಕ್ಕೆ ಚಾಲನೆ ನೀಡಿದರು.
• ಪ್ರತಿನಿಧಿಗಳು ಮತ್ತು ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ಪ್ರತಿ ತಿಂಗಳ 1ನೇ ಮತ್ತು 3ನೇ ಶನಿವಾರದಂದು ಜನರನ್ನು ಭೇಟಿಯಾಗಲಿದ್ದಾರೆ.
• ಸಚಿವರು ತಾಲೂಕು/ಹೋಬಳಿ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ, ಶಾಸಕರು ಗ್ರಾಮ ಪಂಚಾಯಿತಿ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ನೇತೃತ್ವ ವಹಿಸುತ್ತಾರೆ; ಶಾಸಕರು ಗೈರುಹಾಜರಾದರೆ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ಗ್ರಾಮ ಪಂಚಾಯಿತಿ ಕೇಂದ್ರಗಳಿಗೆ ಭೇಟಿ ನೀಡುತ್ತಾರೆ.
• ಪಿಂಚಣಿ, ಭೂ ವಿವಾದಗಳು, ಖಾತೆ ವರ್ಗಾವಣೆ, ಗ್ಯಾರಂಟಿ ಯೋಜನೆಗಳು, ವಸತಿ ಮತ್ತು ನಿವೇಶನ ಸಮಸ್ಯೆಗಳ ಪರಿಹಾರ ಇದರ ಪ್ರಮುಖ ಆದ್ಯತೆಯಾಗಿದೆ.
• ತಹಶೀಲ್ದಾರ್, ಉಪ ವಿಭಾಗಾಧಿಕಾರಿ (AC), ಜಿಲ್ಲಾಧಿಕಾರಿ (DC) ನ್ಯಾಯಾಲಯಗಳಲ್ಲಿನ ಪ್ರಕರಣಗಳಲ್ಲಿ ಬಡವರಿಗೆ ಸರ್ಕಾರಿ ವಕೀಲರ ಮೂಲಕ ಉಚಿತ ಕಾನೂನು ನೆರವು ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ; ಅರ್ಜಿ ತಿರಸ್ಕರಿಸಿದರೆ ಕಾರಣಗಳನ್ನು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಒದಗಿಸಬೇಕು.

ಪಾವಗಡ ಸೋಲಾರ ಪಾರ್ಕ್ ವಿಸ್ತರಣೆ

ಸಂದರ್ಭ: 

• ಪಾವಗಡ ಸೋಲಾರ ಪಾರ್ಕ್ ವಿಸ್ತರಣೆಗಾಗಿ ಹೆಚ್ಚುವರಿ 10,000 ಎಕರೆ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಸ್ವಾಧೀನಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಅಂತಿಮ ಹಂತದಲ್ಲಿ ರಾಜ್ಯವಿದೆ ಎಂದು ಇಂಧನ ಮತ್ತು ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ ಸಚಿವ ಕೆ.ಜೆ. ಜಾರ್ಜ್ ತಿಳಿಸಿದ್ದಾರೆ; ಬರಗಾಲದ ನಡುವೆಯೂ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ವಿದ್ಯುತ್ ಕೊರತೆಯಾಗದಂತೆ ಸರ್ಕಾರ ಭರವಸೆ ನೀಡಿದೆ.

ಪ್ರಮುಖ ಅಂಶಗಳು: 

• ನವದೆಹಲಿ ನವೀಕರಿಸಬಹುದಾದ ಇಂಧನ ಸಚಿವಾಲಯ (MNRE) ಬೆಂಗಳೂರಿನಲ್ಲಿ ಆಯೋಜಿಸಿದ್ದ BRESE 2026 ರೋಡ್‌ಶೋನಲ್ಲಿ ಈ ಮಾಹಿತಿ ನೀಡಲಾಯಿತು.
• ಪಾವಗಡ ಸೋಲಾರ ಪಾರ್ಕ್ ಈಗಾಗಲೇ 10,000 ಎಕರೆಗೂ ಹೆಚ್ಚು ಭೂಮಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.
• ರಾಜ್ಯದ ನವೀಕರಿಸಬಹುದಾದ ಇಂಧನ (RE) ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಸುಮಾರು 27.3 GW ನಷ್ಟಿದೆ.
• ರಾಜಸ್ಥಾನ ಮತ್ತು ಮಧ್ಯಪ್ರದೇಶದಂತಹ ರಾಜ್ಯಗಳಿಗೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ ಕೃಷಿ ಪ್ರಧಾನವಾದ ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ಬಂಜರು ಭೂಮಿ ವಿರಳವಾಗಿದೆ; ಹೀಗಾಗಿ ಕಡಿಮೆ ಜಾಗದ ಅಗತ್ಯವಿರುವ BESS ಮೇಲೆ ಹೆಚ್ಚು ಗಮನ ಹರಿಸಲಾಗಿದೆ.

ಕರ್ನಾಟಕದ ವಿದ್ಯುತ್ ವಲಯದ ಬಗ್ಗೆ: 

ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಾಹಿತಿ: 

ಪಾವಗಡ ಸೋಲಾರ ಪಾರ್ಕ್ (‘ಶಕ್ತಿ ಸ್ಥಳ’)

• ತುಮಕೂರು ಜಿಲ್ಲೆಯ ಬರಪೀಡಿತ ಪಾವಗಡ ತಾಲೂಕಿನಲ್ಲಿದೆ; ಇದರ ಒಟ್ಟು ಸಾಮರ್ಥ್ಯ 2,050 MW.
• ಸೋಲಾರ್ ಎನರ್ಜಿ ಕಾರ್ಪೊರೇಷನ್ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ (SECI) ಮತ್ತು ಕರ್ನಾಟಕ ನವೀಕರಿಸಬಹುದಾದ ಇಂಧನ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ನಿಯಮಿತ (KREDL) ದ ಜಂಟಿ ಉದ್ಯಮವಾದ KSPDCL ಇದನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿದೆ.
• ಸುಮಾರು 13,000 ಎಕರೆ ಜಮೀನನ್ನು ರೈತರಿಂದ ವಾರ್ಷಿಕ ಗುತ್ತಿಗೆ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಪಡೆಯಲಾಗಿದೆ (ಸಹಭಾಗಿತ್ವದ ಮಾದರಿ), ಭೂಸ್ವಾಧೀನ ಮಾಡಿಕೊಂಡಿಲ್ಲ.

ಉಚಿತ ಆನ್‌ಲೈನ್ ತರಬೇತಿ: ‘ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿ ಸಹಾಯ ಹಸ್ತ’

ಸಂದರ್ಭ: 

• ರಾಜ್ಯ ಮಟ್ಟದ ಸ್ಪರ್ಧಾತ್ಮಕ ಪರೀಕ್ಷೆಗಳಿಗೆ ಉಚಿತ ಆನ್‌ಲೈನ್ ತರಬೇತಿ ನೀಡುವ ಉನ್ನತ ಶಿಕ್ಷಣ ಇಲಾಖೆಯ ‘ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿ ಸಹಾಯ ಹಸ್ತ’ ಯೋಜನೆಯನ್ನು ಸಚಿವ ಬಸವರಾಜ ರಾಯರೆಡ್ಡಿ ಘೋಷಿಸಿದ್ದಾರೆ.

ಪ್ರಮುಖ ಅಂಶಗಳು

• ಉದ್ದೇಶ: ಗ್ರಾಮೀಣ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಮತ್ತು ರೈತರ ಮಕ್ಕಳು ಸರ್ಕಾರಿ ಉದ್ಯೋಗಗಳನ್ನು ಪಡೆಯಲು ನೆರವಾಗುವುದು.
• ಸುಮಾರು 90,000 ಅಭ್ಯರ್ಥಿಗಳಿಗೆ 3 ತಿಂಗಳ ಆನ್‌ಲೈನ್ ತರಬೇತಿ ನೀಡಲು ₹9 ಕೋಟಿ ಮೀಸಲಿಡಲಾಗಿದೆ; ಆಯ್ಕೆಯಾದ ತರಬೇತಿ ಸಂಸ್ಥೆಯ ಮೂಲಕ ತರಬೇತಿ ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ.
• SDA, FDA, PDO, PSI ಮತ್ತು ಗೆಜೆಟೆಡ್ ಪ್ರೊಬೇಷನರ್ಸ್ ಪರೀಕ್ಷೆಗಳಿಗೆ ತರಬೇತಿ ಲಭ್ಯ; ಒಬ್ಬ ಅಭ್ಯರ್ಥಿಯು ಗರಿಷ್ಠ 3 ಪರೀಕ್ಷೆಗಳಿಗೆ ತರಬೇತಿ ಪಡೆಯಬಹುದು.
• ಸೇವಾ ಸಿಂಧು ಮತ್ತು ಗ್ರಾಮ ಒನ್ ಕೇಂದ್ರಗಳ ಮೂಲಕ ಅರ್ಜಿ ಸಲ್ಲಿಸಬಹುದು; ಪ್ರತಿ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗೆ ವಿಶಿಷ್ಟ ID ಮತ್ತು OTP ಲಾಗಿನ್ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಇರುತ್ತದೆ.
• ತರಗತಿ ಹಾಜರಾತಿ ಮತ್ತು ಪರೀಕ್ಷೆಗಳನ್ನು ಟ್ರ್ಯಾಕ್ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ; ಪ್ರತಿ 15 ದಿನಗಳಿಗೊಮ್ಮೆ ಸಮಗ್ರ ವರದಿಯನ್ನು ಇಲಾಖೆಗೆ ಸಲ್ಲಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಏರೋಸ್ಪೇಸ್ ನೀತಿ ಮತ್ತು ಇತರೆ ಸಂಪುಟ ಅನುಮೋದನೆಗಳು

ಸಂದರ್ಭ: 

• ರಾಜ್ಯ ಸಚಿವ ಸಂಪುಟವು ‘ಕರ್ನಾಟಕ ಏರೋಸ್ಪೇಸ್ ನೀತಿ 2026-31’ರ ಜೊತೆಗೆ ಜವಳಿ ಮತ್ತು ನವೋದ್ಯಮ (ಸ್ಟಾರ್ಟ್-ಅಪ್) ನೀತಿಗಳು, ಕೃತಕ ಬುದ್ಧಿಮತ್ತೆ (AI) ಹಬ್, ಡ್ರೋನ್ ಪರೀಕ್ಷಾ ಕೇಂದ್ರ ಮತ್ತು ಮಧ್ಯಸ್ಥಿಕೆ ಕೇಂದ್ರಕ್ಕೆ (Arbitration Centre) ಅನುಮೋದನೆ ನೀಡಿದೆ.

ಪ್ರಮುಖ ಅನುಮೋದನೆಗಳು: 

• ಏರೋಸ್ಪೇಸ್ ನೀತಿ 2026-31: ಏರೋಸ್ಪೇಸ್, ರಕ್ಷಣೆ, ವಾಯುಯಾನ ಮತ್ತು ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶ ಸಂಶೋಧನೆ ಮತ್ತು ಅಭಿವೃದ್ಧಿ (R&D) ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಮುಂದಿನ 5 ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ₹60,000 ಕೋಟಿ ಹೂಡಿಕೆಯನ್ನು ನಿರೀಕ್ಷಿಸಲಾಗಿದೆ.
• ಜವಳಿ ಮತ್ತು ಉಡುಪು ನೀತಿ 2026-31: ಇದೇ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಈ ನೀತಿಯಲ್ಲಿ ರೇಷ್ಮೆಯನ್ನು ಸೇರಿಸಲಾಗಿದ್ದು, 33 ಆಯ್ದ ತಾಲ್ಲೂಕುಗಳಲ್ಲಿ ₹20,000 ಕೋಟಿ ಹೂಡಿಕೆ ಮತ್ತು ಸುಮಾರು ₹4,000 ಕೋಟಿ ಸಹಾಯಧನವನ್ನು ನೀಡುವ ಗುರಿ ಹೊಂದಲಾಗಿದೆ.
• ನವೋದ್ಯಮ ನೀತಿ 2026-30: ‘ಸರ್ಕಾರವೇ ಮೊದಲು’ (Government-first) ಎಂಬ ಉಪಕ್ರಮದಡಿ ನಾವೀನ್ಯತೆ-ಆಧಾರಿತ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಖರೀದಿಗೆ ಒತ್ತು ನೀಡಲಾಗಿದೆ.
• ಕೃತಕ ಬುದ್ಧಿಮತ್ತೆ (AI) ಹಬ್ (₹35 ಕೋಟಿ): ಇದು ಬೆಂಗಳೂರಿನ IIIT ಯಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪನೆಯಾಗಲಿರುವ ಮೊದಲ ಕೃತಕ ಬುದ್ಧಿಮತ್ತೆ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಪೂರ್ವಭಾವಿ ಯೋಜನೆಯಾಗಿದ್ದು, ಆರಂಭಿಕ ಬೆಂಬಲ, ಇನ್ಕ್ಯುಬೇಷನ್, ಇಂಟರ್ನ್‌ಶಿಪ್, ಮಾರ್ಗದರ್ಶನ ಮತ್ತು ಮಾಡ್ಯುಲರ್ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ.
• ಚಿಕ್ಕಬಳ್ಳಾಪುರದಲ್ಲಿ ಭಾರತದ ಮೊದಲ ಡ್ರೋನ್ ಆಧಾರಿತ ಪರೀಕ್ಷಾ ಕೇಂದ್ರವನ್ನು (₹42.83 ಕೋಟಿ) ಹಾಗೂ ಬೆಂಗಳೂರಿನಲ್ಲಿ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಧ್ಯಸ್ಥಿಕೆ ಕೇಂದ್ರವನ್ನು (₹16 ಕೋಟಿ) ಸ್ಥಾಪಿಸಲು ಅನುಮೋದನೆ ನೀಡಲಾಗಿದೆ.

ಇತರೆ ಪ್ರಮುಖ ಅಂಶಗಳು:

• 33 ಆಯ್ದ ತಾಲ್ಲೂಕುಗಳಲ್ಲಿ ಸಾಲ-ಸಂಯೋಜಿತ ಬಂಡವಾಳ ಸಹಾಯಧನ ಮತ್ತು ವಿದ್ಯುತ್ ಸಹಾಯಧನದ ಮೂಲಕ ಜವಳಿ ನೀತಿಯು ಉದ್ಯಮಗಳಿಗೆ ಬೆಂಬಲ ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ.
• ಮಧ್ಯಸ್ಥಿಕೆ ಕೇಂದ್ರವು (Arbitration Centre) ಆನ್‌ಲೈನ್ ಸೌಲಭ್ಯವನ್ನೂ ಸಹ ಒದಗಿಸಲಿದೆ.

ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳಿಗೆ ಪ್ರತಿ ಉದ್ಯೋಗ ಸೃಷ್ಟಿಗೆ ₹2,500 ಪ್ರೋತ್ಸಾಹ ಧನ

ಸಂದರ್ಭ: 

• ಹಿಂದುಳಿದ ಜಿಲ್ಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಸೃಷ್ಟಿಯಾಗುವ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಉದ್ಯೋಗಕ್ಕೂ ರಾಜ್ಯ ಸರ್ಕಾರವು ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳಿಗೆ ತಿಂಗಳಿಗೆ ₹2,500 ಪಾವತಿಸಲಿದೆ; ಅಲ್ಲದೆ ‘ಶ್ರಮಿಕ ನಿವಾಸ’ ಎಂಬ ಕಾರ್ಮಿಕ ವಸತಿ ಯೋಜನೆಗೆ ಅನುಮೋದನೆ ನೀಡಲಾಗಿದೆ.

ಪ್ರಮುಖ ಅಂಶಗಳು: 

• ಇದು 10 ಹಿಂದುಳಿದ ಜಿಲ್ಲೆಗಳಿಗೆ ಅನ್ವಯಲಿದ್ದು, ಈ ಹಣವನ್ನು ಉದ್ಯೋಗಿಗಳ ಭವಿಷ್ಯ ನಿಧಿಗೆ (EPF) ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳಬಹುದಾಗಿದೆ.
• ಹೊಸ ಉದ್ಯೋಗ ಸೃಷ್ಟಿಸುವ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿರುವ ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳೂ ಸಹ ಈ ಯೋಜನೆಗೆ ಅರ್ಹವಾಗಿದ್ದು, ಇದಕ್ಕಾಗಿ ಒಟ್ಟು ₹300 ಕೋಟಿ ಮೀಸಲಿಡಲಾಗಿದೆ.
• ಈ ಯೋಜನೆಗೆ ಆಯ್ಕೆಯಾದ ಜಿಲ್ಲೆಗಳೆಂದರೆ: ಯಾದಗಿರಿ, ಬೀದರ್, ರಾಯಚೂರು, ಕೊಪ್ಪಳ, ಕಲಬುರಗಿ, ವಿಜಯನಗರ, ಗದಗ, ಹಾವೇರಿ ಮತ್ತು ವಿಜಯಪುರ.
• ಶ್ರಮಿಕ ನಿವಾಸ: ಕೆಲಸದ ಸ್ಥಳದ ಸಮೀಪ ಕಾರ್ಮಿಕರಿಗೆ ವಸತಿ ಕಲ್ಪಿಸುವ ಎಲ್ಲಾ ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳಿಗೆ ಸರ್ಕಾರ ಸಹಾಯಧನ ನೀಡುತ್ತದೆ. ಅಗತ್ಯವಿದ್ದಲ್ಲಿ ಹೊಸ ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳಿಗೆ ಕಾರ್ಮಿಕರ ವಸತಿ ನಿರ್ಮಾಣಕ್ಕಾಗಿ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಭೂಮಿಯನ್ನು ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಅಸಮತೋಲನ

• ಸಂವಿಧಾನದ 371J ವಿಧಿ: 2012ರ 98ನೇ ತಿದ್ದುಪಡಿ ಕಾಯ್ದೆಯನ್ವಯ ಜಾರಿಗೆ ತರಲಾಗಿದ್ದು, 2019ರಲ್ಲಿ ಹೈದರಾಬಾದ್-ಕರ್ನಾಟಕ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ‘ಕಲ್ಯಾಣ ಕರ್ನಾಟಕ’ ಎಂದು ಮರುನಾಮಕರಣ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.
• ಕಲ್ಯಾಣ ಕರ್ನಾಟಕ (KK) ಜಿಲ್ಲೆಗಳು: ಬೀದರ್, ಕಲಬುರಗಿ, ಯಾದಗಿರಿ, ರಾಯಚೂರು, ಕೊಪ್ಪಳ, ಬಳ್ಳಾರಿ ಮತ್ತು ವಿಜಯನಗರ (2021ರಲ್ಲಿ ಬಳ್ಳಾರಿಯಿಂದ ವಿಭಜನೆಯಾಗಿದೆ).
• ಡಿ.ಎಂ. ನಂಜುಂಡಪ್ಪ ಸಮಿತಿ (2002): ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಉತ್ತರ ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿರುವ 39 ಅತ್ಯಂತ ಹಿಂದುಳಿದ ತಾಲ್ಲೂಕುಗಳನ್ನು ಈ ಸಮಿತಿಯು ಗುರುತಿಸಿದೆ.

EPF ಮತ್ತು ಕೇಂದ್ರದ ಸಂಬಂಧಿತ ಯೋಜನೆಗಳು

• ಕಾರ್ಮಿಕ ಮತ್ತು ಉದ್ಯೋಗ ಸಚಿವಾಲಯದ ಅಡಿಯಲ್ಲಿರುವ EPFO ಸಂಸ್ಥೆಯು EPF & MP ಕಾಯ್ದೆ 1952 ಅನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ.
• ಉದ್ಯೋಗದಾತ ಮತ್ತು ಉದ್ಯೋಗಿ ಇಬ್ಬರೂ ಮೂಲ ವೇತನ ಮತ್ತು ತುಟ್ಟಿಭತ್ಯೆಯ (DA) 12% ರಷ್ಟನ್ನು ಕೊಡುಗೆಯಾಗಿ ನೀಡುತ್ತಾರೆ.
• ಪಿಎಂ ವಿಕಸಿತ್ ಭಾರತ್ ರೋಜಗಾರ್ ಯೋಜನೆ (2025): ಇದು EPFO ಆಧಾರಿತ ಉದ್ಯೋಗ-ಸಂಯೋಜಿತ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಕ ಯೋಜನೆಯಾಗಿದ್ದು, ಸುಮಾರು ₹99,446 ಕೋಟಿ ಅನುದಾನವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.

ಕಾವೇರಿ: CWMA ಆದೇಶ ಪ್ರಶ್ನಿಸಲಿರುವ ರಾಜ್ಯ ಸರ್ಕಾರ

ಸಂದರ್ಭ: 

• ತಮಿಳುನಾಡಿಗೆ ಕಾವೇರಿ ನೀರು ಬಿಡುವಂತೆ ಕಾವೇರಿ ನೀರು ನಿರ್ವಹಣಾ ಪ್ರಾಧಿಕಾರ (CWMA) ನೀಡಿರುವ ನಿರ್ದೇಶನದ ವಿರುದ್ಧ ಕರ್ನಾಟಕ ಸರ್ಕಾರವು ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ಮೆಟ್ಟಿಲೇರಲು ನಿರ್ಧರಿಸಿದೆ.

ಪ್ರಮುಖ ಅಂಶಗಳು: 

• CWMA ಆದೇಶದ ವಿರುದ್ಧ ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಮೇಲ್ಮನವಿ ಸಲ್ಲಿಕೆ; ಕಾವೇರಿ ನೀರು ನಿಯಂತ್ರಣ ಸಮಿತಿ (CWRC) ಮುಂದೆ ಮರುಪರಿಶೀಲನಾ ಅರ್ಜಿ ಸಲ್ಲಿಕೆಗೆ ರಾಜ್ಯ ಸರ್ಕಾರ ನಿರ್ಧರಿಸಿದೆ.
• ದೆಹಲಿಯಲ್ಲಿ ಸಭೆ ಸೇರಿದ CWRC, ಜಲಾನಯನ ಪ್ರದೇಶದ ನೀರಿನ ಸಂಗ್ರಹವನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸಿ ಮುಂದಿನ 15 ದಿನಗಳ ಕಾಲ ತಮಿಳುನಾಡಿಗೆ 6,000 ಕ್ಯೂಸೆಕ್ ನೀರು ಹರಿಸುವಂತೆ ಆದೇಶಿಸಿದೆ.
• ಕರ್ನಾಟಕ ಪ್ರಶ್ನಿಸಿದ್ದ CWRC ಯ ಹಿಂದಿನ ಆದೇಶವನ್ನು CWMA ಎತ್ತಿಹಿಡಿದಿತ್ತು. ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್‌ನಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷ ವಕೀಲರನ್ನು ನೇಮಿಸುವ ಬಸವರಾಜ ಬೊಮ್ಮಾಯಿ ಅವರ ಸಲಹೆಯನ್ನು ಸರ್ಕಾರ ಪರಿಗಣಿಸಲಿದೆ.

CWMA ಮತ್ತು CWRC ಬಗ್ಗೆ: 

• ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ತೀರ್ಪಿನ (16 ಫೆಬ್ರವರಿ 2018) ನಂತರ, ಅಂತರ-ರಾಜ್ಯ ನದಿ ನೀರು ವಿವಾದಗಳ ಕಾಯ್ದೆ 1956ರ ಸೆಕ್ಷನ್ 6A ಅಡಿಯಲ್ಲಿ 2018ರ ಜೂನ್‌ನಲ್ಲಿ ಇವುಗಳನ್ನು ರಚಿಸಲಾಗಿದೆ.
• ಜಲ ಶಕ್ತಿ ಸಚಿವಾಲಯದ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಬರುವ ಈ ಪ್ರಾಧಿಕಾರವು ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ಮಾರ್ಪಡಿಸಿದ ನ್ಯಾಯಮಂಡಳಿಯ ತೀರ್ಪನ್ನು ಜಾರಿಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಜಲಾಶಯಗಳ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸುತ್ತದೆ.
• ಬಿಳಿಗುಂಡ್ಲು ಮಾಪನ ಕೇಂದ್ರದಲ್ಲಿ (ಕರ್ನಾಟಕ-ತಮಿಳುನಾಡು ಗಡಿ) ಅಳೆಯಲಾಗುವ ದೈನಂದಿನ ನೀರಿನ ಬಿಡುಗಡೆಯನ್ನು CWRC ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ.
• ಸಂಕಷ್ಟದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ನೀರು ಹಂಚಿಕೆಗೆ ಯಾವುದೇ ನಿಗದಿತ ಸೂತ್ರವಿಲ್ಲ; ಕೊರತೆಯ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಅನುಪಾತದ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ನೀರು ಬಿಡುಗಡೆಯನ್ನು ನಿರ್ಧರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.
• ಸಾಮಾನ್ಯ ಮಳೆಯ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ಕರ್ನಾಟಕವು ಬಿಳಿಗುಂಡ್ಲುವಿನಲ್ಲಿ 177.25 TMC (CWDT 2007ರ ತೀರ್ಪಿನನ್ವಯ 192 TMC) ನೀರನ್ನು ಬಿಡಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ.

ಕಾವೇರಿ ನೀರು ಹಂಚಿಕೆ (ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ತೀರ್ಪು, 2018)

ಸಂವಿಧಾನದ 262ನೇ ವಿಧಿಯ ಬಗ್ಗೆ

• ಸಂವಿಧಾನದ 262ನೇ ವಿಧಿಯಡಿ ಸಂಸತ್ತು ಅಂತರ-ರಾಜ್ಯ ನದಿ ವಿವಾದಗಳ ಕುರಿತು ಶಾಸನ ರಚಿಸಬಹುದು ಮತ್ತು ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್‌ನ ಅಧಿಕಾರ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯನ್ನು ನಿರ್ಬಂಧಿಸಬಹುದು; ಇದರ ಅಡಿಯಲ್ಲಿಯೇ ಅಂತರ-ರಾಜ್ಯ ನದಿ ನೀರು ವಿವಾದಗಳ ಕಾಯ್ದೆ 1956 ಅನ್ನು ರಚಿಸಲಾಗಿದೆ.
• ಆದಾಗ್ಯೂ, ಸಂವಿಧಾನದ 136ನೇ ವಿಧಿಯಡಿ ನ್ಯಾಯಮಂಡಳಿಯ ತೀರ್ಪುಗಳ ವಿರುದ್ಧದ ಮೇಲ್ಮನವಿಗಳನ್ನು ಆಲಿಸುವ ಅಧಿಕಾರ ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್‌ಗೆ ಇರುತ್ತದೆ.

37 ಆಸ್ಪತ್ರೆಗಳಿಗೆ ಪ್ರಾಜೆಕ್ಟ್ ಉಷಾಸ್ (Project USHAS) ವಿಸ್ತರಣೆ

ಸಂದರ್ಭ: 

• 2026ರ ವಿಶ್ವ ಆತ್ಮಹತ್ಯೆ ತಡೆ ದಿನದಂದು, ನಿಮ್ಹಾನ್ಸ್ (NIMHANS), ರಾಜ್ಯ ಸರ್ಕಾರ ಮತ್ತು ಹಿಮಾಲಯ ವೆಲ್‌ನೆಸ್ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ‘ಪ್ರಾಜೆಕ್ಟ್ ಉಷಾಸ್’ (Urban Self-Harm Study – USHAS) ಅನ್ನು ರಾಜ್ಯಾದ್ಯಂತ ವಿಸ್ತರಿಸುವುದಾಗಿ ಘೋಷಿಸಿವೆ.

ಪ್ರಮುಖ ಅಂಶಗಳು

• ಉದ್ದೇಶ: ಆತ್ಮಹತ್ಯೆಗೆ ಯತ್ನಿಸಿದ ಅಥವಾ ಸ್ವಯಂ-ಹಾನಿ ಮಾಡಿಕೊಂಡ ಬದುಕುಳಿದವರಿಗೆ ವ್ಯವಸ್ಥಿತ ಮಾನಸಿಕ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಆರೈಕೆ ಒದಗಿಸುವುದು.
• ವ್ಯಾಪ್ತಿ: ಒಂದು ವರ್ಷದ ಅವಧಿಗೆ ಎಲ್ಲಾ 31 ಜಿಲ್ಲಾ ಆಸ್ಪತ್ರೆಗಳು ಮತ್ತು ಬೆಂಗಳೂರಿನ 6 ಸರ್ಕಾರಿ ಆಸ್ಪತ್ರೆಗಳಿಗೆ ವಿಸ್ತರಣೆ. ಪ್ರಸ್ತುತ ಈ ಯೋಜನೆಯು 10 ಜಿಲ್ಲೆಗಳ 16 ಆಸ್ಪತ್ರೆಗಳಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದೆ.
• ಮನೋವೈದ್ಯಕೀಯ ಸಾಮಾಜಿಕ ಕಾರ್ಯಕರ್ತರು ಮತ್ತು ಕ್ಲಿನಿಕಲ್ ಸೈಕಾಲಜಿಸ್ಟ್‌ಗಳಿಂದ 45-75 ನಿಮಿಷಗಳ ಸಮಾಲೋಚನೆ ಮತ್ತು ಕೌಟುಂಬಿಕ ಸುರಕ್ಷತಾ ಯೋಜನೆಯನ್ನು ಒದಗಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಜೊತೆಗೆ 12 ತಿಂಗಳವರೆಗೆ ನಿರಂತರವಾಗಿ ಫಾಲೋ-ಅಪ್ ಕರೆಗಳನ್ನು ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ.

• ಗಾಯಗಳಿಗೆ ಚಿಕಿತ್ಸೆ ಪಡೆದ ಬದುಕುಳಿದವರು ಕೌನ್ಸೆಲಿಂಗ್ ಮತ್ತು ಸುರಕ್ಷತಾ ಯೋಜನೆಗಳಿಂದ ವಂಚಿತರಾಗುತ್ತಿದ್ದ ಕೊರತೆಯನ್ನು ಈ ಯೋಜನೆಯು ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗಿ ನೀಗಿಸುತ್ತದೆ.

ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಾಹಿತಿ: 

ವಿಶ್ವ ಆತ್ಮಹತ್ಯೆ ತಡೆ ದಿನ ಮತ್ತು ನಿಮ್ಹಾನ್ಸ್

• ವಿಶ್ವ ಆತ್ಮಹತ್ಯೆ ತಡೆ ದಿನ: 2003ರಿಂದ IASP ಸಂಘಟನೆಯು WHO ಸಹಯೋಗದೊಂದಿಗೆ ಪ್ರತಿವರ್ಷ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 10 ರಂದು ಈ ದಿನವನ್ನು ಆಚರಿಸುತ್ತದೆ. 2024-26ರ ಧ್ಯೇಯವಾಕ್ಯ: ‘ಆತ್ಮಹತ್ಯೆಯ ಬಗೆಗಿನ ನಿರೂಪಣೆಯನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸುವುದು’ (ಕರೆ: ‘ಸಂವಾದವನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿ’).
• ನಿಮ್ಹಾನ್ಸ್ (NIMHANS): ಬೆಂಗಳೂರಿನಲ್ಲಿದೆ; ಅಖಿಲ ಭಾರತ ಮಾನಸಿಕ ಆರೋಗ್ಯ ಸಂಸ್ಥೆ ಮತ್ತು ಮಾನಸಿಕ ಆಸ್ಪತ್ರೆಯನ್ನು ವಿಲೀನಗೊಳಿಸುವ ಮೂಲಕ 1974ರಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ರಚಿಸಲಾಯಿತು. ಇದು ನಿಮ್ಹಾನ್ಸ್ ಕಾಯ್ದೆ 2012ರ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆಯ ಸಂಸ್ಥೆಯಾಗಿದ್ದು, ಆರೋಗ್ಯ ಮತ್ತು ಕುಟುಂಬ ಕಲ್ಯಾಣ ಸಚಿವಾಲಯದ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ.

ಮಹಿಳೆಯರ ರಾತ್ರಿ ಪಾಳಯದ ಸುರಕ್ಷತಾ ಕ್ರಮಗಳ ರದ್ದತಿ

ಸಂದರ್ಭ: 

• ವಾಣಿಜ್ಯ ಮಳಿಗೆಗಳ ಕಾಯ್ದೆಯಿಂದ (Shops Act) ಮಹಿಳೆಯರ ರಾತ್ರಿ ಪಾಳಯದ ಸುರಕ್ಷತಾ ಷರತ್ತುಗಳನ್ನು ಅಳಿಸಿಹಾಕಿರುವುದನ್ನು ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯ IT/ITES ಉದ್ಯೋಗಿಗಳ ಸಂಘ (KITU) ವಿರೋಧಿಸಿದೆ; ಆದರೆ ಕಾರ್ಮಿಕ ಇಲಾಖೆಯು ಇವೆಲ್ಲವೂ OSH ಕೋಡ್ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಬರುತ್ತವೆ ಎಂದು ಸಮರ್ಥಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ.

ಪ್ರಮುಖ ಅಂಶಗಳು: 

• ಕರ್ನಾಟಕ ಅಂಗಡಿಗಳು ಮತ್ತು ವಾಣಿಜ್ಯ ಸಂಸ್ಥೆಗಳ (ತಿದ್ದುಪಡಿ) ಕಾಯ್ದೆ 2026 ಅನ್ನು (2026ರ ಕಾಯ್ದೆ ಸಂಖ್ಯೆ 38) ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 4 ರಂದು ಗೆಜೆಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಅಧಿಸೂಚಿಸಲಾಗಿದೆ.
• ಈ ತಿದ್ದುಪಡಿಯು ಕಾಯ್ದೆಯ ಸೆಕ್ಷನ್ 25(1)(h)-(o) ಗಳನ್ನು ಅಳಿಸಿಹಾಕುತ್ತದೆ.
• ರದ್ದುಪಡಿಸಿದ ಅಂಶಗಳು: ಚಾಲಕರ ಹಿನ್ನೆಲೆ ಪರಿಶೀಲನೆ, ನಿಗದಿತ ಮಾರ್ಗಗಳು, ಸಂಪರ್ಕಗಳ ಗೌಪ್ಯತೆ ಮತ್ತು ಪಿಕ್-ಅಪ್/ಡ್ರಾಪ್ ಅನುಕ್ರಮದ ನಿಯಮಗಳು. ಇದರ ಜೊತೆಗೆ ಭದ್ರತಾ ಸಿಬ್ಬಂದಿ, ವಾಹನಗಳ ಹಠಾತ್ ತಪಾಸಣೆ, ನಿಯಂತ್ರಣ ಕೊಠಡಿ/ಪ್ರಯಾಣ ಡೆಸ್ಕ್ ಮತ್ತು ತುರ್ತು ಕಾರ್ಯವಿಧಾನಗಳನ್ನೂ ಸಹ ತೆಗೆದುಹಾಕಲಾಗಿದೆ.
• ಅಂಗಡಿಗಳ ಕಾಯ್ದೆಯು ಈಗ 10 ಕ್ಕಿಂತ ಕಡಿಮೆ ಉದ್ಯೋಗಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಘಟಕಗಳಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಅನ್ವಯಿಸುತ್ತದೆ; ದೊಡ್ಡ ಘಟಕಗಳು OSH ಕೋಡ್ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಬರುತ್ತವೆ.

ಕಾರ್ಮಿಕ ಸಂಘಟನೆ ವಿರುದ್ಧ ಸರ್ಕಾರದ ನಿಲುವು: 

• KITU: ಮಹಿಳೆಯರ ಸಮಾನ ಉದ್ಯೋಗ ಭಾಗವಹಿಸುವಿಕೆಗೆ ಸುರಕ್ಷಿತ ಸಾರಿಗೆ ಮತ್ತು ಭದ್ರತೆಯು ಮೂಲಭೂತ ಅವಶ್ಯಕತೆಗಳಾಗಿವೆ. ತಿದ್ದುಪಡಿಗಳನ್ನು ಹಿಂಪಡೆದು ಎಲ್ಲಾ ರಾತ್ರಿ-ಪಾಳಯದ ಸುರಕ್ಷತಾ ಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಮರುಸ್ಥಾಪಿಸುವಂತೆ ಒತ್ತಾಯಿಸಿದೆ.
• ಕಾರ್ಮಿಕ ಇಲಾಖೆ: ಈ ಎಲ್ಲಾ ನಿಬಂಧನೆಗಳು OSH ಕೋಡ್ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಈಗಾಗಲೇ ಸೇರಿವೆ ಎಂದು ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸಿದೆ.

OSH ಕೋಡ್ 2020

• ಇದು ನಾಲ್ಕು ಕಾರ್ಮಿಕ ಸಂಹಿತೆಗಳಲ್ಲಿ (ವೇತನ 2019; ಕೈಗಾರಿಕಾ ಸಂಬಂಧಗಳು, ಸಾಮಾಜಿಕ ಭದ್ರತೆ ಮತ್ತು OSH 2020) ಒಂದಾಗಿದ್ದು, ಒಟ್ಟು 29 ಕೇಂದ್ರ ಕಾರ್ಮಿಕ ಕಾಯ್ದೆಗಳನ್ನು ಕ್ರೋಢೀಕರಿಸುತ್ತದೆ.
• ಕಾರ್ಖಾನೆಗಳ ಕಾಯ್ದೆ 1948, ಗಣಿ ಕಾಯ್ದೆ 1952 ಮತ್ತು ಗುತ್ತಿಗೆ ಕಾರ್ಮಿಕ ಕಾಯ್ದೆ 1970 ಸೇರಿದಂತೆ 13 ಕಾಯ್ದೆಗಳನ್ನು ಇದು ವಿಲೀನಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ. ಎಲ್ಲಾ ನಾಲ್ಕು ಸಂಹಿತೆಗಳು 2025ರ ನವೆಂಬರ್ 21 ರಿಂದ ಜಾರಿಗೆ ಬಂದಿವೆ.
• ಕಾರ್ಮಿಕ ವಿಷಯವು ಸಂವಿಧಾನದ ಸಮವರ್ತಿ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿದೆ (ನಮೂದುಗಳು 22, 23, 24); ಇದು ಕಾರ್ಮಿಕ ಮತ್ತು ಉದ್ಯೋಗ ಸಚಿವಾಲಯದ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಬರುತ್ತದೆ.
• ಸುರಕ್ಷತಾ ಷರತ್ತುಗಳಿಗೆ ಒಳಪಟ್ಟು ಮತ್ತು ಮಹಿಳೆಯರ ಒಪ್ಪಿಗೆಯೊಂದಿಗೆ ಅವರು ಬೆಳಿಗ್ಗೆ 6 ಗಂಟೆಗಿಂತ ಮೊದಲು ಅಥವಾ ರಾತ್ರಿ 7 ಗಂಟೆಯ ನಂತರ ಕೆಲಸ ಮಾಡಬಹುದಾಗಿದೆ.

ಹೋಲಿಕೆ: ಅಂಗಡಿಗಳ ಕಾಯ್ದೆ ಮತ್ತು OSH ಕೋಡ್ (2026ರ ತಿದ್ದುಪಡಿಯ ನಂತರ)

ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ ‘ಮಾನವೀಯ ಮೌಲ್ಯಗಳು’ ಸಂಕಲನ ಪ್ರಕಟ

ಸಂದರ್ಭ: 

• ಕರ್ನಾಟಕ ಸಾಹಿತ್ಯ ಅಕಾಡೆಮಿಯು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗಾಗಿ ‘ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ ಮಾನವೀಯ ಮೌಲ್ಯಗಳು’ ಎಂಬ ಕೃತಿಯನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿದೆ; ಇದನ್ನು ಕೊಪ್ಪಳ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಯೋಗಿಕವಾಗಿ ಜಾರಿಗೊಳಿಸಲಾಗುವುದು.

ಪ್ರಮುಖ ಅಂಶಗಳು: 

• ಇದು ಮಾನವೀಯ ಮೌಲ್ಯಗಳ ಕುರಿತಾದ ಪ್ರಾಚೀನ ಮತ್ತು ಆಧುನಿಕ ಲೇಖಕರ ಕವಿತೆಗಳು, ಗದ್ಯ ಮತ್ತು ನಾಟಕಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ.
• ಪ್ರಮುಖ ಲೇಖಕರು: ಪಂಪ, ರನ್ನ, ಪೊನ್ನ, ಶ್ರೀವಿಜಯ, ಶಿವರಾಮ ಕಾರಂತ, ಗಿರೀಶ್ ಕಾರ್ನಾಡ್, ಕುವೆಂಪು, ಪೂರ್ಣಚಂದ್ರ ತೇಜಸ್ವಿ ಮತ್ತು ಪಿ. ಲಂಕೇಶ್.
• ಕವಿರಾಜಮಾರ್ಗದ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಸಾಲು ‘ಕಸವರಮೆಂಬುದು ನೆರೆ ಸೈರಿಸಲಾರ್ಪೊಡೆ ಪರವಿಚಾರಮಂ ಧರ್ಮಂ‘: ಇತರರ ಅಭಿಪ್ರಾಯಗಳನ್ನು ಸಹಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದೇ ನಿಜವಾದ ಸಂಪತ್ತು ಎಂಬ ಮೌಲ್ಯವನ್ನು ಸಾರುತ್ತದೆ.
• ಕವಿರಾಜಮಾರ್ಗ (9ನೇ ಶತಮಾನ): ಇದು ಲಭ್ಯವಿರುವ ಅತಿ ಪ್ರಾಚೀನ ಕನ್ನಡ ಕೃತಿಯಾಗಿದ್ದು, ಶ್ರೀವಿಜಯನಿಂದ ರಚಿತವಾಗಿದೆ ಅಥವಾ ರಾಷ್ಟ್ರಕೂಟ ದೊರೆ ಅಮೋಘವರ್ಷನಿಂದ ಪ್ರೇರಿತವಾಗಿದೆ.
• ಕಾರಂತರ ‘ಬಾಳ್ವೆಯೇ ಬೆಳಕು’, ಕಾರ್ನಾಡರ ‘ತಲೆದಂಡ’ ನಾಟಕದ ಆಯ್ದ ಭಾಗಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸಲಾಗಿದ್ದು, ಸಮಾನತೆ, ಸಹಿಷ್ಣುತೆ, ಪ್ರಾಮಾಣಿಕತೆ, ಗೌರವ ಮತ್ತು ಪರಾನುಭೂತಿಯಂತಹ ಮೌಲ್ಯಗಳನ್ನು ಇವು ಸಾರುತ್ತವೆ.

ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಾಹಿತಿ: 

ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯದ  ಬಗ್ಗೆ ಕೆಲವು ಪ್ರಮುಖ ಅಂಶಗಳು

• ರತ್ನತ್ರಯರು (10ನೇ ಶತಮಾನ): ಪಂಪ, ಪೊನ್ನ, ರನ್ನ. 
• ಪಂಪ: ಆದಿಪುರಾಣ, ವಿಕ್ರಮಾರ್ಜುನ ವಿಜಯ (ಪಂಪ ಭಾರತ); 
• ರನ್ನ: ಗದಾಯುದ್ಧ, ಅಜಿತಪುರಾಣ.
• 2008ರಲ್ಲಿ ಕನ್ನಡವನ್ನು ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಭಾಷೆ ಎಂದು ಘೋಷಿಸಲಾಯಿತು. 
• ಗಿರೀಶ್ ಕಾರ್ನಾಡರ ‘ತಲೆದಂಡ’ (1990) ನಾಟಕವು ಬಸವಣ್ಣ ಮತ್ತು 12ನೇ ಶತಮಾನದ ಕಲ್ಯಾಣದ ವಚನ ಚಳುವಳಿಯನ್ನು ಆಧರಿಸಿದೆ.

ಕನ್ನಡದ ಜ್ಞಾನಪೀಠ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪುರಸ್ಕೃತರು (8 ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು)

ಅನಂತ್ ನಾಗ್ ಅವರಿಗೆ ದಾದಾಸಾಹೇಬ್ ಫಾಲ್ಕೆ ಪ್ರಶಸ್ತಿ

ಸಂದರ್ಭ: 

• ಹಿರಿಯ ನಟ ಅನಂತ್ ನಾಗ್ ಅವರನ್ನು ದಾದಾಸಾಹೇಬ್ ಫಾಲ್ಕೆ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗೆ ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ; ಡಾ. ರಾಜ್‌ಕುಮಾರ್ (1995) ನಂತರ ಈ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪಡೆದ ಎರಡನೇ ಕನ್ನಡ ನಟ ಇವರಾಗಿದ್ದು, ಒಂದು ವರ್ಷದ ಹಿಂದೆಯಷ್ಟೇ ಪದ್ಮಭೂಷಣ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಮುಡಿಗೇರಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದರು.

ಪ್ರಮುಖ ಅಂಶಗಳು

• 2008ರಲ್ಲಿ ಕರ್ನಾಟಕದ ಛಾಯಾಗ್ರಾಹಕ ವಿ.ಕೆ. ಮೂರ್ತಿ ಅವರು ಈ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪಡೆದಿದ್ದರೂ, ಅದು ಹಿಂದಿ ಚಿತ್ರರಂಗದ ಕೊಡುಗೆಗಾಗಿ ನೀಡಲಾಗಿತ್ತು.
• ಬೆಳ್ಳಿಪರದೆಗೆ ಪದಾರ್ಪಣೆ: ಕನ್ನಡದ ‘ಸಂಕಲ್ಪ’ (1973) ಚಿತ್ರದ ಮೂಲಕ; 300ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ನಟಿಸಿದ್ದು, ಈ ಪೈಕಿ 250ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಕನ್ನಡ ಚಿತ್ರಗಳಾಗಿವೆ.
• ಜನನ: 1948ರಲ್ಲಿ ಉತ್ತರ ಕನ್ನಡ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ (ಮೂಲ ಹೆಸರು: ಅನಂತ್ ನಾಗರಕಟ್ಟೆ); ಮುಂಬೈನಲ್ಲಿ ರಂಗಭೂಮಿ ಹಿನ್ನೆಲೆ ಹೊಂದಿದ್ದರು. ಜೀವಮಾನ ಸಾಧನೆ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಸೇರಿದಂತೆ ಐದು ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳನ್ನು ಪಡೆದಿದ್ದಾರೆ.
• 2026ರ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 22 ರಂದು ಗುಜರಾತ್‌ನ ಕೇವಡಿಯಾದಲ್ಲಿ ನಡೆದ  72ನೇ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪ್ರದಾನ ಸಮಾರಂಭದಲ್ಲಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪ್ರದಾನ ಮಾಡಲಾಯಿತು.

ದಾದಾಸಾಹೇಬ್ ಫಾಲ್ಕೆ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯ ಬಗ್ಗೆ: 

• ಸ್ಥಾಪನೆ: 1969ರಲ್ಲಿ (ಫಾಲ್ಕೆ ಅವರ ಜನ್ಮ ಶತಮಾನೋತ್ಸವದ ಅಂಗವಾಗಿ); ಇದು ಭಾರತದ ಅತ್ಯುನ್ನತ ಸಿನಿಮಾ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯಾಗಿದೆ.
• ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರದ (ವಾರ್ತಾ ಮತ್ತು ಪ್ರಸಾರ ಸಚಿವಾಲಯ) ವತಿಯಿಂದ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಸಮಾರಂಭದಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ.
• ಪ್ರಶಸ್ತಿಯು ಸ್ವರ್ಣ ಕಮಲ, ₹10 ಲಕ್ಷ ನಗದು ಮತ್ತು ಶಾಲನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಮೊದಲ ಪುರಸ್ಕೃತರು: ದೇವಿಕಾ ರಾಣಿ (1969).
• ಫಾಲ್ಕೆ ಅವರು 1913ರಲ್ಲಿ ಭಾರತದ ಮೊದಲ ಪೂರ್ಣ-ಪ್ರಮಾಣದ ಚಲನಚಿತ್ರ ‘ರಾಜಾ ಹರಿಶ್ಚಂದ್ರ’ ನಿರ್ಮಿಸಿದರು; ಇವರನ್ನು ‘ಭಾರತೀಯ ಚಿತ್ರರಂಗದ ಪಿತಾಮಹ’ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಮೈಸೂರು ದಸರಾದಲ್ಲಿ ಕಂಬಳ

ಸಂದರ್ಭ: 

• ವಿರೋಧದ ನಡುವೆಯೂ, ಅಕ್ಟೋಬರ್ 18-19 ರಂದು ಮೈಸೂರಿನ ಸಾತಗಳ್ಳಿಯಲ್ಲಿ ಮೈಸೂರು ದಸರಾ ಮಹೋತ್ಸವದ ಅಂಗವಾಗಿ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಕಂಬಳವನ್ನು (ಕೋಣಗಳ ಓಟ) ಆಯೋಜಿಸಲು ನಿರ್ಧರಿಸಲಾಗಿದೆ.

ಕಂಬಳ ಮತ್ತು ಮೈಸೂರು ದಸರಾ ಬಗ್ಗೆ

ಕಂಬಳ: 

• ಇದು ತುಳುನಾಡಿನ (ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ, ಉಡುಪಿ) ಕೆಸರು ಗದ್ದೆಗಳಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಕೋಣಗಳ ಓಟವಾಗಿದ್ದು, ನವೆಂಬರ್‌ನಿಂದ ಮಾರ್ಚ್‌ವರೆಗೆ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. 
• ಉತ್ತಮ ಫಸಲಿಗಾಗಿ ದೇವರಿಗೆ ಕೃತಜ್ಞತೆ ಸಲ್ಲಿಸುವ ಆಚರಣೆಯಾಗಿದೆ; 
• ಇದರ ಪ್ರಕಾರಗಳು: ನೇಗಿಲು, ಹಗ್ಗ, ಅಡ್ಡ ಹಲಗೆ ಮತ್ತು ಕಣೆ ಹಲಗೆ.
• ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್‌ನ ಎ. ನಾಗರಾಜ ಪ್ರಕರಣದ (2014) ತೀರ್ಪಿನ ಅನ್ವಯ ಜಲ್ಲಿಕಟ್ಟಿನಂತಹ ಪ್ರಾಣಿ ಕ್ರೀಡೆಗಳನ್ನು ನಿಷೇಧಿಸಿದ್ದರಿಂದ ಕಂಬಳವನ್ನು ತಾತ್ಕಾಲಿಕವಾಗಿ ಸ್ಥಗಿತಗೊಳಿಸಲಾಗಿತ್ತು. 
• ನಂತರ ಪ್ರಾಣಿ ಹಿಂಸೆ ತಡೆ (ಕರ್ನಾಟಕ ಎರಡನೇ ತಿದ್ದುಪಡಿ) ಕಾಯ್ದೆ 2017ರ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ಕಾನೂನುಬದ್ಧಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು. 
• ಮೇ 2023ರಲ್ಲಿ 5-ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರ ಸಂವಿಧಾನ ಪೀಠವು ತಮಿಳುನಾಡು, ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ ಮತ್ತು ಕರ್ನಾಟಕದ ಈ ಕಾಯ್ದೆಗಳನ್ನು ಎತ್ತಿಹಿಡಿದಿದೆ.

ಮೈಸೂರು ದಸರಾ: 

• ಇದು ಕರ್ನಾಟಕದ ‘ನಾಡಹಬ್ಬ’ವಾಗಿದ್ದು, ನವರಾತ್ರಿಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಆಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.
• ವಿಜಯನಗರದ ಅರಸರ ಕಾಲದಿಂದ ಪ್ರಾರಂಭವಾದ ಈ ಆಚರಣೆಯನ್ನು, 1ನೇ ರಾಜಾ ಒಡೆಯರ್ (1610) ರ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಒಡೆಯರ್ ರಾಜವಂಶಸ್ಥರು ಶ್ರೀರಂಗಪಟ್ಟಣದಲ್ಲಿ ಮುಂದುವರಿಸಿದರು. 
• ವಿಜಯದಶಮಿಯಂದು ‘ಜಂಬೂ ಸವಾರಿ’ಯೊಂದಿಗೆ ಈ ಉತ್ಸವ ಮುಕ್ತಾಯಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ, ಅಲ್ಲಿ ಆನೆಯು ಚಾಮುಂಡೇಶ್ವರಿ ದೇವಿಯ ಚಿನ್ನದ ಅಂಬಾರಿಯನ್ನು ಹೊತ್ತು ಸಾಗುತ್ತದೆ.

ಕಲ್ಯಾಣ ಕರ್ನಾಟಕ ಆರ್ಥಿಕ ಮಿಷನ್

ಸಂದರ್ಭ: 

• ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 17ರಂದು ಕಲಬುರಗಿಯಲ್ಲಿ ನಡೆದ 79ನೇ ಕಲ್ಯಾಣ ಕರ್ನಾಟಕ ಉತ್ಸವದಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿಯವರು ಕಲ್ಯಾಣ ಕರ್ನಾಟಕ ಆರ್ಥಿಕ ಮಿಷನ್ (KKEM), ಜೈವಿಕ ಆರ್ಥಿಕ ಮಿಷನ್ (Bio Economy Mission) ಮತ್ತು ಇತರೆ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಉಪಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಘೋಷಿಸಿದರು.

ಪ್ರಮುಖ ಘೋಷಣೆಗಳು: 

• KKEM: ಈ ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ಬಂಡವಾಳ ಮತ್ತು ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳನ್ನು ಆಕರ್ಷಿಸಲು ರಚಿಸಲಾದ ಸೆಕ್ಷನ್ 8 (ಲಾಭರಹಿತ) ಕಂಪನಿಯಾಗಿದೆ.
• ಜೈವಿಕ ಆರ್ಥಿಕ ಮಿಷನ್: ತೊಗರಿಬೇಳೆ, ಕಮಲಾಪುರ ಬಾಳೆ, ಒಣದ್ರಾಕ್ಷಿ ಮತ್ತು ಸಿರಿಧಾನ್ಯಗಳ ಮೌಲ್ಯವರ್ಧನೆಗೆ ಒತ್ತು.
• ಕಲಬುರಗಿಯಲ್ಲಿ 30 ಎಕರೆ ಐಟಿ ಪಾರ್ಕ್; ಕ್ರಿಯಾ (KRIYA – ಕಲಬುರಗಿ ಸಂಶೋಧನೆ, ನಾವೀನ್ಯತೆ ಮತ್ತು ಯುವ ವೇಗವರ್ಧಕ ಕೇಂದ್ರ); ಕೃತಕ ಬುದ್ಧಿಮತ್ತೆ ಆಧಾರಿತ CCTV ಜಾಲ.
• ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ ಸರ್ಕ್ಯೂಟ್: ಬಹುಮನಿ ಕೋಟೆ, ಶರಣಬಸವೇಶ್ವರ ದೇವಾಲಯ, ಖಾಜಾ ಬಂದೇ ನವಾಜ್ ದರ್ಗಾ, ಬುದ್ಧ ವಿಹಾರ (ಕಲಬುರಗಿ), ಮಳಖೇಡ ರಾಷ್ಟ್ರಕೂಟ ಕೋಟೆ, ಸನ್ನತಿ (ಚಿತ್ತಾಪುರ) ಮತ್ತು ಗಾಣಗಾಪುರಗಳ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ. ಗಾಣಗಾಪುರದ ದತ್ತಾತ್ರೇಯ ದೇವಾಲಯವನ್ನು ಮೊದಲ ಹಂತದಲ್ಲಿ ₹50 ಕೋಟಿ ವೆಚ್ಚದಲ್ಲಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಲಾಗುವುದು.

ಇತರೆ ಉಪಕ್ರಮಗಳು: 

• ಬಸವಣ್ಣನವರ ತತ್ವಗಳನ್ನು ಪ್ರಚಾರ ಮಾಡಲು ಕಲಬುರಗಿಯಲ್ಲಿ ವಚನ ಮಂಟಪ ನಿರ್ಮಾಣ.
• 2 ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಚಂದ್ರಶೇಖರ್ ಪಾಟೀಲ್ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣದ ಮರು-ಅಭಿವೃದ್ಧಿ.
• ‘ಕೋಟಿ ವೃಕ್ಷ’ ಯೋಜನೆ: 2 ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ 1 ಕೋಟಿ ಸಸಿ ನೆಡುವ ಗುರಿ.
• ಕಲ್ಯಾಣ ಪಥ: 38 ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ 1,150 ಕಿ.ಮೀ ಗ್ರಾಮೀಣ ರಸ್ತೆಗಳ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೆ ₹1,000 ಕೋಟಿ ಅನುದಾನ; ಈ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಆರೋಗ್ಯ ಕೇಂದ್ರವನ್ನಾಗಿ (healthcare hub) ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸುವುದು.

ಕಲ್ಯಾಣ ಕರ್ನಾಟಕ ಪ್ರದೇಶ: 

• 1948ರ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 17 ರಂದು ನಿಜಾಮರ ಆಳ್ವಿಕೆಯಿಂದ ಮುಕ್ತಗೊಂಡು ಭಾರತದೊಂದಿಗೆ ವಿಲೀನವಾದ (ಆಪರೇಷನ್ ಪೊಲೊ) ನೆನಪಿಗಾಗಿ ವಿಮೋಚನಾ ದಿನವನ್ನು ಆಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. 
• ಈ ಹಿಂದೆ ಹೈದರಾಬಾದ್-ಕರ್ನಾಟಕ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತಿದ್ದ ಈ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು 2019ರಲ್ಲಿ 7 ಜಿಲ್ಲೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಮರುನಾಮಕರಣ ಮಾಡಲಾಯಿತು. 
• ಸಂವಿಧಾನದ 371J ವಿಧಿ (2012ರ 98ನೇ ತಿದ್ದುಪಡಿ) ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಶಿಕ್ಷಣ ಮತ್ತು ಉದ್ಯೋಗದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಳೀಯ ಮೀಸಲಾತಿ ನೀಡಲಾಗಿದೆ.

ತುಳು ಭಾಷೆಗೆ ಅಧಿಕೃತ ಭಾಷಾ ಸ್ಥಾನಮಾನ

ಸಂದರ್ಭ: 

• ಮಂಗಳೂರಿನಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಸಚಿವ ಸಂಪುಟ ಸಭೆಯಲ್ಲಿ ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ ಮತ್ತು ಉಡುಪಿ ಜಿಲ್ಲೆಗಳಲ್ಲಿ ತುಳು ಭಾಷೆಗೆ ‘ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಅಧಿಕೃತ ಭಾಷೆ’ ಸ್ಥಾನಮಾನ ನೀಡಲು ನಿರ್ಧರಿಸಲಾಗಿದೆ.

ಪ್ರಮುಖ ಅಂಶಗಳು: 

• ಮಂಗಳೂರಿನ ಪ್ರಜಾ ಸೌಧದಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಸಚಿವ ಸಂಪುಟ ಸಭೆಯ ಬಳಿಕ ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿಗಳು ಈ ಘೋಷಣೆ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ. ಇದು ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ ಮತ್ತು ಉಡುಪಿ ಜಿಲ್ಲೆಗಳ ಆಡಳಿತದಲ್ಲಿ ಅನ್ವಯವಾಗಲಿದ್ದು, ಜಿಲ್ಲಾಡಳಿತಗಳು ಇದನ್ನು ಅನುಷ್ಠಾನಗೊಳಿಸಲಿವೆ.
• ಅನುವಾದ, ತರಬೇತಿ ಮತ್ತು ಭಾಷಾ ಬಳಕೆಗೆ ಉತ್ತೇಜನ ನೀಡಲು ವರ್ಷಕ್ಕೆ ₹82 ಲಕ್ಷ ಅನುದಾನ ಮೀಸಲಿಡಲಾಗಿದೆ.
• ಈ ಹಿಂದೆ ಡಾ. ಎಂ. ಮೋಹನ್ ಆಳ್ವ ನೇತೃತ್ವದ ಸಮಿತಿಯು ಈ ಸ್ಥಾನಮಾನ ನೀಡಲು ಶಿಫಾರಸು ಮಾಡಿತ್ತಾದರೂ ಯಾವುದೇ ನಿರ್ಧಾರ ಕೈಗೊಂಡಿರಲಿಲ್ಲ.

ತುಳು ಭಾಷೆಯ ಬಗ್ಗೆ: 

• ತುಳು, ಇದು ದ್ರಾವಿಡ ಭಾಷೆಯಾಗಿದ್ದು, ತುಳುನಾಡಿನಲ್ಲಿ (ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ, ಉಡುಪಿ, ಕೇರಳದ ಕಾಸರಗೋಡು) ಪ್ರಚಲಿತದಲ್ಲಿದೆ. 
• ಐತಿಹಾಸಿಕವಾಗಿ ‘ತಿಗಳಾರಿ’ ಲಿಪಿಯಲ್ಲಿ ಬರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತಿದ್ದ ಈ ಭಾಷೆಯನ್ನು ಪ್ರಸ್ತುತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಕನ್ನಡ ಲಿಪಿಯಲ್ಲೇ ಬರೆಯಲಾಗುತ್ತಿದೆ. 
• ಇದು ಸಂವಿಧಾನದ ಎಂಟನೇ ಅನುಸೂಚಿಯಲ್ಲಿ ಸೇರಿಲ್ಲ, ಇದನ್ನು ಸೇರಿಸಬೇಕೆಂಬುದು ದೀರ್ಘಕಾಲದ ಬೇಡಿಕೆಯಾಗಿದೆ. 
• 1994ರಲ್ಲಿ ಕರ್ನಾಟಕ ತುಳು ಸಾಹಿತ್ಯ ಅಕಾಡೆಮಿಯನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು.

ರಾಜ್ಯದ ಅಧಿಕೃತ ಭಾಷೆಗಳ ಕುರಿತ ಸಾಂವಿಧಾನಿಕ ನಿಬಂಧನೆಗಳು: 

ಗಮನಿಸಿ : ಕರ್ನಾಟಕ ಅಧಿಕೃತ ಭಾಷಾ ಕಾಯ್ದೆ 1963ರ ಅನ್ವಯ ಕನ್ನಡವು ರಾಜ್ಯದ ಅಧಿಕೃತ ಭಾಷೆಯಾಗಿದೆ.

ಸುಸ್ಥಿರ ಡೇಟಾ ಸೆಂಟರ್ ನೀತಿ 2026-31

ಸಂದರ್ಭ: 

• ಮಂಗಳೂರಿನಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಸಚಿವ ಸಂಪುಟ ಸಭೆಯು ಕೃತಕ ಬುದ್ಧಿಮತ್ತೆಯ (AI) ಇಂಧನ ಮತ್ತು ನೀರಿನ ಬಳಕೆಯನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಾ, 2031ರ ವೇಳೆಗೆ 1 ಗಿಗಾವ್ಯಾಟ್ (1 GW) ಐಟಿ ಲೋಡ್ (IT load) ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಗುರಿಯಾಗಿಸಿಕೊಂಡಿರುವ ‘ಕರ್ನಾಟಕ ಸುಸ್ಥಿರ ಡೇಟಾ ಸೆಂಟರ್ ನೀತಿ 2026-2031’ಕ್ಕೆ ಅನುಮೋದನೆ ನೀಡಿದೆ.

ಪ್ರಮುಖ ಅಂಶಗಳು: 

• ಗುರಿ: 2031ರ ವೇಳೆಗೆ ಸಂಚಿತ 1 GW ಐಟಿ ಲೋಡ್ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ತಲುಪುವುದು; ಭಾರತದ AI-ಸಿದ್ಧ ಸಾಮರ್ಥ್ಯದಲ್ಲಿ 10-12% ರಷ್ಟು ಪಾಲನ್ನು ಹೊಂದುವುದು.
• ಬಜೆಟ್: ₹1,300.45 ಕೋಟಿ.
• ಪ್ರಮುಖ ಗಮನ: ನವೀಕರಿಸಬಹುದಾದ ಇಂಧನ, ಶೈತ್ಯೀಕರಣ ಮತ್ತು ನೀರಿನ ನಿರ್ವಹಣೆ; PUE ಮತ್ತು WUE ಗಳ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆ.
• ಸ್ಥಳ ಆಯ್ಕೆಗಾಗಿ ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳ ಹೀಟ್ ಮ್ಯಾಪಿಂಗ್, ಕಾರ್ಯಕ್ಷಮತೆ-ಸಂಯೋಜಿತ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಕಗಳು ಮತ್ತು ಬೆಂಗಳೂರಿನ ಹೊರವಲಯದಲ್ಲಿ ಡೇಟಾ ಸೆಂಟರ್ ವಲಯಗಳ ಸ್ಥಾಪನೆ. 
• ಕರ್ನಾಟಕ ಉದ್ಯೋಗ ಮಿತ್ರ ಸಂಸ್ಥೆಯು ಏಕ-ಗವಾಕ್ಷಿ (single window) ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಲಿದೆ.

ಕರಾವಳಿ ಮತ್ತು ಮಲೆನಾಡು ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ ನೀತಿ

ಸಂದರ್ಭ: 

• ಸಚಿವ ಸಂಪುಟವು ಕರಾವಳಿ ಮತ್ತು ಮಲೆನಾಡು ಕರ್ನಾಟಕ ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ ನೀತಿ 2026 (₹500 ಕೋಟಿ) ಮತ್ತು ಕರಾವಳಿ ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ ಭವಿಷ್ಯದ ಯೋಜನೆಗೆ ಅನುಮೋದನೆ ನೀಡಿದೆ.

ಪ್ರಮುಖ ಅಂಶಗಳು: 

• ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ ಹೂಡಿಕೆಯನ್ನು ಮೂಲಸೌಕರ್ಯ ಹೂಡಿಕೆಯಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುವುದು (ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಾಲದ ಅವಧಿ); ಹೊಸ ಯೋಜನೆಗಳಿಗೆ (greenfield projects) ಪ್ರೋತ್ಸಾಹ ನೀಡಲಾಗುವುದು.
• ಈ ಪ್ರದೇಶವು ರಾಜ್ಯದ ಒಟ್ಟು ಪ್ರವಾಸಿಗರಲ್ಲಿ ಶೇ.45ರಷ್ಟು ಪ್ರವಾಸಿಗರನ್ನು ಆಕರ್ಷಿಸುತ್ತಿದ್ದು, ವಾರ್ಷಿಕ ಸುಮಾರು ₹2,876 ಕೋಟಿ ವಿದೇಶಿ ವಿನಿಮಯವನ್ನು ತಂದುಕೊಡುತ್ತಿದೆ.
• ಒಟ್ಟು 9 ಸರ್ಕ್ಯೂಟ್‌ಗಳ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ (ಕರಾವಳಿಯಿಂದ ಘಟ್ಟದವರೆಗೆ, ಕರಾವಳಿ ತೀರ್ಥಯಾತ್ರೆ ಮತ್ತು ಪರಂಪರೆ, ಕಡಲತೀರ ಮತ್ತು ಸರ್ಫ್, ಮಾನ್ಸೂನ್, ಪುರಾತನ ಪರಂಪರೆ ಇತ್ಯಾದಿ).
• ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿಗಳ ಅಧ್ಯಕ್ಷತೆಯಲ್ಲಿ ರಾಜ್ಯ ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ ಮಂಡಳಿ ಸ್ಥಾಪನೆ; ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ ಹೂಡಿಕೆ ಸಹಾಯ ಕೇಂದ್ರಗಳು, ಏಕ-ಗವಾಕ್ಷಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆ, ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮಕ್ಕೆ ‘ಕೈಗಾರಿಕಾ ಸ್ಥಾನಮಾನ’ ಮತ್ತು ಆಯ್ದ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಆಸ್ತಿ ತೆರಿಗೆ ವಿನಾಯಿತಿ.

ಕರಾವಳಿ ನಿಯಂತ್ರಣ ವಲಯ (CRZ)

• ಪರಿಸರ (ಸಂರಕ್ಷಣಾ) ಕಾಯ್ದೆ 1986ರ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ (MoEFCC) 2019ರಲ್ಲಿ CRZ ಅಧಿಸೂಚನೆ ಹೊರಡಿಸಲಾಗಿದೆ. 
• ರಾಜ್ಯಗಳು ಕರಾವಳಿ ವಲಯ ನಿರ್ವಹಣಾ ಯೋಜನೆಗಳನ್ನು ಸಿದ್ಧಪಡಿಸಿ ಕೇಂದ್ರದ ಅನುಮೋದನೆ ಪಡೆಯಬೇಕು. 
• ತಾತ್ಕಾಲಿಕ ಮತ್ತು ಪರಿಸರ-ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಿಗೆ ಇದು ನಿಯಂತ್ರಿತ ಅನುಮತಿ ನೀಡುತ್ತದೆ; ದ್ವೀಪಗಳಿಗೆ ವಿಶೇಷ ನಿಬಂಧನೆಗಳಿವೆ.

ಇ-ಮೊಬಿಲಿಟಿ ಸೂಚ್ಯಂಕ 2025: ಕರ್ನಾಟಕಕ್ಕೆ 3ನೇ ಸ್ಥಾನ

ಸಂದರ್ಭ: 

• ನೀತಿ ಆಯೋಗದ ಭಾರತ ಎಲೆಕ್ಟ್ರಿಕ್ ಮೊಬಿಲಿಟಿ ಸೂಚ್ಯಂಕ (IEMI) 2025ರಲ್ಲಿ ಕರ್ನಾಟಕವು 3ನೇ ಸ್ಥಾನ (73 ಅಂಕಗಳು) ಪಡೆದುಕೊಂಡಿದ್ದು, ದೊಡ್ಡ ರಾಜ್ಯಗಳ ಪೈಕಿ ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರದೊಂದಿಗೆ ಅಗ್ರಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿದೆ.

ಪ್ರಮುಖ ಅಂಶಗಳು: 

• 65 ಮತ್ತು ಅದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಅಂಕ ಪಡೆದ ರಾಜ್ಯಗಳನ್ನು ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಸಾಧನೆ ಮಾಡಿದ ರಾಜ್ಯಗಳೆಂದು (top performers) ವರ್ಗೀಕರಿಸಲಾಗಿದೆ.
• ಚಾರ್ಜಿಂಗ್ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯ ಸಿದ್ಧತೆಯಲ್ಲಿ ಕರ್ನಾಟಕ ಭಾರತದಲ್ಲೇ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಅಂಕ (97) ಪಡೆದಿದೆ. 2024ರ ಸೂಚ್ಯಂಕದಲ್ಲಿ 64 ಅಂಕಗಳೊಂದಿಗೆ 4ನೇ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿತ್ತು.
• ಕರ್ನಾಟಕವು ಮೀಸಲಾದ EV ನೀತಿಯನ್ನು (2017) ಜಾರಿಗೊಳಿಸಿದ ಮೊದಲ ರಾಜ್ಯವಾಗಿದೆ.
• ಭಾರತದ ಒಟ್ಟು EV ನೋಂದಣಿಗಳಲ್ಲಿ ಕರ್ನಾಟಕದ ಪಾಲು 8.81% ರಷ್ಟಿದೆ. 
• ದ್ವಿಚಕ್ರ ಮತ್ತು ಕಾರುಗಳಲ್ಲಿ 2ನೇ ಸ್ಥಾನ (ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರದ ನಂತರ) ಹಾಗೂ ಇ-ಬಸ್‌ಗಳಲ್ಲಿ 3ನೇ ಸ್ಥಾನ (ದೆಹಲಿ, ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರದ ನಂತರ) ಪಡೆದಿದೆ.

IEMI 2025: ಅಗ್ರ 5 ರಾಜ್ಯಗಳು/ಕೇಂದ್ರಾಡಳಿತ ಪ್ರದೇಶಗಳು

EV ಗಳಿಗೆ ಕೇಂದ್ರದ ಬೆಂಬಲ ಯೋಜನೆಗಳು (ಭಾರಿ ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳ ಸಚಿವಾಲಯ)

ಬಿಕ್ಕಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಬಿದ್ರಿ ಕಲೆ

ಸಂದರ್ಭ: 

• ಬೆಳ್ಳಿ, ತಾಮ್ರ ಮತ್ತು ಸತುವಿನ ಬೆಲೆಗಳ ತೀವ್ರ ಏರಿಕೆ ಮತ್ತು ಬೇಡಿಕೆಯ ಕುಸಿತದಿಂದಾಗಿ ಬೀದರ್‌ನ ಕಪ್ಪು ಮತ್ತು ಬೆಳ್ಳಿ ಲೋಹದ ಕರಕುಶಲ ಕಲೆಯಾದ (ಬಿದ್ರಿ ಕಲೆ) ತೀವ್ರ ಸಂಕಷ್ಟಕ್ಕೆ ಸಿಲುಕಿದೆ.

ಪ್ರಮುಖ ಅಂಶಗಳು: 

• ಮಿಶ್ರಲೋಹ: ಸುಮಾರು 90% ಸತು (zinc), 10% ತಾಮ್ರ (copper) ಮತ್ತು ಬೆಳ್ಳಿಯ ಕೆತ್ತನೆಯನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತದೆ; ಬೀದರ್ ಕೋಟೆಯ ಮಣ್ಣಿನಿಂದ ಕಪ್ಪು ಹೊಳಪನ್ನು ಪಡೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.
• 200ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಉತ್ಪನ್ನಗಳನ್ನು ₹2,500 ದಿಂದ ₹50,000 ವರೆಗೆ ಮಾರಾಟ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ; ಒಂದು ಸಣ್ಣ ಹೂದಾನಿ ತಯಾರಿಸಲು 10-12 ದಿನಗಳು ಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ.

ಬಿದ್ರಿ ಕಲೆ ಮತ್ತು ಬಹುಮನಿ ಸುಲ್ತಾನರು

• ಇದು ಕರ್ನಾಟಕದ ಭೌಗೋಳಿಕ ಸೂಚ್ಯಂಕ (GI) ಮಾನ್ಯತೆ ಪಡೆದ ಕರಕುಶಲ ಕಲೆಯಾಗಿದೆ;
• ಇದು ಪರ್ಷಿಯನ್ ಪ್ರಭಾವ ಹೊಂದಿದೆ; ತೆಲಂಗಾಣದಲ್ಲೂ ಈ ಕಲೆಯನ್ನು ಆಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.
• 15ನೇ ಶತಮಾನದ ಬಹುಮನಿ ಸುಲ್ತಾನರ ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಇದು ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡಿತು. 1347ರಲ್ಲಿ ಅಲ್ಲಾವುದ್ದೀನ್ ಹಸನ್ ಬಹುಮನ್ ಷಾನಿಂದ ಬಹುಮನಿ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ ಸ್ಥಾಪನೆಯಾಯಿತು; ಗುಲ್ಬರ್ಗಾ ರಾಜಧಾನಿಯಾಗಿತ್ತು.
• ಅಹ್ಮದ್ ಷಾ ವಲಿಯ (ಸುಮಾರು 1429) ಕಾಲದಲ್ಲಿ ರಾಜಧಾನಿಯನ್ನು ಬೀದರ್‌ಗೆ ಸ್ಥಳಾಂತರಿಸಲಾಯಿತು; ಮಹಮೂದ್ ಗವಾನ್‌ನ ಮದ್ರಸಾ ಬೀದರ್‌ನಲ್ಲಿದೆ.
• ನಂತರ ಇದು ಬಿಜಾಪುರ, ಗೋಲ್ಕೊಂಡ, ಅಹಮದ್‌ನಗರ, ಬೀರಾರ್ ಮತ್ತು ಬೀದರ್ ಎಂಬ 5 ಡೆಕ್ಕನ್ ಸುಲ್ತಾನೇಟ್‌ಗಳಾಗಿ ವಿಭಜನೆಯಾಯಿತು.

KPSC ನೇಮಕಾತಿ ಹಗರಣ: SIT ತನಿಖೆ

ಸಂದರ್ಭ: 

• ಹೈಕೋರ್ಟ್ ಆದೇಶದ ಮೇರೆಗೆ, KPSC ನೇಮಕಾತಿಯಲ್ಲಿನ ಅಕ್ರಮಗಳ ಕುರಿತು ತನಿಖೆ ನಡೆಸಲು DGP ಅಲೋಕ್ ಕುಮಾರ್ ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿ ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ಉಸ್ತುವಾರಿಯ ವಿಶೇಷ ತನಿಖಾ ತಂಡ (SIT) ರಚಿಸಲಾಗಿದೆ.

ಪ್ರಮುಖ ಅಂಶಗಳು:

• ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿ ಎಂ. ನಾಗಪ್ರಸನ್ನ ಅವರು ಈ ಆದೇಶವನ್ನು ನೀಡಿದ್ದಾರೆ; 100 ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಅಂತಿಮ ವರದಿ ಸಲ್ಲಿಸಬೇಕು ಹಾಗೂ ಪ್ರತಿ 30 ದಿನಗಳಿಗೊಮ್ಮೆ ಪ್ರಗತಿ ವರದಿ ಸಲ್ಲಿಸಬೇಕೆಂದು ಸೂಚಿಸಲಾಗಿದೆ.
• SIT ಯನ್ನು ಪೊಲೀಸ್ ಠಾಣೆಯಾಗಿ ಅಧಿಸೂಚನೆ ಹೊರಡಿಸಲಾಗುವುದು; ಇದು ವಿಧಿವಿಜ್ಞಾನ, ಸೈಬರ್ ಮತ್ತು ಆರ್ಥಿಕ ತಜ್ಞರ ನೆರವನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಅವಕಾಶ ಕಲ್ಪಿಸಲಾಗಿದೆ.
• IPS ಅಧಿಕಾರಿಗಳಾದ ದಿವ್ಯಾ ವಿ. ಗೋಪಿನಾಥ್, ಅನೂಪ್ ಎ. ಶೆಟ್ಟಿ, ಕುಶಾಲ್ ಚೋಕ್ಸಿ ಮತ್ತು ಕ್ಷಮಾ ಮಿಶ್ರಾ ಅವರು ಈ ತನಿಖಾ ತಂಡದ ಸದಸ್ಯರಾಗಿದ್ದಾರೆ. 

ರಾಜ್ಯ ಲೋಕಸೇವಾ ಆಯೋಗ: ಸಾಂವಿಧಾನಿಕ ನಿಬಂಧನೆಗಳು

SIT ಮತ್ತು ED ಬಗ್ಗೆ: 

• ಸಾಮಾನ್ಯ ತನಿಖಾ ಸಂಸ್ಥೆಯ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯದ ಬಗ್ಗೆ ಅನುಮಾನವಿದ್ದಾಗ ನ್ಯಾಯಾಲಯವು SIT ರಚಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಇದು ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ಉಸ್ತುವಾರಿಯಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ.
• ಜಾರಿ ನಿರ್ದೇಶನಾಲಯ (ED) ಹಣಕಾಸು ಸಚಿವಾಲಯದ ಕಂದಾಯ ಇಲಾಖೆಯ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಬರುತ್ತದೆ; ಇದು ಅಕ್ರಮ ಹಣ ವರ್ಗಾವಣೆ ತಡೆ ಕಾಯ್ದೆ (PMLA) 2002 ಮತ್ತು ವಿದೇಶಿ ವಿನಿಮಯ ನಿರ್ವಹಣಾ ಕಾಯ್ದೆ (FEMA) 1999 ಅನ್ನು ಜಾರಿಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ.

ವಿವಾಹ ನೋಂದಣಿಗೆ ವಯಸ್ಸಿನ ಪುರಾವೆಯಾಗಿ ಆಧಾರ್ ಮಾನ್ಯವಲ್ಲ

ಸಂದರ್ಭ: 

• ವಿವಾಹ ನೋಂದಣಿಗಾಗಿ ವಧು ಮತ್ತು ವರರ ವಯಸ್ಸಿನ ಪುರಾವೆಯಾಗಿ ಆಧಾರ್ ಕಾರ್ಡ್ ಅನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸದಂತೆ ಮುದ್ರಾಂಕ ಮತ್ತು ನೋಂದಣಿ ಇಲಾಖೆಯು ಅಧಿಕಾರಿಗಳಿಗೆ ನಿರ್ದೇಶನ ನೀಡಿದೆ.

ಪ್ರಮುಖ ಅಂಶಗಳು:

• ವಯಸ್ಸಿನ ಪುರಾವೆಯಾಗಿ ಜನನ ಪ್ರಮಾಣಪತ್ರ ಅಥವಾ ಶಾಲಾ ಪ್ರಮಾಣಪತ್ರವನ್ನು ಒದಗಿಸಬೇಕು; ಇವುಗಳಿಲ್ಲದಿದ್ದರೆ ವೈದ್ಯರ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಪ್ರಮಾಣಪತ್ರವನ್ನು ನೀಡಬಹುದು.
• 2014 ರ ಬಾಲ್ಯ ವಿವಾಹ ನಿಷೇಧ (ಕರ್ನಾಟಕ) ನಿಯಮಗಳ ಅನುಸೂಚಿ-11, ನಿಯಮ 6(2) ರ ಪ್ರಕಾರ ಈ ನಿರ್ಧಾರವನ್ನು ಕೈಗೊಳ್ಳಲಾಗಿದೆ.
• ಪೋಷಕರು ಆಧಾರ್ ಪ್ರತಿಗಳಲ್ಲಿ ಅಥವಾ UIDAI ತಿದ್ದುಪಡಿ ಮೂಲಕ ವಯಸ್ಸನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸುತ್ತಿರುವುದು ಈ ಕಟ್ಟುನಿಟ್ಟಿನ ಕ್ರಮಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗಿದೆ.
• ಆಧಾರ್ ಕೇವಲ ಗುರುತಿನ ಪುರಾವೆಯಾಗಿದೆ ಎಂದು UIDAI ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸಿದೆ; ಮಹಿಳಾ ಮತ್ತು ಮಕ್ಕಳ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ (WCD) ಇಲಾಖೆ ಕೂಡ ಈ ನಿಲುವನ್ನು ಒಪ್ಪಿದೆ.

ಬಾಲ್ಯ ವಿವಾಹ ನಿಷೇಧ ಕಾಯ್ದೆ: 

• 21 ವರ್ಷದೊಳಗಿನ ಪುರುಷ ಮತ್ತು 18 ವರ್ಷದೊಳಗಿನ ಮಹಿಳೆಯನ್ನು ಮಗು ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. 
• ಕೇಂದ್ರ ಕಾಯ್ದೆಯನ್ವಯ ಬಾಲ್ಯವಿವಾಹವಾದ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಇಚ್ಛೆಯ ಮೇರೆಗೆ ವಿವಾಹವನ್ನು ರದ್ದುಗೊಳಿಸಬಹುದು; ಆದರೆ 2016 ರ ಕರ್ನಾಟಕ ತಿದ್ದುಪಡಿಯು ಬಾಲ್ಯವಿವಾಹವನ್ನು ಆರಂಭದಿಂದಲೇ ಶೂನ್ಯ (void ab initio) ಎಂದು ಘೋಷಿಸಿದೆ. 
• ನಿಯಮ ಉಲ್ಲಂಘಿಸಿದವರಿಗೆ 2 ವರ್ಷಗಳವರೆಗೆ ಕಠಿಣ ಜೈಲು ಶಿಕ್ಷೆ ಮತ್ತು/ಅಥವಾ ₹1 ಲಕ್ಷದವರೆಗೆ ದಂಡ ವಿಧಿಸಬಹುದು.

ಆಧಾರ್ (Aadhaar): 

• UIDAI ಆಧಾರ್ ಕಾಯ್ದೆ, 2016 ರ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾದ ಶಾಸನಬದ್ಧ ಸಂಸ್ಥೆಯಾಗಿದೆ. 
• ಇದು ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನಿಕ್ಸ್ ಮತ್ತು ಐಟಿ ಸಚಿವಾಲಯದ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಬರುತ್ತದೆ. 
• 2024 ರಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಮಿಕರ ಭವಿಷ್ಯ ನಿಧಿ ಸಂಸ್ಥೆ (EPFO) ಕೂಡ ಜನ್ಮ ದಿನಾಂಕದ ಪುರಾವೆಯಾಗಿ ಆಧಾರ್ ಬಳಕೆಯನ್ನು ಕೈಬಿಟ್ಟಿದೆ.

ವಂದೇ ಮಾತರಂ: ರಾಜ್ಯಪಾಲರು ಮತ್ತು ಸರ್ಕಾರದ ನಡುವೆ ಸಂಘರ್ಷ

ಸಂದರ್ಭ: 

• ರಾಜ್ಯ ಮಟ್ಟದ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳಲ್ಲಿ ವಂದೇ ಮಾತರಂ ಗೀತೆಯನ್ನು ಕೇವಲ ಎರಡು ನುಡಿಗಳಿಗೆ ಸೀಮಿತಗೊಳಿಸಿ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 8 ರಂದು ಹೊರಡಿಸಿದ ಸರ್ಕಾರಿ ಆದೇಶವನ್ನು (GO) ಮರುಪರಿಶೀಲಿಸುವಂತೆ ರಾಜ್ಯಪಾಲರಾದ ಥಾವರ್‌ಚಂದ್ ಗೆಹ್ಲೋಟ್ ಅವರು ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿಯವರಿಗೆ ಸೂಚಿಸಿದ್ದಾರೆ.

ಪ್ರಮುಖ ಅಂಶಗಳು:

• ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಗೌರವಕ್ಕೆ ಚ್ಯುತಿ ತಡೆ (ತಿದ್ದುಪಡಿ) ಕಾಯ್ದೆ, 2026 ರ ಪ್ರಕಾರ ಗೀತೆಯ ಎಲ್ಲಾ ಆರು ನುಡಿಗಳನ್ನು ಹಾಡುವುದು ಕಡ್ಡಾಯವಾಗಿದೆ.
• 2026 ರ ತಿದ್ದುಪಡಿಯು ‘ವಂದೇ ಮಾತರಂ’ ಗೀತೆಗೂ ಸೆಕ್ಷನ್ 3 ರ ರಕ್ಷಣೆಯನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಿದೆ; ಗೃಹ ಸಚಿವಾಲಯದ (MHA) ಆದೇಶಗಳು ಈ ಗೀತೆಯ ಅಧಿಕೃತ ಆವೃತ್ತಿಯನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತವೆ.
• ರಾಜ್ಯಪಾಲರು ಸಂವಿಧಾನದ 73, 162, 256, 257(1) ವಿಧಿಗಳನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿದ್ದಾರೆ ಮತ್ತು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಗೀತೆಯು ರಾಜ್ಯ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಬರುವುದಿಲ್ಲ ಎಂದು ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸಿದ್ದಾರೆ.

ವಂದೇ ಮಾತರಂ 

• ಬಂಕಿಮಚಂದ್ರ ಚಟ್ಟೋಪಾಧ್ಯಾಯ ಅವರು ಸುಮಾರು 1875 ರಲ್ಲಿ ವಂದೇ ಮಾತರಂ ಅನ್ನು ರಚಿಸಿದರು. 
• ಇದು 1882 ರ ‘ಆನಂದಮಠ’ ಕಾದಂಬರಿಯಲ್ಲಿದೆ ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಕೃತೀಕೃತ ಬಂಗಾಳಿ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿದೆ. 
• 1896 ರ ಕಲ್ಕತ್ತಾ INC ಅಧಿವೇಶನದಲ್ಲಿ ರವೀಂದ್ರನಾಥ ಠಾಗೋರ್ ಅವರು ಇದನ್ನು ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ರಾಜಕೀಯವಾಗಿ ಹಾಡಿದರು. 
• 24 ಜನವರಿ 1950 ರಂದು ಇದನ್ನು ‘ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಗೀತೆ’ಯಾಗಿ (National Song) ಅಳವಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಯಿತು.

ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಗೌರವಕ್ಕೆ ಚ್ಯುತಿ ತಡೆ ಕಾಯ್ದೆ

1971 ರ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಗೌರವಕ್ಕೆ ಚ್ಯುತಿ ತಡೆ ಕಾಯ್ದೆಯ ಸೆಕ್ಷನ್ 2 ರ ಪ್ರಕಾರ ರಾಷ್ಟ್ರಧ್ವಜ ಮತ್ತು ಸಂವಿಧಾನಕ್ಕೆ ಅಪಮಾನ ಮಾಡುವುದನ್ನು ತಡೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. 

ಸೆಕ್ಷನ್ 3 ರ ಅಡಿ ರಾಷ್ಟ್ರಗೀತೆಯನ್ನು ಹಾಡುವುದನ್ನು ತಡೆಯುವವರ ವಿರುದ್ಧ ಕ್ರಮ ಕೈಗೊಳ್ಳಲಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು 3 ವರ್ಷಗಳವರೆಗೆ ಜೈಲು ಶಿಕ್ಷೆ, ದಂಡ ಅಥವಾ ಎರಡನ್ನೂ ವಿಧಿಸಲು ಅವಕಾಶವಿದೆ.

ಕಸ್ತೂರಿರಂಗನ್ ವರದಿಯನ್ನು ತಿರಸ್ಕರಿಸಿದ ಶಾಸನಸಭೆ

ಸಂದರ್ಭ: 

• ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟಗಳ ಕುರಿತಾದ ಕಸ್ತೂರಿರಂಗನ್ ವರದಿಯನ್ನು ಅದರ ಪ್ರಸ್ತುತ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಉಭಯ ಸದನಗಳು ಸರ್ವಾನುಮತದಿಂದ ತಿರಸ್ಕರಿಸಿವೆ. ಪರಿಸರ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು (ESA) ಕೇವಲ ಅಧಿಸೂಚಿತ ಅರಣ್ಯಗಳಿಗೆ ಸೀಮಿತಗೊಳಿಸುವಂತೆ ಮತ್ತು ಭೌತಿಕ ಸಮೀಕ್ಷೆಗಾಗಿ ಒಂದು ವರ್ಷದ ಕಾಲಾವಕಾಶ ನೀಡುವಂತೆ ಕೇಂದ್ರವನ್ನು ರಾಜ್ಯ ಸರ್ಕಾರ ಒತ್ತಾಯಿಸಿದೆ.

ಗಾಡ್ಗೀಳ್ ಮತ್ತು ಕಸ್ತೂರಿರಂಗನ್ ಸಮಿತಿಗಳ ನಡುವಿನ ಹೋಲಿಕೆ