UNCTAD ವ್ಯಾಪಾರ ಮತ್ತು ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ವರದಿ 2026

ವರದಿಗಳು ಮತ್ತು ಸೂಚ್ಯಂಕ

ಸಂದರ್ಭ:

ವಿಶ್ವಸಂಸ್ಥೆಯ ವ್ಯಾಪಾರ ಮತ್ತು ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಸಮ್ಮೇಳನ (UNCTAD) ತನ್ನ ‘ವ್ಯಾಪಾರ ಮತ್ತು ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ವರದಿ 2026: ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯ ಭೂ-ಆರ್ಥಿಕತೆ’ (‘Trade and Development Report 2026: The Geoeconomics of Development’) ಅನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿದೆ.

ಪ್ರಮುಖ ಅಂಶಗಳು:

ಜಾಗತಿಕ ಬೆಳವಣಿಗೆ: 2026 ರಲ್ಲಿ ಶೇ. 2.6 ರಷ್ಟು ಇರಲಿದ್ದು, 2025 ರಲ್ಲಿದ್ದ ಶೇ. 2.9 ರಿಂದ ಕುಸಿಯಲಿದೆ ಎಂದು ಅಂದಾಜಿಸಲಾಗಿದೆ.
ಜಾಗತಿಕ ವ್ಯಾಪಾರ: 2026 ರಲ್ಲಿ ನೈಜವಾಗಿ ಸುಮಾರು ಶೇ. 4 ರಷ್ಟು ಬೆಳೆಯುವ ನಿರೀಕ್ಷೆಯಿದೆ; 2025 ರಲ್ಲಿ ಜಾಗತಿಕ ವ್ಯಾಪಾರವು ದಾಖಲೆಯ $35 ಟ್ರಿಲಿಯನ್ ತಲುಪಿತ್ತು.
ಅಭಿವೃದ್ಧಿಶೀಲ ಆರ್ಥಿಕತೆಗಳು: ಬೆಳವಣಿಗೆಯು 2026 ರಲ್ಲಿ ಶೇ. 4 ಕ್ಕೆ ನಿಧಾನಗೊಳ್ಳಲಿದೆ ಎಂದು ಅಂದಾಜಿಸಲಾಗಿದೆ (2025 ರಲ್ಲಿ ಶೇ. 4.7 ರಷ್ಟಿತ್ತು).
ಏಷ್ಯಾ: 2026 ರ ಜಾಗತಿಕ ಬೆಳವಣಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಶೇ. 59 ರಷ್ಟು ಕೊಡುಗೆ ನೀಡುವ ನಿರೀಕ್ಷೆಯಿದೆ; ಭಾರತದ ಬೆಳವಣಿಗೆಯು ಶೇ. 7.3 ರಷ್ಟು ಇರಲಿದೆ ಎಂದು ಅಂದಾಜಿಸಲಾಗಿದೆ.

ವಿಶ್ವಸಂಸ್ಥೆಯ ವ್ಯಾಪಾರ ಮತ್ತು ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಸಮ್ಮೇಳನ (UNCTAD):

ಸ್ಥಾಪನೆ: 1964.
ಪ್ರಧಾನ ಕಚೇರಿ: ಜಿನೀವಾ, ಸ್ವಿಟ್ಜರ್ಲೆಂಡ್.
ಮೂಲ ಸಂಸ್ಥೆ: ವಿಶ್ವಸಂಸ್ಥೆಯ ಸಾಮಾನ್ಯ ಸಭೆ (UNGA).
ಉದ್ದೇಶ: ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಶೀಲ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಪಾರ, ಹೂಡಿಕೆ ಮತ್ತು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸುವುದು.
ಪ್ರಮುಖ ಕಾರ್ಯಗಳು:
- ಅಭಿವೃದ್ಧಿಶೀಲ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳು ಜಾಗತಿಕ ಆರ್ಥಿಕತೆಯೊಂದಿಗೆ ಸೇರ್ಪಡೆಗೊಳ್ಳಲು ಬೆಂಬಲಿಸುತ್ತದೆ.
- ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವ್ಯಾಪಾರ, ಹೂಡಿಕೆ, ಹಣಕಾಸು ಮತ್ತು ತಂತ್ರಜ್ಞಾನವನ್ನು ವಿಶ್ಲೇಷಿಸುತ್ತದೆ.
- ಸಂಶೋಧನೆ, ನೀತಿ ಸಲಹೆ ಮತ್ತು ತಾಂತ್ರಿಕ ನೆರವನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ.
ಪ್ರಮುಖ ವರದಿಗಳು: ವ್ಯಾಪಾರ ಮತ್ತು ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ವರದಿ, ವಿಶ್ವ ಹೂಡಿಕೆ ವರದಿ ಮತ್ತು ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಹಾಗೂ ನಾವೀನ್ಯತೆ ವರದಿ.
ಸದಸ್ಯತ್ವ: 195 ಸದಸ್ಯ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳು.

JOSH ಉಪಕ್ರಮ

ಸರ್ಕಾರಿ ಯೋಜನೆ

ಸಂದರ್ಭ:

ಕೇಂದ್ರ ಆರೋಗ್ಯ ಮತ್ತು ಕುಟುಂಬ ಕಲ್ಯಾಣ ಸಚಿವರು TB ಮುಕ್ತ ಭಾರತ ಅಭಿಯಾನದ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ JOSH (Joint Squad for Health) ಉಪಕ್ರಮವನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದ್ದಾರೆ.

JOSH ಉಪಕ್ರಮ:

ಅನುಷ್ಠಾನ: ಈ ಉಪಕ್ರಮವನ್ನು ಆರೋಗ್ಯ ಮತ್ತು ಕುಟುಂಬ ಕಲ್ಯಾಣ ಸಚಿವಾಲಯವು, ಯುವಜನ ವ್ಯವಹಾರಗಳು ಮತ್ತು ಕ್ರೀಡಾ ಸಚಿವಾಲಯ, ರಕ್ಷಣಾ ಸಚಿವಾಲಯ ಹಾಗೂ ದೆಹಲಿಯ NCT ಸರ್ಕಾರದ ಸಹಯೋಗದೊಂದಿಗೆ ಜಾರಿಗೊಳಿಸಿದೆ.
ಉದ್ದೇಶ: ಭಾರತದ TB ನಿರ್ಮೂಲನಾ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ಸಮುದಾಯ ಮಟ್ಟದ ತಲುಪುವಿಕೆ ಮತ್ತು ಸಾರ್ವಜನಿಕರ ಸಹಭಾಗಿತ್ವವನ್ನು ಬಲಪಡಿಸುವುದು ಇದರ ಮುಖ್ಯ ಉದ್ದೇಶವಾಗಿದೆ.
ತಂಡದ ರಚನೆ: ಬ್ಲಾಕ್ ಅಥವಾ ವಾರ್ಡ್ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ನಿಯೋಜಿಸಲಾದ ವರ್ಗ-I (Class-I) ಅಧಿಕಾರಿಯ ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿ ಐದು MY Bharat ಸ್ವಯಂಸೇವಕರು ಮತ್ತು ಐದು NCC ಕೆಡೆಟ್‌ಗಳು ಈ ತಂಡದಲ್ಲಿ ಇರುತ್ತಾರೆ.
ಪ್ರಮುಖ ಪಾಲುದಾರರು: ಸರ್ಕಾರಿ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು, ಆರೋಗ್ಯ ಕಾರ್ಯಕರ್ತರು, ಪಂಚಾಯತ್ ರಾಜ್ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಮತ್ತು ಸ್ಥಳೀಯ ಸಮುದಾಯಗಳು ಇದರಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸುತ್ತಾರೆ.
ವ್ಯಾಪ್ತಿ: ಇದರ ಮೊದಲ ಹಂತವನ್ನು 11 ರಾಜ್ಯಗಳು/ಕೇಂದ್ರಾಡಳಿತ ಪ್ರದೇಶಗಳ 55 ಜಿಲ್ಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಲಾಗಿದೆ.
ಮಹತ್ವ: TB ನಿರ್ಮೂಲನೆಗೆ ಬೆಂಬಲ ನೀಡಲು ನಿಯಮಿತ ಕ್ಷೇತ್ರ ಮಟ್ಟದ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳ ಮೂಲಕ ಇದು ಜನಭಾಗೀದಾರಿಯನ್ನು (ಜನರ ಭಾಗವಹಿಸುವಿಕೆ) ಉತ್ತೇಜಿಸುತ್ತದೆ.

ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಮಾಹಿತಿ – ವಿಶ್ವ ಕ್ಷಯರೋಗ ದಿನ:

1882 ರಲ್ಲಿ ಡಾ. ರಾಬರ್ಟ್ ಕೋಚ್ ಅವರು TB ಬ್ಯಾಕ್ಟೀರಿಯಾವನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿದ ದಿನದ ಸವಿನೆನಪಿಗಾಗಿ ಪ್ರತಿವರ್ಷ ಈ ದಿನವನ್ನು ಆಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.
2026 ರ ಧ್ಯೇಯವಾಕ್ಯ: “ಹೌದು! ನಾವು ಕ್ಷಯರೋಗವನ್ನು ಕೊನೆಗಾಣಿಸಬಹುದು” (“Yes! We can end TB”).

ಕ್ಷಯರೋಗ (TB):

ಕಾರಣ: ಇದು ಮೈಕೋಬ್ಯಾಕ್ಟೀರಿಯಂ ಟ್ಯೂಬರ್‌ಕ್ಯುಲೋಸಿಸ್ (Mycobacterium tuberculosis) ಎಂಬ ಬ್ಯಾಕ್ಟೀರಿಯಾದಿಂದ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ.
ಹರಡುವಿಕೆ: ಸೋಂಕಿತ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು ಕೆಮ್ಮಿದಾಗ, ಸೀನಿದಾಗ ಅಥವಾ ಉಗುಳಿದಾಗ ಗಾಳಿಯ ಮೂಲಕ ಇದು ಒಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿಯಿಂದ ಮತ್ತೊಬ್ಬರಿಗೆ ಹರಡುತ್ತದೆ.
ರೋಗಲಕ್ಷಣಗಳು: ಕೆಮ್ಮು, ಎದೆನೋವು, ದೌರ್ಬಲ್ಯ, ತೂಕ ನಷ್ಟ, ಜ್ವರ ಮತ್ತು ರಾತ್ರಿಯ ವೇಳೆ ಬೆವರುವುದು ಇದರ ಪ್ರಮುಖ ಲಕ್ಷಣಗಳಾಗಿವೆ.
ಚಿಕಿತ್ಸೆ: TB ಯು ಸೂಕ್ತವಾದ ಆಂಟಿಮೈಕ್ರೊಬಿಯಲ್ ಔಷಧಿಗಳ ಸೇವನೆಯಿಂದ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಗುಣಪಡಿಸಬಹುದಾದ ಕಾಯಿಲೆಯಾಗಿದೆ.
ಬಹು-ಔಷಧ ನಿರೋಧಕ ಕ್ಷಯರೋಗ (MDR-TB): ಇದು ಅತ್ಯಂತ ಶಕ್ತಿಶಾಲಿಯಾದ ಪ್ರಮುಖ ಪ್ರಥಮ ಹಂತದ ಕ್ಷಯರೋಗ ವಿರೋಧಿ ಔಷಧಿಗಳಾದ ಐಸೋನಿಯಾಜಿಡ್ (isoniazid) ಮತ್ತು ರಿಫಾಂಪಿಸಿನ್ (rifampicin) ಗಳಿಗೆ ಸ್ಪಂದಿಸದ ಬ್ಯಾಕ್ಟೀರಿಯಾಗಳಿಂದ ಉಂಟಾಗುವ TB ಯ ಒಂದು ರೂಪವಾಗಿದೆ. ಈ MDR-TB ಅನ್ನು ದ್ವಿತೀಯ ಹಂತದ ಔಷಧಿಗಳನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿ ಗುಣಪಡಿಸಬಹುದು.

ಜಾಗತಿಕ ನಾವೀನ್ಯತೆ ಸೂಚ್ಯಂಕ (GII) 2026

ವರದಿಗಳು ಮತ್ತು ಸೂಚ್ಯಂಕ

ಸಂದರ್ಭ:

ವಿಶ್ವ ಬೌದ್ಧಿಕ ಆಸ್ತಿ ಸಂಸ್ಥೆ (WIPO) 19ನೇ ಜಾಗತಿಕ ನಾವೀನ್ಯತೆ ಸೂಚ್ಯಂಕ (GII) 2026 ಅನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿದೆ.

ಜಾಗತಿಕ ನಾವೀನ್ಯತೆ ಸೂಚ್ಯಂಕ (GII) ಬಗ್ಗೆ:

ಪ್ರಕಟಿಸುವವರು: ವಿಶ್ವ ಬೌದ್ಧಿಕ ಆಸ್ತಿ ಸಂಸ್ಥೆ (WIPO).
ಮೊದಲ ಪ್ರಕಟ: 2007 ರಲ್ಲಿ.
ಉದ್ದೇಶ: ಸಂಶೋಧನಾ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ, ತಾಂತ್ರಿಕ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಮತ್ತು ನಾವೀನ್ಯತೆ ಪರಿಸರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಂತೆ, ಆರ್ಥಿಕತೆಗಳ ನಾವೀನ್ಯತಾ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಮತ್ತು ಕಾರ್ಯಕ್ಷಮತೆಯನ್ನು ಅಳೆಯುವುದು ಇದರ ಮುಖ್ಯ ಉದ್ದೇಶವಾಗಿದೆ.
ವ್ಯಾಪ್ತಿ: ಇದು 139 ಆರ್ಥಿಕತೆಗಳನ್ನು ಮೌಲ್ಯಮಾಪನ ಮಾಡುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಪ್ರಪಂಚದ ಅಗ್ರ 100 ನಾವೀನ್ಯತೆ ಸಮೂಹಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸುತ್ತದೆ.

GII 2026 ರ ಪ್ರಮುಖ ಮುಖ್ಯಾಂಶಗಳು:

ಜಾಗತಿಕ ನಾಯಕ: ಸ್ವಿಟ್ಜರ್ಲೆಂಡ್ ಸತತ 16ನೇ ವರ್ಷವೂ ಅಗ್ರಸ್ಥಾನವನ್ನು ಕಾಯ್ದುಕೊಂಡಿದ್ದು, ನಂತರದ ಸ್ಥಾನಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ವೀಡನ್ ಮತ್ತು ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ ಇವೆ.
ಯುರೋಪ್‌ನ ಸಾಧನೆ: ವಿಶ್ವದ ಅಗ್ರ 25 ನಾವೀನ್ಯತಾ ಆರ್ಥಿಕತೆಗಳ ಪೈಕಿ 14 ಆರ್ಥಿಕತೆಗಳು ಯುರೋಪ್‌ಗೆ ಸೇರಿವೆ.
ಭಾರತದ ಸ್ಥಾನ: 139 ಆರ್ಥಿಕತೆಗಳ ಪೈಕಿ ಭಾರತವು 38ನೇ ಸ್ಥಾನ ಪಡೆದುಕೊಂಡಿದೆ.

ಡೈಮಂಡ್‌ಬ್ಯಾಕ್ ಟೆರಾಪಿನ್

ಪರಿಸರ

ಸಂದರ್ಭ:

USA ದ ಮ್ಯಾಸಚೂಸೆಟ್ಸ್‌ನ ಕೇಪ್ ಕಾಡ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಸಂರಕ್ಷಿತ ಗೂಡುಕಟ್ಟುವ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಪತ್ತೆಯಾದ ಅಪರೂಪದ ಆಮೆಯ ಮರಿಯೊಂದರಲ್ಲಿ ಬೈಸೆಫಾಲಿ (bicephaly) ಕಂಡುಬಂದಿದೆ. ಇದು ಒಂದೇ ರೀತಿಯ ಅವಳಿಗಳ ಅಪೂರ್ಣ ವಿಭಜನೆಯಿಂದಾಗಿ ಉಂಟಾಗುವ ಬೆಳವಣಿಗೆಯ ಅಸಹಜತೆಯಾಗಿದ್ದು, ಇದರ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಮಿದುಳುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಆದರೆ ಆಂತರಿಕ ಅಂಗಗಳನ್ನು ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳುವ ಎರಡು ತಲೆಗಳು ಸೃಷ್ಟಿಯಾಗುತ್ತವೆ.

ಡೈಮಂಡ್‌ಬ್ಯಾಕ್ ಟೆರಾಪಿನ್ ಕುರಿತು:

ಗುರುತಿಸುವಿಕೆ: ಇದು ಕರಾವಳಿಯ ಆಮೆಯಾಗಿದ್ದು, ಇದರ ಮೇಲಿನ ಚಿಪ್ಪಿನ ಮೇಲೆ ವಜ್ರಾಕಾರದ ಏಕಕೇಂದ್ರಕ ಬೆಳವಣಿಗೆಯ ಉಂಗುರಗಳು ಇರುವುದರಿಂದ ಇದಕ್ಕೆ ಈ ಹೆಸರು ಬಂದಿದೆ; ಇದು ತಿಳಿ ಬಣ್ಣದ, ಬೂದು-ಚುಕ್ಕೆಗಳಿರುವ ಚರ್ಮವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.
ಹೊಂದಿಕೊಳ್ಳುವಿಕೆ: ಇದು ಕಣ್ಣುಗಳ ಬಳಿ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಉಪ್ಪನ್ನು ಹೊರಹಾಕುವ ವಿಶೇಷವಾದ ಉಪ್ಪಿನ ಗ್ರಂಥಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ವಿಭಿನ್ನ ಲವಣಾಂಶದ ಮಟ್ಟಗಳನ್ನು ತಡೆದುಕೊಳ್ಳಲು ಇದು ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತದೆ.
ಆವಾಸಸ್ಥಾನ: ಉಪ್ಪುನೀರಿನ ಜೌಗು ಪ್ರದೇಶಗಳು, ಅಳಿವೆಗಳು, ಉಬ್ಬರವಿಳಿತದ ತೊರೆಗಳು ಮತ್ತು ಆಳವಿಲ್ಲದ ಕೊಲ್ಲಿಗಳು.
ಹರಡುವಿಕೆ: ಇದು USA ಗೆ ಸ್ಥಳೀಯವಾಗಿದೆ; ಮ್ಯಾಸಚೂಸೆಟ್ಸ್‌ನಿಂದ ಫ್ಲೋರಿಡಾವರೆಗಿನ ಅಟ್ಲಾಂಟಿಕ್ ಕರಾವಳಿಯ ಉದ್ದಕ್ಕೂ ಮತ್ತು ಗಲ್ಫ್ ಕರಾವಳಿಯಿಂದ ದಕ್ಷಿಣ ಟೆಕ್ಸಾಸ್‌ವರೆಗೆ ಇದು ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ.
ಪರಿಸರದಲ್ಲಿನ ಪಾತ್ರ: ಇದು ಉಪ್ಪುನೀರಿನ ಜೌಗು ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಬಸವನಹುಳುಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸುತ್ತದೆ, ತನ್ಮೂಲಕ ಕರಾವಳಿಯ ಆವಾಸಸ್ಥಾನಗಳನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತದೆ.
IUCN ಸ್ಥಾನಮಾನ: ದುರ್ಬಲ (Vulnerable).
CITES: ಅನುಬಂಧ II.

ನಾನಾಜಿ ದೇಶಮುಖ್

ಇತಿಹಾಸ ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಕೃತಿ

ಸಂದರ್ಭ:

ಅಕ್ಟೋಬರ್ 11 ರಂದು ನಡೆದ ನಾನಾಜಿ ದೇಶಮುಖ್ ಅವರ 110ನೇ ಜನ್ಮದಿನಾಚರಣೆಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ PM ಅವರು ಗೌರವ ನಮನ ಸಲ್ಲಿಸಿದರು.

ನಾನಾಜಿ ದೇಶಮುಖ್ (1916–2010) ಕುರಿತು:

ಜನಪ್ರಿಯತೆ: ಇವರು ಸಮಾಜ ಸುಧಾರಕರು ಮತ್ತು ಭಾರತೀಯ ಜನಸಂಘದ ನಾಯಕರಾಗಿದ್ದರು; ಜೊತೆಗೆ ಗ್ರಾಮೀಣ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಮತ್ತು ಸ್ವಾವಲಂಬನೆಯ ಪ್ರಬಲ ಪ್ರತಿಪಾದಕರಾಗಿದ್ದರು.
ಸಾಮೂಹಿಕ ಚಳುವಳಿಗಳು: ಇವರು ವಿನೋಬಾ ಭಾವೆ ಅವರ ಭೂದಾನ ಚಳುವಳಿಯಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಿದ್ದರು ಮತ್ತು ಜಯಪ್ರಕಾಶ್ ನಾರಾಯಣ್ ಅವರ ಸಂಪೂರ್ಣ ಕ್ರಾಂತಿಯನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸಿದ್ದರು.
ಸರಸ್ವತಿ ಶಿಶು ಮಂದಿರ: ಇವರು 1950 ರಲ್ಲಿ ಗೋರಖ್‌ಪುರದಲ್ಲಿ ಈ ಮೊದಲ ಶಾಲೆಯನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು.
ದೀನದಯಾಳ್ ಸಂಶೋಧನಾ ಸಂಸ್ಥೆ (DRI): ಇದು ಏಕಾತ್ಮ ಮಾನವತಾವಾದದ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಗ್ರಾಮೀಣ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಮತ್ತು ಸ್ವಾವಲಂಬನೆಯನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸುತ್ತದೆ.
ಚಿತ್ರಕೂಟ ಗ್ರಾಮೋದಯ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ: ಭಾರತದ ಮೊದಲ ಗ್ರಾಮೀಣ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸುವಲ್ಲಿ ಇವರು ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸಿದ್ದರು.
ಗೌರವಗಳು: 1999 ರಲ್ಲಿ ಪದ್ಮವಿಭೂಷಣ; ಮತ್ತು 2019 ರಲ್ಲಿ ಮರಣೋತ್ತರವಾಗಿ ಭಾರತ ರತ್ನ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳನ್ನು ನೀಡಿ ಗೌರವಿಸಲಾಗಿದೆ.

ಜಾಗತಿಕ ಸಾಂಕ್ರಾಮಿಕ ಒಪ್ಪಂದದಲ್ಲಿ ಭಾರತದ ಪಾಲು

ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ

ಸಂದರ್ಭ:

ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ನಲ್ಲಿ ನಡೆದ UN HLM ನಲ್ಲಿ, WHO ನೇತೃತ್ವದ ಸಾಂಕ್ರಾಮಿಕ ಒಪ್ಪಂದದ (PA) ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಹೊರಹೊಮ್ಮುತ್ತಿರುವ ಸಾಂಕ್ರಾಮಿಕ ರೋಗಗಳ ಜಾಗತಿಕ ಕಾನೂನು ಆಡಳಿತದ ಭಾಗವಾಗಿರುವ ಸಾಂಕ್ರಾಮಿಕ ರೋಗ ತಡೆಗಟ್ಟುವಿಕೆ, ಸಿದ್ಧತೆ ಮತ್ತು ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ (PPPR) ಕುರಿತಾದ ರಾಜಕೀಯ ಘೋಷಣೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಭಾರತವು ತನ್ನ ಅಧಿಕೃತ ಹೇಳಿಕೆಗಳನ್ನು ನೀಡಿದೆ.

WHO ಸಾಂಕ್ರಾಮಿಕ ಒಪ್ಪಂದ:

ಇದನ್ನು 2025 ರಲ್ಲಿ ವಿಶ್ವ ಆರೋಗ್ಯ ಅಸೆಂಬ್ಲಿಯು ಅಂಗೀಕರಿಸಿತು.
ಉದ್ದೇಶ: ಸಾಂಕ್ರಾಮಿಕ ರೋಗಗಳ ತಡೆಗಟ್ಟುವಿಕೆ, ಸಿದ್ಧತೆ ಮತ್ತು ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಯ ಕುರಿತು WHO ಸಮಾವೇಶದಲ್ಲಿ ಮಾತುಕತೆ ನಡೆಸುವುದು ಮತ್ತು ಇದನ್ನು ಕಾನೂನಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಬದ್ಧವಾದ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಾಧನವನ್ನಾಗಿ ರೂಪಿಸುವುದು ಇದರ ಗುರಿಯಾಗಿದೆ.
ಇದರ ಅಂಗೀಕಾರದ ನಂತರದ ಮುಂದಿನ ಪ್ರಮುಖ ಹೆಜ್ಜೆಯೆಂದರೆ, ಸಾಂಕ್ರಾಮಿಕ ಒಪ್ಪಂದದ ಮೇಲಿನ ಅಂತರಸರ್ಕಾರಿ ಕಾರ್ಯಕಾರಿ ಗುಂಪು (IGWG), ರೋಗಕಾರಕ ಪ್ರವೇಶ ಮತ್ತು ಪ್ರಯೋಜನ-ಹಂಚಿಕೆ (PABS) ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ವಿವರಗಳ ಕುರಿತು ಮಾತುಕತೆ ನಡೆಸುವುದಾಗಿದೆ.
60 ದೇಶಗಳು ಇದನ್ನು ದೃಢೀಕರಿಸಿದ 30 ದಿನಗಳ ನಂತರ ಈ ಒಪ್ಪಂದವು ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ಜಾರಿಗೆ ಬರಲಿದೆ.
ಭಾರತವೂ ಸೇರಿದಂತೆ 124 ಸದಸ್ಯ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳು 2025 ರಲ್ಲಿ ಈ PA ಅನ್ನು ಅಂಗೀಕರಿಸಿವೆ.
PABS ವ್ಯವಸ್ಥೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಅನುಬಂಧದ ಕುರಿತು ಮಾತುಕತೆಗಳು ಇನ್ನೂ ನಡೆಯುತ್ತಿರುವುದರಿಂದ, ಈ PA ಇನ್ನೂ ದೃಢೀಕರಣಕ್ಕೆ ಮುಕ್ತವಾಗಿಲ್ಲ.

ರೋಗಕಾರಕ ಪ್ರವೇಶ ಮತ್ತು ಪ್ರಯೋಜನ-ಹಂಚಿಕೆ (PABS):

ಇದು WHO ಸಾಂಕ್ರಾಮಿಕ ಒಪ್ಪಂದದ ನಿರ್ಣಾಯಕ ಮತ್ತು ಕಾನೂನಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಬದ್ಧವಾದ ಅಂಶವಾಗಿದೆ.
ಸಾಂಕ್ರಾಮಿಕ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ರೋಗಕಾರಕಗಳನ್ನು ತ್ವರಿತವಾಗಿ ಮತ್ತು ಪಾರದರ್ಶಕವಾಗಿ ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳುವುದನ್ನು ಖಚಿತಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಹಾಗೂ ಇದರ ಜೊತೆಗೆ ಲಸಿಕೆಗಳು, ರೋಗನಿರ್ಣಯ ಮತ್ತು ಚಿಕಿತ್ಸೆಗಳಂತಹ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಪ್ರತಿ-ಕ್ರಮಗಳ ನ್ಯಾಯಯುತ ಮತ್ತು ಸಮಾನ ವಿತರಣೆಯನ್ನು ಖಚಿತಪಡಿಸಲು ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಲಾದ ಬಹುಪಕ್ಷೀಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಇದು ಸ್ಥಾಪಿಸುತ್ತದೆ.

ವಿಶ್ವ ಹೈಡ್ರೋಜನ್ ಮತ್ತು ಫ್ಯುಯೆಲ್ ಸೆಲ್ ದಿನ 2026

ವಿಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ

ಸಂದರ್ಭ:

ಹೊಸ ಮತ್ತು ನವೀಕರಿಸಬಹುದಾದ ಇಂಧನ ಸಚಿವಾಲಯವು ವಿಶ್ವ ಹೈಡ್ರೋಜನ್ ಮತ್ತು ಫ್ಯುಯೆಲ್ ಸೆಲ್ ದಿನ 2026 ಅನ್ನು ಆಚರಿಸಿದೆ. ಅಕ್ಟೋಬರ್ 8 ರಂದು ಈ ದಿನವನ್ನು ಆಚರಿಸಲು ಕಾರಣವೇನೆಂದರೆ, ಈ ದಿನಾಂಕವು ಹೈಡ್ರೋಜನ್‌ನ ಪರಮಾಣು ತೂಕಕ್ಕೆ (1.008) ಹೊಂದಿಕೆಯಾಗುತ್ತದೆ.

ಹೈಡ್ರೋಜನ್ ಕುರಿತು:

ಸಂಕೇತ ಮತ್ತು ಪರಮಾಣು ಸಂಖ್ಯೆ: ಹೈಡ್ರೋಜನ್ H ಸಂಕೇತವನ್ನು ಮತ್ತು ಪರಮಾಣು ಸಂಖ್ಯೆ 1 ಅನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ರಾಸಾಯನಿಕ ಮೂಲವಸ್ತುವಾಗಿದೆ.
ಇದು ವಿಶ್ವದಲ್ಲಿರುವ ಅತ್ಯಂತ ಹಗುರವಾದ ಮೂಲವಸ್ತು ಮತ್ತು ಅತ್ಯಂತ ಹೇರಳವಾಗಿರುವ ರಾಸಾಯನಿಕ ವಸ್ತುವಾಗಿದ್ದು, ಇದು ಎಲ್ಲಾ ಸಾಮಾನ್ಯ ದ್ರವ್ಯದ (normal matter) ಸರಿಸುಮಾರು ಶೇ. 75 ರಷ್ಟನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ.
ಇದು ಬಣ್ಣರಹಿತ, ವಾಸನಾರಹಿತ, ರುಚಿರಹಿತ, ವಿಷಕಾರಿಯಲ್ಲದ ಮತ್ತು ಅತ್ಯಂತ ಹೆಚ್ಚು ದಹನಕಾರಿ ಅನಿಲವಾಗಿದೆ.

ಹಸಿರು ಹೈಡ್ರೋಜನ್ (Green Hydrogen):

ಹಸಿರು ಹೈಡ್ರೋಜನ್: ನವೀಕರಿಸಬಹುದಾದ ಇಂಧನದಿಂದ ಉತ್ಪತ್ತಿಯಾಗುವ ವಿದ್ಯುತ್ ಅನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು ನೀರಿನ ವಿದ್ಯುದ್ವಿಭಜನೆಯ (electrolysis) ಮೂಲಕ ಇದನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.
ಪ್ರಯೋಜನ: ಇದು ಸ್ವಚ್ಛವಾಗಿ ಉರಿಯುವ ಮೂಲವಸ್ತುವಾಗಿದ್ದು, ಕಬ್ಬಿಣ ಮತ್ತು ಉಕ್ಕು, ರಾಸಾಯನಿಕಗಳು ಹಾಗೂ ಸಾರಿಗೆಯಂತಹ ವಿವಿಧ ವಲಯಗಳನ್ನು ಡಿಕಾರ್ಬನೈಸ್ (decarbonise) ಮಾಡಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತದೆ.
ಹೈಡ್ರೋಜನ್ ಅನ್ನು ದೀರ್ಘಕಾಲದವರೆಗೆ ಸಂಗ್ರಹಿಸಿಡಬಹುದು ಮತ್ತು ಇದನ್ನು ಫ್ಯುಯೆಲ್ ಸೆಲ್‌ಗಳನ್ನು (fuel cells) ಬಳಸಿಕೊಂಡು ವಿದ್ಯುತ್ ಉತ್ಪಾದಿಸಲು ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳಬಹುದು.

ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹಸಿರು ಹೈಡ್ರೋಜನ್ ಮಿಷನ್:

ಉದ್ದೇಶ: ಹಸಿರು ಹೈಡ್ರೋಜನ್ ಉತ್ಪಾದನೆಯಲ್ಲಿ ಭಾರತವನ್ನು ಜಾಗತಿಕ ಕೇಂದ್ರವನ್ನಾಗಿ ಮಾಡುವುದು.
ಅನುಷ್ಠಾನಗೊಳಿಸುವ ಸಚಿವಾಲಯ: ಹೊಸ ಮತ್ತು ನವೀಕರಿಸಬಹುದಾದ ಇಂಧನ ಸಚಿವಾಲಯ (MNRE).

ಹಣಕಾಸು ನೀತಿಯ ಕ್ಯಾಲಿಬ್ರೇಟೆಡ್ ಬಿಗಿಗೊಳಿಸುವಿಕೆ (Calibrated Tightening)

ಆರ್ಥಿಕತೆ

ಸಂದರ್ಭ:

RBI ನ ಹಣಕಾಸು ನೀತಿ ಸಮಿತಿಯು (MPC) ಪಾಲಿಸಿ ರೆಪೊ ದರವನ್ನು 25 ಮೂಲಾಂಶಗಳಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚಿಸಿ ಶೇ. 5.5 ಕ್ಕೆ ನಿಗದಿಪಡಿಸಿದೆ ಮತ್ತು ತನ್ನ ನಿಲುವನ್ನು ತಟಸ್ಥದಿಂದ (neutral) ಕ್ಯಾಲಿಬ್ರೇಟೆಡ್ ಬಿಗಿಗೊಳಿಸುವಿಕೆಗೆ ಬದಲಾಯಿಸಿದೆ.

ಹಣಕಾಸು ನೀತಿ ಸಮಿತಿ (MPC):

ಸ್ಥಾಪನೆ: ಭಾರತೀಯ ರಿಸರ್ವ್ ಬ್ಯಾಂಕ್ (RBI) ಕಾಯ್ದೆ, 1934 ರ ಸೆಕ್ಷನ್ 45ZB ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರವು ಹಣಕಾಸು ನೀತಿ ಸಮಿತಿಯನ್ನು (MPC) ರಚಿಸಿದೆ.
ಸಭೆ: MPC ಯು ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ಕನಿಷ್ಠ ನಾಲ್ಕು ಬಾರಿ ಸಭೆ ಸೇರುವುದು ಕಡ್ಡಾಯವಾಗಿದೆ.
ರಚನೆ: ಸಮಿತಿಯು ಆರು ಸದಸ್ಯರನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಆರು ಸದಸ್ಯರಲ್ಲಿ, ಮೂವರು ಆಂತರಿಕ ಸದಸ್ಯರಾಗಿದ್ದಾರೆ – ಇದರಲ್ಲಿ ಸಮಿತಿಯ ಅಧ್ಯಕ್ಷತೆ ವಹಿಸುವ RBI ಗವರ್ನರ್ ಮತ್ತು RBI ನ ಡೆಪ್ಯುಟಿ ಗವರ್ನರ್ ಸೇರಿದ್ದಾರೆ. ಮೂರನೇ ಸದಸ್ಯರಾಗಿ RBI ನ ಕೇಂದ್ರೀಯ ಮಂಡಳಿಯಿಂದ ನಾಮನಿರ್ದೇಶನಗೊಂಡ ಒಬ್ಬ RBI ಅಧಿಕಾರಿ ಇರುತ್ತಾರೆ (ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಇವರು ಹಣಕಾಸು ನೀತಿಯ ಉಸ್ತುವಾರಿ ಹೊಂದಿರುವ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಾಹಕ ನಿರ್ದೇಶಕರು ಆಗಿರುತ್ತಾರೆ). ಉಳಿದ ಮೂವರು ಬಾಹ್ಯ ಸದಸ್ಯರಾಗಿದ್ದು, ಅವರನ್ನು ನಾಲ್ಕು ವರ್ಷಗಳ ಅವಧಿಗೆ ನೇಮಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.
ಮತದಾನ: MPC ಯ ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬ ಸದಸ್ಯರಿಗೂ ಒಂದು ಮತದಾನದ ಹಕ್ಕಿರುತ್ತದೆ, ಮತ್ತು ಮತಗಳು ಸಮಾನವಾದಾಗ, ಗವರ್ನರ್ ಅವರಿಗೆ ಎರಡನೇ ಅಥವಾ ನಿರ್ಣಾಯಕ ಮತದ (casting vote) ಹಕ್ಕಿರುತ್ತದೆ.
MPC ರಚನೆಯ ಮಹತ್ವ: ಬೆಲೆ ಸ್ಥಿರತೆ ಮತ್ತು ಹಣದುಬ್ಬರ ಗುರಿಯನ್ನು ಸಾಧಿಸುವ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯನ್ನು RBI ಗೆ ವಹಿಸಲು ಸರ್ಕಾರ ಮತ್ತು RBI ನಡುವೆ ಆದ ಒಪ್ಪಂದದ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ MPC ಯನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇದಕ್ಕಾಗಿ ಭಾರತೀಯ ರಿಸರ್ವ್ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಮತ್ತು ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರವು ಹಣಕಾಸು ನೀತಿ ಚೌಕಟ್ಟಿನ ಒಪ್ಪಂದಕ್ಕೆ ಸಹಿ ಹಾಕಿವೆ.
ಕಾರ್ಯಗಳು: ಹಣದುಬ್ಬರದ ಗುರಿಯನ್ನು ಸಾಧಿಸಲು ಅಗತ್ಯವಿರುವ ಪಾಲಿಸಿ ರೆಪೊ ದರವನ್ನು MPC ನಿರ್ಧರಿಸುತ್ತದೆ. ಇದು ಆರ್ಥಿಕತೆಯಲ್ಲಿನ ಎಲ್ಲಾ ಇತರ ಬಡ್ಡಿ ದರಗಳಿಗೆ ಮಾನದಂಡವಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ.

ಭಾರತದಲ್ಲಿನ ಹಣಕಾಸು ನೀತಿ ಸಾಧನಗಳು:

ರೆಪೊ ದರ: ಅಡಮಾನದ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ RBI ಬ್ಯಾಂಕುಗಳಿಗೆ ಅಲ್ಪಾವಧಿಯ ಹಣವನ್ನು ಸಾಲವಾಗಿ ನೀಡುವ ದರ.
ರಿವರ್ಸ್ ರೆಪೊ ದರ: RBI ಬ್ಯಾಂಕುಗಳಿಂದ ದ್ರವ್ಯತೆಯನ್ನು ಹೀರಿಕೊಳ್ಳುವ ದರ.
ನಗದು ಮೀಸಲು ಅನುಪಾತ (CRR): ಬ್ಯಾಂಕುಗಳು ತಮ್ಮ ಠೇವಣಿಗಳ ಒಂದು ಭಾಗವನ್ನು RBI ಬಳಿ ಕಡ್ಡಾಯವಾಗಿ ನಗದು ರೂಪದಲ್ಲಿ ಕಾಯ್ದಿರಿಸುವ ಪ್ರಮಾಣ.
ಶಾಸನಬದ್ಧ ದ್ರವ್ಯತೆ ಅನುಪಾತ (SLR): ಠೇವಣಿಗಳ ಒಂದು ಭಾಗವನ್ನು ದ್ರವ ಆಸ್ತಿಗಳಲ್ಲಿ (ಚಿನ್ನ, ನಗದು, ಸರ್ಕಾರಿ ಭದ್ರತೆಗಳು) ಕಾಯ್ದಿರಿಸುವ ಪ್ರಮಾಣ.
ಮುಕ್ತ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗಳು (OMO): ದ್ರವ್ಯತೆಯನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸಲು ಸರ್ಕಾರಿ ಭದ್ರತೆಗಳನ್ನು ಖರೀದಿಸುವುದು ಅಥವಾ ಮಾರಾಟ ಮಾಡುವುದು.
ಸೀಮಾಂತ ಸ್ಥಾಯಿ ಸೌಲಭ್ಯ(MSF): ದಂಡದ ದರದಲ್ಲಿ ಬ್ಯಾಂಕುಗಳು ತುರ್ತಾಗಿ ಸಾಲ ಪಡೆಯುವ ಸೌಲಭ್ಯ.
ದ್ರವ್ಯತೆಯ ಹೊಂದಾಣಿಕೆ ಸೌಲಭ್ಯ (LAF): ರೆಪೊ ಮತ್ತು ರಿವರ್ಸ್ ರೆಪೊ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗಳ ಚೌಕಟ್ಟು.
ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಸ್ಥಿರೀಕರಣ ಯೋಜನೆ (MSS): ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿನ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ದ್ರವ್ಯತೆಯನ್ನು ಹೀರಿಕೊಳ್ಳಲು ಹೊರಡಿಸಲಾಗುವ ಬಾಂಡ್‌ಗಳು.

ಇಂಡಿಯಾ ಮೊಬೈಲ್ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ 2026

ರಾಜ್ಯಶಾಸ್ತ್ರ

ಸಂದರ್ಭ:

ನವದೆಹಲಿಯ ಯಶೋಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ನಡೆದ 10ನೇ ಆವೃತ್ತಿಯ ಇಂಡಿಯಾ ಮೊಬೈಲ್ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ (IMC) ಅನ್ನು PM ನರೇಂದ್ರ ಮೋದಿ ಅವರು ಉದ್ಘಾಟಿಸಿದರು.

ಇಂಡಿಯಾ ಮೊಬೈಲ್ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ (IMC) ಕುರಿತು:

ವಿವರಣೆ: ಇದು ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಮ್ಮೇಳನ ಮತ್ತು ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಪ್ರದರ್ಶನವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುವ ಡಿಜಿಟಲ್ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ವೇದಿಕೆಯಾಗಿದೆ.
ಆಯೋಜಕರು: ಸೆಲ್ಯುಲರ್ ಆಪರೇಟರ್ಸ್ ಅಸೋಸಿಯೇಷನ್ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ (COAI) ಮತ್ತು ದೂರಸಂಪರ್ಕ ಇಲಾಖೆ (DoT).
ಉದ್ದೇಶ: ಟೆಲಿಕಾಂ ಮತ್ತು ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ವಲಯಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಚರ್ಚಿಸಲು ಉದ್ಯಮ, ವ್ಯವಹಾರಗಳು, ನಿಯಂತ್ರಕರು ಮತ್ತು ನೀತಿ ನಿರೂಪಕರಿಗೆ ಇದೊಂದು ವೇದಿಕೆಯನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ.
ಪ್ರಾರಂಭ: 2017 ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿತು; ಇದನ್ನು ವಾರ್ಷಿಕವಾಗಿ ನಡೆಸಲಾಗುತ್ತದೆ.
2026 ರ ಧ್ಯೇಯವಾಕ್ಯ: “ಮಿತಿಗಳಿಲ್ಲದ ವಿಸ್ತರಣೆ” (“Scale Without Boundaries”).
ಮಹತ್ವ: ಡಿಜಿಟಲ್ ನಾವೀನ್ಯತೆ, ಮುಂದಿನ ಪೀಳಿಗೆಯ ಸಂಪರ್ಕ ಮತ್ತು ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ-ಚಾಲಿತ ಬೆಳವಣಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಭಾರತದ ಬೆಳೆಯುತ್ತಿರುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯಗಳನ್ನು ಇದು ಎತ್ತಿತೋರಿಸುತ್ತದೆ.

ಘರಿಯಾಲ್‌ನ ಹೊಸ ಅಳಿದುಹೋದ ಸಂಬಂಧಿ (Herugavialis cairensis)

ಪರಿಸರ

ಸಂದರ್ಭ:

ಈಜಿಪ್ಟ್‌ನ ಗಿಜಾದ ಗ್ರೇಟ್ ಸ್ಫಿಂಕ್ಸ್ (Great Sphinx of Giza) ಅನ್ನು ಕೆತ್ತಲು ಬಳಸಲಾದ ಸುಣ್ಣದ ಕಲ್ಲಿನಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬಂದ ಪಳೆಯುಳಿಕೆಗಳಿಂದ, ಭಾರತದ ಘರಿಯಾಲ್‌ನ ಅಳಿದುಹೋದ ಹೊಸ ಸಂಬಂಧಿಯನ್ನು ಸಂಶೋಧಕರು ಗುರುತಿಸಿದ್ದಾರೆ ಮತ್ತು ಇದಕ್ಕೆ ಹೆರುಗೇವಿಯಾಲಿಸ್ ಕೈರೆನ್ಸಿಸ್ (Herugavialis cairensis) ಎಂದು ಹೆಸರಿಸಲಾಗಿದೆ.

ಘರಿಯಾಲ್ ಮೊಸಳೆ ಕುರಿತು:

ಗುಣಲಕ್ಷಣಗಳು:

ಇವು ಲೈಂಗಿಕ ದ್ವಿರೂಪತೆಯನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸುತ್ತವೆ, ಅಂದರೆ ಗಂಡು ಮತ್ತು ಹೆಣ್ಣು ಘರಿಯಾಲ್‌ಗಳು ಗಾತ್ರ ಮತ್ತು ನೋಟದಲ್ಲಿ ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿ ಭಿನ್ನವಾಗಿರುತ್ತವೆ.
ಮೊಸಳೆಗಳಿಗಿಂತ ಭಿನ್ನವಾಗಿ, ಘರಿಯಾಲ್‌ಗಳು ಕೇವಲ ಉಷ್ಣ ರಕ್ತದ ಪ್ರಭೇದಗಳನ್ನು ಮಾತ್ರ ತಿನ್ನುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಇವು ನರಭಕ್ಷಕಗಳಲ್ಲ.

ಆವಾಸಸ್ಥಾನ ಮತ್ತು ಹರಡುವಿಕೆ:

ಘರಿಯಾಲ್‌ಗಳು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ನದಿಯ ಪ್ರಭೇದಗಳಾಗಿದ್ದು, ಇವುಗಳಿಗೆ ಕಡಿದಾದ, ಮರಳಿನ ನದಿತೀರಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಆಳವಾದ, ಸ್ಪಷ್ಟವಾದ ಮತ್ತು ವೇಗವಾಗಿ ಹರಿಯುವ ನೀರಿನ ಅಗತ್ಯವಿರುತ್ತದೆ.
ಇವು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಚಂಬಲ್ ನದಿ, ಗಿರ್ವಾ ನದಿ, ಕೆನ್ ನದಿ, ಯಮುನಾ ನದಿ, ಬ್ರಹ್ಮಪುತ್ರ ನದಿ, ಘಾಘರಾ ನದಿ ಮತ್ತು ಭಾಗೀರಥಿ-ಹೂಗ್ಲಿ ನದಿಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ.

ಸಂರಕ್ಷಣಾ ಸ್ಥಾನಮಾನ:

IUCN ಸ್ಥಾನಮಾನ: ತೀವ್ರ ಅಳಿವಿನಂಚಿನಲ್ಲಿರುವ (Critically Endangered) ಪ್ರಭೇದ.
ಇದನ್ನು ವನ್ಯಜೀವಿ (ರಕ್ಷಣೆ) ಕಾಯ್ದೆ, 1972 ರ ಅನುಸೂಚಿ 1 ರ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಪಟ್ಟಿ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.

ಸಂರಕ್ಷಣಾ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳು:

ಪ್ರಾಜೆಕ್ಟ್ ಮೊಸಳೆ(1975): ಇದು ವಿಶ್ವಸಂಸ್ಥೆಯ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ (UNDP) ಮತ್ತು ಆಹಾರ ಮತ್ತು ಕೃಷಿ ಸಂಸ್ಥೆಯ (FAO) ಉಪಕ್ರಮವಾಗಿದ್ದು, ಇದು ಸೆರೆಯಲ್ಲಿನ ಸಂತಾನೋತ್ಪತ್ತಿಯ ಮೇಲೆ ಕೇಂದ್ರೀಕರಿಸಿದೆ.

2,000ನೇ HAL ಏರೋ-ಎಂಜಿನ್

ವಿಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ

ಸಂದರ್ಭ:

ಹಿಂದೂಸ್ತಾನ್ ಏರೋನಾಟಿಕ್ಸ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್‌ನ (HAL) ಕೋರಾಪುಟ್ ವಿಭಾಗವು ತನ್ನ 2,000ನೇ ಏರೋ-ಎಂಜಿನ್ ಅನ್ನು ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿ ವಿತರಿಸಿದೆ ಮತ್ತು ಶಕ್ತಿ ಎಂಜಿನ್‌ಗಳಿಗಾಗಿ ಎರಡನೇ ಉತ್ಪಾದನಾ ಘಟಕವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸುವುದಾಗಿ ಘೋಷಿಸಿದೆ.

ಪ್ರಮುಖ ಅಂಶಗಳು:

AL-31FP ಎಂಜಿನ್: Su-30MKI ಯುದ್ಧವಿಮಾನಗಳ ಶ್ರೇಣಿಗಾಗಿ ಉತ್ಪಾದನೆಯನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಲು HAL ಯೋಜಿಸಿದ್ದು, ಇದರಲ್ಲಿ ಶೇ. 63 ರಷ್ಟು ಸ್ಥಳೀಯ ಸಾಮಗ್ರಿಗಳನ್ನು ಬಳಸುವ ಗುರಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.
ಶಕ್ತಿ ಎಂಜಿನ್: ಧ್ರುವ್ ಸುಧಾರಿತ ಲಘು ಹೆಲಿಕಾಪ್ಟರ್ (ALH) ಮತ್ತು ಪ್ರಚಂಡ್ ಲಘು ಯುದ್ಧ ಹೆಲಿಕಾಪ್ಟರ್‌ಗಾಗಿ (LCH) HAL ಮತ್ತು ಫ್ರಾನ್ಸ್‌ನ ಸಫ್ರಾನ್ (Safran) ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಜಂಟಿಯಾಗಿ ಇದನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿವೆ.
ಉತ್ಪಾದನಾ ವಿಸ್ತರಣೆ: ಎರಡನೇ ಶಕ್ತಿ ಎಂಜಿನ್ ಉತ್ಪಾದನಾ ಘಟಕವು 2028–29 ರ ವೇಳೆಗೆ ವಾರ್ಷಿಕವಾಗಿ 100 ಎಂಜಿನ್‌ಗಳನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸುವ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದುವ ನಿರೀಕ್ಷೆಯಿದೆ.
ಮಹತ್ವ: ಇದು ದೇಶೀಯ ಏರೋ-ಎಂಜಿನ್ ಉತ್ಪಾದನೆ, ರಕ್ಷಣಾ ವಲಯದ ಸ್ವದೇಶೀಕರಣ ಮತ್ತು ಏರೋಸ್ಪೇಸ್ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನದಲ್ಲಿ ಭಾರತದ ಸ್ವಾವಲಂಬನೆಯನ್ನು ಬಲಪಡಿಸುತ್ತದೆ.

ಸಾಮಾನ್ಯ ಆದರೆ ವಿಭಿನ್ನ ಜವಾಬ್ದಾರಿಗಳು ಮತ್ತು ಆಯಾ ಸಾಮರ್ಥ್ಯಗಳು (CBDR-RC)

ಪರಿಸರ

ಸಂದರ್ಭ:

ಟರ್ಕಿಯ ಅಂಟಲ್ಯದಲ್ಲಿ ನಡೆಯಲಿರುವ ಮುಂಬರುವ COP31 ಶೃಂಗಸಭೆಯ ಮುನ್ನ, ಸಮಾನತೆ ಮತ್ತು CBDR-RC ತತ್ವಗಳನ್ನು ಅಕ್ಷರಶಃ ಮತ್ತು ಸ್ಫೂರ್ತಿದಾಯಕವಾಗಿ ಎತ್ತಿಹಿಡಿಯಬೇಕು ಎಂದು ಭಾರತವು ಒತ್ತಿಹೇಳಿದೆ.

CBDR-RC ಕುರಿತು:

ಅರ್ಥ: ಹವಾಮಾನ ಬದಲಾವಣೆಯನ್ನು ನಿಭಾಯಿಸುವಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲಾ ದೇಶಗಳು ಜವಾಬ್ದಾರಿಯನ್ನು ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ, ಆದರೆ ಅವುಗಳ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಹೊರಸೂಸುವಿಕೆ ಮತ್ತು ಸಾಮರ್ಥ್ಯಗಳಿಗೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ಅವುಗಳ ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆಗಳು ಭಿನ್ನವಾಗಿರುತ್ತವೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಗುರುತಿಸುವ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪರಿಸರ ಕಾನೂನಿನ ತತ್ವ ಇದಾಗಿದೆ.
ಸಾಮಾನ್ಯ ಜವಾಬ್ದಾರಿ: ಜಾಗತಿಕ ಪರಿಸರವನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಲು ಎಲ್ಲಾ ದೇಶಗಳು ಪರಸ್ಪರ ಸಹಕರಿಸಬೇಕು.
ವಿಭಿನ್ನ ಜವಾಬ್ದಾರಿಗಳು: ಹಸಿರುಮನೆ ಅನಿಲ ಹೊರಸೂಸುವಿಕೆಗೆ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಹೊಂದಿದ ದೇಶಗಳ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಕೊಡುಗೆಯಿಂದಾಗಿ, ಪರಿಸರ ರಕ್ಷಣೆಯಲ್ಲಿ ಅವು ಹೆಚ್ಚಿನ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ.
ಆಯಾ ಸಾಮರ್ಥ್ಯಗಳು: ದೇಶಗಳ ಹಣಕಾಸು, ಆರ್ಥಿಕ ಮತ್ತು ತಾಂತ್ರಿಕ ಸಾಮರ್ಥ್ಯಗಳು ಹವಾಮಾನ ಬದಲಾವಣೆಯನ್ನು ಎದುರಿಸುವ ಅವುಗಳ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ನಿರ್ಧರಿಸುತ್ತವೆ.

ವಿಕಾಸ ಮತ್ತು ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚೌಕಟ್ಟು:

ರಿಯೊ ಭೂ ಶೃಂಗಸಭೆ, 1992: ರಿಯೊ ಘೋಷಣೆಯ ತತ್ವ 7 ಮತ್ತು UNFCCC ನ ವಿಧಿ 3(1) ರಲ್ಲಿ ಈ ತತ್ವವನ್ನು ಗುರುತಿಸಲಾಗಿದೆ.
ಕ್ಯೋಟೋ ಶಿಷ್ಟಾಚಾರ, 1997: ಈ ಶಿಷ್ಟಾಚಾರದ ಚೌಕಟ್ಟಿನ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಹೊಂದಿದ ದೇಶಗಳಿಗೆ ಕಡ್ಡಾಯವಾಗಿ ಪಾಲಿಸಬೇಕಾದ ಹೊರಸೂಸುವಿಕೆ-ಕಡಿತದ ಗುರಿಗಳನ್ನು ನಿಯೋಜಿಸಲಾಗಿದೆ.
ಪ್ಯಾರಿಸ್ ಒಪ್ಪಂದ, 2015: ಇದು ಸಮಾನತೆ, CBDR-RC ಮತ್ತು ವಿಭಿನ್ನ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸನ್ನಿವೇಶಗಳನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸುತ್ತಲೇ, ಎಲ್ಲಾ ದೇಶಗಳು ತಮ್ಮ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯವಾಗಿ ನಿರ್ಧರಿಸಲಾದ ಕೊಡುಗೆಗಳನ್ನು (NDCs) ಸಲ್ಲಿಸುವಂತೆ ಕಡ್ಡಾಯಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ.

ಭಾರತಕ್ಕೆ ಇದರ ಮಹತ್ವ:

ಇದು ಹವಾಮಾನ ನ್ಯಾಯ ಮತ್ತು ಜವಾಬ್ದಾರಿಗಳ ಸಮಾನ ಹೊರೆ-ಹಂಚಿಕೆಯನ್ನು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸುತ್ತದೆ.
ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಹೊಂದಿದ ದೇಶಗಳಿಂದ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಶೀಲ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳಿಗೆ ಹವಾಮಾನ ಹಣಕಾಸು ಮತ್ತು ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ವರ್ಗಾವಣೆ ಒದಗಿಸುವುದನ್ನು ಇದು ಒತ್ತಿಹೇಳುತ್ತದೆ.
ಅಭಿವೃದ್ಧಿಶೀಲ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳ ಆರ್ಥಿಕ ಬೆಳವಣಿಗೆ ಮತ್ತು ಬಡತನ ನಿರ್ಮೂಲನೆಯ ಅಗತ್ಯಗಳೊಂದಿಗೆ ಹವಾಮಾನ ಸಂರಕ್ಷಣಾ ಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಸಮತೋಲನಗೊಳಿಸಲು ಇದು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತದೆ.

ಕಪ್ಪು ಸಮುದ್ರ

ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ

ಸಂದರ್ಭ:

ಕಪ್ಪು ಸಮುದ್ರದ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ನಡೆದ ಸರಣಿ ದಾಳಿಗಳನ್ನು ಭಾರತವು ತೀವ್ರವಾಗಿ ಖಂಡಿಸಿದೆ.

ಕಪ್ಪು ಸಮುದ್ರದ ಕುರಿತು ಪ್ರಮುಖ ಅಂಶಗಳು:

ಸ್ಥಳ: ಇದು ಪೂರ್ವ ಯುರೋಪ್ ಮತ್ತು ಪಶ್ಚಿಮ ಏಷ್ಯಾದ ನಡುವೆ ಇರುವ ಒಳನಾಡಿನ ಸಮುದ್ರವಾಗಿದೆ; ಇದು ಯುರೋಪ್, ಕಾಕಸಸ್ ಮತ್ತು ಮಧ್ಯಪ್ರಾಚ್ಯವನ್ನು ಸಂಪರ್ಕಿಸುವ ಕಡಲ ವ್ಯಾಪಾರಕ್ಕೆ ಆಯಕಟ್ಟಿನ ಪ್ರಮುಖ ಸ್ಥಳವಾಗಿದೆ.
ಗಡಿ ಹಂಚಿಕೊಂಡಿರುವ ದೇಶಗಳು: ಉತ್ತರದಲ್ಲಿ ಉಕ್ರೇನ್, ಈಶಾನ್ಯದಲ್ಲಿ ರಷ್ಯಾ, ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿ ಜಾರ್ಜಿಯಾ, ದಕ್ಷಿಣದಲ್ಲಿ ಟರ್ಕಿ, ನೈಋತ್ಯದಲ್ಲಿ ಬಲ್ಗೇರಿಯಾ ಮತ್ತು ಪಶ್ಚಿಮದಲ್ಲಿ ರೊಮೇನಿಯಾ.
ಪ್ರಮುಖ ನದಿಗಳು: ಡ್ಯಾನ್ಯೂಬ್, ಡ್ನೀಪರ್, ಡ್ನಿಸ್ಟರ್ ಮತ್ತು ಡಾನ್ ನದಿಗಳು. (ಗಮನಿಸಿ: ಡಾನ್ ನದಿಯು ಅಜೋವ್ ಸಮುದ್ರಕ್ಕೆ ಹರಿಯುತ್ತದೆ, ಇದು ಕೆರ್ಚ್ ಜಲಸಂಧಿಯ ಮೂಲಕ ಕಪ್ಪು ಸಮುದ್ರವನ್ನು ಸಂಪರ್ಕಿಸುತ್ತದೆ).
ಮೆಡಿಟರೇನಿಯನ್ ಸಮುದ್ರದೊಂದಿಗಿನ ಸಂಪರ್ಕ: ಕಪ್ಪು ಸಮುದ್ರ → ಬಾಸ್ಪರಸ್ ಜಲಸಂಧಿ → ಮರ್ಮರ ಸಮುದ್ರ → ಡಾರ್ಡನೆಲ್ಸ್ ಜಲಸಂಧಿ → ಏಜಿಯನ್ ಸಮುದ್ರ → ಮೆಡಿಟರೇನಿಯನ್ ಸಮುದ್ರ.
ವಿಶಿಷ್ಟ ಲಕ್ಷಣ — ಅನಾಕ್ಸಿಕ್ ನೀರು (Anoxic Waters): ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಸುಮಾರು 150-200 ಮೀಟರ್‌ಗಿಂತ ಕೆಳಗಿರುವ ಆಳವಾದ ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಕರಗಿದ ಆಮ್ಲಜನಕವು ತುಂಬಾ ಕಡಿಮೆ ಇರುತ್ತದೆ ಅಥವಾ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಇರುವುದಿಲ್ಲ. ಜೊತೆಗೆ ಈ ಭಾಗದ ನೀರು ಹೈಡ್ರೋಜನ್ ಸಲ್ಫೈಡ್‌ನಿಂದ ಸಮೃದ್ಧವಾಗಿರುತ್ತದೆ.
ಪರಿಸರ ಮಹತ್ವ: ಸಮುದ್ರದ ಹೆಚ್ಚಿನ ಕಡಲ ಜೀವಿಗಳು ಕೇವಲ ಮೇಲ್ಭಾಗದ, ಆಮ್ಲಜನಕಯುಕ್ತ ಪದರಗಳಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಕೇಂದ್ರೀಕೃತವಾಗಿರುತ್ತವೆ.