ಉಡುಗೊರೆಗಳು ಭಾರತದ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ರಾಜತಾಂತ್ರಿಕತೆಯ ಸಾಧನ (Cultural Diplomacy) | ಅರುಣಾಚಲ ಕಿವಿ ಮಿಷನ್ (Arunachal Kiwi Mission) | ಸ್ಪರ್ಮ್ ತಿಮಿಂಗಿಲಗಳು (Sperm Whales) | ಮಾದರಿ ನೋಂದಣಿ ಸಮೀಕ್ಷೆ 2024

ಉಡುಗೊರೆಗಳು ಭಾರತದ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ರಾಜತಾಂತ್ರಿಕತೆಯ ಸಾಧನ (Cultural Diplomacy)

ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ

ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಸುದ್ದಿಯಲ್ಲಿದೆ:

• ಯುನೈಟೆಡ್ ಅರಬ್ ಎಮಿರೇಟ್ಸ್ (UAE), ಸ್ವೀಡನ್, ನಾರ್ವೆ, ನೆದರ್ಲ್ಯಾಂಡ್ಸ್ ಮತ್ತು ಇಟಲಿ ದೇಶಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡ ತಮ್ಮ ಐದು ರಾಷ್ಟ್ರಗಳ ರಾಜತಾಂತ್ರಿಕ ಪ್ರವಾಸದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ, ಪ್ರಧಾನಿ ಮೋದಿಯವರು ವಿಶ್ವ ನಾಯಕರಿಗೆ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಭಾರತೀಯ ಕರಕುಶಲ ವಸ್ತುಗಳು, ಜವಳಿ ಮತ್ತು ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಕಲಾಕೃತಿಗಳನ್ನು ಉಡುಗೊರೆಯಾಗಿ ನೀಡಿದರು.

ವಿಶ್ವ ನಾಯಕರಿಗೆ ನೀಡಲಾದ ಉಡುಗೊರೆಗಳು:

• ಇಟಲಿಯ ಪ್ರಧಾನಿ ಜಾರ್ಜಿಯಾ ಮೆಲೋನಿ ಅವರಿಗೆ ಅಸ್ಸಾಂನ ಮುಗಾ ರೇಷ್ಮೆಯ ಶಾಲು ಮತ್ತು ಮಣಿಪುರದ ಬಿಳಿ ಬಣ್ಣದ ಶಿರುಯಿ ಲಿಲ್ಲಿ ರೇಷ್ಮೆಯ ಶಾಲನ್ನು ಉಡುಗೊರೆಯಾಗಿ ನೀಡಲಾಯಿತು.

1. ಅಸ್ಸಾಂನ “ಚಿನ್ನದ ರೇಷ್ಮೆ” ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಮುಗಾ ರೇಷ್ಮೆಯು, ಬ್ರಹ್ಮಪುತ್ರ ಕಣಿವೆಯಲ್ಲಿ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಬಣ್ಣಗಳಿಂದ ಉತ್ಪಾದಿಸಲಾಗುವ ಅಪರೂಪದ ಜವಳಿ ಬಟ್ಟೆಯಾಗಿದೆ.
2. ಶಿರುಯಿ ಲಿಲ್ಲಿ ರೇಷ್ಮೆಯ ಶಾಲನ್ನು, ಮಣಿಪುರದ ಶಿರುಯಿ ಕಾಶೋಂಗ್ ಶಿಖರ ಮತ್ತು ಅಲ್ಲಿನ ಅಪರೂಪದ ಶಿರುಯಿ ಲಿಲ್ಲಿ ಹೂವಿನಿಂದ ಸ್ಫೂರ್ತಿ ಪಡೆದು ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಲಾಗಿದೆ.

• ನೆದರ್ಲ್ಯಾಂಡ್ಸ್‌ನ ರಾಣಿ ಮ್ಯಾಕ್ಸಿಮಾ ಅವರಿಗೆ ರಾಜಸ್ಥಾನದ ಮೀನಾಕಾರಿ ಮತ್ತು ಕುಂದನ್ ಕಿವಿಯೋಲೆಗಳನ್ನು ಉಡುಗೊರೆಯಾಗಿ ನೀಡಲಾಯಿತು.
• ನಾರ್ವೆಯ ನಾಯಕ ಜೋನಾಸ್ ಗಹರ್ ಸ್ಟೋರ್ ಅವರಿಗೆ ಸಿಕ್ಕಿಂನ ನೈಜ ಆರ್ಕಿಡ್ ಹೂವುಗಳು ಮತ್ತು ಜರೀಗಿಡಗಳಿಂದ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಸಿದ್ಧಪಡಿಸಿದ ಆರ್ಕಿಡ್ ‘ಪೇಪರ್‌ವೇಟ್‌ಗಳು’ ಮತ್ತು ಆರ್ಕಿಡ್ ‘ವರ್ಣಚಿತ್ರ’ವನ್ನು ಉಡುಗೊರೆಯಾಗಿ ನೀಡಲಾಯಿತು.
• ‘ಹರಾಲ್ಡ್ V’ ಅವರಿಗೆ ಒಡಿಶಾದ ಕಟಕ್‌ನ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಬೆಳ್ಳಿ ಫಿಲಿಗ್ರೀ ಕಲೆಯಾದ ‘ತಾರಕಾಸಿ’ಯನ್ನು ಬಳಸಿ ರಚಿಸಲಾದ ಬೆಳ್ಳಿ ಹಡಗಿನ ಮಾದರಿಯನ್ನು ನೀಡಲಾಯಿತು.
• ಸ್ವೀಡನ್‌ನ ಪ್ರಧಾನಿ ಉಲ್ಫ್ ಕ್ರಿಸ್ಟರ್ಸನ್ ಅವರಿಗೆ ರವೀಂದ್ರನಾಥ ಟ್ಯಾಗೋರ್ ಅವರ ಕೃತಿಗಳೊಂದಿಗೆ, ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳದ ಶಾಂತಿನಿಕೇತನದ ಮೆಸೆಂಜರ್ ಬ್ಯಾಗ್ ಅನ್ನು ಉಡುಗೊರೆಯಾಗಿ ನೀಡಲಾಯಿತು.
• ಯುಎಇ (UAE) ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಶೇಖ್ ಮೊಹಮ್ಮದ್ ಬಿನ್ ಜಾಯೆದ್ ಅಲ್ ನಹ್ಯಾನ್ ಅವರಿಗೆ ಗುಜರಾತ್‌ನ “ಟ್ರೀ ಆಫ್ ಲೈಫ್” ವಿನ್ಯಾಸವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುವ ರೋಗನ್ ಪೇಂಟಿಂಗ್ ಅನ್ನು ಉಡುಗೊರೆಯಾಗಿ ನೀಡಲಾಯಿತು.

1. ರೋಗನ್ ಕಲೆಯು ಗುಜರಾತ್‌ನ ಕಚ್ ಪ್ರದೇಶದ ಅಪರೂಪದ ಜವಳಿ ಚಿತ್ರಕಲೆ ಸಂಪ್ರದಾಯವಾಗಿದೆ.
2. ಗುಜರಾತ್‌ನ ಜುನಾಗಢದ ಕೇಸರ್ ಮಾವಿನ ಹಣ್ಣುಗಳ ಪೆಟ್ಟಿಗೆಯನ್ನು ಸಹ ಉಡುಗೊರೆಯಾಗಿ ನೀಡಲಾಯಿತು.

ಅರುಣಾಚಲ ಕಿವಿ ಮಿಷನ್ (Arunachal Kiwi Mission)

ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರ

ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಸುದ್ದಿಯಲ್ಲಿದೆ:

• ಕೇಂದ್ರ ಈಶಾನ್ಯ ಪ್ರದೇಶ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಸಚಿವರು “ಅರುಣಾಚಲ ಕಿವಿ: ಅರುಣಾಚಲ ಪ್ರದೇಶದ ಯುಎಸ್‌ಪಿ” (USP) ಎಂಬ ಮಿಷನ್ ಅನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು.

ಅರುಣಾಚಲ ಕಿವಿ ಮಿಷನ್ ನ ಬಗ್ಗೆ:

• ಉದ್ದೇಶ: ಕೃಷಿ ಮತ್ತು ಕಟಾವಿನ ನಂತರದ ನಿರ್ವಹಣೆಯಿಂದ ಹಿಡಿದು ಬ್ರ್ಯಾಂಡಿಂಗ್, ರಫ್ತು ಮತ್ತು ಕೃಷಿ-ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮದವರೆಗೆ ಸಂಪೂರ್ಣ ಕಿವಿ ಹಣ್ಣಿನ ಮೌಲ್ಯ ಸರಪಳಿಯನ್ನು ಬಲಪಡಿಸುವುದು.
• ಮಹತ್ವ: ಈ ಯೋಜನೆಯು ‘ಝಿರೋ ವ್ಯಾಲಿ’ ಮತ್ತು ದಿರಾಂಗ್‌ನಂತಹ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ತೋಟಗಾರಿಕೆಯನ್ನು ಅನುಭವ-ಆಧಾರಿತ ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮದೊಂದಿಗೆ ಸಂಯೋಜಿಸುವ ಮೂಲಕ ‘ಕಿವಿ ಹಣ್ಣಿನ ತೋಟದ ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ’ ಮತ್ತು ‘ಫಾರ್ಮ್-ಸ್ಟೇ’ ಅನುಭವಗಳನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸುವ ಗುರಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.

ಕಿವಿ ಅಥವಾ ಚೈನೀಸ್ ಗೂಸ್‌ಬೆರ್ರಿ (Actinidia deliciosa):

• ಇದು ಪೌಷ್ಟಿಕಾಂಶ-ಭರಿತವಾದ ಎಲೆ ಉದುರುವ ಬಳ್ಳಿಯಾಗಿದ್ದು , ಪೂರ್ವ ಏಷ್ಯಾ ಮೂಲದ್ದಾಗಿದೆ.
• ಇದು ಕಂದು ಬಣ್ಣದ ತುಪ್ಪಳದಂತಹ ಸಿಪ್ಪೆ, ಹಸಿರು/ಚಿನ್ನದ ಬಣ್ಣದ ತಿರುಳು ಮತ್ತು ಖಾದ್ಯ ಕಪ್ಪು ಬೀಜಗಳಿಗೆ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದೆ.
• ಚಳಿಗಾಲದಲ್ಲಿ ಇದಕ್ಕೆ 7°C ಗಿಂತ ಕಡಿಮೆ ಉಷ್ಣಾಂಶದಲ್ಲಿ 700–800 ಗಂಟೆಗಳ ‘ಶೀತಲ ಅವಧಿಯ’ ಅಗತ್ಯವಿರುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಇದು ಮಧ್ಯ-ಗುಡ್ಡಗಾಡು ಪ್ರದೇಶಗಳಿಗೆ (800–1,500 ಮೀಟರ್ ಎತ್ತರ) ಹೆಚ್ಚು ಸೂಕ್ತವಾಗಿದೆ.
• ಇದು 4-5 ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಹಣ್ಣು ಬಿಡಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು 7-8 ವರ್ಷಗಳ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಸಂಪೂರ್ಣ ವಾಣಿಜ್ಯ ಉತ್ಪಾದನೆಯನ್ನು ತಲುಪುತ್ತದೆ.
• ಅರುಣಾಚಲ ಪ್ರದೇಶವು ಪ್ರಸ್ತುತ ಭಾರತದ ಕಿವಿ ಹಣ್ಣಿನ ಉತ್ಪಾದನೆಯಲ್ಲಿ 50% ಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪಾಲನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ವಾರ್ಷಿಕವಾಗಿ 7,050 ಮೆಟ್ರಿಕ್ ಟನ್‌ಗಳಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಉತ್ಪಾದಿಸುತ್ತದೆ.

ಸ್ಪರ್ಮ್ ತಿಮಿಂಗಿಲಗಳು (Sperm Whales)

ಪರಿಸರ

ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಸುದ್ದಿಯಲ್ಲಿದೆ:

• ಮಾನವರು ಸಂವಹನಕ್ಕಾಗಿ ಸ್ವರಗಳನ್ನು ಬಳಸುವ ರೀತಿಯಲ್ಲೇ, ಸ್ಪರ್ಮ್ ತಿಮಿಂಗಿಲಗಳು ಕೂಡ ಪರಸ್ಪರ ಸಂವಹನ ನಡೆಸಲು ‘ಕ್ಲಿಕ್ ಕ್ಲಿಕ್’ (Click) ಎಂಬ ವಿಶಿಷ್ಟ ಶಬ್ದಗಳನ್ನು ಬಳಸುತ್ತವೆ ಹಾಗೂ ಈ ಶಬ್ದಗಳನ್ನು ಮಾರ್ಪಡಿಸುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಹೊಂದಿವೆ ಎಂದು ಸಂಶೋಧಕರು ಬಹಿರಂಗಪಡಿಸಿದ್ದಾರೆ.

ಸ್ಪರ್ಮ್ ತಿಮಿಂಗಿಲಗಳ ಬಗ್ಗೆ:

• ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಹೆಸರು: ಫೈಸೆಟರ್ ಮ್ಯಾಕ್ರೋಸೆಫಾಲಸ್ (Physeter macrocephalus)
• ಹೆಸರಿನ ಹಿನ್ನೆಲೆ: ಈ ತಿಮಿಂಗಿಲಗಳ ತಲೆಯಲ್ಲಿರುವ ಅರೆ-ದ್ರವ ರೂಪದ, ಮೇಣದಂಥ ವಸ್ತುವನ್ನು ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ವೀರ್ಯ (Sperm) ಎಂದು ತಪ್ಪಾಗಿ ಗ್ರಹಿಸಲಾಗಿತ್ತು; ಇದೇ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ ಇವುಗಳಿಗೆ ‘ಸ್ಪರ್ಮ್ ತಿಮಿಂಗಿಲ’ ಎಂಬ ಹೆಸರು ಬಂದಿದೆ.
• ಹಂಚಿಕೆ: ಇವು ಪ್ರಪಂಚದಾದ್ಯಂತ ಇರುವ ಬಹುತೇಕ ಸಾಗರಗಳಲ್ಲಿ ಹಾಗೂ ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ ಮೆಡಿಟರೇನಿಯನ್ ಸಮುದ್ರದಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ.
• ಭೌತಿಕ ಲಕ್ಷಣಗಳು: ಇವು ಕಡು-ಬಣ್ಣದ, ಬೃಹತ್ ಗಾತ್ರದ ಹಾಗೂ ಹಲ್ಲುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಸಾಗರ ಸಸ್ತನಿಗಳಾಗಿವೆ. ಇವುಗಳ ಬೃಹತ್ ಚೌಕಾಕಾರದ ತಲೆಯು ದೇಹದ ಒಟ್ಟು ಉದ್ದದ ಮೂರನೇ ಒಂದು ಭಾಗವನ್ನು ಆವರಿಸಿರುತ್ತದೆ. ತಿಮಿಂಗಿಲಗಳಲ್ಲೇ ಸ್ಪರ್ಮ್ ತಿಮಿಂಗಿಲಗಳು ಹಲ್ಲುಗಳಿರುವ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಭೇದವಾಗಿವೆ.
• ಅಪಾಯಗಳು: ಆಳ-ಸಾಗರದ ತೈಲ ಮತ್ತು ಅನಿಲ ಪರಿಶೋಧನಾ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳು ಈ ತಿಮಿಂಗಿಲಗಳಲ್ಲಿ ಗಂಭೀರ ಶ್ರವಣ ದೋಷವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತಿವೆ. ಇದರ ಜೊತೆಗೆ, ಹೈಡ್ರೋಕಾರ್ಬನ್ ಸೋರಿಕೆಯಿಂದ ಉಂಟಾಗುವ ಜಲಮಾಲಿನ್ಯ ಹಾಗೂ ಬೃಹತ್ ಹಡಗುಗಳ ಡಿಕ್ಕಿಯು ಇವುಗಳ ಅಸ್ತಿತ್ವಕ್ಕೆ ಗಂಭೀರ ಅಪಾಯವೊಡ್ಡಿವೆ.
• ಸಂರಕ್ಷಣಾ ಸ್ಥಿತಿ:
  • IUCN ಕೆಂಪು ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಈ ಪ್ರಭೇದವನ್ನು ‘ದುರ್ಬಲ’ (Vu) ಎಂದು ವರ್ಗೀಕರಿಸಲಾಗಿದೆ.
  • ಇವುಗಳನ್ನು ಭಾರತದ ವನ್ಯಜೀವಿ ಸಂರಕ್ಷಣಾ ಕಾಯ್ದೆ, 1972  ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಅನುಸೂಚಿ 2 (Schedule 2)ರಲ್ಲಿ ಸಂರಕ್ಷಿಸಲಾಗಿದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ, ಅಂಬರ್‌ಗ್ರಿಸ್  ಸೇರಿದಂತೆ ಈ ತಿಮಿಂಗಿಲದ ಯಾವುದೇ ಉಪ-ಉತ್ಪನ್ನಗಳನ್ನು ಹೊಂದುವುದು ಅಥವಾ ವ್ಯಾಪಾರ ಮಾಡುವುದು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಕಾನೂನುಬಾಹಿರವಾಗಿದೆ.
  • ಅಳಿವಿನಂಚಿನಲ್ಲಿರುವ ಕಾಡು ಪ್ರಾಣಿ ಮತ್ತು ಸಸ್ಯ ಪ್ರಭೇದಗಳ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವ್ಯಾಪಾರ ಒಪ್ಪಂದದ (CITES) ಅನುಬಂಧ I (Appendix I) ರಲ್ಲಿ ಇವುಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸಲಾಗಿದೆ.
  • ಆದಾಗ್ಯೂ, ಅಂಬರ್‌ಗ್ರಿಸ್ ಅನ್ನು ನೈಸರ್ಗಿಕವಾಗಿ ವಿಸರ್ಜಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ತ್ಯಾಜ್ಯ ಉತ್ಪನ್ನವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಿರುವುದರಿಂದ, ಇದು CITES ನಿಬಂಧನೆಗಳ ವ್ಯಾಪ್ತಿಗೆ ಬರುವುದಿಲ್ಲ. ಹೀಗಾಗಿ ಅನೇಕ ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಇದರ ವ್ಯಾಪಾರವು ಕಾನೂನುಬದ್ಧವಾಗಿದೆ.

ಅಂಬರ್‌ಗ್ರಿಸ್ (Ambergris) ಬಗ್ಗೆ:

• ಫ್ರೆಂಚ್ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಅಂಬರ್‌ಗ್ರಿಸ್ ಎಂದರೆ ‘ಬೂದು ಅಂಬರ್’ (Grey Amber) ಎಂದರ್ಥ. ಇದು ಸ್ಪರ್ಮ್ ತಿಮಿಂಗಿಲಗಳ ಜೀರ್ಣಾಂಗ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ನೈಸರ್ಗಿಕವಾಗಿ ಉತ್ಪತ್ತಿಯಾಗುವ ಒಂದು ಘನ, ಮೇಣದಂಥ ವಸ್ತುವಾಗಿದೆ.
• ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ ಇದು ಅತ್ಯಧಿಕ ಆರ್ಥಿಕ ಮೌಲ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವುದರಿಂದ, ಅಂಬರ್‌ಗ್ರಿಸ್ ಅನ್ನು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ‘ತೇಲುವ ಚಿನ್ನ’ ಮತ್ತು ‘ಸಮುದ್ರದ ನಿಧಿ’ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಮಾದರಿ ನೋಂದಣಿ ಸಮೀಕ್ಷೆ 2024

ಆಡಳಿತ

ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಸುದ್ದಿಯಲ್ಲಿದೆ:

• ಭಾರತದ ಮಹಾನೋಂದಣಾಧಿಕಾರಿಗಳ ಕಚೇರಿಯು (Office of the Registrar General of India – ORGI) ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ‘ಮಾದರಿ ನೋಂದಣಿ ಸಮೀಕ್ಷೆ 2024’ (SRS 2024) ಅನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿದೆ.

ಮಾದರಿ ನೋಂದಣಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆ (Sample Registration System – SRS)ಯ ಬಗ್ಗೆ:

• ಈ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಹಾಗೂ ರಾಜ್ಯ ಮತ್ತು ಕೇಂದ್ರಾಡಳಿತ ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನೊಳಗೊಂಡ ರಾಜ್ಯ ಮತ್ತು ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ವಿಶ್ವಾಸಾರ್ಹವಾದ ವಾರ್ಷಿಕ ಅಂಕಿ-ಅಂಶಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ.
• ಇದು ಶಿಶು ಮರಣ ದರ (Infant Mortality Rate – IMR), ಜನನ ದರ (Birth Rate) ಮತ್ತು ಮರಣ ದರ (Death Rate) ಸೂಚಕಗಳ ನಿಖರವಾದ ವಾರ್ಷಿಕ ಅಂದಾಜನ್ನು ಸಿದ್ಧಪಡಿಸುತ್ತದೆ.
• ಇದರೊಂದಿಗೆ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ಪ್ರಗತಿಯನ್ನು ಅಳೆಯುವ ಅತ್ಯಗತ್ಯ ಮಾನದಂಡಗಳಾದ ಪ್ರಜನನ ದರ (Fertility Indicators) ಹಾಗೂ ಮರಣ ಸೂಚಕಗಳನ್ನು (Mortality Indicators) ಈ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು ವ್ಯವಸ್ಥಿತವಾಗಿ ಪತ್ತೆಹಚ್ಚುತ್ತದೆ.
• ನಿರ್ವಹಣೆ: ಈ ಇಡೀ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ಭಾರತದ ಮಹಾನೋಂದಣಾಧಿಕಾರಿಗಳ (Registrar General of India) ಕಚೇರಿಯು ನೇರವಾಗಿ ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ.

ಸಮೀಕ್ಷೆಯ ಪ್ರಮುಖ ಮುಖ್ಯಾಂಶಗಳು

1. ಜನನ ದರ (Birth Rate):

• ಪ್ರತಿ 1,000 ಜನಸಂಖ್ಯೆಗೆ ಜನಿಸುವ ಸಜೀವ ಶಿಶುಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ‘ಜನನ ದರ’ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. 2014ರಲ್ಲಿ 21 ರಷ್ಟಿದ್ದ ಈ ದರವು, 2024ರ ವೇಳೆಗೆ 18.3 ಕ್ಕೆ ಕುಸಿದಿದೆ.
• ನಗರ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಈ ಸಂಖ್ಯೆಯು 14.9 ರಿಂದ 14.7 ಕ್ಕೆ ಇಳಿಕೆಯಾಗಿದ್ದರೆ, ಗ್ರಾಮೀಣ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ 20.3 ರಿಂದ 20.2 ಕ್ಕೆ ಕುಸಿದಿದೆ ಎಂದು ಸಮೀಕ್ಷೆ ತಿಳಿಸಿದೆ.
• ದೇಶದಲ್ಲೇ ಅತ್ಯಧಿಕ ಜನನ ದರವು ಬಿಹಾರದಲ್ಲಿ (26.8) ದಾಖಲಾಗಿದ್ದರೆ, ಅತ್ಯಂತ ಕನಿಷ್ಠ ಜನನ ದರವು ಅಂಡಮಾನ್ ಮತ್ತು ನಿಕೋಬಾರ್ ದ್ವೀಪಗಳಲ್ಲಿ (9.9) ಕಂಡುಬಂದಿದೆ.

2. ಮರಣ ದರ (Death Rate):

• ಪ್ರತಿ 1,000 ಜನಸಂಖ್ಯೆಗೆ ಸಂಭವಿಸುವ ಒಟ್ಟು ಸಾವುಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ‘ಮರಣ ದರ’ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ದರವು ಪ್ರಸ್ತುತ 6.7 ರಿಂದ 6.4 ಕ್ಕೆ ಇಳಿಕೆಯಾಗಿದೆ.
• 2024ರಲ್ಲಿ, ಛತ್ತೀಸ್‌ಗಢವು ಅತ್ಯಧಿಕ ಮರಣ ದರವನ್ನು (8.4) ದಾಖಲಿಸಿದ್ದರೆ, ಚಂಡೀಗಢವು ಅತ್ಯಂತ ಕನಿಷ್ಠ ಮರಣ ದರವನ್ನು (3.9) ದಾಖಲಿಸಿದೆ.

3. ಶಿಶು ಮರಣ ದರ (Infant Mortality Rate – IMR):

• ಒಂದು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದ ಪ್ರತಿ 1,000 ಸಜೀವ ಶಿಶುಗಳಲ್ಲಿ, ಒಂದು ವರ್ಷ ತುಂಬುವ ಮುನ್ನವೇ ಮೃತಪಡುವ ಶಿಶುಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ‘ಶಿಶು ಮರಣ ದರ’ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.
• 2024ರ ಶಿಶು ಮರಣ ದರವು (ಪ್ರತಿ ಸಾವಿರ ಸಜೀವ ಜನನಗಳಿಗೆ 24 ಸಾವುಗಳು) 1971ರ ಮಟ್ಟಕ್ಕೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ ಐದನೇ ಒಂದರಷ್ಟು (1/5th) ಕುಸಿದಿದೆ. ಕಳೆದ 10 ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಭಾರತದ ಶಿಶು ಮರಣ ದರದಲ್ಲಿ ಶೇ. 38% ರಷ್ಟು ಗಮನಾರ್ಹ ಇಳಿಕೆ ಕಂಡುಬಂದಿದೆ.
• 2024ರಲ್ಲಿ, ಅತ್ಯಧಿಕ ಶಿಶು ಮರಣ ದರವು ಛತ್ತೀಸ್‌ಗಢದಲ್ಲಿ (36) ವರದಿಯಾಗಿದ್ದರೆ, ಅತ್ಯಂತ ಕನಿಷ್ಠ ದರವು ಮಣಿಪುರದಲ್ಲಿ (2) ದಾಖಲಾಗಿದೆ.

ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಶಿಶು ಮರಣವನ್ನು ತಡೆಗಟ್ಟಲು ಸರ್ಕಾರದ ಪ್ರಮುಖ ಉಪಕ್ರಮಗಳು:

• ಜನನಿ ಶಿಶು ಸುರಕ್ಷಾ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ (JSSK): ಈ ಯೋಜನೆಯು ಸರ್ಕಾರಿ ಆರೋಗ್ಯ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಲ್ಲಿ ಹೆರಿಗೆಯಾಗುವ ಗರ್ಭಿಣಿಯರಿಗೆ ಮತ್ತು ಅನಾರೋಗ್ಯದಿಂದ ಬಳಲುತ್ತಿರುವ ನವಜಾತ ಶಿಶುಗಳಿಗೆ ಉಚಿತ ಔಷಧಗಳು, ಅಗತ್ಯ ಸಾಮಗ್ರಿಗಳು, ಆಸ್ಪತ್ರೆಯಲ್ಲಿ ಉಳಿದುಕೊಂಡ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಉಚಿತ ಆಹಾರ, ರೋಗನಿರ್ಣಯ, ಉಚಿತ ಸಾರಿಗೆ ಸೌಲಭ್ಯ ಮತ್ತು ಅಗತ್ಯವಿದ್ದಲ್ಲಿ ಉಚಿತ ರಕ್ತ ವರ್ಗಾವಣೆಯಂತಹ ಸಂಪೂರ್ಣ ಉಚಿತ ಸೌಲಭ್ಯಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ.
• ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿ ಸುರಕ್ಷಿತ ಮಾತೃತ್ವ ಅಭಿಯಾನ (PMSMA): ಈ ಯೋಜನೆಯು ಗರ್ಭಿಣಿಯರಿಗೆ ಪ್ರತಿ ತಿಂಗಳ 9 ನೇ ತಾರೀಖಿನಂದು ತಜ್ಞ ವೈದ್ಯರಿಂದ ಅಥವಾ ವೈದ್ಯಾಧಿಕಾರಿಗಳಿಂದ ಉಚಿತ, ಗುಣಮಟ್ಟದ ಮತ್ತು ಖಚಿತವಾದ ಹೆರಿಗೆ ಪೂರ್ವ ತಪಾಸಣೆಯನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ.
• ಮಿಷನ್ ಇಂದ್ರಧನುಷ್: ಈ ಯೋಜನೆಯನ್ನು 2014 ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಲಾಯಿತು. ಸಾಮಾನ್ಯ ಲಸಿಕಾ ಸೇವೆಗಳನ್ನು ಬಲಪಡಿಸುವ ಮೂಲಕ ಮತ್ತು ಲಸಿಕೆಯಿಂದ ವಂಚಿತರಾಗಿರುವ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಗುರಿಯಾಗಿಸಿಕೊಂಡು 90% ಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಪೂರ್ಣ ಲಸಿಕಾ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯನ್ನು ಸಾಧಿಸುವುದು ಇದರ ಪ್ರಮುಖ ಗುರಿಯಾಗಿದೆ.
• ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಬಾಲ ಸ್ವಾಸ್ಥ್ಯ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ (RBSK): ಮಕ್ಕಳ ಬದುಕುಳಿಯುವಿಕೆಯ ಪ್ರಮಾಣ ಮತ್ತು ಗುಣಮಟ್ಟವನ್ನು ಸುಧಾರಿಸಲು ಈ ಯೋಜನೆಯಡಿ 0 ಯಿಂದ 18 ವರ್ಷದೊಳಗಿನ ಮಕ್ಕಳಿಗೆ 32 ಬಗೆಯ ಆರೋಗ್ಯ ಸಮಸ್ಯೆಗಳಿಗೆ (ರೋಗಗಳು, ಅಪೌಷ್ಟಿಕತೆ, ಜನ್ಮಜಾತ ದೋಷಗಳು ಮತ್ತು ಬೆಳವಣಿಗೆಯ ವಿಳಂಬ) ಉಚಿತ ತಪಾಸಣೆ ಮತ್ತು ಚಿಕಿತ್ಸೆ ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ.
• ಪೌಷ್ಟಿಕಾಂಶ ಪುನರ್ವಸತಿ ಕೇಂದ್ರಗಳು (NRCs): ತೀವ್ರ ಅಪೌಷ್ಟಿಕತೆ (SAM) ಮತ್ತು ವೈದ್ಯಕೀಯ ತೊಡಕುಗಳನ್ನು ಎದುರಿಸುತ್ತಿರುವ ಮಕ್ಕಳನ್ನು ಸೂಕ್ತ ಚಿಕಿತ್ಸೆಗಾಗಿ ದಾಖಲಿಸಲು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಆರೋಗ್ಯ ಕೇಂದ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಈ ವಿಶೇಷ ಕೇಂದ್ರಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಗಿದೆ.