Blog

ಭಾರತ-ಒಮಾನ್ ಸಮಗ್ರ ಆರ್ಥಿಕ ಪಾಲುದಾರಿಕಾ ಒಪ್ಪಂದ (CEPA)

ಆರ್ಥಿಕತೆ

ಲೋಕಮಾತಾ ಅಹಲ್ಯಾಬಾಯಿ ಹೋಳ್ಕರ್

ಇತಿಹಾಸ

ಇದೀಗ ಸುದ್ದಿಯಲ್ಲಿ:

• ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿ ನರೇಂದ್ರ ಮೋದಿಯವರು ಲೋಕಮಾತಾ ಅಹಲ್ಯಾಬಾಯಿ ಹೋಳ್ಕರ್ ಅವರ ಜನ್ಮ ದಿನಾಚರಣೆಯಂದು ಅವರಿಗೆ ಗೌರವ ನಮನ ಸಲ್ಲಿಸಿದರು.

ಅಹಲ್ಯಾಬಾಯಿ ಹೋಳ್ಕರ್ (1725–1795) ಅವರ ಬಗ್ಗೆ:

• ಅವರು 18 ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಮಾಳ್ವ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಆಳಿದ ಹೋಳ್ಕರ್ ರಾಜವಂಶದ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ರಾಣಿಯಾಗಿದ್ದರು.
• ಅವರ ಪ್ರಬುದ್ಧ ಮತ್ತು ಜನಕೇಂದ್ರಿತ ಆಡಳಿತಕ್ಕಾಗಿ ಅವರನ್ನು “ತತ್ವಜ್ಞಾನಿ ರಾಣಿ” (Philosopher Queen) ಎಂದು ಗೌರವಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.
• ಅವರು ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರದ ಅಹಮದ್‌ನಗರದ ಚೋಂಡಿ ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಮಲ್ಹಾರ್ ರಾವ್ ಹೋಳ್ಕರ್ ಅವರ ಪುತ್ರ ಖಂಡೇರಾವ್ ಹೋಳ್ಕರ್ ಅವರನ್ನು ವಿವಾಹವಾದರು.
• ಪತಿ, ಮಾವ ಮತ್ತು ಮಗನ ಮರಣದ ನಂತರ, ಇವರು 1767 ರಲ್ಲಿ ಮಾಳ್ವ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಆಡಳಿತದ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯನ್ನು ವಹಿಸಿಕೊಂಡರು.

ಪ್ರಮುಖ ಕೊಡುಗೆಗಳು

• ಅವರನ್ನು ನ್ಯಾಯದ ಮಾದರಿ, ಕಲ್ಯಾಣ-ಆಧಾರಿತ ಆಡಳಿತ ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಸಂರಕ್ಷಣೆಯ ಮಹತ್ಕಾರ್ಯಗಳಿಗಾಗಿ ಸದಾ ಸ್ಮರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.
• 18 ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ನಾಶವಾಗಿದ್ದ ಕಾಶಿ ವಿಶ್ವನಾಥ ದೇವಾಲಯ ಮತ್ತು ಸೋಮನಾಥ ದೇವಾಲಯದಂತಹ ಪ್ರಮುಖ ಹಿಂದೂ ದೇವಾಲಯಗಳನ್ನು ಅಹಲ್ಯಾಬಾಯಿ ಅವರು ಮರುನಿರ್ಮಾಣ ಮಾಡಿದರು.
• ಅವರು ಮಹಿಳಾ ಶಿಕ್ಷಣ ಹಾಗೂ ವಿಧವಾ ಪುನರ್ ವಿವಾಹವನ್ನು ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಸತಿ ಸಹಗಮನ ಪದ್ಧತಿಯಂತಹ ಅನಿಷ್ಟ ಆಚರಣೆಗಳನ್ನು ಬಲವಾಗಿ ವಿರೋಧಿಸಿದರು.
• ಬುಡಕಟ್ಟು ಸಮುದಾಯಗಳು ಮತ್ತು ಕೆಳಜಾತಿಗಳ ಏಳಿಗೆಗಾಗಿಯೂ ಅವರು ಶ್ರಮಿಸಿದರು.
• ಅವರ ಆಡಳಿತದಲ್ಲಿ, ಮಹೇಶ್ವರ್ ಮತ್ತು ಇಂದೋರ್ ಪ್ರಮುಖ ವ್ಯಾಪಾರ ಕೇಂದ್ರಗಳಾಗಿ ರೂಪುಗೊಂಡವು ಮತ್ತು ಪ್ರಸಿದ್ಧ ‘ಮಹೇಶ್ವರಿ ಸೀರೆ’ ನೇಕಾರಿಕೆ ಸಂಪ್ರದಾಯವು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೊಂಡಿತು.

ಪಿಎಂ ಸ್ವನಿಧಿ (PM SVANidhi) ಯೋಜನೆಗೆ ಆರು ವರ್ಷಗಳ ಸಂಭ್ರಮ

ಸರ್ಕಾರಿ ಯೋಜನೆಗಳು

ಇದೀಗ ಸುದ್ದಿಯಲ್ಲಿ:

• ಬೀದಿ ಬದಿ ವ್ಯಾಪಾರಿಗಳಿಗೆ ಕೈಗೆಟಕುವ ದರದಲ್ಲಿ ಅಡಮಾನ ರಹಿತ (Collateral-free) ಸಾಲ, ಡಿಜಿಟಲ್ ಸೇರ್ಪಡೆ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಭದ್ರತೆಯ ಮೂಲಕ ಸಬಲೀಕರಣಗೊಳಿಸುತ್ತಿರುವ ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿ ಬೀದಿ ವ್ಯಾಪಾರಿಗಳ ಆತ್ಮನಿರ್ಭರ್ ನಿಧಿ (PM SVANidhi) ಯೋಜನೆಯು ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿ ಆರು ವರ್ಷಗಳನ್ನು ಪೂರೈಸಿದೆ.

ಪಿಎಂ ಸ್ವನಿಧಿ ಯೋಜನೆಯ ಬಗ್ಗೆ

• ಹಣಕಾಸು ನೆರವು: ಇದು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರದಿಂದ ಅನುದಾನ ಪಡೆಯುವ ಒಂದು ಕೇಂದ್ರ ವಲಯದ ಯೋಜನೆಯಾಗಿದೆ.
• ಪ್ರಾರಂಭ: 1 ಜೂನ್ 2020
• ಉದ್ದೇಶ: ಕೋವಿಡ್-19 (COVID-19) ಸಾಂಕ್ರಾಮಿಕ ರೋಗದಿಂದ ಸಂಕಷ್ಟಕ್ಕೆ ಒಳಗಾದ ಬೀದಿ ಬದಿ ವ್ಯಾಪಾರಿಗಳಿಗೆ ಕೈಗೆಟಕುವ ದರದಲ್ಲಿ ದುಡಿಯುವ ಬಂಡವಾಳ ಸಾಲವನ್ನು (Working capital loans) ಒದಗಿಸುವುದು ಇದರ ಪ್ರಮುಖ ಉದ್ದೇಶವಾಗಿದೆ.
• ಅನುಷ್ಠಾನ ಪ್ರಾಧಿಕಾರ : ವಸತಿ ಮತ್ತು ನಗರ ವ್ಯವಹಾರಗಳ ಸಚಿವಾಲಯ (MoHUA)
• ಅರ್ಹತಾ ಮಾನದಂಡ: ನಗರ ಸ್ಥಳೀಯ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು (ULBs) ನೀಡಿರುವ ಮಾರಾಟ ಪ್ರಮಾಣಪತ್ರ ಅಥವಾ ಗುರುತಿನ ಚೀಟಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಬೀದಿ ಬದಿ ವ್ಯಾಪಾರಿಗಳು ಈ ಯೋಜನೆಗೆ ಅರ್ಹರಾಗಿರುತ್ತಾರೆ.

ಪ್ರಮುಖ ಲಕ್ಷಣಗಳು

• ದುಡಿಯುವ ಬಂಡವಾಳ ಸಾಲ: ಅರ್ಹ ವ್ಯಾಪಾರಿಗಳಿಗೆ ₹15,000, ₹25,000 ಮತ್ತು ₹50,000 ಗಳ ಅಡಮಾನ ರಹಿತ ಸಾಲ ಲಭ್ಯವಿರುತ್ತದೆ.
• UPI-ಸಂಯೋಜಿತ ರೂಪೇ ಕ್ರೆಡಿಟ್ ಕಾರ್ಡ್‌ಗಳು: ಎರಡನೇ ಹಂತದ ಸಾಲವನ್ನು ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿ ಮರುಪಾವತಿಸುವ ವ್ಯಾಪಾರಿಗಳು ₹30,000 ದವರೆಗೆ ಮಿತಿಯಿರುವ UPI ಸಂಯೋಜಿತ ರೂಪೇ (RuPay) ಕ್ರೆಡಿಟ್ ಕಾರ್ಡ್‌ಗಳನ್ನು ಪಡೆಯಲು ಅರ್ಹರಾಗಿರುತ್ತಾರೆ.

ಸ್ವನಿಧಿಯಿಂದ ಸಮೃದ್ಧಿ (SSS):

• ಇದು ಬೀದಿ ಬದಿ ವ್ಯಾಪಾರಿಗಳು ಮತ್ತು ಅವರ ಕುಟುಂಬಗಳಿಗೆ ಸುರಕ್ಷತೆ ಮತ್ತು ಆರೋಗ್ಯವನ್ನು ಒದಗಿಸಲು ಎಂಟು ಕಲ್ಯಾಣ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕಿಸುವ ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರದ ವಿಶೇಷ ಯೋಜನೆಯಾಗಿದೆ.
• ಮುಖ್ಯ ಉದ್ದೇಶ: ಇದು ಪಿಎಂ ಸ್ವನಿಧಿ ಯೋಜನೆಯಡಿ ಸಾಲ ಪಡೆದ ವ್ಯಾಪಾರಿಗಳಿಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಆರ್ಥಿಕ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ನೆರವು ನೀಡುತ್ತದೆ.
• ಕಾರ್ಯಕರ್ತರು ವ್ಯಾಪಾರಿಗಳ ಮನೆಗಳಿಗೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಿ, ಅವರ ಕುಟುಂಬಗಳ ಅಗತ್ಯಗಳನ್ನು ಖುದ್ದಾಗಿ ಪರಿಶೀಲಿಸುತ್ತಾರೆ.
• ಇದು ಯಾವುದೇ ಸಂಕೀರ್ಣವಾದ ಕಾಗದಪತ್ರಗಳ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಿಲ್ಲದೆ ಫಲಾನುಭವಿಗಳನ್ನು ವಿವಿಧ ಸರ್ಕಾರಿ ಸೌಲಭ್ಯಗಳಿಗೆ ನೇರವಾಗಿ ಸಂಪರ್ಕಿಸುತ್ತದೆ.

ಇದು ಒಳಗೊಂಡಿರುವ 8 ಪ್ರಮುಖ ಸೌಲಭ್ಯಗಳು

• ಜೀವ ವಿಮೆಗಾಗಿ ಪಿಎಂ ಜೀವನ ಜ್ಯೋತಿ ಬಿಮಾ ಯೋಜನೆಯನ್ನು ಸೇರಿಸಲಾಗಿದೆ.
• ಅಪಘಾತ ವಿಮೆಗಾಗಿ ಪಿಎಂ ಸುರಕ್ಷಾ ಬಿಮಾ ಯೋಜನೆಯನ್ನು ಒದಗಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.
• ಉಚಿತ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಖಾತೆಗಳನ್ನು ತೆರೆಯಲು ಪಿಎಂ ಜನ್ ಧನ್ ಯೋಜನೆಗೆ ಸಂಪರ್ಕಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.
• ದೇಶದಾದ್ಯಂತ ಎಲ್ಲಿಯಾದರೂ ಆಹಾರ ಪಡಿತರ ಪಡೆಯಲು ಒಂದು ದೇಶ ಒಂದು ಪಡಿತರ ಚೀಟಿ ಯೋಜನೆಗೆ ಜೋಡಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.
• ವೃದ್ಧಾಪ್ಯ ವೇತನವನ್ನು ಖಚಿತಪಡಿಸಲು ಪಿಎಂ ಶ್ರಮ ಯೋಗಿ ಮಾನ್ ಧನ್ ಯೋಜನೆಯನ್ನು ಅಳವಡಿಸಲಾಗಿದೆ.
• ಹೆರಿಗೆಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಸುರಕ್ಷತೆ ಮತ್ತು ನಗದು ನೆರವು ನೀಡಲು ಜನನಿ ಸುರಕ್ಷಾ ಯೋಜನೆಯನ್ನು ಸೇರಿಸಲಾಗಿದೆ.
• ತಾಯಿ ಮತ್ತು ಮಗುವಿನ ಆರೋಗ್ಯ ಬೆಂಬಲಕ್ಕಾಗಿ ಪಿಎಂ ಮಾತೃ ವಂದನಾ ಯೋಜನೆಯನ್ನು ಒದಗಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.
• ನಿರ್ಮಾಣ ಕಾರ್ಮಿಕರಿಗೆ ಅಗತ್ಯ ನೆರವು ನೀಡಲು ಕಟ್ಟಡ ಮತ್ತು ಇತರೆ ನಿರ್ಮಾಣ ಕಾರ್ಮಿಕರ (BoCW) ನೋಂದಣಿಗೆ ಅವಕಾಶ ಕಲ್ಪಿಸಲಾಗಿದೆ.

ಶಾಂಗ್ರಿ-ಲಾ ಸಂವಾದ (Shangri-La Dialogue)

ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ

ಇದೀಗ ಸುದ್ದಿಯಲ್ಲಿ:

• ಸಿಂಗಾಪುರದಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಶಾಂಗ್ರಿ-ಲಾ ಸಂವಾದದಲ್ಲಿ (Shangri-La Dialogue) ದೃಢಪಡಿಸಿದಂತೆ, ವಿಯೆಟ್ನಾಂ ದೇಶಕ್ಕೆ ಬ್ರಹ್ಮೋಸ್ ಸೂಪರ್‌ಸಾನಿಕ್ ಕ್ರೂಸ್ ಕ್ಷಿಪಣಿಗಳನ್ನು ಪೂರೈಸಲು ಭಾರತವು ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ಒಪ್ಪಂದಕ್ಕೆ ಸಹಿ ಹಾಕಿದೆ.

ಶಾಂಗ್ರಿ-ಲಾ ಸಂವಾದದ ಬಗ್ಗೆ

• ಸ್ಥಾಪನೆ: ಈ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತ ವೇದಿಕೆಯನ್ನು 2002 ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು.
• ಇದನ್ನು ಏಷ್ಯಾ ಭದ್ರತಾ ಶೃಂಗಸಭೆ (Asia Security Summit) ಎಂದೂ ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.
• ಇದು ಏಷ್ಯಾ ಖಂಡದ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಮುಖ ರಕ್ಷಣೆ ಮತ್ತು ಭದ್ರತಾ ವೇದಿಕೆಯಾಗಿದೆ.
• ಇದು ಸಿಂಗಾಪುರದ ಶಾಂಗ್ರಿ-ಲಾ ಹೋಟೆಲ್‌ನಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ ವಾರ್ಷಿಕವಾಗಿ ಜರುಗುತ್ತದೆ.
• ಆಯೋಜಕರು: ಸಿಂಗಾಪುರದ ರಕ್ಷಣಾ ಸಚಿವಾಲಯದ ಬೆಂಬಲದೊಂದಿಗೆ ಲಂಡನ್‌ನ ಇಂಟರ್ನ್ಯಾಷನಲ್ ಇನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಫಾರ್ ಸ್ಟ್ರಾಟೆಜಿಕ್ ಸ್ಟಡೀಸ್ (IISS) ಸಂಸ್ಥೆಯು ಇದನ್ನು ಆಯೋಜಿಸುತ್ತದೆ.
• ಕಾರ್ಯವ್ಯಾಪ್ತಿ: ಈ ಸಂವಾದವು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಭದ್ರತಾ ಸಮಸ್ಯೆಗಳು (ಉದಾಹರಣೆಗೆ: ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ವಿವಾದಗಳು, ಮಿಲಿಟರಿ ಸಹಕಾರ) ಮತ್ತು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಲ್ಲದ ಸವಾಲುಗಳ (ಉದಾಹರಣೆಗೆ: ಭಯೋತ್ಪಾದನೆ, ಸೈಬರ್ ಭದ್ರತೆ, ಹವಾಮಾನ ಬದಲಾವಣೆ) ಎರಡರ ಮೇಲೂ ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಗಮನಹರಿಸುತ್ತದೆ.
• ಗಮನಿಸಿ: ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಆಯೋಜಿಸಲಾಗುವ ರೈಸಿನಾ ಸಂವಾದ (Raisina Dialogue) ವೇದಿಕೆಯನ್ನು ಇದೇ  ಶಾಂಗ್ರಿ-ಲಾ ಸಂವಾದದ ಮಾದರಿಯಲ್ಲಿ ಆರಂಭಿಸಲಾಗಿದೆ.

ಬ್ರಹ್ಮೋಸ್ ಕ್ಷಿಪಣಿಯ ಬಗ್ಗೆ

• ಪ್ರಕಾರ: ಇದು ಎರಡು-ಹಂತದ ಸೂಪರ್‌ಸಾನಿಕ್ ಕ್ರೂಸ್ ಕ್ಷಿಪಣಿಯಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಪ್ರಪಂಚದ ಅತಿ ವೇಗದ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯ ಕ್ರೂಸ್ ಕ್ಷಿಪಣಿ ಎಂಬ ಹೆಗ್ಗಳಿಕೆಗೆ ಪಾತ್ರವಾಗಿದೆ.
• ಜಂಟಿ ಉದ್ಯಮ: ಇದು ಭಾರತದ ರಕ್ಷಣಾ ಸಂಶೋಧನೆ ಮತ್ತು ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಸಂಸ್ಥೆ (DRDO) ಹಾಗೂ ರಷ್ಯಾದ NPOM ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ಜಂಟಿ ಯೋಜನೆಯಾಗಿದೆ.
• ಭಾರತದ ಬ್ರಹ್ಮಪುತ್ರ ನದಿ ಮತ್ತು ರಷ್ಯಾದ ಮಾಸ್ಕ್ವಾ ನದಿಗಳ ಹೆಸರನ್ನು ಸೇರಿಸಿ ಈ ಕ್ಷಿಪಣಿಗೆ ನಾಮಕರಣ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.
• ವೇಗ: ಇದು ಮ್ಯಾಕ್ (Mach) 2.8 ರಿಂದ 3.0 ರಷ್ಟು ವೇಗವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, ಅಂದರೆ ಇದು ಶಬ್ದದ ವೇಗಕ್ಕಿಂತ ಸುಮಾರು ಮೂರು ಪಟ್ಟು ಹೆಚ್ಚು ವೇಗವಾಗಿ ಚಲಿಸುತ್ತದೆ.
• ತತ್ವ: ಇದು ಉಡಾವಣೆಯ ನಂತರ ಯಾವುದೇ ಬಾಹ್ಯ ನಿಯಂತ್ರಣದ ಅಗತ್ಯವಿಲ್ಲದ “ಉಡಾಯಿಸಿ ಮತ್ತು ಮರೆತುಬಿಡಿ” (Fire and Forget) ತತ್ವದ ಮೇಲೆ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ.
• ಉಡಾವಣಾ ನೆಲೆಗಳು: ಇದು ಬಹು-ಉಡಾವಣಾ ನೆಲೆಗಳ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಭೂಮಿ, ವಾಯು, ಸಮುದ್ರ ಮತ್ತು ಜಲಾಂತರ್ಗಾಮಿ ನೌಕೆಗಳಿಂದ ಇದನ್ನು ಸುಲಭವಾಗಿ ಉಡಾವಣೆ ಮಾಡಬಹುದಾಗಿದೆ.
• ಸಿಡಿತಲೆ (Warhead): ಇದು 200 ರಿಂದ 300 ಕೆ.ಜಿ ತೂಕದ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಸಿಡಿತಲೆಯನ್ನು ಹೊತ್ತೊಯ್ಯುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಹೊಂದಿದೆ ಮತ್ತು ಇದು ಸಾಮಾನ್ಯ ಯುದ್ಧದ ಆಯುಧವಾಗಿದೆ ಹೊರತು ಪರಮಾಣು ಆಯುಧವಲ್ಲ.
• ಕಾರ್ಯಾಚರಣಾ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯ ವಿಕಾಸ ಮತ್ತು MTCR:
  • ಮೂಲ ವ್ಯಾಪ್ತಿ (290 km): ರಷ್ಯಾವು ಕ್ಷಿಪಣಿ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ನಿಯಂತ್ರಣ ಆಡಳಿತದ (MTCR) ನಿಯಮಗಳಿಗೆ ಬದ್ಧವಾಗಿರುವ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ, ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಇದರ ಕಾರ್ಯಾಚರಣಾ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯನ್ನು ಕಟ್ಟುನಿಟ್ಟಾಗಿ ನಿರ್ಬಂಧಿಸಲಾಗಿತ್ತು.
• ವಿಸ್ತರಿತ ವ್ಯಾಪ್ತಿ (400–450 km+): ಭಾರತವು 2016 ರಲ್ಲಿ MTCR ಗುಂಪಿಗೆ ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ಸೇರಿದ ನಂತರ ಈ ಮಿತಿಗಳನ್ನು ಹಿಂಪಡೆಯಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಕ್ಷಿಪಣಿಯ ಕಾರ್ಯಾಚರಣಾ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯನ್ನು ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿ ಮೇಲ್ದರ್ಜೆಗೇರಿಸಲಾಯಿತು.

ಅಲ್ಬಿನೋ ಹಾಗ್ ಜಿಂಕೆ

ಪರಿಸರ

ಇದೀಗ ಸುದ್ದಿಯಲ್ಲಿ:

• ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಅಸ್ಸಾಂನ ಕಾಜಿರಂಗ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನದಲ್ಲಿ ಅಪರೂಪದ ಅಲ್ಬಿನೋ ಹಾಗ್ ಜಿಂಕೆಯು ಅಲೆದಾಡುತ್ತಿರುವುದು ಕಂಡುಬಂದಿದೆ.

ಅಲ್ಬಿನೋ ಹಾಗ್ ಜಿಂಕೆಯ ಬಗ್ಗೆ: 

• ಅಲ್ಬಿನೋ ಹಾಗ್ ಜಿಂಕೆಯು ಭಾರತೀಯ ಉಪಖಂಡ ಮತ್ತು ಇಂಡೋ-ಗಂಗಾ ಬಯಲಿಗೆ ಸ್ಥಳೀಯವಾಗಿರುವ ಸಣ್ಣ ಜಿಂಕೆ ಪ್ರಭೇದವಾಗಿದೆ.
• ಇದು ಬಿಳಿ ತುಪ್ಪಳ, ಗುಲಾಬಿ ಕಣ್ಣುಗಳು ಮತ್ತು ತಿಳಿಬಣ್ಣದ ಗೊರಸುಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ ಬಾಹ್ಯ ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ.
• ಅಲ್ಬಿನಿಸಂ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಅಪರೂಪದ ಆನುವಂಶಿಕ ರೂಪಾಂತರದಿಂದಾಗಿ, ಈ ಪ್ರಾಣಿಯು ದೇಹದ ಬಣ್ಣಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗುವ ಮೆಲನಿನ್ ಎಂಬ ವರ್ಣದ್ರವ್ಯವನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಹೊಂದಿರುವುದಿಲ್ಲ.
• ಈ ಪ್ರಾಣಿಗಳಿಗೆ ಪರಿಸರದೊಂದಿಗೆ ಬೆರೆಯುವ (camouflage) ಸಾಮರ್ಥ್ಯವಿಲ್ಲದಿರುವುದು, ಪರಭಕ್ಷಕಗಳಿಗೆ ಸುಲಭವಾಗಿ ಗೋಚರಿಸುವುದು ಮತ್ತು ಸೂರ್ಯನ ಬೆಳಕಿಗೆ ಸೂಕ್ಷ್ಮವಾಗಿರುವುದು ಇತ್ಯಾದಿ ಸವಾಲುಗಳನ್ನು ಎದುರಿಸುವುದರಿಂದ, ಅಲ್ಬಿನಿಸಂ ಪ್ರಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ಇವುಗಳ ಬದುಕುಳಿಯುವಿಕೆಯನ್ನು ಕಷ್ಟಕರವಾಗಿಸುತ್ತದೆ.
• ಹಾಗ್ ಜಿಂಕೆಗಳಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೆ, ಕಾಡೆಮ್ಮೆ, ಭಾರತೀಯ ನಾಗರಹಾವು ಮತ್ತು ರಿಸಸ್ ಮಕಾಕ್‌ನಂತಹ ಪ್ರೈಮೇಟ್ (ಸಸ್ತನಿ ವರ್ಗದ ಪ್ರಾಣಿ) ವರ್ಗದ ಜೀವಿಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಂತೆ ವಿವಿಧ ಅಲ್ಬಿನೋ ಪ್ರಭೇದಗಳಿಗೆ ಭಾರತವು ನೆಲೆಯಾಗಿದೆ. 
• ಒಡಿಶಾದ ಭಿತರ್ಕನಿಕಾ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನವು ಅಪರೂಪದ ಅಲ್ಬಿನೋ ಉಪ್ಪುನೀರಿನ ಮೊಸಳೆಗಳಿಗೆ ನೆಲೆಯಾಗಿದೆ.

ಬಬೆಸಿಯಾ ಸೋಂಕು

ಪರಿಸರ

ಇದೀಗ ಸುದ್ದಿಯಲ್ಲಿ:

• ಶಂಕಿತ ಬಬೆಸಿಯಾ ಸೋಂಕಿನಿಂದಾಗಿ ಗುಜರಾತ್‌ನಲ್ಲಿ ಎಂಟು ಸಿಂಹದ ಮರಿಗಳು ಸಾವನ್ನಪ್ಪಿದ್ದು, ಏಷ್ಯಾಟಿಕ್ ಸಿಂಹಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯ ಆರೋಗ್ಯದ ಬಗ್ಗೆ ಕಳವಳವನ್ನು ಹುಟ್ಟುಹಾಕಿದೆ.

ಬಬೆಸಿಯಾ ಸೋಂಕಿನ ಬಗ್ಗೆ: 

• ಬಬೆಸಿಯಾ ಉಣ್ಣೆಗಳ ಮೂಲಕ ಹರಡುವ ಪರಾವಲಂಬಿ ರೋಗವಾಗಿದ್ದು, ಸೋಂಕಿತ ಪ್ರಾಣಿಗಳಲ್ಲಿ ದೌರ್ಬಲ್ಯ, ಜ್ವರ, ಕೆಮ್ಮು ಮತ್ತು ಮೂಗಿನ ಸ್ರವಿಸುವಿಕೆಗೆ ಕಾರಣವಾಗಬಹುದು.
• ಇದು ಪ್ರಾಣಿಜನ್ಯ (ಝೂನೋಟಿಕ್) ಕಾಯಿಲೆಯಾಗಿದೆ, ಅಂದರೆ ಇದು ಪ್ರಾಣಿಗಳಿಂದ ಮನುಷ್ಯರಿಗೆ ಹರಡುತ್ತದೆ.
• ಸೌಮ್ಯ ಹಾಗೂ ಸಾಧಾರಣ ಸ್ವರೂಪದ ಪ್ರಕರಣಗಳಿಗೆ ಚಿಕಿತ್ಸೆ ನೀಡಲು ಅಟೊವಾಕ್ವೋನ್ ಜೊತೆಗೆ ಅಜಿತ್ರೊಮೈಸಿನ್ ಅನ್ನು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಇದನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ 7 ರಿಂದ 10 ದಿನಗಳವರೆಗೆ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಏಷ್ಯಾಟಿಕ್ ಸಿಂಹದ ಬಗ್ಗೆ (Panthera leo persica)

• ಇದು ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವ ಐದು ಬೃಹತ್ ಮಾರ್ಜಾಲ ಪ್ರಭೇದಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ.
• ಭೌತಿಕ ಲಕ್ಷಣಗಳು: ಏಷ್ಯಾಟಿಕ್ ಸಿಂಹಗಳು ಆಫ್ರಿಕನ್ ಸಿಂಹಗಳಿಗಿಂತ ಸ್ವಲ್ಪ ಚಿಕ್ಕದಾಗಿರುತ್ತವೆ.
• ಗಂಡು ಸಿಂಹಗಳು ಕತ್ತಿನ ಸುತ್ತ ಕಡಿಮೆ ಕೂದಲನ್ನು (ಕೇಸರವನ್ನು) ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ, ಇದರಿಂದಾಗಿ ಅವುಗಳ ಕಿವಿಗಳು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಗೋಚರಿಸುತ್ತವೆ.
• ಹೊಟ್ಟೆಯ ಉದ್ದಕ್ಕೂ ಚರ್ಮದ ಪ್ರಮುಖ ಉದ್ದುದ್ದವಾದ ಮಡಿಕೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ(ಇದು ಆಫ್ರಿಕನ್ ಸಿಂಹಗಳಿಂದ ಒಂದು ವಿಶಿಷ್ಟ ಲಕ್ಷಣವಾಗಿದೆ).
• ಹಂಚಿಕೆ : ಭಾರತದಲ್ಲಿ, ಗುಜರಾತ್ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಗಿರ್ ಅರಣ್ಯದ ಒಳಗೆ ಮತ್ತು ಸುತ್ತಮುತ್ತ ಇದು ಕೇಂದ್ರೀಕೃತವಾಗಿದೆ; ಮುಖ್ಯವಾಗಿ:
  1. ಗಿರ್ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನ ಮತ್ತು ವನ್ಯಜೀವಿ ಅಭಯಾರಣ್ಯ
  2. ಪಾನಿಯಾ ವನ್ಯಜೀವಿ ಅಭಯಾರಣ್ಯ
  3. ಮಿತ್ಯಾಲ ವನ್ಯಜೀವಿ ಅಭಯಾರಣ್ಯ
  4. ಬರ್ಡಾ ವನ್ಯಜೀವಿ ಅಭಯಾರಣ್ಯ

ಸಂರಕ್ಷಣಾ ಸ್ಥಿತಿ:

• IUCN ಕೆಂಪು ಪಟ್ಟಿ ಸ್ಥಿತಿ: ಅಳಿವಿನಂಚಿನಲ್ಲಿರುವ (EN).
• ಸೈಟ್ಸ್ (CITES): ಅನುಬಂಧ I
• ವನ್ಯಜೀವಿ ಸಂರಕ್ಷಣಾ ಕಾಯ್ದೆ, 1972: ಅನುಸೂಚಿ I

INS ಸುದರ್ಶಿನಿ ಮತ್ತು ಲೋಕಾಯನ್ 26 ಸಾಹಸಯಾನ

ರಕ್ಷಣೆ

ಇದೀಗ ಸುದ್ದಿಯಲ್ಲಿ: 

• ಲೋಕಾಯನ್ 26 ಸಾಹಸಯಾನದ ಭಾಗವಾಗಿ INS ಸುದರ್ಶಿನಿ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಟ್ರಾನ್ಸ್- ಅಟ್ಲಾಂಟಿಕ್ (trans-Atlantic) ಮಾರ್ಗವನ್ನು ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿ ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿದ ನಂತರ ಆಂಟಿಗುವಾ ಮತ್ತು ಬಾರ್ಬುಡಾ ತಲುಪಿದೆ.

INS ಸುದರ್ಶಿನಿ ಬಗ್ಗೆ: 

• INS  ಸುದರ್ಶಿನಿ ಎಂಬುದು ಭಾರತೀಯ ನೌಕಾಪಡೆಯ ಒಂದು ತರಬೇತಿ ನೌಕೆಯಾಗಿದ್ದು, ನೌಕಾ ಸಿಬ್ಬಂದಿಗೆ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ನೌಕಾಯಾನ ಮತ್ತು ಸಮುದ್ರಯಾನ ಕೌಶಲ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ತರಬೇತಿ ನೀಡಲು ಇದನ್ನು ವಿಶೇಷವಾಗಿ ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಲಾಗಿದೆ.
• ಈ ಹಡಗನ್ನು ಗೋವಾ ಶಿಪ್‌ಯಾರ್ಡ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್ ನಿರ್ಮಿಸಿದೆ ಮತ್ತು 2012ರಲ್ಲಿ ಭಾರತೀಯ ನೌಕಾಪಡೆಗೆ ಸೇರ್ಪಡೆಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು.

‘ಲೋಕಾಯನ್ 26 ಸಾಹಸಯಾನ’ದ ಬಗ್ಗೆ: 

• ಲೋಕಾಯನ್ 26 ಸಾಹಸಯಾನ ಎನ್ನುವುದು ಭಾರತೀಯ ನೌಕಾಪಡೆಯ ನೌಕಾಯಾನ ತರಬೇತಿ ಹಡಗು, INS ಸುದರ್ಶಿನಿ ಕೈಗೊಂಡಿರುವ 10 ತಿಂಗಳ ಮತ್ತು 22,000 ನಾಟಿಕಲ್ ಮೈಲಿಗಳ ಮಹತ್ವದ ಸಾಗರೋತ್ತರ ಪಯಣವಾಗಿದೆ.
• ಕಡಲ ರಾಜತಾಂತ್ರಿಕತೆಯನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸುವುದು, ಸ್ನೇಹಪರ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಬಲಪಡಿಸುವುದು ಮತ್ತು ನೌಕಾ ಸಿಬ್ಬಂದಿಗಳಲ್ಲಿ ವೃತ್ತಿಪರ ನೌಕಾಯಾನ ಕೌಶಲ್ಯಗಳನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುವುದು ಈ ಸಾಹಸಯಾನದ ಉದ್ದೇಶವಾಗಿದೆ.
• ಈ ಪ್ರಯಾಣವು INS ಸುದರ್ಶಿನಿಯ ಮೊದಲ ಅಟ್ಲಾಂಟಿಕ್ ಕ್ರಾಸಿಂಗ್ ಆಗಿದ್ದರೆ, ಇದಕ್ಕೂ ಮುನ್ನ 2007ರಲ್ಲಿ INS ತರಂಗಿಣಿ ಇಂತಹ ಕ್ರಾಸಿಂಗ್ ಅನ್ನು ಕೈಗೊಂಡಿತ್ತು.

ಆಂಟಿಗುವಾ ಮತ್ತು ಬಾರ್ಬುಡಾ ಬಗ್ಗೆ: 

• ಇದು ಕೆರಿಬಿಯನ್ ಸಮುದ್ರದಲ್ಲಿರುವ ಅವಳಿ-ದ್ವೀಪ ದೇಶವಾಗಿದ್ದು, ಆಂಟಿಗುವಾ ಮತ್ತು ಬಾರ್ಬುಡಾ ಎಂಬ ಎರಡು ಪ್ರಮುಖ ಜನವಸತಿ ದ್ವೀಪಗಳೊಂದಿಗೆ ಕೆಲವು ಸಣ್ಣ, ನೆರೆಯ ದ್ವೀಪಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದೆ.
• ಈ ದ್ವೀಪಗಳು 1981ರಲ್ಲಿ ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‌ಡಮ್‌ನಿಂದ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯವನ್ನು ಪಡೆದವು.
• ಆಂಟಿಗುವಾ: ದೊಡ್ಡ ದ್ವೀಪವಾಗಿರುವ ಇದು ಆರ್ಥಿಕ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದ್ದು, ರಾಜಧಾನಿ ಸೇಂಟ್ ಜಾನ್ಸ್ ಅನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.
• ಬಾರ್ಬುಡಾ: ಆಂಟಿಗುವಾದಿಂದ ಸುಮಾರು 25 ಮೈಲುಗಳಷ್ಟು ಉತ್ತರಕ್ಕೆ ನೆಲೆಗೊಂಡಿರುವ ಈ ದ್ವೀಪವು ಹೆಚ್ಚು ಸಮತಟ್ಟಾಗಿದೆ, ಕಡಿಮೆ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೊಂಡಿದೆ ಮತ್ತು ತನ್ನ ಪ್ರಾಚೀನ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಸೌಂದರ್ಯ ಹಾಗೂ ಪಕ್ಷಿಧಾಮಗಳಿಗೆ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದೆ.

ಕಲೈ-II ಜಲವಿದ್ಯುತ್ ಯೋಜನೆ

ಪರಿಸರ

ಇದೀಗ ಸುದ್ದಿಯಲ್ಲಿ: 

• ಕೇಂದ್ರ ಪರಿಸರ ಸಚಿವಾಲಯದ ಅರಣ್ಯ ಸಲಹಾ ಸಮಿತಿಯು (FAC) ಕಲೈ-II ಜಲವಿದ್ಯುತ್ ಯೋಜನೆಗೆ ತಾತ್ವಿಕವಾಗಿ ಅರಣ್ಯ ಅನುಮೋದನೆಯನ್ನು ನೀಡಿದ್ದು, ಇದು ಬಿಳಿ-ಹೊಟ್ಟೆಯ ಬಕಪಕ್ಷಿ (White-Bellied Heron) ಪ್ರಭೇದದ ಮೇಲೆ ಉಂಟುಮಾಡಬಹುದಾದ ಸಂಭಾವ್ಯ ಪರಿಣಾಮದ ಬಗ್ಗೆ ಕಳವಳವನ್ನು ಹುಟ್ಟುಹಾಕಿದೆ.

‘ಕಲೈ-II ಜಲವಿದ್ಯುತ್ ಯೋಜನೆ’ಯ ಬಗ್ಗೆ

• ಈ ಯೋಜನೆಯು THDC ಇಂಡಿಯಾ ಲಿಮಿಟೆಡ್ ಪ್ರಸ್ತಾಪಿಸಿರುವ 1,200 ಮೆಗಾವ್ಯಾಟ್ ಸಾಮರ್ಥ್ಯದ ನದಿಯ ಹರಿವಿನ ಜಲವಿದ್ಯುತ್ ಯೋಜನೆಯಾಗಿದೆ.

• ಇದು ಭಾರತ-ಚೀನಾ ಗಡಿಯ ಬಳಿ ಅರುಣಾಚಲ ಪ್ರದೇಶದ ಅಂಜಾವ್ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಂಡಿದೆ.

• ಈ ಯೋಜನೆಯು 128.5 ಮೀಟರ್ ಕಾಂಕ್ರೀಟ್ ಗುರುತ್ವಾಕರ್ಷಣೆಯ ಅಣೆಕಟ್ಟು ಮತ್ತು ಭೂಗತ ವಿದ್ಯುತ್ ಕೇಂದ್ರದ ನಿರ್ಮಾಣವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ.

• ಕಳವಳಗಳು: 638 ಹೆಕ್ಟೇರ್ ಅರಣ್ಯ ಪ್ರದೇಶದ ಮುಳುಗಡೆ ಸೇರಿದಂತೆ ಸುಮಾರು 869 ಹೆಕ್ಟೇರ್ ಅರಣ್ಯ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಬೇರೆ ಉದ್ದೇಶಗಳಿಗೆ ಬಳಸಲಾಗುವುದು.

• ಅರುಣಾಚಲ ಪ್ರದೇಶವು ತನ್ನ ಭೌಗೋಳಿಕ ಪ್ರದೇಶದ ಮೂರನೇ ಎರಡರಷ್ಟು ಭಾಗವನ್ನು ಅರಣ್ಯಗಳ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಹೊಂದಿರುವುದರಿಂದ, ಮಧ್ಯಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಪರಿಹಾರ ಅರಣ್ಯೀಕರಣವನ್ನು ಕೈಗೊಳ್ಳಲಾಗುವುದು.

ಬಿಳಿ-ಹೊಟ್ಟೆಯ ಬಕಪಕ್ಷಿ (White-Bellied Heron)

• ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಹೆಸರು: ಅರ್ಡಿಯಾ ಇನ್ಸಿಗ್ನಿಸ್ (Ardea insignis).

• ಮಹತ್ವ: ಈ ಪ್ರಭೇದವು ಆರೋಗ್ಯಕರ ನದಿಪಾತ್ರದ ಪರಿಸರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳ ಸೂಚಕವಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ.

• IUCN ಸ್ಥಿತಿ: ತೀವ್ರವಾಗಿ ಅಳಿವಿನಂಚಿನಲ್ಲಿರುವ (CR).

• ಇದರ ಜಾಗತಿಕ ಭೌಗೋಳಿಕ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಭೂತಾನ್, ಭಾರತ ಮತ್ತು ಮ್ಯಾನ್ಮಾರ್‌ಗೆ ಸೀಮಿತವಾಗಿದೆ.

• ಭಾರತದಲ್ಲಿ, ಇದು ಪ್ರಾಥಮಿಕವಾಗಿ ಅರುಣಾಚಲ ಪ್ರದೇಶ ಮತ್ತು ಅಸ್ಸಾಂನ ಕೆಲವು ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ.

• ಕಳವಳಗಳು: ಅರಣ್ಯ ಮತ್ತು ನದಿ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಮುಳುಗಡೆಯು ಈ ಪಕ್ಷಿಯ ಗೂಡುಕಟ್ಟುವ, ಆಹಾರಕ್ಕಾಗಿ ಬಳಸುವ ಮತ್ತು ಸಂತಾನೋತ್ಪತ್ತಿಯ ಆವಾಸಸ್ಥಾನಗಳನ್ನು ನಾಶಪಡಿಸಬಹುದು.

ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕುಟುಂಬ ಆರೋಗ್ಯ ಸಮೀಕ್ಷೆ (NFHS)-6

ವರದಿ ಮತ್ತು ಸೂಚ್ಯಂಕ

ಇದೀಗ ಸುದ್ದಿಯಲ್ಲಿ:

• ಆರೋಗ್ಯ ಮತ್ತು ಕುಟುಂಬ ಕಲ್ಯಾಣ ಸಚಿವಾಲಯವು 2023-24ರ ಅವಧಿಗೆ 6ನೇ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕುಟುಂಬ ಆರೋಗ್ಯ ಸಮೀಕ್ಷೆಯನ್ನು (NFHS-6) ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿದೆ.

ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕುಟುಂಬ ಆರೋಗ್ಯ ಸಮೀಕ್ಷೆಯ ಬಗ್ಗೆ: 

• ನೋಡಲ್ ಸಂಸ್ಥೆ: ಮುಂಬೈನಲ್ಲಿರುವ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಜನಸಂಖ್ಯಾ ವಿಜ್ಞಾನ ಸಂಸ್ಥೆ (International Institute for Population Sciences – IIPS) ಈ ಸಮೀಕ್ಷೆಯ ಅಧಿಕೃತ ನೋಡಲ್ ಸಂಸ್ಥೆಯಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ.
• ಉದ್ದೇಶ: ಸುಸ್ಥಿರ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಗುರಿಗಳ (SDGs) ಕಡೆಗೆ ಭಾರತದ ಪ್ರಗತಿಯನ್ನು ಮೌಲ್ಯಮಾಪನ ಮಾಡುವುದು.
• ವ್ಯಾಪ್ತಿ: ಮಣಿಪುರವನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ, 715 ಜಿಲ್ಲೆಗಳಾದ್ಯಂತ 6.79 ಲಕ್ಷ ಕುಟುಂಬಗಳನ್ನು ಸಮೀಕ್ಷೆ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.
• ಧನಸಹಾಯ: ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರದಿಂದ 100% ದೇಶೀಯ ಧನಸಹಾಯವನ್ನು ಒದಗಿಸಲಾಗಿದೆ (ಯಾವುದೇ ಬಾಹ್ಯ ನೆರವಿಲ್ಲ).
• ಪ್ರಮುಖ ಹೊರಗಿಡುವಿಕೆಗಳು: ಹಿಂದಿನ ಸೂಚಕಗಳಾದ ರಕ್ತಹೀನತೆ (anaemia), ಅಂಗವೈಕಲ್ಯ ಮತ್ತು ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ತಪಾಸಣೆಗಳನ್ನು (cancer screenings) ಕೈಬಿಡಲಾಗಿದೆ.

NFHS-5 vs NFHS-6

• ಒಟ್ಟು ಫಲವತ್ತತೆ ದರ (TFR): 2.0 ದರದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿರವಾಗಿದೆ (2.1 ಬದಲಿ ಮಟ್ಟಕ್ಕಿಂತ ಕಡಿಮೆ).
• ಸಾಂಸ್ಥಿಕ ಹೆರಿಗೆಗಳು: ಶೇ. 88.6 ರಿಂದ ಶೇ. 90.6 ಕ್ಕೆ ಏರಿದೆ.
• ಸಂಪೂರ್ಣ ಲಸಿಕಾ ವ್ಯಾಪ್ತಿ: 83.8% ರಿಂದ  87.1% ಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚಾಗಿದೆ.
• ಮಕ್ಕಳ ಕುಂಠಿತ ಬೆಳವಣಿಗೆ (Child Stunting – 5 ವರ್ಷಕ್ಕಿಂತ ಕಡಿಮೆ): 35.5% ರಿಂದ 29.3% ಕ್ಕೆ ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿ ಇಳಿದಿದೆ.
• ಆರೋಗ್ಯ ವಿಮಾ ರಕ್ಷಣೆ: ಆಯುಷ್ಮಾನ್ ಭಾರತ್ ಪ್ರಭಾವದಿಂದ ಇದು 41.0% ರಿಂದ 60.2% ಕ್ಕೆ ಜಿಗಿದಿದೆ.
• ಮಹಿಳೆಯರಿಂದ ಇಂಟರ್ನೆಟ್ ಬಳಕೆ: 33.3% ರಿಂದ 64.3% ಕ್ಕೆ ಏರಿಕೆಯಾಗಿದೆ.

ಪ್ರಮುಖ ಸವಾಲುಗಳು:

• ಜೀವನಶೈಲಿ ರೋಗಗಳ ಹೆಚ್ಚಳ: ಮಧುಮೇಹವು ಪುರುಷರಿಗೆ 20.9% ಮತ್ತು ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ 17.8% ರಷ್ಟು ಏರಿಕೆಯಾಗಿದೆ.
• ಬೊಜ್ಜಿನ ದುಪ್ಪಟ್ಟು ಹೊರೆ: ಅಧಿಕ ತೂಕ ಹೊಂದಿರುವ ಮಹಿಳೆಯರ ಪ್ರಮಾಣವು ಜಾಗತಿಕವಾಗಿ 30.7% ತಲುಪಿದೆ (ನಗರ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ 42.8%).
• ಹೆಚ್ಚಿನ ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸಾ ಹೆರಿಗೆಗಳು: ಅನಗತ್ಯ ಸಿಸೇರಿಯನ್ ಹೆರಿಗೆಗಳು ವಿಶ್ವ ಆರೋಗ್ಯ ಸಂಸ್ಥೆಯ (WHO) ಸುರಕ್ಷತಾ ಮಿತಿಗಳನ್ನು ಮೀರಿ ಮುಂದುವರಿಯುತ್ತಿವೆ.
• ದತ್ತಾಂಶಗಳಲ್ಲಿ ಅಂತರಗಳು: ರಕ್ತಹೀನತೆಯ ಮಾನದಂಡಗಳನ್ನು ಕೈಬಿಟ್ಟಿರುವುದು ದೀರ್ಘಕಾಲೀನ ನೀತಿ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆಯನ್ನು ಕಷ್ಟಕರವಾಗಿಸುತ್ತದೆ.

ಭಾರತದ GDP ಮೂಲ ವರ್ಷದ ಪರಿಷ್ಕರಣೆ

ಆರ್ಥಿಕತೆ

ಇದೀಗ ಸುದ್ದಿಯಲ್ಲಿ:

• ಆರ್ಥಿಕತೆಯ ಪ್ರಸ್ತುತ ರಚನೆಯನ್ನು ಉತ್ತಮವಾಗಿ ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುವ ಸಲುವಾಗಿ, GDP ಅಂದಾಜುಗಳು ಮತ್ತು ಬೆಳವಣಿಗೆಯ ದರಗಳಲ್ಲಿ ಬದಲಾವಣೆ ತರಲು ಭಾರತವು ತನ್ನ GDP ಮೂಲ ವರ್ಷವನ್ನು (GDP base year) 2011–12 ರಿಂದ 2022–23 ಕ್ಕೆ ಪರಿಷ್ಕರಿಸಿದೆ.

GDP ಸರಣಿಯನ್ನು ಏಕೆ ಪರಿಷ್ಕರಿಸಲಾಗಿದೆ? 

• ಆರ್ಥಿಕತೆಯ ರಚನೆ, ಉತ್ಪಾದನಾ ಮಾದರಿಗಳು, ಬಳಕೆಯ ನಡವಳಿಕೆ ಮತ್ತು ದತ್ತಾಂಶ, ಲಭ್ಯತೆಯ ಬದಲಾವಣೆಗಳನ್ನು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸಲು ಭಾರತವು ಕಾಲಕಾಲಕ್ಕೆ ತನ್ನ GDP ಮೂಲ ವರ್ಷವನ್ನು ಪರಿಷ್ಕರಿಸುತ್ತದೆ.
• ಇಂತಹ ಪರಿಷ್ಕರಣೆಗಳನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಪ್ರತಿ ಐದು ವರ್ಷಗಳಿಗೊಮ್ಮೆ ಕೈಗೊಳ್ಳಲಾಗುತ್ತದೆ, ಆದರೆ GST ಅನುಷ್ಠಾನ ಮತ್ತು ಕೋವಿಡ್-19 ಸಾಂಕ್ರಾಮಿಕ ರೋಗದಿಂದಾಗಿ ಈ ಕಸರತ್ತು ವಿಳಂಬವಾಯಿತು.
• ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಆದಾಯದ ಅಂದಾಜುಗಳ ನಿಖರತೆ ಮತ್ತು ವಿಶ್ವಾಸಾರ್ಹತೆಯನ್ನು ಸುಧಾರಿಸುವುದು ಇದರ ಉದ್ದೇಶವಾಗಿದೆ.

ಒಟ್ಟು ದೇಶಿಯ ಉತ್ಪನ್ನ (Gross Domestic Product – GDP)

• ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ: ಇದು ಒಂದು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ದೇಶದ ಭೌಗೋಳಿಕ ಗಡಿಯೊಳಗೆ ಉತ್ಪಾದಿಸಲಾದ ಎಲ್ಲಾ ಅಂತಿಮ ಸರಕು ಮತ್ತು ಸೇವೆಗಳ ಒಟ್ಟು ಹಣಕಾಸಿನ ಮೌಲ್ಯವಾಗಿದೆ.
• ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡುವವರು : ಸಾಂಖ್ಯಿಕ ಮತ್ತು ಯೋಜನಾ ಅನುಷ್ಠಾನ ಸಚಿವಾಲಯದ (MoSPI) ಅಡಿಯಲ್ಲಿನ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಾಂಖ್ಯಿಕ ಕಚೇರಿ (National Statistical Office – NSO).
• GDP ಲೆಕ್ಕಾಚಾರ: GDP ಯನ್ನು ಮೂರು ಮುಖ್ಯ ವಿಧಾನಗಳನ್ನು ಬಳಸಿ ಲೆಕ್ಕಹಾಕಲಾಗುತ್ತದೆ:

1. ವೆಚ್ಚದ ವಿಧಾನ: ಈ ವಿಧಾನವು ಆರ್ಥಿಕತೆಯಲ್ಲಿನ ಅಂತಿಮ ಸರಕು ಮತ್ತು ಸೇವೆಗಳ ಮೇಲಿನ ಎಲ್ಲಾ ವೆಚ್ಚಗಳನ್ನು ಒಟ್ಟುಗೂಡಿಸುತ್ತದೆ.
2. ಆದಾಯದ ವಿಧಾನ: ಈ ವಿಧಾನವು ಉತ್ಪಾದನಾ ಅಂಶಗಳಿಂದ (ಶ್ರಮ, ಬಂಡವಾಳ) ಗಳಿಸಿದ ಎಲ್ಲಾ ಆದಾಯಗಳನ್ನು ಕ್ರೋಢೀಕರಿಸುತ್ತದೆ.
3. ಉತ್ಪಾದನೆ/ಮೌಲ್ಯ-ವರ್ಧಿತ ವಿಧಾನ: ಈ ವಿಧಾನವು ಉತ್ಪಾದನೆಯ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಹಂತದಲ್ಲೂ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಉದ್ಯಮವು ಸೇರಿಸಿದ ಮೌಲ್ಯವನ್ನು ಲೆಕ್ಕಹಾಕುತ್ತದೆ.

ನಾಮಮಾತ್ರ ಮತ್ತು ನೈಜ GDP (Nominal Vs Real GDP)

• ನಾಮಮಾತ್ರ GDPಯು (Nominal GDP) ಪ್ರಸ್ತುತ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಬೆಲೆಗಳಲ್ಲಿ ದೇಶದ ಆರ್ಥಿಕ ಉತ್ಪಾದನೆಯನ್ನು ಅಳೆಯುತ್ತದೆ; ಇದರಿಂದಾಗಿ ಹಣದುಬ್ಬರದ ಪರಿಣಾಮಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸಿಕೊಂಡು ಆರ್ಥಿಕತೆಯ ಗಾತ್ರವನ್ನು ಪ್ರಸ್ತುತ ಮೌಲ್ಯದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಣಯಿಸಲು ಇದು ಉಪಯುಕ್ತವಾಗಿದೆ.
• ನೈಜ GDPಯು (Real GDP) ಸ್ಥಿರವಾದ ಮೂಲ ವರ್ಷದ ಬೆಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಉತ್ಪಾದನೆಯನ್ನು ಮೌಲ್ಯಮಾಪನ ಮಾಡುವ ಮೂಲಕ ಹಣದುಬ್ಬರವನ್ನು ಸರಿಹೊಂದಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಕಾಲಾನಂತರದಲ್ಲಿ ಉತ್ಪಾದನೆಯಲ್ಲಿನ ನೈಜ ಬೆಳವಣಿಗೆಯ ನಿಖರವಾದ ಅಳತೆಯನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ.

ಮೂಲ ವರ್ಷ (Base Year)

• ಮೂಲ ವರ್ಷವು ಆರ್ಥಿಕ ಮತ್ತು ಸಂಖ್ಯಾಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಲೆಕ್ಕಾಚಾರಗಳಲ್ಲಿ ಹೋಲಿಕೆಗಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುವ ಮಾನದಂಡದ ವರ್ಷವಾಗಿದೆ.
• ನೈಜ ಬದಲಾವಣೆಗಳನ್ನು ವಿಶ್ಲೇಷಿಸಲು, GDP, CPI ಮತ್ತು IIP ಯಂತಹ ಸೂಚಕಗಳ ಪ್ರಸ್ತುತ ಮೌಲ್ಯಗಳನ್ನು ಅಳೆಯುವ ಆಧಾರ ಬಿಂದುವನ್ನು ಇದು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ.