ಸಫಾಯಿ ಕರ್ಮಚಾರಿಗಳ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಆಯೋಗ (NCSK) | ತುರ್ತು ಸಾಲ ಖಾತರಿ ಯೋಜನೆ (ECLGS) 5.0 | 2029 ರ ವೇಳೆಗೆ ಭಾರತವನ್ನು ಮಾದಕವ್ಯಸನ ಮುಕ್ತವನ್ನಾಗಿಸುವ ಮಾರ್ಗಸೂಚಿ | ಸೆಣಬು: ಭಾರತದ ಸುವರ್ಣ ನಾರು | ನೀಲಿ ಆಕಾಶಕ್ಕಾಗಿ ಶುದ್ಧ ಗಾಳಿಯ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ದಿನ | ಯುನೆಸ್ಕೋ ತಾತ್ಕಾಲಿಕ ಪಟ್ಟಿಗೆ ರಾಜಸ್ಥಾನದ ಶೇಖಾವತಿ ಹವೇಲಿಗಳು

ಸಫಾಯಿ ಕರ್ಮಚಾರಿಗಳ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಆಯೋಗ (NCSK)

ರಾಜಕೀಯ

ಸಂದರ್ಭ:

• ಸಾಮಾಜಿಕ ನ್ಯಾಯ ಮತ್ತು ಸಬಲೀಕರಣ ಇಲಾಖೆಯು ಸಫಾಯಿ ಕರ್ಮಚಾರಿಗಳ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಆಯೋಗದ (NCSK) ಅಧ್ಯಕ್ಷರು, ಉಪಾಧ್ಯಕ್ಷರು ಮತ್ತು ಸದಸ್ಯರನ್ನು ನೇಮಕ ಮಾಡಿದೆ.

ಸಫಾಯಿ ಕರ್ಮಚಾರಿಗಳ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಆಯೋಗ (NCSK):

• ಸ್ಥಾಪನೆ: ಈ ಆಯೋಗವನ್ನು 1993 ರ NCSK ಕಾಯ್ದೆಯ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ 1994 ರಲ್ಲಿ 3 ವರ್ಷಗಳ ಅವಧಿಗೆ ಶಾಸನಬದ್ಧ ಸಂಸ್ಥೆಯಾಗಿ (statutory body) ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು.
• ಪ್ರಸ್ತುತ ಸ್ಥಿತಿ: ಇದರ ಶಾಸನಬದ್ಧ ಅವಧಿಯು ಮುಕ್ತಾಯಗೊಂಡಿದ್ದು, ಪ್ರಸ್ತುತ ಇದು ಸಾಮಾಜಿಕ ನ್ಯಾಯ ಮತ್ತು ಸಬಲೀಕರಣ ಸಚಿವಾಲಯದ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಶಾಸನಬದ್ಧವಲ್ಲದ ಸಂಸ್ಥೆಯಾಗಿ (non-statutory body) ಮುಂದುವರಿದಿದೆ.
• ಉದ್ದೇಶ: ಸಫಾಯಿ ಕರ್ಮಚಾರಿಗಳ ಘನತೆ, ಸುರಕ್ಷತೆ, ಕಲ್ಯಾಣ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ-ಆರ್ಥಿಕ ಹಿತಾಸಕ್ತಿಗಳನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುವುದು ಇದರ ಮುಖ್ಯ ಉದ್ದೇಶವಾಗಿದೆ.

ಪ್ರಮುಖ ಕಾರ್ಯಗಳು:

• ಕಲ್ಯಾಣ ಮತ್ತು ಪುನರ್ವಸತಿ ಯೋಜನೆಗಳ ಅನುಷ್ಠಾನವನ್ನು ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆ ಮಾಡುವುದು.
• ಕುಂದುಕೊರತೆಗಳು/ದೂರುಗಳನ್ನು ತನಿಖೆ ಮಾಡುವುದು ಮತ್ತು ಸ್ವಯಂ ಪ್ರೇರಿತ (suo motu) ಕ್ರಮ ಕೈಗೊಳ್ಳುವುದು.
• ಕೆಲಸದ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗಳು, ಆರೋಗ್ಯ, ಸುರಕ್ಷತೆ ಮತ್ತು ವೇತನಗಳನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸುವುದು.
• ಕೇಂದ್ರ ಮತ್ತು ರಾಜ್ಯ ಸರ್ಕಾರಗಳಿಗೆ ಸಲಹೆ ನೀಡುವುದು ಹಾಗೂ ವರದಿಗಳು ಮತ್ತು ಶಿಫಾರಸುಗಳನ್ನು ಸಲ್ಲಿಸುವುದು.
• ಮಲಹೊರುವ ಪದ್ಧತಿ ನಿಷೇಧ ಮತ್ತು ಅವರ ಪುನರ್ವಸತಿ ಕಾಯ್ದೆ, 2013 ರ ಅನುಷ್ಠಾನದ ಉಸ್ತುವಾರಿ ವಹಿಸುವುದು.

ತುರ್ತು ಸಾಲ ಖಾತರಿ ಯೋಜನೆ (ECLGS) 5.0

ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರ

ಸಂದರ್ಭ:

• ತುರ್ತು ಸಾಲ ಖಾತರಿ ಯೋಜನೆ (ECLGS) 5.0 ಬಾಹ್ಯ ಅಡೆತಡೆಗಳಿಂದ ಬಾಧಿತವಾದ ವ್ಯವಹಾರಗಳಿಗೆ ಉದ್ದೇಶಿತ ಸಾಲ ಖಾತರಿ ಬೆಂಬಲವನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ.

ತುರ್ತು ಸಾಲ ಖಾತರಿ ಯೋಜನೆ (ECLGS):

• ಪ್ರಾರಂಭ: ಕೋವಿಡ್-19 ರಿಂದ ಸಂಕಷ್ಟಕ್ಕೆ ಸಿಲುಕಿದ ವ್ಯವಹಾರಗಳಿಗೆ ಸಾಲದ ಬೆಂಬಲವನ್ನು ಒದಗಿಸಲು 2020 ರಲ್ಲಿ ಆತ್ಮನಿರ್ಭರ್ ಭಾರತ್ ಪ್ಯಾಕೇಜ್ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಲಾಯಿತು.
• ECLGS 1.0: MSME ಗಳು, ವ್ಯಾಪಾರ ಉದ್ಯಮಗಳು, ಮುದ್ರಾ ಸಾಲಗಾರರು ಮತ್ತು ವೈಯಕ್ತಿಕ ವ್ಯಾಪಾರ ಸಾಲಗಳು; ₹50 ಕೋಟಿಗಿಂತ ಕಡಿಮೆ ಸಾಲ, DPD ≤60 ದಿನಗಳು (ಫೆಬ್ರವರಿ 2020).
• ECLGS 2.0: 26 ಸಂಕಷ್ಟಕ್ಕೀಡಾದ ವಲಯಗಳು ಮತ್ತು ಆರೋಗ್ಯ ಸೇವೆ; ₹50 ಕೋಟಿಯಿಂದ ₹500 ಕೋಟಿವರೆಗಿನ ಸಾಲಗಳು, DPD ≤60 ದಿನಗಳು.
• ECLGS 3.0: ಆತಿಥ್ಯ, ಪ್ರಯಾಣ ಮತ್ತು ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ, ವಿರಾಮ/ಕ್ರೀಡೆ ಮತ್ತು ನಾಗರಿಕ ವಿಮಾನಯಾನ ವಲಯಗಳು.
• ECLGS 4.0: ಬಲಪಡಿಸಿದ ಆರೋಗ್ಯ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯ; ಆಸ್ಪತ್ರೆಗಳು, ನರ್ಸಿಂಗ್ ಹೋಮ್‌ಗಳು, ಚಿಕಿತ್ಸಾಲಯಗಳು, ವೈದ್ಯಕೀಯ ಕಾಲೇಜುಗಳು ಮತ್ತು ಆಮ್ಲಜನಕ ಸಂಬಂಧಿತ ತಯಾರಕರು.
• ECLGS 5.0: ಇದು 31 ಮಾರ್ಚ್ 2027 ರವರೆಗೆ ಅಥವಾ ₹2.55 ಲಕ್ಷ ಕೋಟಿ ಮೌಲ್ಯದ ಖಾತರಿಗಳನ್ನು ನೀಡುವವರೆಗೆ, ಇದರಲ್ಲಿ ಯಾವುದು ಮೊದಲೋ ಅಲ್ಲಿಯವರೆಗೆ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯಲ್ಲಿರುತ್ತದೆ.

• ಇದು MSMEಗಳು, ಅರ್ಹ MSME-ಯೇತರ ವ್ಯಾಪಾರ ಸಾಲಗಾರರು ಮತ್ತು ನಿಗದಿತ ಪ್ರಯಾಣಿಕ ವಿಮಾನಯಾನ ಸಂಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.
• ಖಾತರಿ ವ್ಯಾಪ್ತಿ: ಅರ್ಹ MSME ಗಳಿಗೆ 100%; ಅರ್ಹ MSME-ಯೇತರ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಿಗೆ 90%.
• ಸದಸ್ಯ ಸಾಲ ನೀಡುವ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು (MLIs) ಪಾವತಿಸಬೇಕಾದ ಯಾವುದೇ ಖಾತರಿ ಶುಲ್ಕವಿರುವುದಿಲ್ಲ.
• ECLGS = ಸರ್ಕಾರಿ ಸಾಲ ಖಾತರಿ → ಸಂಕಷ್ಟದಲ್ಲಿರುವ ವ್ಯವಹಾರಗಳಿಗೆ ಸಾಲ ನೀಡಿಕೆಯನ್ನು ಸಕ್ರಿಯಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ → ಕೋವಿಡ್-ಕಾಲದ ಆರ್ಥಿಕ ಚೇತರಿಕೆ.

2029 ರ ವೇಳೆಗೆ ಭಾರತವನ್ನು ಮಾದಕವ್ಯಸನ ಮುಕ್ತವನ್ನಾಗಿಸುವ ಮಾರ್ಗಸೂಚಿ

ರಾಜಕೀಯ

ಸಂದರ್ಭ:

• ಕೇಂದ್ರ ಗೃಹ ಸಚಿವರು 2029 ರ ವೇಳೆಗೆ ಭಾರತವನ್ನು ಮಾದಕವ್ಯಸನ ಮುಕ್ತವನ್ನಾಗಿಸಲು ಮೂರು ವರ್ಷಗಳ ಮಾರ್ಗಸೂಚಿಯನ್ನು ಸಿದ್ಧಪಡಿಸಿದ್ದಾರೆ.

ಮಾರ್ಗಸೂಚಿ:

ಗುರಿ: ಭಾರತವು 2029 ರ ವೇಳೆಗೆ ಮಾದಕವ್ಯಸನ ಮುಕ್ತವಾಗುವ ಗುರಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ; 2047 ರ ವೇಳೆಗೆ ಮಾದಕವ್ಯಸನ ಮುಕ್ತ ಭಾರತ ನಿರ್ಮಾಣವು ವಿಶಾಲವಾದ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಗುರಿಯಾಗಿದೆ.

ನಾಲ್ಕು ಆಧಾರಸ್ತಂಭಗಳು:

1. ಗುಪ್ತಚರ ಮತ್ತು ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆ ಆಧಾರಿತ ಜಾರಿಗೊಳಿಸುವಿಕೆ.
2. ಪೂರ್ವಗಾಮಿ ಮತ್ತು ಕೃತಕ ಮಾದಕವಸ್ತುಗಳ ನಿಯಂತ್ರಣ.
3. ಬೇಡಿಕೆ ಮತ್ತು ಹಾನಿ ಕಡಿತ.
4. ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ವೃದ್ಧಿ ಮತ್ತು ಸಮನ್ವಯ.

ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಮಾಹಿತಿ – 

ಮಾದಕವಸ್ತು ದುರುಪಯೋಗವನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸಲು ಸರ್ಕಾರದ ಉಪಕ್ರಮಗಳು:

• NDPS ಕಾಯ್ದೆ, 1985: ಮಾದಕ ದ್ರವ್ಯಗಳು/ಸೈಕೋಟ್ರೋಪಿಕ್ ವಸ್ತುಗಳ ಅಕ್ರಮ ಉತ್ಪಾದನೆ, ಸ್ವಾಧೀನ, ಮಾರಾಟ ಮತ್ತು ಸೇವನೆಯನ್ನು ನಿಷೇಧಿಸುತ್ತದೆ; ದಂಡಗಳನ್ನು ವಿಧಿಸುತ್ತದೆ.
• ನಶಾ ಮುಕ್ತ ಭಾರತ್ ಅಭಿಯಾನ (2020): ಮಾದಕವಸ್ತು ದುರುಪಯೋಗದ ವಿರುದ್ಧ ಜಾಗೃತಿ, ತಡೆಗಟ್ಟುವಿಕೆ ಮತ್ತು ಪುನರ್ವಸತಿ ಒದಗಿಸುವ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ.
• ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಗುರಿ: 2047 ರ ವೇಳೆಗೆ ಮಾದಕವ್ಯಸನ ಮುಕ್ತ ಭಾರತ ನಿರ್ಮಾಣ.
• ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಹಕಾರ: 27 ದೇಶಗಳೊಂದಿಗೆ ದ್ವಿಪಕ್ಷೀಯ ಒಪ್ಪಂದಗಳು, 16 ದೇಶಗಳೊಂದಿಗೆ ತಿಳುವಳಿಕಾ ಒಪ್ಪಂದಗಳು (MoUs) ಮತ್ತು 2 ದೇಶಗಳೊಂದಿಗೆ ಭದ್ರತಾ-ಸಹಕಾರ ಒಪ್ಪಂದಗಳು.
• ANTF: ಜಾರಿಗೊಳಿಸುವಿಕೆಗಾಗಿ ರಾಜ್ಯ ಮಟ್ಟದ ಮಾದಕವಸ್ತು ವಿರೋಧಿ ಕಾರ್ಯಪಡೆಗಳು (Anti-Narcotics Task Forces).
• ಮಾದಕವಸ್ತು ನಿಯಂತ್ರಣ ಬ್ಯೂರೋ (NCB): ಆನ್‌ಲೈನ್ ಮಾದಕವಸ್ತು ಕಳ್ಳಸಾಗಣೆ ಮತ್ತು ಮಾರಾಟವನ್ನು ಪತ್ತೆಹಚ್ಚುತ್ತದೆ.
• ಜಂಟಿ ಸಮನ್ವಯ ಸಮಿತಿ (JCC): ಮಾದಕವಸ್ತು ನಿಯಂತ್ರಣ ಬ್ಯೂರೋದ (NCB) ಮಹಾನಿರ್ದೇಶಕರ ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ; ಪ್ರಮುಖ ಮಾದಕವಸ್ತು ಜಪ್ತಿಗಳ ತನಿಖೆಯನ್ನು ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ.
• NCORD (2019): ಮಾದಕವಸ್ತು ಕಳ್ಳಸಾಗಣೆಯನ್ನು ಎದುರಿಸಲು ಕೇಂದ್ರ, ರಾಜ್ಯ ಮತ್ತು ಜಿಲ್ಲಾ ಹಂತಗಳಲ್ಲಿನ ನಾಲ್ಕು-ಹಂತದ ಸಮನ್ವಯ ಕಾರ್ಯವಿಧಾನವಾಗಿದೆ.

ಸೆಣಬು: ಭಾರತದ ಸುವರ್ಣ ನಾರು

ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರ

ಸಂದರ್ಭ:

• ಭಾರತವು ಕಚ್ಚಾ ಸೆಣಬಿನ ವಿಶ್ವದ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಉತ್ಪಾದಕ ರಾಷ್ಟ್ರವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಅಂದಾಜು ಜಾಗತಿಕ ಸೆಣಬಿನ ಸರಕುಗಳ ಉತ್ಪಾದನೆಯಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 75% ರಷ್ಟು ಪಾಲನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.

ಸೆಣಬು (Jute):

• ನೈಸರ್ಗಿಕ ನಾರು: ಇದು ಜೈವಿಕ ವಿಘಟನೀಯ, ಮರುಬಳಕೆ ಮಾಡಬಹುದಾದ, ವೇಗವಾಗಿ ಬೆಳೆಯುವ, ಕಡಿಮೆ ವೆಚ್ಚದ ಮತ್ತು ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಲಭ್ಯವಿರುವ ನಾರು ಆಗಿದೆ.
• ಗುಣಲಕ್ಷಣಗಳು: ಬಲವಾದ, ಬಾಳಿಕೆ ಬರುವ, ಗಾಳಿಯಾಡುವ ಮತ್ತು ಬಹುಮುಖಿ ಗುಣಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.
• ಕಾರ್ಯಾತ್ಮಕ ಪ್ರಯೋಜನಗಳು: ಉಷ್ಣ ಮತ್ತು ಅಕೌಸ್ಟಿಕ್ (ಶಬ್ದ) ನಿರೋಧಕ ಶಕ್ತಿ ಹಾಗೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ತೇವಾಂಶವನ್ನು ಹೀರಿಕೊಳ್ಳುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಹೊಂದಿದೆ.
• ಅನ್ವಯಗಳು: ಪ್ಯಾಕೇಜಿಂಗ್, ನಿರ್ಮಾಣ, ಕೃಷಿ ಮತ್ತು ಕೈಗಾರಿಕಾ ಜವಳಿ ಹಾಗೂ ಕಡಿಮೆ ಸ್ಥಿರ ಶಕ್ತಿ ಸೃಷ್ಟಿಸುವಲ್ಲಿ ಬಳಕೆಯಾಗುತ್ತದೆ.

ಸೆಣಬು ಬೆಳೆ ಮಾಹಿತಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಯೋಜನೆ (Jute Crop Information System project):

• ಉದ್ದೇಶ: ರಿಮೋಟ್ ಸೆನ್ಸಿಂಗ್ ಮತ್ತು ಕ್ಷೇತ್ರ ದತ್ತಾಂಶಗಳನ್ನು ಬಳಸಿ ಸೆಣಬು ಕೃಷಿಯನ್ನು ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆ ಮಾಡುವುದು.
• ಈ ಉಪಕ್ರಮದ ಭಾಗವಾಗಿ, ಎರಡು ಪ್ರಮುಖ ಸಾಧನಗಳನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಲಾಗಿದೆ:

1. ಭುವನ್ ಜಂಪ್ (BHUVAN JUMP) – ಆನ್-ಫೀಲ್ಡ್ (ಕ್ಷೇತ್ರ) ಸೆಣಬು ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆಗಾಗಿ ಒಂದು ಮೊಬೈಲ್ ಅಪ್ಲಿಕೇಶನ್, ಮತ್ತು
2. ಪಾಟ್ಸನ್ (PATSAN – Prospective Assessment of Jute Using Mobile App-Based Field Observations) – ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ಮತ್ತು ಪಾಲುದಾರರು ತಿಳುವಳಿಕೆಯುಕ್ತ ನಿರ್ಧಾರಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಲು ಬೆಂಬಲ ನೀಡುವ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ ನೈಜ-ಸಮಯದ ಸೆಣಬು ಕಣ್ಗಾವಲು ಮತ್ತು ವಿಶ್ಲೇಷಣೆಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸುವ ವೆಬ್ ಆಧಾರಿತ ವೇದಿಕೆಯಾಗಿದೆ.

ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಸೆಣಬು ಉತ್ಪಾದನೆ:

• ಇದು ನೈಸರ್ಗಿಕ, ನವೀಕರಿಸಬಹುದಾದ, ಜೈವಿಕ ವಿಘಟನೀಯ ಮತ್ತು ಪರಿಸರ ಸ್ನೇಹಿ ಉತ್ಪನ್ನವಾಗಿರುವ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ ಇದನ್ನು ಸುವರ್ಣ ನಾರು (golden fibre) ಎಂದೂ ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.
• ಭಾರತವು ಸೆಣಬಿನ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಉತ್ಪಾದಕ ರಾಷ್ಟ್ರವಾಗಿದ್ದು, ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶ ಮತ್ತು ಚೀನಾ ನಂತರದ ಸ್ಥಾನಗಳಲ್ಲಿವೆ.
• ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳ, ಬಿಹಾರ ಮತ್ತು ಅಸ್ಸಾಂ ರಾಜ್ಯಗಳು ಭಾರತದ ಒಟ್ಟು ಉತ್ಪಾದನೆಯ ಸುಮಾರು 99% ರಷ್ಟು ಪಾಲನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ.

ಸೆಣಬು ಉತ್ಪಾದನೆಗೆ ಅಗತ್ಯವಾದ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗಳು:

• ತಾಪಮಾನ: ಸರಾಸರಿ ಗರಿಷ್ಠ ಮತ್ತು ಕನಿಷ್ಠ ತಾಪಮಾನ ಕ್ರಮವಾಗಿ 34°C ಮತ್ತು 15°C ಹಾಗೂ ಸರಾಸರಿ 65% ರಷ್ಟು ಸಾಪೇಕ್ಷ ಆರ್ದ್ರತೆ ಅಗತ್ಯವಿದೆ.
• ಮಳೆ: ಸುಮಾರು 150-250 ಸೆಂ.ಮೀ.
• ಮಣ್ಣು: ಜೇಡಿಮಣ್ಣಿನಿಂದ ಮರಳು ಮಿಶ್ರಿತ ಲೋಮಿ ಮಣ್ಣಿನವರೆಗೆ ಎಲ್ಲಾ ರೀತಿಯ ಮಣ್ಣುಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಸೆಣಬನ್ನು ಬೆಳೆಯಬಹುದು, ಆದರೆ ಲೋಮಿ ಮೆಕ್ಕಲು ಮಣ್ಣು ಅತ್ಯಂತ ಸೂಕ್ತವಾಗಿದೆ.

ನೀಲಿ ಆಕಾಶಕ್ಕಾಗಿ ಶುದ್ಧ ಗಾಳಿಯ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ದಿನ

ಪರಿಸರ

ಸಂದರ್ಭ:

• ನೀಲಿ ಆಕಾಶಕ್ಕಾಗಿ ಶುದ್ಧ ಗಾಳಿಯ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ದಿನವನ್ನು ಜಾಗತಿಕವಾಗಿ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 7 ರಂದು ಆಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.
• ವಾಯುಮಾಲಿನ್ಯದ ವಿರುದ್ಧ ಜಾಗತಿಕ ಕ್ರಮವನ್ನು ಬಲಪಡಿಸಲು ವಿಶ್ವಸಂಸ್ಥೆಯ ಸಾಮಾನ್ಯ ಸಭೆಯು (UNGA) 2019 ರಲ್ಲಿ ಈ ದಿನವನ್ನು ನಿಗದಿಪಡಿಸಿದೆ.

ವಾಯುಮಾಲಿನ್ಯ:

• ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ: ಮಾನವನ ಆರೋಗ್ಯ ಮತ್ತು ಪರಿಸರಕ್ಕೆ ಹಾನಿಯುಂಟುಮಾಡುವ ಸಾಂದ್ರತೆಯಲ್ಲಿ ವಾತಾವರಣದಲ್ಲಿ ಹಾನಿಕಾರಕ ವಸ್ತುಗಳ ಇರುವಿಕೆಯಾಗಿದೆ.
• ಮಾಲಿನ್ಯಕಾರಕಗಳು: ಇವು ಅನಿಲಗಳು, ದ್ರವದ ಹನಿಗಳು ಅಥವಾ ಘನ ಕಣಗಳ ರೂಪದಲ್ಲಿರಬಹುದು; ಇವುಗಳ ಮೂಲಗಳು ನೈಸರ್ಗಿಕ ಅಥವಾ ಮಾನವಜನ್ಯ ಆಗಿರಬಹುದು.
• ಪ್ರಮುಖ ಮಾಲಿನ್ಯಕಾರಕಗಳು: PM, NO₂, SO₂, O₃, CO, VOCಗಳು ಮತ್ತು ಸೀಸ.
• ಪರ್ಟಿಕುಲೇಟ್ ಮ್ಯಾಟರ್ (PM – ಕಣರೂಪದ ವಸ್ತುಗಳು): ಗಾಳಿಯಲ್ಲಿ ತೇಲುತ್ತಿರುವ ಸಣ್ಣ ಘನ/ದ್ರವ ಕಣಗಳು.

• PM₁₀: ≤ 10 μm ವ್ಯಾಸವನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ.
• PM₂.₅: ≤ 2.5 μm ವ್ಯಾಸವನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ.

• ಆರೋಗ್ಯದ ಮೇಲಿನ ಪರಿಣಾಮ: ಸಣ್ಣ ಕಣಗಳು, ವಿಶೇಷವಾಗಿ PM₂.₅, ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಆಳಕ್ಕೆ ತೂರಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ರಕ್ತಪ್ರವಾಹವನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಆರೋಗ್ಯದ ಅಪಾಯಗಳನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತವೆ.
• PM₂.₅ ಕಣಗಳು ತಮ್ಮ ಚಿಕ್ಕ ಗಾತ್ರ ಮತ್ತು ಉಸಿರಾಟದ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯೊಳಗೆ ಆಳವಾಗಿ ತೂರಿಕೊಳ್ಳುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯದಿಂದಾಗಿ PM₁₀ ಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಅಪಾಯಕಾರಿಯಾಗಿವೆ.

ಭಾರತದಲ್ಲಿ ವಾಯುಮಾಲಿನ್ಯ (ವಿಶ್ವ ವಾಯು ಗುಣಮಟ್ಟ ವರದಿ 2025):

• ಭಾರತ: ಜಾಗತಿಕವಾಗಿ 6 ನೇ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಕಲುಷಿತ ದೇಶವಾಗಿ ಶ್ರೇಯಾಂಕ ಪಡೆದಿದೆ.
• ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ PM₂.₅ ಸರಾಸರಿ: 48.9 µg/m³ – ಇದು ವಿಶ್ವ ಆರೋಗ್ಯ ಸಂಸ್ಥೆಯ (WHO) ಮಾರ್ಗಸೂಚಿಯಾದ 5 µg/m³ ಗಿಂತ ಸುಮಾರು 10 ಪಟ್ಟು ಹೆಚ್ಚಾಗಿದೆ.
• ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಕಲುಷಿತ 25 ನಗರಗಳು: ಪಾಕಿಸ್ತಾನ, ಭಾರತ ಮತ್ತು ಚೀನಾ ದೇಶಗಳಲ್ಲಿವೆ.
• ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಕಲುಷಿತ ನಗರ: ಲೋನಿ (ಗಾಜಿಯಾಬಾದ್) – PM₂.₅: 112.5 µg/m³.
• ಬರ್ನಿಹತ್ (ಮೇಘಾಲಯ): ಜಾಗತಿಕವಾಗಿ 3 ನೇ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಕಲುಷಿತ ನಗರವಾಗಿದೆ.
• ದೆಹಲಿ: ಜಾಗತಿಕವಾಗಿ 4 ನೇ ಸ್ಥಾನ ಪಡೆದಿದೆ.

ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಮಾಹಿತಿ – 

ಭಾರತದಲ್ಲಿ ವಾಯುಮಾಲಿನ್ಯವನ್ನು ತಡೆಗಟ್ಟಲು ಸರ್ಕಾರದ ಉಪಕ್ರಮಗಳು:

• NAMP: ಇದು ಸುತ್ತಲಿನ ಗಾಳಿಯ ಗುಣಮಟ್ಟವನ್ನು ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆ ಮಾಡಲು, ಮಾಲಿನ್ಯದ ಮಟ್ಟಗಳು, ಪ್ರವೃತ್ತಿಗಳು ಮತ್ತು ಭವಿಷ್ಯದ ಬದಲಾವಣೆಗಳನ್ನು ನಿರ್ಣಯಿಸಲು ಇರುವ ಕೇಂದ್ರ ಮಾಲಿನ್ಯ ನಿಯಂತ್ರಣ ಮಂಡಳಿಯ (CPCB) ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವಾಗಿದೆ.
• NCAP (2019): ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆ, ಹೊರಸೂಸುವಿಕೆ ನಿಯಂತ್ರಣ ಮತ್ತು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಜಾಗೃತಿಯ ಮೂಲಕ ಗುರುತಿಸಲಾದ ನಗರಗಳು/ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ವಾಯುಮಾಲಿನ್ಯವನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಲು ರೂಪಿಸಲಾದ ಸಮಗ್ರ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವಾಗಿದೆ.
• BS-VI (2020): ಶುದ್ಧ ಇಂಧನಗಳು ಮತ್ತು ಸುಧಾರಿತ ಹೊರಸೂಸುವಿಕೆ-ನಿಯಂತ್ರಣ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನಗಳನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸುವ ಕಟ್ಟುನಿಟ್ಟಾದ ವಾಹನ ಹೊರಸೂಸುವಿಕೆ ಮಾನದಂಡಗಳಾಗಿವೆ.
• ಸ್ವಚ್ಛ ವಾಯು ಸರ್ವೇಕ್ಷಣ್ (2022–23): NCAP ಅಡಿಯಲ್ಲಿ 130 ನಗರಗಳ ವಾರ್ಷಿಕ ಮೌಲ್ಯಮಾಪನ; ಇದು ಮಾಲಿನ್ಯ-ನಿಯಂತ್ರಣ ಕ್ರಮಗಳು ಮತ್ತು ನಗರ ಶುದ್ಧ ವಾಯು ಕ್ರಿಯಾ ಯೋಜನೆಗಳ ಅನುಷ್ಠಾನವನ್ನು ಮೌಲ್ಯಮಾಪನ ಮಾಡುತ್ತದೆ.
• PMUY: PMUY ಯೋಜನೆಯು ಶುದ್ಧ ಅಡುಗೆ ಇಂಧನವಾಗಿ LPG ಬಳಕೆಯನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸುತ್ತದೆ; ಇದು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಕಟ್ಟಿಗೆ ಹಾಗೂ ಒಣಗಿದ ಸಗಣಿಯಂತಹ ಜೈವಿಕ ರಾಶಿ ಇಂಧನಗಳ ಮೇಲಿನ ಅವಲಂಬನೆಯನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ.
• ಫೇಮ್ (FAME): ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಕಗಳ ಮೂಲಕ ಎಲೆಕ್ಟ್ರಿಕ್ ಮತ್ತು ಹೈಬ್ರಿಡ್ ವಾಹನಗಳನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸುತ್ತದೆ ಹಾಗೂ ವಾಹನಗಳ ಹೊರಸೂಸುವಿಕೆಯನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ.
• ಗೃಹ (GRIHA): ಇಂಧನ-ದಕ್ಷ ಮತ್ತು ಸುಸ್ಥಿರ ಕಟ್ಟಡಗಳನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸುತ್ತದೆ.
• ತ್ಯಾಜ್ಯ ನಿರ್ವಹಣೆ: ಸ್ವಚ್ಛ ಭಾರತ್ ಮತ್ತು ಇತರ ಉಪಕ್ರಮಗಳು ಮುಕ್ತ ತ್ಯಾಜ್ಯ ಸುಡುವಿಕೆಯನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಲು ಮತ್ತು ತ್ಯಾಜ್ಯ ವಿಲೇವಾರಿಯನ್ನು ಸುಧಾರಿಸಲು ಗುರಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ.
• CAQM: ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ರಾಜಧಾನಿ ಪ್ರದೇಶ (NCR) ಮತ್ತು ಅಕ್ಕಪಕ್ಕದ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಸಮನ್ವಯ, ಸಂಶೋಧನೆ ಮತ್ತು ಸಮಸ್ಯೆ-ಪರಿಹರಿಸುವ ಮೂಲಕ ವಾಯುಮಾಲಿನ್ಯದ ಮೇಲೆ ಸಂಘಟಿತ ಕ್ರಮವನ್ನು ಖಚಿತಪಡಿಸುತ್ತದೆ.
• ಗ್ರೀನ್ ಇಂಡಿಯಾ ಮಿಷನ್: ವಾಯು-ಗುಣಮಟ್ಟ ಸುಧಾರಣೆಯನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸಲು ಅರಣ್ಯೀಕರಣ ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚಿದ ಮರಗಳ ಹೊದಿಕೆಯನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸುತ್ತದೆ.

ಯುನೆಸ್ಕೋ ತಾತ್ಕಾಲಿಕ ಪಟ್ಟಿಗೆ ರಾಜಸ್ಥಾನದ ಶೇಖಾವತಿ ಹವೇಲಿಗಳು

ಸಂಸ್ಕೃತಿ

ಸಂದರ್ಭ:

• ರಾಜಸ್ಥಾನದ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಶೇಖಾವತಿ ಹವೇಲಿಗಳನ್ನು ಯುನೆಸ್ಕೋದ (UNESCO) ತಾತ್ಕಾಲಿಕ ಪಟ್ಟಿಗೆ (Tentative List) ಸೇರಿಸಲಾಗಿದೆ, ಇದು ಯುನೆಸ್ಕೋ ವಿಶ್ವ ಪರಂಪರೆಯ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಅವುಗಳ ಮಾನ್ಯತೆಯತ್ತ ಇಟ್ಟಿರುವ ಮಹತ್ವದ ಹೆಜ್ಜೆಯಾಗಿದೆ.

ಶೇಖಾವತಿ ಹವೇಲಿಗಳು:

• ಸ್ಥಳ: ಈಶಾನ್ಯ ರಾಜಸ್ಥಾನ; ಯುನೆಸ್ಕೋದ ತಾತ್ಕಾಲಿಕ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಸೇರ್ಪಡೆಗೊಂಡಿದೆ.
• 14 ಪಟ್ಟಣಗಳು: ಅಲ್ಸಿಸಾರ್, ಬಿಸ್ಸಾವು, ಚಿರಾವಾ, ಚುರು, ದುಂಡ್ಲೋಡ್, ಫತೇಪುರ್, ಜುಂಜುನು, ಖೇತ್ರೀ, ಲಕ್ಷ್ಮಣ್‌ಗಢ, ಮಾಂಡವಾ, ಮಹಾನ್ಸರ್, ನವಲ್‌ಗಢ, ರಾಮಗಢ ಮತ್ತು ಸಿಕರ್.
• ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯಗಳು: ವಿಸ್ತಾರವಾಗಿ ಚಿತ್ರಿಸಲಾದ ಹವೇಲಿಗಳು, ಹಸಿಚಿತ್ರಗಳು (frescoes), ಪ್ರಾಂಗಣಗಳು, ಮಹಾದ್ವಾರಗಳು ಮತ್ತು ಅಲಂಕೃತ ಮುಂಭಾಗಗಳು (ornate façades).
• ಹಸಿಚಿತ್ರಗಳ ವಿಷಯಗಳು: ಧಾರ್ಮಿಕ/ಪೌರಾಣಿಕ ಕಥೆಗಳು, ಭಾವಚಿತ್ರಗಳು, ದೈನಂದಿನ ಜೀವನ, ಸಸ್ಯ ಮತ್ತು ಪ್ರಾಣಿಸಂಕುಲ ಹಾಗೂ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಲಕ್ಷಣಗಳು.
• ಐತಿಹಾಸಿಕ ಮೌಲ್ಯ: ಈ ಭಿತ್ತಿಚಿತ್ರಗಳು 19 ನೇ-ಆರಂಭಿಕ 20 ನೇ ಶತಮಾನದ ತಾಂತ್ರಿಕ ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಬದಲಾವಣೆಗಳನ್ನು ದಾಖಲಿಸುತ್ತವೆ, ಇದರಲ್ಲಿ ಹೊಸ ಸಾರಿಗೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಮತ್ತು ಬಾಹ್ಯ ಪ್ರಭಾವಗಳು ಸೇರಿವೆ.

ಯುನೆಸ್ಕೋದ ತಾತ್ಕಾಲಿಕ ಪಟ್ಟಿ (UNESCO Tentative List):

• ವಿಶ್ವ ಪರಂಪರೆಯ ಸ್ಥಾನಮಾನಕ್ಕಾಗಿ ನಾಮನಿರ್ದೇಶನಗೊಳ್ಳಬಹುದಾದ ಸಂಭಾವ್ಯ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ಮೌಲ್ಯವನ್ನು (OUV) ಹೊಂದಿರುವ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ/ನೈಸರ್ಗಿಕ ತಾಣಗಳ ಪಟ್ಟಿಯಾಗಿದೆ.
• ಔಪಚಾರಿಕವಾಗಿ ನಾಮನಿರ್ದೇಶನಗೊಳ್ಳುವ ಮೊದಲು ಒಂದು ತಾಣವು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕನಿಷ್ಠ 1 ವರ್ಷದವರೆಗೆ ತಾತ್ಕಾಲಿಕ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಉಳಿಯಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ.
• ತಾತ್ಕಾಲಿಕ ಪಟ್ಟಿಯು ವಿಶ್ವ ಪರಂಪರೆಯ ಸ್ಥಾನಮಾನವಲ್ಲ; ಇದು ಕೇವಲ ಒಂದು ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಹಂತವಾಗಿದೆ.
• ಈ ಪಟ್ಟಿಗೆ ತಾಣಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸಬಹುದು, ತೆಗೆದುಹಾಕಬಹುದು ಅಥವಾ ನವೀಕರಿಸಬಹುದು.