​ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕರಾವಳಿ ಮಿಷನ್ 2.0 | ​ಹಸಿರು ಇಂಧನ ಕಾರಿಡಾರ್ ಹಂತ III | ​2025 ರಲ್ಲಿ ಕಾಲರಾ ಸಾವುಗಳು ಶೇ. 30 ರಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚಳ | ​ಮಹಾನದಿ ಜಲ ವಿವಾದ | ​ಕೇಂದ್ರ ಲೋಕಸೇವಾ ಆಯೋಗ (UPSC) | ವಿಶ್ವದ ಅರಣ್ಯಗಳ ಸ್ಥಿತಿಗತಿ 2026 | ​ಪೀಪಲ್ಸ್ ಪ್ಲಾನ್ ಕ್ಯಾಂಪೇನ್ (ಜನರ ಯೋಜನೆ ಅಭಿಯಾನ) | ​ಮಹಾತ್ಮ ಗಾಂಧಿ

​ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕರಾವಳಿ ಮಿಷನ್ 2.0

ಸರ್ಕಾರಿ ಯೋಜನೆಗಳು

​ಸಂದರ್ಭ:

• ಕೇಂದ್ರ ಪರಿಸರ, ಅರಣ್ಯ ಮತ್ತು ಹವಾಮಾನ ಬದಲಾವಣೆ ಸಚಿವರು ‘ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕರಾವಳಿ ಮಿಷನ್ 2.0’ (NCM 2.0) ಅನುಷ್ಠಾನಕ್ಕಾಗಿ ಮಾರ್ಗಸೂಚಿಗಳನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ.

​ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕರಾವಳಿ ಮಿಷನ್ 2.0 ಕುರಿತು

• ​ಪ್ರಕಾರ: ಕೇಂದ್ರ ವಲಯದ ಯೋಜನೆ.
• ​ಸಚಿವಾಲಯ: ಪರಿಸರ, ಅರಣ್ಯ ಮತ್ತು ಹವಾಮಾನ ಬದಲಾವಣೆ ಸಚಿವಾಲಯ (MoEFCC).
• ​ಅವಧಿ: 2025-26 ರಿಂದ 2030-31 ರವರೆಗೆ.
• ​ವ್ಯಾಪ್ತಿ: 9 ಕರಾವಳಿ ರಾಜ್ಯಗಳು + 4 ಕೇಂದ್ರಾಡಳಿತ ಪ್ರದೇಶಗಳು (UTs).
• ​ಗಮನ: ಕರಾವಳಿ ಸ್ಥಿತಿಸ್ಥಾಪಕತ್ವ, ಪರಿಸರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಮರುಸ್ಥಾಪನೆ, ಜೈವಿಕ ವೈವಿಧ್ಯತೆ, ಮಾಲಿನ್ಯ ನಿಯಂತ್ರಣ ಮತ್ತು ಸುಸ್ಥಿರ ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮದ ಮೇಲೆ.

​ಪ್ರಮುಖ ಕ್ರಮಗಳು

• ​ಹವಾಮಾನ ಹೊಂದಾಣಿಕೆ ಮತ್ತು ತಗ್ಗಿಸುವಿಕೆ.
• ​ಮ್ಯಾಂಗ್ರೋವ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಸಮುದ್ರ ಪರಿಸರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳ ಸಂರಕ್ಷಣೆ.
• ​ಸಮಗ್ರ ಕರಾವಳಿ ವಲಯ ನಿರ್ವಹಣಾ ಯೋಜನೆ (ICZMP) ಮತ್ತು ಕರಾವಳಿ ಸಮುದ್ರ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಯೋಜನೆ ​ಕರಾವಳಿ ಸಮುದಾಯಗಳಿಗೆ ಸ್ಥಿರವಾದ (ಸ್ಥಿತಿಸ್ಥಾಪಕ) ಜೀವನೋಪಾಯಗಳನ್ನು ಕಲ್ಪಿಸುವುದು.
• ​ಕರಾವಳಿ ಮಾಲಿನ್ಯ ನಿರ್ವಹಣೆ.
• ​ಸಂಶೋಧನೆ, ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ವೃದ್ಧಿ ಮತ್ತು ಜಾಗೃತಿ ಮೂಡಿಸುವುದು.

​ಗುರಿ

ಹವಾಮಾನ-ಸ್ಥಿತಿಸ್ಥಾಪಕ ನೀಲಿ ಆರ್ಥಿಕತೆ (Blue Economy) ಮತ್ತು ಆತ್ಮನಿರ್ಭರ್ ಭಾರತ್ ಅನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸುವುದು ಹಾಗೂ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪರಿಸರ ಬದ್ಧತೆಗಳನ್ನು ಪೂರೈಸುವುದು.

​ಹಸಿರು ಇಂಧನ ಕಾರಿಡಾರ್ ಹಂತ III 

ಪರಿಸರ

​ಸಂದರ್ಭ:

• ಅಂತರ್-ರಾಜ್ಯ ಪ್ರಸರಣ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳನ್ನು  ಬಲಪಡಿಸಲು ಸುಮಾರು ₹1.86 ಲಕ್ಷ ಕೋಟಿ ವೆಚ್ಚದಲ್ಲಿ ಹಸಿರು ಇಂಧನ ಕಾರಿಡಾರ್‌ನ ಮೂರನೇ ಹಂತಕ್ಕೆ ಕೇಂದ್ರ ಸಚಿವ ಸಂಪುಟ ಅನುಮೋದನೆ ನೀಡಿದೆ.

​ಇದರ ಕುರಿತು ಪ್ರಮುಖ ಅಂಶಗಳು

• ​ಸಚಿವಾಲಯ: ಹೊಸ ಮತ್ತು ನವೀಕರಿಸಬಹುದಾದ ಇಂಧನ ಸಚಿವಾಲಯ (MNRE).
• ​ಪ್ರಾರಂಭ: 2015 ರಲ್ಲಿ.
• ​ಉದ್ದೇಶ: ನವೀಕರಿಸಬಹುದಾದ ಇಂಧನವನ್ನು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಗ್ರಿಡ್‌ಗೆ ಸಂಯೋಜಿಸಲು ಮತ್ತು ರವಾನಿಸಲು ಅಗತ್ಯವಿರುವ ಪ್ರಸರಣ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುವುದು.
• ​ಗುರಿ: 2032-33 ರ ವೇಳೆಗೆ 135 GW (ಗಿಗಾವ್ಯಾಟ್) ನಷ್ಟು ನವೀಕರಿಸಬಹುದಾದ ಇಂಧನವನ್ನು ರವಾನಿಸುವ  ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಹೊಂದುವುದು.

​ಅನುಷ್ಠಾನ 

• ​ಗ್ರೀನ್‌ಫೀಲ್ಡ್ ಯೋಜನೆಗಳು: ಸುಂಕ-ಆಧಾರಿತ ಸ್ಪರ್ಧಾತ್ಮಕ ಹರಾಜು(Tariff-Based Competitive Bidding – TBCB) ಮೂಲಕ.
• ​ಬ್ರೌನ್‌ಫೀಲ್ಡ್ (Brownfield) ಯೋಜನೆಗಳು: ವೆಚ್ಚ-ಪ್ಲಸ್ ಆಧಾರದ (Cost-Plus Basis – CPB) ಮೇಲೆ.
• ​ಏಜೆನ್ಸಿಗಳು: ರಾಜ್ಯ ಪ್ರಸರಣ ಉಪಯುಕ್ತತೆಗಳು ಮತ್ತು ಕೇಂದ್ರ ವಿದ್ಯುತ್ ಪ್ರಾಧಿಕಾರ (CEA).
• ​ಹಂತ III ರ ವಿಶೇಷತೆ: ನವೀಕರಿಸಬಹುದಾದ ಇಂಧನದ ಏರಿಳಿತಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಗ್ರಿಡ್ ದಟ್ಟಣೆಯನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಲು 50 GWh ಸಾಮರ್ಥ್ಯದ ಬ್ಯಾಟರಿ ಇಂದನ ಸಂಗ್ರಹಣಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆ(BESS) ಅಳವಡಿಕೆ.

​2025 ರಲ್ಲಿ ಕಾಲರಾ ಸಾವುಗಳು ಶೇ. 30 ರಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚಳ

ಆರೋಗ್ಯ

​ಸಂದರ್ಭ:

• ವಿಶ್ವ ಆರೋಗ್ಯ ಸಂಸ್ಥೆಯ (WHO) ಸಾಪ್ತಾಹಿಕ ಸಾಂಕ್ರಾಮಿಕ ರೋಗಶಾಸ್ತ್ರದ ದಾಖಲೆಯ ಇತ್ತೀಚಿನ ವರದಿಯ ಪ್ರಕಾರ, 2025 ರಲ್ಲಿ ಜಾಗತಿಕವಾಗಿ ಕಾಲರಾ ಸಾವುಗಳು 30% ರಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚಾಗಿವೆ.

​ಪ್ರಮುಖ ಅಂಶಗಳು

• ​ಕಾರಣ: ವಿಬ್ರಿಯೊ ಕಾಲರೆ (Vibrio cholerae) ಎಂಬ ಬ್ಯಾಕ್ಟೀರಿಯಾದಿಂದ; ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಕಲುಷಿತ ಆಹಾರ ಮತ್ತು ನೀರಿನ ಮೂಲಕ ಇದು ಹರಡುತ್ತದೆ.
• ​ರೋಗಲಕ್ಷಣಗಳು: ತೀವ್ರವಾದ ಅತಿಸಾರ → ನಿರ್ಜಲೀಕರಣ → ಸಕಾಲದಲ್ಲಿ ಚಿಕಿತ್ಸೆ ನೀಡದಿದ್ದರೆ ಇದು ಸಾವಿಗೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ.
• ​ಜಾಗತಿಕ ಹೊರೆ: ವರದಿಯಾದ ಜಾಗತಿಕ ಕಾಲರಾ ಪ್ರಕರಣಗಳು/ಸಾವುಗಳಲ್ಲಿ ~90% ರಷ್ಟು ಕೇವಲ 7 ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ (ಅಂಗೋಲಾ, ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶ, ಡಿ.ಆರ್. ಕಾಂಗೋ, ನೈಜೀರಿಯಾ, ದಕ್ಷಿಣ ಸುಡಾನ್, ಸುಡಾನ್ ಮತ್ತು ಯೆಮೆನ್) ಸಂಭವಿಸಿವೆ.
• ​ಅತ್ಯಂತ ಪೀಡಿತ ಪ್ರದೇಶ: ಆಫ್ರಿಕಾ; 2024 ಕ್ಕೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ ಇಲ್ಲಿ ಪ್ರಕರಣಗಳಲ್ಲಿ 34% ಹೆಚ್ಚಳ ಮತ್ತು ಸಾವುಗಳಲ್ಲಿ 58% ಹೆಚ್ಚಳ ಕಂಡುಬಂದಿದೆ.
• ​ಲಸಿಕೆಗಳು: ಬಾಯಿಯ ಮೂಲಕ ನೀಡುವ ಕಾಲರಾ ಲಸಿಕೆಯ ಉತ್ಪಾದನೆಯು 30 ದಶಲಕ್ಷದಿಂದ (2022) ~80 ದಶಲಕ್ಷ ಡೋಸ್‌ಗಳಿಗೆ (2025) ಹೆಚ್ಚಾಗಿದೆ.
• ​ತಡೆಗಟ್ಟುವಿಕೆ: WASH (ನೀರು, ನೈರ್ಮಲ್ಯ ಮತ್ತು ನೈರ್ಮಲ್ಯೀಕರಣ), ಕಣ್ಗಾವಲು (surveillance), ಸಮುದಾಯದ ಭಾಗವಹಿಸುವಿಕೆ ಮತ್ತು ಸಕಾಲಿಕ ಚಿಕಿತ್ಸೆ.
• ​2030 ರ ಗುರಿ (GTFCC): ಕಾಲರಾ ಸಾವುಗಳಲ್ಲಿ 90% ಕಡಿತ ಸಾಧಿಸುವುದು ಮತ್ತು ಸುಮಾರು 20 ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ನಿರ್ಮೂಲನೆ ಮಾಡುವುದು.

​ಮಹಾನದಿ ಜಲ ವಿವಾದ

ರಾಜ್ಯಶಾಸ್ತ್ರ ಮತ್ತು ಆಡಳಿತ

​ಸಂದರ್ಭ:

• ದೀರ್ಘಕಾಲದ ಮಹಾನದಿ ಜಲ ವಿವಾದವನ್ನು ಬಗೆಹರಿಸಲು ಕೇಂದ್ರ ಗೃಹ ಸಚಿವರು ನವದೆಹಲಿಯಲ್ಲಿ ಛತ್ತೀಸ್‌ಗಢ ಮತ್ತು ಒಡಿಶಾ ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಭೆ ನಡೆಸಿದರು.

​ಮಹಾನದಿ ಜಲ ವಿವಾದದ ಕುರಿತು

• ​ಕಕ್ಷಿದಾರರು: ಮಹಾನದಿ ನೀರು ಹಂಚಿಕೆ ಕುರಿತು ಒಡಿಶಾ ಮತ್ತು ಛತ್ತೀಸ್‌ಗಢ.
• ​ವಿವಾದ: ಛತ್ತೀಸ್‌ಗಢದಲ್ಲಿ ಮೇಲ್ಭಾಗದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾದ ಬ್ಯಾರೇಜ್‌ಗಳು ಮುಂಗಾರು-ಅಲ್ಲದ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಹಿರಾಕುಡ್ ಜಲಾಶಯಕ್ಕೆ ಹರಿಯುವ ನೀರಿನ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುತ್ತಿವೆ ಎಂದು ಒಡಿಶಾ ಆರೋಪಿಸಿದೆ.
• ​ನ್ಯಾಯಾಧಿಕರಣ: ಅಂತರ-ರಾಜ್ಯ ನದಿ ಜಲ ವಿವಾದಗಳ ಕಾಯ್ದೆ, 1956 ರ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಮಾರ್ಚ್ 2018 ರಲ್ಲಿ ಮಹಾನದಿ ಜಲ ವಿವಾದ ನ್ಯಾಯಾಧಿಕರಣವನ್ನು ರಚಿಸಲಾಯಿತು.
• ​ಸಾಂವಿಧಾನಿಕ ಆಧಾರ: 262 ನೇ ವಿಧಿ (Article 262).
• ​ನದಿ ಪಾತ್ರದ ಸ್ಥಾನ: ಛತ್ತೀಸ್‌ಗಢ = ಮೇಲ್ಭಾಗದ ರಾಜ್ಯ; ಒಡಿಶಾ = ಕೆಳಭಾಗದ ರಾಜ್ಯ 
• ​ಇತರ ಕಕ್ಷಿದಾರರು: ಜಾರ್ಖಂಡ್, ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ ಮತ್ತು ಮಧ್ಯಪ್ರದೇಶ.

​262 ನೇ ವಿಧಿ

• ​ಅಧಿಕಾರ: ಅಂತರ-ರಾಜ್ಯ ನದಿ ಜಲ ವಿವಾದಗಳ ನ್ಯಾಯನಿರ್ಣಯಕ್ಕೆ ಸಂಸತ್ತು ಕಾನೂನಿನ ಮೂಲಕ ಅವಕಾಶ ಕಲ್ಪಿಸಬಹುದು.
• ​ನ್ಯಾಯಾಂಗ ವ್ಯಾಪ್ತಿ ನಿರ್ಬಂಧ: ಇಂತಹ ವಿವಾದಗಳ ಮೇಲೆ ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ಮತ್ತು ಇತರ ನ್ಯಾಯಾಲಯಗಳ ಅಧಿಕಾರ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯನ್ನು ಸಂಸತ್ತು ನಿರ್ಬಂಧಿಸಬಹುದು.

​ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಮಾಹಿತಿ – ಮಹಾನದಿ

• ​ಉದ್ದ: ಸುಮಾರು 851 ಕಿ.ಮೀ; ಪೂರ್ವಕ್ಕೆ ಹರಿಯುವ ಪ್ರಮುಖ ಪರ್ಯಾಯ ದ್ವೀಪದ ನದಿ.
• ​ಉಗಮ ಸ್ಥಾನ: ಛತ್ತೀಸ್‌ಗಢದ ಧಮ್ತರಿ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಫಾರ್ಸಿಯಾ (Pharsiya) ಗ್ರಾಮದ ಬಳಿ.
• ​ಹರಿಯುವಿಕೆ: ಛತ್ತೀಸ್‌ಗಢ → ಒಡಿಶಾ → ಬಂಗಾಳ ಕೊಲ್ಲಿ; ಇದು ಕಟಕ್ ಬಳಿ ನದಿಮುಖಜ ಭೂಮಿಯನ್ನು ರೂಪಿಸುತ್ತದೆ.
• ​ಉಪನದಿಗಳು:
  • ​ಎಡದಂಡೆ: ಸಿಯೋನಾಥ್ (ಅತ್ಯಂತ ಉದ್ದವಾದ ಉಪನದಿ), ಹಸ್ದೇವ್, ಮಾಂಡ್, ಇಬ್.
  • ​ಬಲದಂಡೆ: ಓಂಗ್, ತೇಲ್, ಜೊಂಕ್.
• ​ಪ್ರಮುಖ ಯೋಜನೆಗಳು: ರವಿಶಂಕರ್ ಸಾಗರ್, ಹಿರಾಕುಡ್ ಅಣೆಕಟ್ಟು, ನಾರಾಜ್ ಬ್ಯಾರೇಜ್.
• ​ಹಿರಾಕುಡ್ ಅಣೆಕಟ್ಟು: ಒಡಿಶಾದ ಸಂಬಲ್ಪುರ್ ಬಳಿ ಇದೆ; ಇದು ವಿಶ್ವದ ಅತಿ ಉದ್ದದ ಮಣ್ಣಿನ ಅಣೆಕಟ್ಟು (ಡೈಕ್‌ಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಂತೆ ~25.8 ಕಿ.ಮೀ) ಎಂದು ಗುರುತಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ.
• ​ಹಿರಾಕುಡ್ ಜಲಾಶಯ: 2021 ರಲ್ಲಿ ರಾಮ್ಸರ್ ತಾಣವೆಂದು ಘೋಷಿಸಲಾಗಿದೆ.
• ​ಸತ್ಕೋಸಿಯಾ ಕಂದಕ: ಮಹಾನದಿಯು ಒಡಿಶಾದಲ್ಲಿ ಪೂರ್ವ ಘಟ್ಟಗಳ ಮೂಲಕ ಹರಿದು ಈ ಕಂದಕವನ್ನು ರೂಪಿಸುತ್ತದೆ; ಇದು ಸತ್ಕೋಸಿಯಾ ಹುಲಿ ಸಂರಕ್ಷಿತ ಪ್ರದೇಶದೊಳಗೆ ನೆಲೆಗೊಂಡಿದೆ.

​ಕೇಂದ್ರ ಲೋಕಸೇವಾ ಆಯೋಗ (UPSC)

ರಾಜ್ಯಶಾಸ್ತ್ರ ಮತ್ತು ಆಡಳಿತ

​ಸಂದರ್ಭ:

• ಅಕ್ಟೋಬರ್ 1, 2026 ಕ್ಕೆ ಕೇಂದ್ರ ಲೋಕಸೇವಾ ಆಯೋಗ (UPSC) ಸ್ಥಾಪನೆಯಾಗಿ 100 ವರ್ಷಗಳು ಪೂರ್ಣಗೊಂಡಿವೆ.

​ಕೇಂದ್ರ ಲೋಕಸೇವಾ ಆಯೋಗದ (UPSC) ಕುರಿತು

• ​ಪ್ರಸ್ತುತ ಸ್ಥಿತಿ: ಅಖಿಲ ಭಾರತ ಸೇವೆಗಳು ಮತ್ತು ಕೇಂದ್ರ ನಾಗರಿಕ ಸೇವೆಗಳಿಗೆ ನೇಮಕಾತಿ ಮಾಡುವ ಸ್ವತಂತ್ರ ಸಾಂವಿಧಾನಿಕ ಸಂಸ್ಥೆ.
• ​ಸಾಂವಿಧಾನಿಕ ಆಧಾರ: ಸಂವಿಧಾನದ ಭಾಗ XIV ರ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ 315-323 ನೇ ವಿಧಿಗಳು.

​ರಚನೆ ಮತ್ತು ಅಧಿಕಾರಾವಧಿ

• ​ನೇಮಕಾತಿ: ಆಯೋಗದ ಅಧ್ಯಕ್ಷರು ಮತ್ತು ಸದಸ್ಯರನ್ನು ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿಗಳು ನೇಮಿಸುತ್ತಾರೆ.
• ​ಸದಸ್ಯರ ಸಂಖ್ಯೆ: ಸಂವಿಧಾನದಲ್ಲಿ ಸದಸ್ಯರ ನಿಖರ ಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ನಿಗದಿಪಡಿಸಿಲ್ಲ; ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ 9 ರಿಂದ 11 ಸದಸ್ಯರಿರುತ್ತಾರೆ.
• ​ಅರ್ಹತೆ: ಕನಿಷ್ಠ ಅರ್ಧದಷ್ಟು (1/2) ಸದಸ್ಯರು 10 ವರ್ಷಗಳ ಸರ್ಕಾರಿ ಸೇವೆಯ ಅನುಭವ ಹೊಂದಿರಬೇಕು.
• ​ಅಧಿಕಾರಾವಧಿ: 6 ವರ್ಷಗಳು ಅಥವಾ 65 ವರ್ಷ ವಯಸ್ಸು, ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಯಾವುದು ಮೊದಲೋ ಅಲ್ಲಿಯವರೆಗೆ.

​ವಜಾಗೊಳಿಸುವಿಕೆ — 317 ನೇ ವಿಧಿ

• ​ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿಯವರ ಅಧಿಕಾರ: ದಿವಾಳಿತನ, ಆಯೋಗದ ಹೊರಗೆ ವೇತನ ಪಡೆಯುವ ಉದ್ಯೋಗ ಮಾಡುವುದು ಅಥವಾ ದೈಹಿಕ/ಮಾನಸಿಕ ದೌರ್ಬಲ್ಯದ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿಗಳು ಸದಸ್ಯರನ್ನು ವಜಾಗೊಳಿಸಬಹುದು.
• ​ದುರ್ವರ್ತನೆಗಾಗಿ: ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ವಿಚಾರಣೆ → ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ವರದಿ → ನಂತರ ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿಗಳಿಂದ ವಜಾಗೊಳಿಸುವಿಕೆ.

​ಸಾಂವಿಧಾನಿಕ ನಿಬಂಧನೆಗಳು

• ​315 ನೇ ವಿಧಿ: ಕೇಂದ್ರಕ್ಕಾಗಿ ಒಂದು ಲೋಕಸೇವಾ ಆಯೋಗ ಮತ್ತು ಪ್ರತಿ ರಾಜ್ಯಕ್ಕೆ ಒಂದು ರಾಜ್ಯ ಲೋಕಸೇವಾ ಆಯೋಗವನ್ನು (PSC) ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ.
• ​316 ನೇ ವಿಧಿ: ಆಯೋಗದ ಸದಸ್ಯರ ನೇಮಕಾತಿ ಮತ್ತು ಅಧಿಕಾರಾವಧಿಯ ಬಗ್ಗೆ ವ್ಯವಹರಿಸುತ್ತದೆ.
• ​317 ನೇ ವಿಧಿ: ಆಯೋಗದ ಸದಸ್ಯರನ್ನು ವಜಾಗೊಳಿಸುವಿಕೆ ಮತ್ತು ಅಮಾನತುಗೊಳಿಸುವಿಕೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದೆ.
• ​318 ನೇ ವಿಧಿ: ಸೇವಾ ಷರತ್ತುಗಳು ಮತ್ತು ಸಿಬ್ಬಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ನಿಯಮಾವಳಿಗಳನ್ನು ರಚಿಸುವ ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ.
• ​319 ನೇ ವಿಧಿ: ಆಯೋಗದ ಸದಸ್ಯರ ಅಧಿಕಾರಾವಧಿ ಮುಗಿದ ನಂತರ ಸರ್ಕಾರಿ ಹುದ್ದೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದುವುದರ ಮೇಲಿನ ನಿರ್ಬಂಧಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ.
• ​320 ನೇ ವಿಧಿ: ಲೋಕಸೇವಾ ಆಯೋಗಗಳ ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ನಿರ್ದಿಷ್ಟಪಡಿಸುತ್ತದೆ.
• ​321 ನೇ ವಿಧಿ: ಆಯೋಗದ ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಲು ಸಂಸತ್ತು ಅಥವಾ ರಾಜ್ಯ ಶಾಸಕಾಂಗಕ್ಕೆ ಅಧಿಕಾರ ನೀಡುತ್ತದೆ.
• ​322 ನೇ ವಿಧಿ: ಆಯೋಗದ ವೆಚ್ಚಗಳ ಬಗ್ಗೆ ವ್ಯವಹರಿಸುತ್ತದೆ (ಭಾರತದ ಸಂಚಿತ ನಿಧಿಯಿಂದ ಭರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ).
• ​323 ನೇ ವಿಧಿ: ಆಯೋಗದ ವರದಿಗಳ ಸಲ್ಲಿಕೆಗೆ (ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿಗಳಿಗೆ ವಾರ್ಷಿಕ ವರದಿ ಸಲ್ಲಿಕೆ) ಸಂಬಂಧಿಸಿದೆ.

ವಿಶ್ವದ ಅರಣ್ಯಗಳ ಸ್ಥಿತಿಗತಿ 2026

ಪರಿಸರ

​ಸಂದರ್ಭ :

• ಆಹಾರ ಮತ್ತು ಕೃಷಿ ಸಂಸ್ಥೆ (FAO) ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ‘ವಿಶ್ವದ ಅರಣ್ಯಗಳ ಸ್ಥಿತಿಗತಿ 2026’ ವರದಿಯನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿದೆ.

​ಈ ವರದಿಯ ಕುರಿತ ಪ್ರಮುಖ ಅಂಶಗಳು

• ​ಪ್ರಕಟಿಸುವವರು: ಆಹಾರ ಮತ್ತು ಕೃಷಿ ಸಂಸ್ಥೆ (FAO).
• ​ಧ್ಯೇಯವಾಕ್ಯ: “ಅರಣ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಭೂದೃಶ್ಯಗಳನ್ನು ಮರುಸ್ಥಾಪಿಸುವುದು – ಸುಸ್ಥಿರ ಭವಿಷ್ಯದತ್ತ ಮುಂದಿನ ಹಾದಿ” (Restoring Forests and Landscapes – The Way Forward for a Sustainable Future).
• ​ಅರಣ್ಯ ಮತ್ತು ಭೂದೃಶ್ಯ ಮರುಸ್ಥಾಪನೆ (FLR): ಅವನತಿಗೊಳಗಾದ/ಅರಣ್ಯನಾಶವಾದ ಭೂದೃಶ್ಯಗಳಾದ್ಯಂತ ಪರಿಸರದ ಕ್ರಿಯಾತ್ಮಕತೆಯನ್ನು ಮತ್ತು ಮಾನವ ಯೋಗಕ್ಷೇಮವನ್ನು ಮರುಸ್ಥಾಪಿಸುವುದು.
• ​ಪ್ರಮುಖ ಅಂಶ: FLR ಎಂದರೆ ಕೇವಲ ಮರಗಳನ್ನು ನೆಡುವುದಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ; ಇದು ಅನೇಕ ಪ್ರಯೋಜನಗಳು ಮತ್ತು ಭೂ ಬಳಕೆಯ ಉದ್ದೇಶಗಳಿಗಾಗಿ ಇಡೀ ಭೂದೃಶ್ಯಗಳನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಮರುಸ್ಥಾಪಿಸುತ್ತದೆ.
• ​ಜಾಗತಿಕ ಅರಣ್ಯ ಪ್ರದೇಶ (2025): 4.14 ಬಿಲಿಯನ್ ಹೆಕ್ಟೇರ್ (ಒಟ್ಟು ಜಾಗತಿಕ ಭೂಪ್ರದೇಶದ ~32%).
• ​ಅವನತಿಗೊಳಗಾದ ಅರಣ್ಯಗಳು: 460 ಮಿಲಿಯನ್ ಹೆಕ್ಟೇರ್‌ಗಿಂತ ಅಧಿಕ.
• ​ಅವನತಿಗೆ ಪ್ರಮುಖ ಕಾರಣಗಳು: ಹವಾಮಾನ ಬದಲಾವಣೆ, ಜನಸಂಖ್ಯಾ ಬೆಳವಣಿಗೆ, ನಗರೀಕರಣ ಮತ್ತು ಮೂಲಸೌಕರ್ಯ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ.
• ​ಅವನತಿಯ ಪರಿಣಾಮಗಳು: ಕಾಡ್ಗಿಚ್ಚು, ಅರಣ್ಯ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯ ನಷ್ಟ, ಸಮರ್ಥನೀಯವಲ್ಲದ ಅರಣ್ಯ ಉತ್ಪನ್ನಗಳ ಸಂಗ್ರಹ, ಭೂ-ಬಳಕೆಯ ಬದಲಾವಣೆ, ಮಣ್ಣಿನ ಸವೆತ ಮತ್ತು ಅತಿಯಾದ ಮೇಯಿಸುವಿಕೆ.
• ​2030 ರ ಗುರಿ: ಕುನ್ಮಿಂಗ್-ಮಾಂಟ್ರಿಯಲ್ ಗ್ಲೋಬಲ್ ಬಯೋಡೈವರ್ಸಿಟಿ ಫ್ರೇಮ್‌ವರ್ಕ್‌ನ (ಗುರಿ 2 ರ) ಅಡಿಯಲ್ಲಿ, ಸುಮಾರು 469 ಮಿಲಿಯನ್ ಹೆಕ್ಟೇರ್ ಭೂಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿ ಮರುಸ್ಥಾಪನೆಯ ಅಗತ್ಯವಿದೆ.

​ಪೀಪಲ್ಸ್ ಪ್ಲಾನ್ ಕ್ಯಾಂಪೇನ್ (ಜನರ ಯೋಜನೆ ಅಭಿಯಾನ)

ರಾಜ್ಯಶಾಸ್ತ್ರ ಮತ್ತು ಆಡಳಿತ

​ಸಂದರ್ಭ :

• ಗಾಂಧಿ ಜಯಂತಿಯಂದು 2026-27ನೇ ಸಾಲಿನ ಪೀಪಲ್ಸ್ ಪ್ಲಾನ್ ಕ್ಯಾಂಪೇನ್ (ಜನರ ಯೋಜನೆ ಅಭಿಯಾನ) “ಸಬ್ಕಿ ಯೋಜನಾ, ಸಬ್ಕಾ ವಿಕಾಸ್” ಗೆ ಚಾಲನೆ ನೀಡುವ ನಿಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷ ಗ್ರಾಮ ಸಭೆಗಳನ್ನು ಕರೆಯಲಾಗಿತ್ತು.

​ಈ ಅಭಿಯಾನದ ಕುರಿತು

• ​ಪ್ರಾರಂಭ: 2018 ರಲ್ಲಿ ಪಂಚಾಯತ್ ರಾಜ್ ಸಚಿವಾಲಯದಿಂದ (MoPR) ಪ್ರಾರಂಭಿಸಲಾಗಿದೆ.
• ​2026-27ರ ಧ್ಯೇಯವಾಕ್ಯ: “ಸಬ್ಕಿ ಯೋಜನಾ, ಸಬ್ಕಾ ವಿಕಾಸ್” (Sabki Yojana, Sabka Vikas).
• ​ಉದ್ದೇಶ: ಆರ್ಥಿಕ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ನ್ಯಾಯಕ್ಕಾಗಿ ಪಾಲ್ಗೊಳ್ಳುವಿಕೆಯ ಮತ್ತು ಸಮಗ್ರ ಪಂಚಾಯತ್ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಯೋಜನೆಗಳನ್ನು (PDPs) ಸಿದ್ಧಪಡಿಸುವುದು.
• ​ವ್ಯಾಪ್ತಿ: ಸಂವಿಧಾನದ 11 ನೇ ಅನುಸೂಚಿಯ ಎಲ್ಲಾ 29 ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಇದು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ.
• ​ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ: ಗ್ರಾಮ ಸಭೆ → ಸ್ಥಳೀಯ ಅಗತ್ಯಗಳು/ಆದ್ಯತೆಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸುತ್ತದೆ → ಪಂಚಾಯತ್ ಯೋಜನೆಯನ್ನು ಸಿದ್ಧಪಡಿಸುತ್ತದೆ → ನಂತರ ಇ-ಗ್ರಾಮ್ ಸ್ವರಾಜ್ (eGramSwaraj) ಪೋರ್ಟಲ್‌ನಲ್ಲಿ ಅಪ್‌ಲೋಡ್ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ.
• ​ನೋಡಲ್ ಸಚಿವಾಲಯ: ಪಂಚಾಯತ್ ರಾಜ್ ಸಚಿವಾಲಯ (MoPR); ರಾಜ್ಯ ಪಂಚಾಯತ್ ರಾಜ್ ಇಲಾಖೆಗಳು ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟ ಇತರ ಇಲಾಖೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಮನ್ವಯ ಸಾಧಿಸುತ್ತವೆ.

​ಗ್ರಾಮ ಸಭೆ

• ​243(b) ನೇ ವಿಧಿ: ಪಂಚಾಯತ್ ಪ್ರದೇಶದ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಬರುವ ಹಳ್ಳಿಯ ಮತದಾರರ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ನೋಂದಾಯಿತರಾದ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳ ಸಮಿತಿಯಾಗಿದೆ.
• ​243A ನೇ ವಿಧಿ: ಇದರ ಅಧಿಕಾರಗಳು/ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ರಾಜ್ಯ ಶಾಸಕಾಂಗವು ನಿರ್ಧರಿಸುತ್ತದೆ.
• ​ಇದು ಪಂಚಾಯತ್ ರಾಜ್‌ನ ಒಂದು ಹಂತವಲ್ಲ: ಇದು ಗ್ರಾಮದ ಮತದಾರರ ಶಾಶ್ವತ ಸಂಸ್ಥೆಯಾಗಿದೆ.
• ​ಕಾರ್ಯಗಳು: ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಯೋಜನೆಗಳನ್ನು ಚರ್ಚಿಸುವುದು/ಅನುಮೋದಿಸುವುದು, ವೆಚ್ಚಗಳನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸುವುದು ಮತ್ತು ಪಂಚಾಯತ್ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳನ್ನು ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆ ಮಾಡುವುದು.

​ಮಹಾತ್ಮ ಗಾಂಧಿ

ಇತಿಹಾಸ ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಕೃತಿ

​ಸಂದರ್ಭ :

• ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2, 2026 ರಂದು ಭಾರತವು ಮಹಾತ್ಮ ಗಾಂಧಿಯವರ 157 ನೇ ಜನ್ಮ ದಿನಾಚರಣೆಯನ್ನು ಆಚರಿಸಿತು, ಇದನ್ನು ಜಾಗತಿಕವಾಗಿ ‘ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಅಹಿಂಸಾ ದಿನ’ ಎಂದು ಆಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.

​ಮಹಾತ್ಮ ಗಾಂಧಿಯವರ ಕುರಿತು

• ​ಜನನ: 1869, ಗುಜರಾತ್‌ನ ಪೋರಬಂದರ್; ಲಂಡನ್‌ನಲ್ಲಿ ಕಾನೂನು ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಿದರು.
• ​ವೈಚಾರಿಕ ಪ್ರಭಾವಗಳು: ಭಗವದ್ಗೀತೆ, ಲಿಯೋ ಟಾಲ್‌ಸ್ಟಾಯ್ ಅವರ ‘ದಿ ಕಿಂಗ್‌ಡಮ್ ಆಫ್ ಗಾಡ್ ಇಸ್ ವಿಥಿನ್ ಯು’ (The Kingdom of God Is Within You), ಜಾನ್ ರಸ್ಕಿನ್ ಅವರ ‘ಅನ್‌ಟು ದಿಸ್ ಲಾಸ್ಟ್’ (Unto This Last).
• ​ದಕ್ಷಿಣ ಆಫ್ರಿಕಾದಲ್ಲಿ (1893–1914): ನಟಾಲ್ ಇಂಡಿಯನ್ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ (1894), ಇಂಡಿಯನ್ ಒಪೀನಿಯನ್ ಪತ್ರಿಕೆ (1903), ಫೀನಿಕ್ಸ್ ಸೆಟಲ್ಮೆಂಟ್ (1904), ಟಾಲ್‌ಸ್ಟಾಯ್ ಫಾರ್ಮ್ (1910) ಸ್ಥಾಪನೆ.
• ​ಭಾರತಕ್ಕೆ ಮರಳಿದ್ದು: 9 ಜನವರಿ 1915 (ಇದನ್ನು ಪ್ರವಾಸಿ ಭಾರತೀಯ ದಿವಸವಾಗಿ ಆಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ).

​ಆರಂಭಿಕ ಸತ್ಯಾಗ್ರಹಗಳು

• ​ಚಂಪಾರಣ್ (1917): ಇಂಡಿಗೊ (ನೀಲಿ ಬೆಳೆ) / ತೀನ್-ಕಠಿಯಾ ಪದ್ಧತಿಯ (tinkathia system) ವಿರುದ್ಧ.
• ​ಅಹಮದಾಬಾದ್ (1918): ಗಿರಣಿ ಕಾರ್ಮಿಕರ ವಿವಾದ; ಇದು ಇವರ ಮೊದಲ ಉಪವಾಸ ಸತ್ಯಾಗ್ರಹವಾಗಿತ್ತು.
• ​ಖೇಡಾ (1918): ರೈತರ ಮೇಲಿನ ಭೂಕಂದಾಯ ಸಮಸ್ಯೆ.

​ಪ್ರಮುಖ ಚಳುವಳಿಗಳು ಮತ್ತು ಘಟನೆಗಳು

• ​ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಅಧ್ಯಕ್ಷತೆ: ಕೇವಲ ಒಂದು ಬಾರಿ — 1924 ರ ಬೆಳಗಾವಿ ಅಧಿವೇಶನದಲ್ಲಿ.
• ​ದಂಡಿ ಸತ್ಯಾಗ್ರಹ: 12 ಮಾರ್ಚ್ – 6 ಏಪ್ರಿಲ್ 1930; ಸಾಬರಮತಿಯಿಂದ ದಂಡಿವರೆಗೆ 240 ಮೈಲುಗಳ ನಡಿಗೆ; 78 ಅನುಯಾಯಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಉಪ್ಪಿನ ಕಾನೂನನ್ನು ಮುರಿದರು.
• ​ಗಾಂಧಿ-ಇರ್ವಿನ್ ಒಪ್ಪಂದ: 1931 ರಲ್ಲಿ; ಇದರ ನಂತರ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಪ್ರತಿನಿಧಿಯಾಗಿ ಎರಡನೇ ದುಂಡುಮೇಜಿನ ಸಮ್ಮೇಳನದಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಿದರು.
• ​ಕ್ವಿಟ್ ಇಂಡಿಯಾ ಚಳುವಳಿ: 8 ಆಗಸ್ಟ್ 1942, ಗೋವಾಲಿಯಾ ಟ್ಯಾಂಕ್ ಮೈದಾನದಿಂದ ಪ್ರಾರಂಭ; “ಮಾಡು ಇಲ್ಲವೇ ಮಡಿ” ಕರೆ ನೀಡಿದರು.

​ರಚನಾತ್ಮಕ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳು ಮತ್ತು ಕೃತಿಗಳು

• ​ರಚನಾತ್ಮಕ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳು: ಹರಿಜನ ಸೇವಕ ಸಂಘ (1932); ಗ್ರಾಮೋದ್ಯೋಗಗಳು; ನಯೀ ತಾಲೀಮ್/ವಾರ್ಧಾ ಶಿಕ್ಷಣ ಯೋಜನೆ (1937).
• ​ಕೃತಿಗಳು ಮತ್ತು ಪತ್ರಿಕೆಗಳು: ‘ಹಿಂದ್ ಸ್ವರಾಜ್’ (1909), ‘ನನ್ನ ಸತ್ಯಾನ್ವೇಷಣೆಯ ಪ್ರಯೋಗಗಳು’ (ಆತ್ಮಚರಿತ್ರೆ); ಯಂಗ್ ಇಂಡಿಯಾ, ನವಜೀವನ್ ಮತ್ತು ಹರಿಜನ್ ಪತ್ರಿಕೆಗಳ ಸಂಪಾದಕರಾಗಿದ್ದರು.