ಕೋಮಗಾಟಾ ಮಾರು ಘಟನೆ (Komagata Maru Incident) | ಅಪ್ರಾಪ್ತ ಅತ್ಯಾಚಾರ ಸಂತ್ರಸ್ತೆಯರಿಗೆ ಗರ್ಭಪಾತದ ಕಾಲಮಿತಿ ರದ್ದು : ಸರ್ವೋಚ್ಚ ನ್ಯಾಯಾಲಯ | ‘ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯರು ಮತ್ತು ಪುರುಷರು, 2025’ ವರದಿ (‘Women and Men in India 2025’ Report) : MoSPI

ಕೋಮಗಾಟಾ ಮಾರು ಘಟನೆ (Komagata Maru Incident)

ಇತಿಹಾಸ

ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಸುದ್ದಿಯಲ್ಲಿದೆ:

• ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಪಂಜಾಬಿ ಗಾಯಕರೊಬ್ಬರು ತಮ್ಮ ಜನಪ್ರಿಯ ಸಂಗೀತ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದ ಯಶಸ್ಸನ್ನು, 1914ರಲ್ಲಿ ಕೆನಡಾದಲ್ಲಿ ಭಾರತೀಯರನ್ನು ತಿರಸ್ಕರಿಸಿದ್ದ ‘ಕೋಮಗಾಟಾ ಮಾರು’ ಘಟನೆಗೆ ಹೋಲಿಸಿ, ಕಾಲಾನಂತರದಲ್ಲಿ ಜನರ ಮನಸ್ಥಿತಿ ಹೇಗೆ ಬದಲಾಗಿದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಗಮನಸೆಳೆದಿದ್ದಾರೆ.

ಕೋಮಗಾಟಾ ಮಾರು ಘಟನೆಯ ಬಗ್ಗೆ:

• ‘ಕೋಮಗಾಟಾ ಮಾರು’ (ಇದನ್ನು ‘ಗುರುನಾನಕ್ ಜಹಾಜ್’ ಎಂತಲೂ ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು) ಒಂದು ಜಪಾನಿನ ಉಗಿಹಡಗಾಗಿದ್ದು, ಉತ್ತಮ ಉದ್ಯೋಗಾವಕಾಶಗಳ ನಿರೀಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿದ್ದ 376 ಭಾರತೀಯರನ್ನು ಕೆನಡಾಕ್ಕೆ ಕರೆದೊಯ್ಯಲು ಗುರ್ದಿತ್ ಸಿಂಗ್ ಅವರು 1914ರಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ಬಾಡಿಗೆಗೆ ಪಡೆದಿದ್ದರು.
• 20ನೇ ಶತಮಾನದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಪಂಜಾಬ್ ಪ್ರಾಂತ್ಯವು ಗ್ರಾಮೀಣ ಸಾಲಬಾಧೆ, ಬರಗಾಲ ಮತ್ತು ಸಾಂಕ್ರಾಮಿಕ ರೋಗಗಳನ್ನು ಎದುರಿಸುತ್ತಿತ್ತು. ಹೀಗಾಗಿ ಜೀವನೋಪಾಯಕ್ಕಾಗಿ ಅನೇಕ ಮಾಜಿ ಸೈನಿಕರು ಮತ್ತು ಕೃಷಿಕರು ವಿದೇಶಗಳಿಗೆ ವಲಸೆ ಹೋದರು.
• ಈ ಹಡಗಿನಲ್ಲಿದ್ದ ಬಹುಪಾಲು ಪ್ರಯಾಣಿಕರು ಸಿಖ್ಖರಾಗಿದ್ದು, ಅವರೊಂದಿಗೆ ಮುಸ್ಲಿಮರು ಮತ್ತು ಹಿಂದೂಗಳೂ ಇದ್ದರು. ಇವರು ಕೆನಡಾದ ಕಠಿಣ ವಲಸೆ ಕಾನೂನುಗಳ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ತೀವ್ರ ನಿರ್ಬಂಧಗಳನ್ನು ಎದುರಿಸಬೇಕಾಯಿತು.
• ಹಡಗು ಕೆನಡಾದ ವ್ಯಾಂಕೋವರ್ ಬಂದರು ತಲುಪಿದಾಗ, ಕೇವಲ 24 ಜನರಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಇಳಿಯಲು ಅವಕಾಶ ನೀಡಲಾಯಿತು. ಉಳಿದವರನ್ನು ಸಾಕಷ್ಟು ಆಹಾರ, ನೀರು ಅಥವಾ ವೈದ್ಯಕೀಯ ನೆರವಿಲ್ಲದೆ ಹಡಗಿನಲ್ಲಿಯೇ ಕೂಡಿಹಾಕಲಾಯಿತು.
• ಹಡಗನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ಮಾಡಿದ ಪ್ರಯತ್ನಗಳನ್ನು ಪ್ರಯಾಣಿಕರು ತೀವ್ರವಾಗಿ ವಿರೋಧಿಸಿದರು. ಸ್ಥಳೀಯ ಬೆಂಬಲಿಗರ ಗುಂಪೊಂದು ಈ ನಿರ್ಬಂಧಗಳನ್ನು ಕಾನೂನಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಪ್ರಶ್ನಿಸಲು ಹಣವನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸಿತು, ಆದರೆ ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಆ ಹಡಗನ್ನು ಅಲ್ಲಿಂದ ಹಿಂದಿರುಗುವಂತೆ ಬಲವಂತಪಡಿಸಲಾಯಿತು.

ಪ್ರಯಾಣಿಕರನ್ನು ನಿರಾಕರಿಸಲು ಕಾರಣಗಳು:

• ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಭಾರತ ಮತ್ತು ಕೆನಡಾ ಎರಡೂ ದೇಶಗಳು ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿದ್ದವು. ಹೀಗಾಗಿ, ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಯಾವುದೇ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸುವ ಹಕ್ಕು ತಮಗಿದೆ ಎಂದು ಭಾರತೀಯ ಪ್ರಯಾಣಿಕರು ದೃಢವಾಗಿ ನಂಬಿದ್ದರು.
• ಆದರೆ, 1908ರಲ್ಲಿ ಕೆನಡಾವು “ನಿರಂತರ ಪ್ರಯಾಣ ನಿಯಂತ್ರಣ” (Continuous journey regulation) ಎಂಬ ಕಠಿಣ ನಿಯಮವನ್ನು ಜಾರಿಗೆ ತಂದಿತು. ಇದರ ಪ್ರಕಾರ, ವಲಸಿಗರು ತಮ್ಮ ಮೂಲ ದೇಶದಿಂದ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲೂ ನಿಲ್ಲಿಸದೆ ನೇರವಾಗಿ ಕೆನಡಾಕ್ಕೆ ಬರಬೇಕಿತ್ತು- ಇದು ಅಂದಿನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಭಾರತದಿಂದ ಪ್ರಾಯೋಗಿಕವಾಗಿ ಅಸಾಧ್ಯವಾಗಿತ್ತು.
• ಏಷ್ಯಾಟಿಕ್ ಎಕ್ಸ್‌ಕ್ಲೂಷನ್ ಲೀಗ್ (Asiatic Exclusion League) ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿ 1907ರಲ್ಲಿ ನಡೆದ ವ್ಯಾಂಕೋವರ್ ಗಲಭೆಗಳ ನಂತರ ರೂಪುಗೊಂಡ ‘ಏಷ್ಯಾ-ವಿರೋಧಿ ಮನೋಭಾವ’ದಿಂದ ಈ ನಿಯಮ ಪ್ರಭಾವಿತವಾಗಿತ್ತು. ಇದು ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಭಾರತೀಯರು ಸೇರಿದಂತೆ ಏಷ್ಯನ್ನರ ವಲಸೆಯನ್ನು ತಡೆಯುವ ದುರುದ್ದೇಶವನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು.

ಭಾರತಕ್ಕೆ ಹಿಂದಿರುಗುವಿಕೆ:

• ವ್ಯಾಂಕೋವರ್‌ನಿಂದ ಹೊರಹಾಕಲ್ಪಟ್ಟ ನಂತರ ಮತ್ತು ಒಂದನೇ ಮಹಾಯುದ್ಧದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಇತರ ಬಂದರುಗಳಲ್ಲೂ ಪ್ರವೇಶವನ್ನು ನಿರಾಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಕಾರಣ, ಹಡಗನ್ನು ಅನಿವಾರ್ಯವಾಗಿ ಭಾರತಕ್ಕೆ ಹಿಂದಿರುಗಿಸಲಾಯಿತು.
• ಕೊಲ್ಕತ್ತಾ ಸಮೀಪದ ‘ಬಡ್ಜ್ ಬಡ್ಜ್’ ಬಂದರಿನಲ್ಲಿ, ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ಪ್ರಯಾಣಿಕರನ್ನು ರೈಲಿನ ಮೂಲಕ ಬಲವಂತವಾಗಿ ಪಂಜಾಬ್‌ಗೆ ಕಳುಹಿಸಲು ಯತ್ನಿಸಿದರು. ಆದರೆ ಪ್ರಯಾಣಿಕರು ಇದನ್ನು ವಿರೋಧಿಸಿ ನಗರದ ಕಡೆಗೆ ಪ್ರತಿಭಟನಾ ಮೆರವಣಿಗೆ ಹೊರಟರು.
• ಆಗ ಸೇನಾಪಡೆಗಳು ಗುಂಡಿನ ದಾಳಿ ನಡೆಸಿದವು, ಇದರಲ್ಲಿ 20 ಜನರು ಸಾವನ್ನಪ್ಪಿದರು ಮತ್ತು ಹಲವರು ಗಾಯಗೊಂಡರು. 
• ಗುರ್ದಿತ್ ಸಿಂಗ್ ಅವರು ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ತಪ್ಪಿಸಿಕೊಂಡರಾದರೂ, ನಂತರ ಮಹಾತ್ಮ ಗಾಂಧಿಜೀ ಅವರ ಸಲಹೆಯ ಮೇರೆಗೆ ಶರಣಾಗಿ ಐದು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಜೈಲುವಾಸ ಅನುಭವಿಸಿದರು.

ಭಾರತೀಯ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಚಳುವಳಿಯ ಮೇಲೆ ಕೋಮಗಾಟಾ ಮಾರು ಘಟನೆಯ ಪ್ರಭಾವ:

• ಕೋಮಗಾಟಾ ಮಾರು ಘಟನೆಯು ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದೊಳಗೆ ಭಾರತೀಯರು ಎದುರಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಜನಾಂಗೀಯ ತಾರತಮ್ಯವನ್ನು (ಮೊದಲು ಕೆನಡಾದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ನಂತರ ಭಾರತದಲ್ಲಿ) ಬಟಾಬಯಲು ಮಾಡಿತು.
• ಪ್ರಯಾಣಿಕರ ಮೇಲಾದ ಅವಮಾನ ಮತ್ತು ದೌರ್ಜನ್ಯವು, ವಸಾಹತುಶಾಹಿ ಆಳ್ವಿಕೆಯ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಭಾರತೀಯರಿಗೆ ಎಂದಿಗೂ ಸಮಾನ ಹಕ್ಕುಗಳು ಸಿಗುವುದಿಲ್ಲ ಎಂಬ ನಂಬಿಕೆಯನ್ನು ಬಲಪಡಿಸಿತು. ಇದು ಕೇವಲ ಸಾಂವಿಧಾನಿಕ ಸುಧಾರಣೆಗಳ ಬದಲಾಗಿ ‘ಸಂಪೂರ್ಣ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ’ದ ಬೇಡಿಕೆಯನ್ನು ತೀವ್ರಗೊಳಿಸಿತು.
• ಇದು ‘ಘದರ್ ಪಕ್ಷ’ದಂತಹ ಕ್ರಾಂತಿಕಾರಿ ಗುಂಪುಗಳಿಗೆ ಹೊಸ ಚೈತನ್ಯವನ್ನು ನೀಡಿತು. ಜೊತೆಗೆ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಆಳ್ವಿಕೆಯ ವಿರುದ್ಧ ಪ್ರತಿರೋಧ ಮತ್ತು ಸಶಸ್ತ್ರ ಹೋರಾಟದ ಕಲ್ಪನೆಯನ್ನು ಮತ್ತಷ್ಟು ಉತ್ತೇಜಿಸಿತು.

ಅಪ್ರಾಪ್ತ ಅತ್ಯಾಚಾರ ಸಂತ್ರಸ್ತೆಯರಿಗೆ ಗರ್ಭಪಾತದ ಕಾಲಮಿತಿ ರದ್ದು : ಸರ್ವೋಚ್ಚ ನ್ಯಾಯಾಲಯ

ರಾಜಕೀಯ ಮತ್ತು ಆಡಳಿತ

ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಸುದ್ದಿಯಲ್ಲಿದೆ:

• ಅಪ್ರಾಪ್ತ ಅತ್ಯಾಚಾರ ಸಂತ್ರಸ್ತೆಯರ ಪ್ರಕರಣಗಳಲ್ಲಿ, ಅನಗತ್ಯ ಗರ್ಭಧಾರಣೆಯನ್ನು ವೈದ್ಯಕೀಯವಾಗಿ ಅಂತ್ಯಗೊಳಿಸಲು (ಗರ್ಭಪಾತಕ್ಕೆ) ಇರುವ ಕಾಲಮಿತಿಯನ್ನು ತೆಗೆದುಹಾಕುವಂತೆ ಗರ್ಭಪಾತ ಕಾನೂನಿಗೆ ತಿದ್ದುಪಡಿ ತರಲು ಸರ್ವೋಚ್ಚ ನ್ಯಾಯಾಲಯವು ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರಕ್ಕೆ ಸೂಚಿಸಿದೆ.

ಭಾರತದಲ್ಲಿ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಗರ್ಭಪಾತ ಕಾಯ್ದೆ (MTP Act):

• ಈ ಕಾಯ್ದೆಯನ್ನು 1971 ರಲ್ಲಿ ಅಂಗೀಕರಿಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು 2021 ರಲ್ಲಿ ತಿದ್ದುಪಡಿ ಮಾಡಲಾಯಿತು.
• ಇದು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಷರತ್ತುಗಳ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಗರ್ಭಪಾತವನ್ನು ಕಾನೂನುಬದ್ಧಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ. ಜೊತೆಗೆ ಮಹಿಳೆಯರ ಸಂತಾನೋತ್ಪತ್ತಿಯ ಬಗ್ಗೆ ನಿರ್ಧಾರ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಮತ್ತು ಆರೋಗ್ಯವನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸುತ್ತದೆ.
• ಇದು ಈ ಕೆಳಗಿನಂತೆ ಗರ್ಭಪಾತಕ್ಕೆ ಅವಕಾಶ ನೀಡುತ್ತದೆ:
  • 20 ವಾರಗಳವರೆಗೆ: ಒಬ್ಬ ವೈದ್ಯರ ಸಲಹೆಯ ಮೇರೆಗೆ.
  • 20-24 ವಾರಗಳವರೆಗೆ: ವಿಶೇಷ ವರ್ಗದ ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ, ಇಬ್ಬರು ವೈದ್ಯರ ಸಲಹೆಯ ಮೇರೆಗೆ.
  • 24 ವಾರಗಳ ನಂತರ: ಭ್ರೂಣದಲ್ಲಿ ತೀವ್ರ ಸ್ವರೂಪದ ಅಸಹಜತೆಗಳಿದ್ದರೆ, ವೈದ್ಯಕೀಯ ಮಂಡಳಿಯ ಅನುಮತಿಯ ಮೇರೆಗೆ.

ವೈದ್ಯಕೀಯ ಗರ್ಭಪಾತ (ತಿದ್ದುಪಡಿ) ಕಾಯ್ದೆ 2021 ರ ಪ್ರಮುಖ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯಗಳು:

• ಮಿತಿ ಹೆಚ್ಚಳ: ಅತ್ಯಾಚಾರ ಸಂತ್ರಸ್ತೆಯರು, ರಕ್ತಸಂಬಂಧಿಗಳಿಂದ ದೌರ್ಜನ್ಯಕ್ಕೊಳಗಾದವರು, ಅಪ್ರಾಪ್ತರು ಮತ್ತು ವಿಕಲಚೇತನ ಮಹಿಳೆಯರು ಸೇರಿದಂತೆ ವಿಶೇಷ ವರ್ಗದವರಿಗೆ ಗರ್ಭಪಾತದ ಮಿತಿಯನ್ನು 24 ವಾರಗಳವರೆಗೆ ವಿಸ್ತರಿಸಲಾಗಿದೆ.
• ಅವಿವಾಹಿತ ಮಹಿಳೆಯರ ಸೇರ್ಪಡೆ: 2021 ರ ತಿದ್ದುಪಡಿಯು ಅವಿವಾಹಿತ ಮಹಿಳೆಯರನ್ನು ಸಹ ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಗರ್ಭನಿರೋಧಕಗಳ ವೈಫಲ್ಯದಿಂದ ಉಂಟಾದ ಗರ್ಭಧಾರಣೆಯನ್ನು ಅಂತ್ಯಗೊಳಿಸಲು ಇದು ಅವಕಾಶ ನೀಡುತ್ತದೆ.
• ಗೌಪ್ಯತೆ : ಗರ್ಭಪಾತ ಮಾಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಮಹಿಳೆಯ ಹೆಸರು ಮತ್ತು ಇತರ ವೈಯಕ್ತಿಕ ವಿವರಗಳನ್ನು ಕಡ್ಡಾಯವಾಗಿ ಗೌಪ್ಯವಾಗಿಡಬೇಕು.

ಕಾನೂನು ಮತ್ತು ಸಾಂವಿಧಾನಿಕ ಆಧಾರ:

• ಮಹಿಳೆಯರ ಸಂತಾನೋತ್ಪತ್ತಿಯ ಬಗ್ಗೆ ನಿರ್ಧಾರ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯದ  ಹಕ್ಕು : ಸಂವಿಧಾನದ 21 ನೇ ವಿಧಿಯ (ಗೌಪ್ಯತೆ ಮತ್ತು ಘನತೆಯ ಹಕ್ಕು) ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ಭಾಗವಾಗಿದೆ ಎಂದು ಸರ್ವೋಚ್ಚ ನ್ಯಾಯಾಲಯ ತೀರ್ಪು ನೀಡಿದೆ.
• ಹಿಂದಿನ ಕಾನೂನು ಚೌಕಟ್ಟು: ಅಸುರಕ್ಷಿತ ಗರ್ಭಪಾತಗಳಿಂದ ಉಂಟಾಗುತ್ತಿದ್ದ ಹೆಚ್ಚಿನ ತಾಯಂದಿರ ಮರಣ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುವ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ, ‘ಶಾಂತಿಲಾಲ್ ಶಾ ಸಮಿತಿ (1964)’ಯ ಶಿಫಾರಸಿನ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಮೂಲತಃ 1971 ರಲ್ಲಿ ಈ ಕಾಯ್ದೆಯನ್ನು ಜಾರಿಗೆ ತರಲಾಗಿತ್ತು.

‘ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯರು ಮತ್ತು ಪುರುಷರು, 2025’ ವರದಿ (‘Women and Men in India 2025’ Report) : MoSPI

ಅರ್ಥವ್ಯವಸ್ಥೆ

ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಸುದ್ದಿಯಲ್ಲಿದೆ:

• ಕೇಂದ್ರ ಸಾಂಖ್ಯಿಕ ಮತ್ತು ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ಅನುಷ್ಠಾನ ಸಚಿವಾಲಯವು (MoSPI) ತನ್ನ 27ನೇ ಆವೃತ್ತಿಯ “ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯರು ಮತ್ತು ಪುರುಷರು 2025: ಆಯ್ದ ಸೂಚಕಗಳು ಮತ್ತು ದತ್ತಾಂಶಗಳು” (Women and Men in India 2025: Selected Indicators and Data) ಎಂಬ ವರದಿಯನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿದೆ.

ಈ ವರದಿಯ ಪ್ರಮುಖ ಮುಖ್ಯಾಂಶಗಳು:

• ಇದು ವಿವಿಧ ಸಚಿವಾಲಯಗಳು ಮತ್ತು ಸರ್ಕಾರಿ ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ಅಧಿಕೃತ ದತ್ತಾಂಶಗಳನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು ಭಾರತದಲ್ಲಿನ ಲಿಂಗ-ಸಂಬಂಧಿತ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗಳ ಸಮಗ್ರ ಅಂಕಿ-ಅಂಶಗಳ ಅವಲೋಕನವನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ.
• ಜನಸಂಖ್ಯಾ ಸ್ವರೂಪ ಮತ್ತು ಜನಸಂಖ್ಯೆ (Demography and Population):

1. ಜನನದ ಸಮಯದಲ್ಲಿನ ಲಿಂಗಾನುಪಾತ: ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಇದರ ಪ್ರಮಾಣವು 904 (2017-19) ರಿಂದ 917 ಕ್ಕೆ (2021-23) ಸುಧಾರಿಸಿದೆ. ಇದು ಹೆಣ್ಣು ಮಕ್ಕಳ ಬದುಕುಳಿಯುವಿಕೆಯ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿನ ಸುಧಾರಣೆಯನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ.
2. ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ವ್ಯತ್ಯಾಸಗಳು: ಅರುಣಾಚಲ ಪ್ರದೇಶವು ಅತ್ಯಧಿಕ ಲಿಂಗಾನುಪಾತವನ್ನು (1,085) ದಾಖಲಿಸಿದರೆ, ಜಾರ್ಖಂಡ್ ಅತಿ ಕಡಿಮೆ ಲಿಂಗಾನುಪಾತವನ್ನು (899) ದಾಖಲಿಸಿದೆ.

• ಆರೋಗ್ಯ ಮತ್ತು ಪೋಷಣೆ:

1. ಶಿಶು ಮರಣದ ಪ್ರಮಾಣ (IMR): 2008 ಮತ್ತು 2023 ರ ನಡುವೆ ಗಂಡು ಮತ್ತು ಹೆಣ್ಣು ಶಿಶುಗಳೆರಡರ ಮರಣ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿರವಾದ, ದೀರ್ಘಕಾಲೀನ ಇಳಿಕೆಯನ್ನು ವರದಿಯು ದಾಖಲಿಸಿದೆ.
2. ತಾಯಂದಿರ ಮರಣ ಪ್ರಮಾಣ (MMR): ಇದು 254 (2004-06) ರಿಂದ 88 ಕ್ಕೆ (2021-23) ತೀವ್ರ ಕುಸಿತವನ್ನು (ಗಮನಾರ್ಹ ಸುಧಾರಣೆಯನ್ನು) ಕಂಡಿದೆ.

• ಶಿಕ್ಷಣ ಮತ್ತು ಲಿಂಗ:

1. ಉನ್ನತ ಶಿಕ್ಷಣ : ಮಹಿಳೆಯರ ‘ಒಟ್ಟು ದಾಖಲಾತಿ ಅನುಪಾತ’ (Gross Enrolment Ratio – GER)ವು 30.2 ಕ್ಕೆ ಏರಿದ್ದು, ಇದು ಪುರುಷರ ಅನುಪಾತವನ್ನು (28.9) ಮೀರಿಸಿದೆ.
2. ಸಾಕ್ಷರತೆಯ ಅಂತರ: ಪುರುಷರ ಸಾಕ್ಷರತೆ ಶೇ. 84.7 ರಷ್ಟಿದ್ದರೆ, ಮಹಿಳೆಯರ ಸಾಕ್ಷರತೆ ಕೇವಲ ಶೇ. 70.3 ರಷ್ಟಿದೆ. ಈ ಮೂಲಕ ಶೇ. 14.4 ರಷ್ಟು ತೀವ್ರವಾದ ಲಿಂಗ ಅಂತರವು ಈಗಲೂ ಮುಂದುವರಿದಿದೆ.

• ಆರ್ಥಿಕ ಭಾಗವಹಿಸುವಿಕೆ:

1. ಗ್ರಾಮೀಣ ಮಹಿಳೆಯರ ‘ಕಾರ್ಮಿಕ ಬಲ ಭಾಗವಹಿಸುವಿಕೆ ದರ’ (LFPR – Labour Force Participation Rate)ವು ಶೇ. 37.5 (2022) ರಿಂದ ಶೇ. 45.9 ಕ್ಕೆ (2025) ಭಾರಿ ಏರಿಕೆ ಕಂಡಿದೆ.
2. ಕೃಷಿ ವಲಯದಲ್ಲಿನ ಕೇಂದ್ರೀಕರಣ: ದುಡಿಯುವ ಗ್ರಾಮೀಣ ಮಹಿಳೆಯರಲ್ಲಿ ಶೇ. 72.7 ರಷ್ಟು ಮಹಿಳೆಯರು ಈಗಲೂ ಕೃಷಿ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಲ್ಲಿಯೇ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಕೇಂದ್ರೀಕೃತರಾಗಿದ್ದಾರೆ.

ಮಹಿಳಾ ಸಬಲೀಕರಣಕ್ಕಾಗಿ ಕೈಗೊಂಡ ಪ್ರಮುಖ ಉಪಕ್ರಮಗಳು:

• ಸಾಂವಿಧಾನಿಕ ಮತ್ತು ಕಾನೂನು ಚೌಕಟ್ಟು: ಭಾರತದ ಸಂವಿಧಾನವು ತನ್ನ ಪ್ರಸ್ತಾವನೆ, ಮೂಲಭೂತ ಹಕ್ಕುಗಳು, ಮೂಲಭೂತ ಕರ್ತವ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ರಾಜ್ಯ ನೀತಿ ನಿರ್ದೇಶಕ ತತ್ವಗಳ ಮೂಲಕ ಲಿಂಗ ಸಮಾನತೆಯನ್ನು ಖಾತರಿಪಡಿಸುತ್ತದೆ.
  • ಸಂವಿಧಾನದ 14ನೇ ವಿಧಿಯು ಕಾನೂನಿನ ಮುಂದೆ ಎಲ್ಲರೂ ಸಮಾನರು ಎಂಬುದನ್ನು ಖಚಿತಪಡಿಸುತ್ತದೆ.
  • 15ನೇ ವಿಧಿಯು ಲಿಂಗದ ಆಧಾರದ ಮೇಲಿನ ತಾರತಮ್ಯವನ್ನು ನಿಷೇಧಿಸುತ್ತದೆ.
  • 51(a)(e) ವಿಧಿಯು ಮಹಿಳೆಯರ ಘನತೆಗೆ ಕುಂದುತರುವ ಆಚರಣೆಗಳನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಲು ನಾಗರಿಕರನ್ನು ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಿಸುತ್ತದೆ.
  • ರಾಜ್ಯ ನೀತಿ ನಿರ್ದೇಶಕ ತತ್ವಗಳು, ವಿಶೇಷವಾಗಿ 39 ಮತ್ತು 42 ನೇ ವಿಧಿಗಳು, ಸಮಾನ ಜೀವನೋಪಾಯದ ಅವಕಾಶಗಳು, ಸಮಾನ ಕೆಲಸಕ್ಕೆ ಸಮಾನ ವೇತನ ಮತ್ತು ಹೆರಿಗೆ ಸೌಲಭ್ಯಗಳಿಗೆ ಒತ್ತು ನೀಡುತ್ತವೆ.
• ಪೋಷಣ್ ಅಭಿಯಾನ: 2018 ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಲಾದ ಇದು ಸರ್ಕಾರದ ಪ್ರಮುಖ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವಾಗಿದೆ. ಅಪೌಷ್ಟಿಕತೆಯನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುವ ಮೂಲಕ ಮಕ್ಕಳು, ಕಿಶೋರಿಯರು, ಗರ್ಭಿಣಿಯರು ಮತ್ತು ಹಾಲುಣಿಸುವ ತಾಯಂದಿರ ಪೌಷ್ಟಿಕಾಂಶದ ಮಟ್ಟವನ್ನು ಸುಧಾರಿಸುವ ಗುರಿಯನ್ನು ಇದು ಹೊಂದಿದೆ.
• ಬೇಟಿ ಬಚಾವೋ ಬೇಟಿ ಪಡಾವೋ (BBBP): ಲಿಂಗ-ಆಧಾರಿತ ಭ್ರೂಣಹತ್ಯೆಯನ್ನು ತಡೆಯುವುದು, ಹೆಣ್ಣು ಮಗುವಿನ ಬದುಕುಳಿಯುವಿಕೆ ಮತ್ತು ರಕ್ಷಣೆಯನ್ನು ಖಾತರಿಪಡಿಸುವುದು ಹಾಗೂ ಹೆಣ್ಣು ಮಕ್ಕಳ ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ಖಚಿತಪಡಿಸುವುದು ಈ ಯೋಜನೆಯ ಪ್ರಮುಖ ಉದ್ದೇಶವಾಗಿದೆ.
• ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿ ಮಾತೃ ವಂದನಾ ಯೋಜನೆ (PMMVY): ಇದು ಗರ್ಭಧಾರಣೆ ಮತ್ತು ಹೆರಿಗೆಯ ಕಾರಣದಿಂದ ಉಂಟಾಗುವ ವೇತನದ ನಷ್ಟಕ್ಕೆ ಆರ್ಥಿಕ ಪರಿಹಾರವನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ. ಮೊದಲು ಕೇವಲ ಮೊದಲ ಮಗುವಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಸೀಮಿತವಾಗಿದ್ದ ಈ ಯೋಜನೆಯನ್ನು, ಇದೀಗ ಎರಡನೇ ಮಗು ಹೆಣ್ಣಾಗಿದ್ದರೆ ಅದಕ್ಕೂ ವಿಸ್ತರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇದು ಲಿಂಗ ಸಮಾನತೆಯನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸುವ ಪ್ರಗತಿಪರ ಹೆಜ್ಜೆಯಾಗಿದೆ.
• ಮಿಷನ್ ಸಕ್ಷಮ್ ಅಂಗನವಾಡಿ: ಮಕ್ಕಳು, ಕಿಶೋರಿಯರು, ಗರ್ಭಿಣಿಯರು ಮತ್ತು ಹಾಲುಣಿಸುವ ತಾಯಂದಿರಲ್ಲಿ ಪೌಷ್ಟಿಕಾಂಶ, ಆರೋಗ್ಯ ಮತ್ತು ರೋಗನಿರೋಧಕ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಲು ಹಾಗೂ ಅಪೌಷ್ಟಿಕತೆಯನ್ನು ತಗ್ಗಿಸಲು ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರವು ‘ಮಿಷನ್ ಸಕ್ಷಮ್ ಅಂಗನವಾಡಿ’ ಮತ್ತು ‘ಪೋಷಣ್ 2.0’ ಅನ್ನು ಆರಂಭಿಸಿದೆ.
• ಕಸ್ತೂರಬಾ ಗಾಂಧಿ ಬಾಲಿಕಾ ವಿದ್ಯಾಲಯಗಳು (KGBVs): ಇವು ಶೈಕ್ಷಣಿಕವಾಗಿ ಹಿಂದುಳಿದ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿನ ಸಾಮಾಜಿಕ-ಆರ್ಥಿಕವಾಗಿ ದುರ್ಬಲ ವರ್ಗಗಳ ಬಾಲಕಿಯರಿಗಾಗಿ ಇರುವ ವಿಶೇಷ ವಸತಿ ಶಾಲೆಗಳಾಗಿವೆ. ಇವು 6ನೇ ತರಗತಿಯಿಂದ 12ನೇ ತರಗತಿಯವರೆಗೆ ಸುರಕ್ಷಿತ ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ನೀಡುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಉನ್ನತ ಮಾಧ್ಯಮಿಕ ಶಿಕ್ಷಣಕ್ಕೆ ತೆರಳಲು ಬೆಂಬಲ ನೀಡುತ್ತವೆ.
• ವಿಜ್ಞಾನ ಜ್ಯೋತಿ: ವಿಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಇಲಾಖೆ (DST) ನಡೆಸುವ ಈ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವು, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಗ್ರಾಮೀಣ ಪ್ರದೇಶದ ಪ್ರತಿಭಾವಂತ ಬಾಲಕಿಯರನ್ನು (9-12ನೇ ತರಗತಿ) ‘ಸ್ಟೆಮ್’ (STEM – ವಿಜ್ಞಾನ, ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ, ಇಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್, ಗಣಿತ) ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ವೃತ್ತಿಜೀವನವನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸಲು ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಿಸುತ್ತದೆ.
• ನವ್ಯಾ (NAVYA): 2025ರಲ್ಲಿ ಜಾರಿಗೆ ಬಂದ ಈ ಯೋಜನೆಯು, 10ನೇ ತರಗತಿ ಪೂರೈಸಿದ ಕಿಶೋರಿಯರಿಗೆ (16-18 ವರ್ಷ) ಕೌಶಲ್ಯ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ತರಬೇತಿ ನೀಡುವ ಒಂದು ವಿಶೇಷ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವಾಗಿದೆ. ವೃತ್ತಿಪರ ತರಬೇತಿಯ ಮೂಲಕ ಕಿಶೋರಿಯರ (16-18 ವರ್ಷ) ಆಕಾಂಕ್ಷೆಗಳನ್ನು ಸಾಕಾರಗೊಳಿಸುವುದು. 
• ಮಿಷನ್ ಶಕ್ತಿ (Mission Shakti): ಇದು ‘ಸಂಬಲ್’ (ಸುರಕ್ಷತೆ ಮತ್ತು ಭದ್ರತೆ) ಮತ್ತು ‘ಸಾಮರ್ಥ್ಯ’ (ಸಬಲೀಕರಣ) ಎಂಬ ಎರಡು ಪ್ರಮುಖ ಘಟಕಗಳ ಮೂಲಕ ಮಹಿಳೆಯರ ಸುರಕ್ಷತೆ, ಭದ್ರತೆ ಮತ್ತು ಸಬಲೀಕರಣವನ್ನು ಖಚಿತಪಡಿಸುವ ಗುರಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.