Blog

ಪ್ರಾಜೆಕ್ಟ್ AI4WaterPolicy

ಆಡಳಿತ

ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಸುದ್ದಿಯಲ್ಲಿದೆ:

• ಪ್ರಾಜೆಕ್ಟ್ AI4WaterPolicy ಯೋಜನೆಯು ರಾಜಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಸಮುದಾಯ-ನೇತೃತ್ವದ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೆ ನೆರವಾಗಿದೆ.

ಪ್ರಾಜೆಕ್ಟ್ AI4WaterPolicy ಬಗ್ಗೆ:

• ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಗ್ರಾಮೀಣ ಜಲ ಆಡಳಿತವನ್ನು ಕೃತಕ ಬುದ್ಧಿಮತ್ತೆಯ (AI) ಬಳಕೆಯ ಮೂಲಕ ಬಲಪಡಿಸಲು ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಲಾದ ನವೀನ ‘ಕ್ರಿಯಾ-ಸಂಶೋಧನಾ ಪ್ರಾಯೋಗಿಕ ಯೋಜನೆ’ ಇದಾಗಿದೆ. 
• ಇದು ಕೇವಲ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ರವಾನಿಸುವ ಬದಲು, ಕೃತಕ ಬುದ್ಧಿಮತ್ತೆಯನ್ನು (AI) ಬಳಸಿಕೊಂಡು ಸ್ಥಳೀಯ ಸಮುದಾಯಗಳ ಸಮಸ್ಯೆಗಳನ್ನು ಸಕ್ರಿಯವಾಗಿ ಆಲಿಸುವುದು ಇದರ ಪ್ರಮುಖ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯವಾಗಿದೆ.
• ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಪಡಿಸಿದವರು: ಅಂತರರಾಷ್ಟೀಯ ಜಲ ನಿರ್ವಹಣೆ ಸಂಸ್ಥೆ (IWMI – International Water Management Institute).
• ರಾಜಸ್ಥಾನ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ತೀವ್ರ ನೀರಿನ ಕೊರತೆಯಿರುವ ‘ಸಿರೋಹಿ’ ಮತ್ತು ‘ಪಾಲಿ’ ಜಿಲ್ಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ಅನುಷ್ಠಾನಗೊಳಿಸಲಾಗಿದೆ.
• ಮಹತ್ವ: ಈ ಯೋಜನೆಯು ಸರಳ ಮತ್ತು ಹಗುರ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಅನ್ವಯಿಕೆಗಳು ಸರ್ಕಾರದ ಕಟ್ಟಕಡೆಯ ಹಂತದ ಸೇವಾ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಯ ಸ್ಪಂದಿಸುವಿಕೆಯನ್ನು ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿ ಸುಧಾರಿಸಿ, ಸಮುದಾಯ-ನೇತೃತ್ವದ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೆ ಹೇಗೆ ಬೆಂಬಲಿಸಬಹುದು ಎಂಬುದನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ.

ಸಣ್ಣ ಜಲವಿದ್ಯುತ್ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಯೋಜನೆ

ಪರಿಸರ

ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಸುದ್ದಿಯಲ್ಲಿದೆ:

• ಇತ್ತೀಚೆಗೆ, ಕೇಂದ್ರ ಸಚಿವ ಸಂಪುಟವು ಸಣ್ಣ ಜಲವಿದ್ಯುತ್ (SHP) ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಯೋಜನೆಗೆ ಅಧಿಕೃತ ಅನುಮೋದನೆ ನೀಡಿದೆ.

ಸಣ್ಣ ಜಲವಿದ್ಯುತ್ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಯೋಜನೆಯ ಬಗ್ಗೆ:

• ಹಣಕಾಸು ನೆರವು: ಇದು ಕೇಂದ್ರ ಪ್ರಾಯೋಜಿತ ಉಪಕ್ರಮವಾಗಿದೆ.
• ಅವಧಿ: 2026-27 ರಿಂದ 2030-31 ರವರೆಗೆ.
• ಅನುಷ್ಠಾನ: ಹೊಸ ಮತ್ತು ನವೀಕರಿಸಬಹುದಾದ ಇಂಧನ ಸಚಿವಾಲಯ (MNRE).
• ಮುಖ್ಯ ಉದ್ದೇಶ: ಇದುವರೆಗೆ ಬಳಕೆಯಾಗದ ಸಣ್ಣ ಜಲವಿದ್ಯುತ್ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಸದುಪಯೋಗಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದು, ವಿದ್ಯುತ್ ಪ್ರಸರಣ ನಷ್ಟವನ್ನು ತಗ್ಗಿಸುವುದು ಮತ್ತು ದೂರದ ಹಾಗೂ ದುರ್ಗಮ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಗೆ ವಿಶ್ವಾಸಾರ್ಹವಾದ, ವಿಕೇಂದ್ರೀಕೃತ ವಿದ್ಯುತ್ ಒದಗಿಸುವುದು.

ಸಾರ್ಕ್ ಕರೆನ್ಸಿ ವಿನಿಮಯ ಚೌಕಟ್ಟು (SAARC Currency Swap Framework)

ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ

ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಸುದ್ದಿಯಲ್ಲಿದೆ: 

• ದ್ವೀಪ ರಾಷ್ಟ್ರವಾದ ಮಾಲ್ಡೀವ್ಸ್‌ಗೆ ತನ್ನ ನಿರಂತರ ಆರ್ಥಿಕ ನೆರವನ್ನು ಮತ್ತಷ್ಟು ಬಲಪಡಿಸಲು, ಸಾರ್ಕ್ ಕರೆನ್ಸಿ ವಿನಿಮಯ ಚೌಕಟ್ಟಿನ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ₹ 3 ಸಾವಿರ ಕೋಟಿ (30 ಬಿಲಿಯನ್) ರೂಪಾಯಿಗಳ ಮೊದಲ ಹಂತದ ಹಣವನ್ನು ಹಿಂಪಡೆಯಲು ಭಾರತವು ಅಧಿಕೃತ ಅನುಮೋದನೆ ನೀಡಿದೆ.

ಕರೆನ್ಸಿ ವಿನಿಮಯ ಚೌಕಟ್ಟಿನ ಬಗ್ಗೆ:

• ಕರೆನ್ಸಿ ವಿನಿಮಯ ಚೌಕಟ್ಟು ಎಂದರೆ ಎರಡು ಅಥವಾ ಅದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ದೇಶಗಳು ತಮ್ಮ ಆರ್ಥಿಕ ಹಿತಾಸಕ್ತಿಗಳಿಗಾಗಿ ಪರಸ್ಪರ ತಮ್ಮ ಹಣಕಾಸನ್ನು ವಿನಿಮಯ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು ಅನುವು ಮಾಡಿಕೊಡುವ ಒಂದು ದ್ವಿಪಕ್ಷೀಯ ಅಥವಾ ಬಹುಪಕ್ಷೀಯ ಒಪ್ಪಂದವಾಗಿದೆ.
• ಇದು ಆಯಾ ದೇಶಗಳಿಗೆ ಒಂದು ಬಲವಾದ ಹಣಕಾಸಿನ ಸುರಕ್ಷತಾ ಜಾಲವಾಗಿ (Financial Safety Net) ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು ತುರ್ತು ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಅಗತ್ಯವಿರುವ ಅಲ್ಪಾವಧಿಯ ದ್ರವ್ಯತೆಯನ್ನು ತ್ವರಿತವಾಗಿ ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ, ವಿದೇಶಿ ವಿನಿಮಯ ಮೀಸಲನ್ನು ಸ್ಥಿರಗೊಳಿಸಲು ನೆರವಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಮುಕ್ತ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯ ಅಪಾಯಗಳಿಗೆ ಸಿಲುಕದಂತೆ ದೇಶಗಳನ್ನು ಪಾವತಿ ಬಾಕಿ ಬಿಕ್ಕಟ್ಟಿನಿಂದ ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿ ರಕ್ಷಿಸುತ್ತದೆ.

ಸಾರ್ಕ್ (SAARC) ಸಂಘಟನೆಯ ಬಗ್ಗೆ

• SAARC ವಿಸ್ತೃತ ರೂಪ: ಸೌತ್ ಏಷ್ಯನ್ ಅಸೋಸಿಯೇಷನ್ ಫಾರ್ ರೀಜನಲ್ ಕೋಆಪರೇಷನ್ (South Asian Association for Regional Cooperation) ಅಥವಾ “ದಕ್ಷಿಣ ಏಷ್ಯಾ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಸಹಕಾರ ಸಂಘ”.
• ಸ್ಥಾಪನೆ: ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶದ ರಾಜಧಾನಿ ಢಾಕಾದಲ್ಲಿ 1985 ರ ಡಿಸೆಂಬರ್ 8 ರಂದು ಐತಿಹಾಸಿಕ ‘ಸಾರ್ಕ್ ಸನ್ನದಿಗೆ’ (SAARC Charter) ಸಹಿ ಹಾಕುವ ಮೂಲಕ ಈ ಸಂಘಟನೆಯನ್ನು ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು.
• ಪ್ರಧಾನ ಕಚೇರಿ: ನೇಪಾಳದ ಕಠ್ಮಂಡು ನಗರದಲ್ಲಿದ್ದು, ಇದರ ಸಚಿವಾಲಯವನ್ನು 1987 ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಲಾಯಿತು.
• 8 ಸದಸ್ಯ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳು: ಭಾರತ, ಪಾಕಿಸ್ತಾನ, ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶ, ಶ್ರೀಲಂಕಾ, ನೇಪಾಳ, ಭೂತಾನ್, ಮಾಲ್ಡೀವ್ಸ್ ಮತ್ತು ಅಫ್ಘಾನಿಸ್ತಾನ 2007 ರಲ್ಲಿ ಎಂಟನೇ ಸದಸ್ಯ ರಾಷ್ಟ್ರವಾಗಿ ಸೇರ್ಪಡೆಯಾಗಿದೆ.
• 9 ವೀಕ್ಷಕ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳು: ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ, ಚೀನಾ, ಐರೋಪ್ಯ ಒಕ್ಕೂಟ, ಇರಾನ್, ಜಪಾನ್, ಮಾರಿಷಸ್, ಮಯನ್ಮಾರ್, ದಕ್ಷಿಣ ಕೊರಿಯಾ ಮತ್ತು ಅಮೆರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ (USA).

ಪ್ರಮುಖ ಉದ್ದೇಶಗಳು

• ದಕ್ಷಿಣ ಏಷ್ಯಾ ವಲಯದಲ್ಲಿ ಆರ್ಥಿಕ ಬೆಳವಣಿಗೆ, ಸಾಮಾಜಿಕ ಪ್ರಗತಿ ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯ ವೇಗವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುವುದು.
• ದಕ್ಷಿಣ ಏಷ್ಯಾದ ನೆರೆಹೊರೆಯ ದೇಶಗಳ ನಡುವೆ ಸಾಮೂಹಿಕ ಸ್ವಾವಲಂಬನೆಯನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸುವುದು ಮತ್ತು ಅದನ್ನು ಮತ್ತಷ್ಟು ಬಲಪಡಿಸುವುದು.
• ಆರ್ಥಿಕ, ಸಾಮಾಜಿಕ, ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ, ತಾಂತ್ರಿಕ ಹಾಗೂ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ದೇಶಗಳ ನಡುವೆ ಸಕ್ರಿಯ ಸಹಯೋಗ ಮತ್ತು ಪರಸ್ಪರ ಬೆಂಬಲವನ್ನು ವೃದ್ಧಿಸುವುದು ಅತ್ಯಗತ್ಯವಾಗಿದೆ.
• ಜಾಗತಿಕ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಇತರ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಶೀಲ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳೊಂದಿಗೆ ಹೊಂದಿರುವ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಹಕಾರವನ್ನು ಜಂಟಿಯಾಗಿ ಬಲಪಡಿಸುವುದು.

ಪ್ರಾಜೆಕ್ಟ್ ದಂತಕ್ (Project DANTAK) : BRO

ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ

ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಸುದ್ದಿಯಲ್ಲಿದೆ:

• 1961 ರಿಂದ ಭೂತಾನ್‌ನಲ್ಲಿ ತನ್ನ ನಿರಂತರ ಸೇವೆಯ 65 ವರ್ಷಗಳನ್ನು ಪೂರೈಸಿದ ಪ್ರಯುಕ್ತ ‘ಪ್ರಾಜೆಕ್ಟ್ ದಂತಕ್’ ತನ್ನ ಸ್ಥಾಪನಾ ದಿನವನ್ನು ಆಚರಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ.

‘ಪ್ರಾಜೆಕ್ಟ್ ದಂತಕ್’ ಬಗ್ಗೆ:

• ಇದು ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರದ ಗಡಿ ರಸ್ತೆಗಳ ನಿರ್ಮಾಣ ಸಂಸ್ಥೆ (BRO) ಯಿಂದ ಭೂತಾನ್‌ನಲ್ಲಿ ಅನುಷ್ಠಾನಗೊಳಿಸಲಾದ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಮುಖ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯ ಉಪಕ್ರಮವಾಗಿದೆ.
• ಅನುಷ್ಠಾನಗೊಳಿಸುವ ಸಂಸ್ಥೆ: ರಕ್ಷಣಾ ಸಚಿವಾಲಯದ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಬರುವ ಗಡಿ ರಸ್ತೆಗಳ ನಿರ್ಮಾಣ ಸಂಸ್ಥೆ (BRO).
• ಸ್ಥಾಪನೆ: ಈ ಯೋಜನೆಯನ್ನು ಏಪ್ರಿಲ್ 24, 1961 ರಂದು ಅಂದಿನ ಪ್ರಧಾನಿ ಜವಾಹರಲಾಲ್ ನೆಹರು ಮತ್ತು ಭೂತಾನ್‌ನ 3 ನೇ ರಾಜರು ಜಂಟಿಯಾಗಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು.
• ಪ್ರಮುಖ ಕಾರ್ಯಾದೇಶ: ಭೂತಾನ್‌ನಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯತಂತ್ರದ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯಗಳು, ರಸ್ತೆಗಳು ಮತ್ತು ಸೇತುವೆಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುವುದು.
• ಪ್ರಮುಖ ಯೋಜನೆಗಳು: ಪಾರೋ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ, ಯೋಂಗ್‌ಫುಲಾ ವಾಯುನೆಲೆ ಮತ್ತು ಪೂರ್ವ-ಪಶ್ಚಿಮ ಹೆದ್ದಾರಿಯ ನಿರ್ಮಾಣ. 
• ಒಟ್ಟು ಸಾಧನೆ: 1,650 ಕಿ.ಮೀ ಗೂ ಹೆಚ್ಚು ಉದ್ದದ ರಸ್ತೆಗಳ ಜೊತೆಗೆ ಶಾಲೆಗಳು ಮತ್ತು ಆಸ್ಪತ್ರೆಗಳ ನಿರ್ಮಾಣ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.

ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪಂಚಾಯತ್ ರಾಜ್ ದಿನ

ಆಡಳಿತ

ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಸುದ್ದಿಯಲ್ಲಿದೆ:

• ದೇಶದಲ್ಲಿ ಪಂಚಾಯತ್ ರಾಜ್ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ಸ್ಥಾಪನೆಯಾದ ಸ್ಮರಣಾರ್ಥವಾಗಿ ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ ಏಪ್ರಿಲ್ 24 ರಂದು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪಂಚಾಯತ್ ರಾಜ್ ದಿನವನ್ನು (NPRD) ಆಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಸಾಂವಿಧಾನಿಕ ಸ್ಥಾನಮಾನ ಮತ್ತು ಮಹತ್ವ

• ಈ ದಿನವು 73 ನೇ ಸಂವಿಧಾನ ತಿದ್ದುಪಡಿ ಕಾಯ್ದೆ, 1992 ರ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಕಾಯ್ದೆಯನ್ನು ಸ್ಮರಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ಕಾಯ್ದೆಯು 1993 ರಲ್ಲಿ ದೇಶದಾದ್ಯಂತ ಜಾರಿಗೆ ಬರುವ ಮೂಲಕ ಪಂಚಾಯತ್ ರಾಜ್ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಿಗೆ (PRIs) ಬಲವಾದ ಸಾಂವಿಧಾನಿಕ ಸ್ಥಾನಮಾನವನ್ನು ನೀಡಿತು.
• ಈ ಪ್ರಮುಖ ನಿಬಂಧನೆಗಳನ್ನು ಭಾರತ ಸಂವಿಧಾನದ ಭಾಗ IX (Part IX) ರ ಅಡಿಯಲ್ಲ್ಲಿ ಸೇರ್ಪಡೆಗೊಳಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇದು ಗ್ರಾಮ, ಬ್ಲಾಕ್ (ತಾಲೂಕು) ಮತ್ತು ಜಿಲ್ಲಾ ಮಟ್ಟದ ಸ್ಥಳೀಯ ಸಂಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಸಬಲೀಕರಣಗೊಳಿಸುವ ಮೂಲಕ ಭಾರತದ ತಳಮಟ್ಟದ ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವವನ್ನು ಮತ್ತಷ್ಟು ಬಲಪಡಿಸುತ್ತದೆ.

ಪಂಚಾಯತ್ ರಾಜ್ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಹಿನ್ನೆಲೆ

• ಭಾರತಕ್ಕೆ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ದೊರೆತ ನಂತರ, ಆಡಳಿತದಲ್ಲಿ ವಿಕೇಂದ್ರೀಕರಣವನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸಲು 1957 ರಲ್ಲಿ ಬಲವಂತ್ ರಾಯ್ ಮೆಹ್ತಾ ಸಮಿತಿಯನ್ನು ರಚಿಸಲಾಯಿತು. ಈ ಸಮಿತಿಯು ದೇಶಕ್ಕೆ ಮೂರು ಹಂತಗಳ ಪಂಚಾಯತ್ ರಾಜ್ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಜಾರಿಗೆ ತರಲು ಶಿಫಾರಸು ಮಾಡಿತು. ಇದರ ಅನ್ವಯ, 1959 ರಲ್ಲಿ ದೇಶದಲ್ಲೇ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ರಾಜಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಈ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಅನುಷ್ಠಾನಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು.
• ತದನಂತರ ಬಂದ 73 ನೇ ಸಂವಿಧಾನ ತಿದ್ದುಪಡಿ ಕಾಯ್ದೆಯು ಪಂಚಾಯತ್ ರಾಜ್ ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ಸ್ಥಾಪನೆಯನ್ನು ಕಡ್ಡಾಯಗೊಳಿಸುವ ಮೂಲಕ ಇವುಗಳಿಗೆ ಭದ್ರವಾದ ಸಾಂವಿಧಾನಿಕ ರಕ್ಷಣೆಯನ್ನು ಒದಗಿಸಿತು. ಪಂಚಾಯತ್ ಆಡಳಿತದ ಈ ನಿಯಮಗಳನ್ನು ಸಂವಿಧಾನದ ಭಾಗ IX ರ ‘ವಿಧಿ 243 ರಿಂದ 243 O’ ವರೆಗಿನ ವಿಧಿಗಳಲ್ಲಿ ವ್ಯವಸ್ಥಿತವಾಗಿ ಅಳವಡಿಸಲಾಗಿದೆ.

ರೋಗಕಾರಕಗಳ ಲಭ್ಯತೆ ಮತ್ತು ಪ್ರಯೋಜನ ಹಂಚಿಕೆ (PABS) ಅನುಬಂಧ

ವಿಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ

ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಸುದ್ದಿಯಲ್ಲಿದೆ:

• 2025 ರಲ್ಲಿ ಅಂಗೀಕರಿಸಲಾದ ಐತಿಹಾಸಿಕ ‘ವಿಶ್ವ ಆರೋಗ್ಯ ಸಂಸ್ಥೆಯ ಸಾಂಕ್ರಾಮಿಕ ಒಪ್ಪಂದ’ದಲ್ಲಿ (WHO Pandemic Agreement – WPA) ಬಹುನಿರೀಕ್ಷಿತ ‘ರೋಗಕಾರಕಗಳ ಲಭ್ಯತೆ ಮತ್ತು ಪ್ರಯೋಜನ ಹಂಚಿಕೆ’ (Pathogen Access and Benefit-Sharing – PABS) ಅನುಬಂಧವನ್ನು ಇನ್ನೂ ಸೇರ್ಪಡೆಗೊಳಿಸಿಲ್ಲ.

ರೋಗಕಾರಕಗಳ ಲಭ್ಯತೆ ಮತ್ತು ಪ್ರಯೋಜನ ಹಂಚಿಕೆ (PABS) ಅನುಬಂಧದ ಬಗ್ಗೆ:

• ಇದು ವಿಶ್ವ ಆರೋಗ್ಯ ಸಂಸ್ಥೆಯ ಸಾಂಕ್ರಾಮಿಕ ಒಪ್ಪಂದದ ಅತ್ಯಂತ ನಿರ್ಣಾಯಕ ಹಾಗೂ ಕಾನೂನುಬದ್ಧವಾಗಿ ಕಡ್ಡಾಯವಾದ (Legally binding) ವಿಭಾಗವಾಗಿದೆ.
• ಭವಿಷ್ಯದಲ್ಲಿ ಸಾಂಕ್ರಾಮಿಕ ರೋಗಗಳನ್ನು ಹರಡುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವಿರುವ ರೋಗಕಾರಕಗಳ ಕುರಿತಾದ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ತ್ವರಿತವಾಗಿ ಮತ್ತು ಪಾರದರ್ಶಕವಾಗಿ ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳಲು, ಇದು ಒಂದು ಬಹುಪಕ್ಷೀಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸುತ್ತದೆ.
• ಇದರೊಂದಿಗೆ, ಲಸಿಕೆಗಳು, ರೋಗನಿರ್ಣಯ ಸಾಧನಗಳು ಮತ್ತು ಚಿಕಿತ್ಸಾ ವಿಧಾನಗಳಂತಹ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಪರಿಹಾರಗಳನ್ನು ಜಗತ್ತಿನಾದ್ಯಂತ ನ್ಯಾಯಸಮ್ಮತ ಹಾಗೂ ಸಮಾನ ಹಂಚಿಕೆಯನ್ನು ಇದು ಖಚಿತಪಡಿಸುತ್ತದೆ.

ವಿಶ್ವ ಆರೋಗ್ಯ ಸಂಸ್ಥೆಯ ಸಾಂಕ್ರಾಮಿಕ ಒಪ್ಪಂದ (WHO Pandemic Agreement)ದ ಬಗ್ಗೆ:

• ಈ ಒಪ್ಪಂದವನ್ನು 2025 ರಲ್ಲಿ ವಿಶ್ವ ಆರೋಗ್ಯ ಸಭೆ (World Health Assembly)ಯು ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ಅಂಗೀಕರಿಸಿದೆ.
• ಉದ್ದೇಶ: ಸಾಂಕ್ರಾಮಿಕ ರೋಗಗಳ ತಡೆಗಟ್ಟುವಿಕೆ, ಸನ್ನದ್ಧತೆ ಮತ್ತು ಸೂಕ್ತ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಗಾಗಿ WHO ಸಮಾವೇಶವನ್ನು ಮಾತುಕತೆಗಳ ಮೂಲಕ ರೂಪಿಸುವುದು ಇದರ ಮುಖ್ಯ ಉದ್ದೇಶವಾಗಿದೆ. ಇದು ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಭವಿಷ್ಯದ ಸಾಂಕ್ರಾಮಿಕ ರೋಗಗಳನ್ನು ಎದುರಿಸಲು ಒಂದು ಕಾನೂನುಬದ್ಧ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಾಧನವಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಲಿದೆ.
• ಈ ಒಪ್ಪಂದದ ಅಂಗೀಕಾರದ ನಂತರ, PABS ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ನಿಖರವಾದ ನಿಯಮಗಳನ್ನು ಚರ್ಚಿಸಿ ಅಂತಿಮಗೊಳಿಸುವ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯನ್ನು ಸಾಂಕ್ರಾಮಿಕ ಒಪ್ಪಂದದ ಮೇಲಿನ ‘ಅಂತರ್ ಸರ್ಕಾರಿ ಕಾರ್ಯಕಾರಿ ಗುಂಪು’ (IGWG) ನಿರ್ವಹಿಸುವುದು ಮುಂದಿನ ಪ್ರಮುಖ ಹೆಜ್ಜೆಯಾಗಿದೆ.
• ವಿಶ್ವದ ಕನಿಷ್ಠ 60 ದೇಶಗಳು ಈ ಒಪ್ಪಂದವನ್ನು ಅನುಮೋದಿಸಿದ ಕೇವಲ 30 ದಿನಗಳ ನಂತರ, ಇದು ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ಜಾರಿಗೆ ಬರಲಿದೆ.

ಟ್ರಾಲ್ ಅಸೆಂಬ್ಲಿ (TRAWL Assembly) – ನೆಲಬಾಂಬ್ ತೆರವು ವ್ಯವಸ್ಥೆ

ರಕ್ಷಣೆ

ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಸುದ್ದಿಯಲ್ಲಿದೆ:

• ರಕ್ಷಣಾ ಸಚಿವಾಲಯವು T-72 ಮತ್ತು T-90 ಟ್ಯಾಂಕ್‌ಗಳಿಗಾಗಿ ದೇಶೀಯ ‘ನೆಲಬಾಂಬ್ ತೆರವು ವ್ಯವಸ್ಥೆ’ಗಳನ್ನು (TRAWL Assemblies) ಖರೀದಿಸಲು, BEML ಮತ್ತು ‘ಎಲೆಕ್ಟ್ರೋ-ನ್ಯೂಮ್ಯಾಟಿಕ್ಸ್ ಅಂಡ್ ಹೈಡ್ರಾಲಿಕ್ಸ್’ (EPHL) ಕಂಪನಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಸುಮಾರು ₹975 ಕೋಟಿ ಮೌಲ್ಯದ ಒಪ್ಪಂದಗಳಿಗೆ ಸಹಿ ಹಾಕಿದೆ.

ಟ್ರಾಲ್ ಅಸೆಂಬ್ಲಿ – ನೆಲಬಾಂಬ್ ತೆರವು ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಕುರಿತು ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಾಹಿತಿ:

• ಟ್ರಾಲ್ ಅಸೆಂಬ್ಲಿ (TRAWL Assembly):- ಇದು ಯುದ್ಧ ಟ್ಯಾಂಕ್‌ನ ಮುಂಭಾಗದಲ್ಲಿ ಅಳವಡಿಸಲಾಗುವ ‘ನೆಲಬಾಂಬ್ ನಿಷ್ಕ್ರಿಯಗೊಳಿಸುವ ಉಪಕರಣ’ವಾಗಿದೆ (Mine-clearing device). ಟ್ಯಾಂಕ್‌ಗಳು ಮುನ್ನಡೆಯುವ ಮುನ್ನವೇ, ಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿರುವ ಟ್ಯಾಂಕ್-ನಿರೋಧಕ ನೆಲಬಾಂಬ್‌ಗಳನ್ನು ಸುರಕ್ಷಿತವಾಗಿ ಪತ್ತೆಹಚ್ಚಿ, ಅವುಗಳನ್ನು ಸ್ಫೋಟಿಸಿ ನಿಷ್ಕ್ರಿಯಗೊಳಿಸಲು ಇದನ್ನು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ.
• T-72 (ಅಜೇಯ – Ajeya):- ಇದು ಸೋವಿಯತ್-ಕಾಲದ ಮುಖ್ಯ ಯುದ್ಧ ಟ್ಯಾಂಕ್ ಆಗಿದ್ದು, 1973 ರಲ್ಲಿ ಸೇವೆಗೆ ಸೇರ್ಪಡೆಗೊಂಡಿತು. ಜಾಗತಿಕವಾಗಿ ಇದರ ಸುಮಾರು 25,000 ಘಟಕಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದೆ.
• T-90 (ಭೀಷ್ಮ – Bhishma):- ಇದು ರಷ್ಯಾದ ಮುಖ್ಯ ಯುದ್ಧ ಟ್ಯಾಂಕ್ ಆಗಿದ್ದು, 1992 ರಲ್ಲಿ ಸೇವೆಗೆ ಸೇರ್ಪಡೆಗೊಂಡಿತು.

ಅಟಲ್ ಪಿಂಚಣಿ ಯೋಜನೆ (APY)

ಯೋಜನೆಗಳು

ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಸುದ್ದಿಯಲ್ಲಿದೆ:

• ಅಟಲ್ ಪಿಂಚಣಿ ಯೋಜನೆಯು (APY), 21ನೇ ಏಪ್ರಿಲ್ 2026 ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಒಟ್ಟು “9 ಕೋಟಿ” ಫಲಾನುಭವಿಗಳ ನೋಂದಣಿಯನ್ನು ಮೀರುವ ಮೂಲಕ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಮೈಲಿಗಲ್ಲನ್ನು ಸಾಧಿಸಿದೆ.

ಅಟಲ್ ಪಿಂಚಣಿ ಯೋಜನೆ (APY)ಯ ಬಗ್ಗೆ:

• ಇದನ್ನು 2015 ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಲಾಯಿತು.
• ಉದ್ದೇಶ:- ಅಸಂಘಟಿತ ವಲಯದ ಕಾರ್ಮಿಕರಿಗೆ ವೃದ್ಧಾಪ್ಯದ ಆದಾಯ ಭದ್ರತೆಯನ್ನು ಒದಗಿಸುವುದು.
• ಉದ್ದೇಶಿತ ಗುಂಪು:- ಪ್ರಾರಂಭದಲ್ಲಿ 18 ರಿಂದ 40 ವರ್ಷ ವಯಸ್ಸಿನ ಭಾರತದ ಎಲ್ಲಾ ನಾಗರಿಕರಿಗೆ ಇದು ಲಭ್ಯವಿತ್ತು.
• ಯೋಜನೆಯ ಲಕ್ಷಣಗಳು:- ಈ ಯೋಜನೆಯು ಚಂದಾದಾರರ ವಂತಿಕೆಯ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ, 60 ನೇ ವಯಸ್ಸಿನಿಂದ ತಿಂಗಳಿಗೆ ₹1,000 ದಿಂದ ₹5,000 ವರೆಗಿನ ಖಾತರಿಯ ಕನಿಷ್ಠ ಪಿಂಚಣಿಯನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ.
• ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕ ಸಂಸ್ಥೆ:- ‘ಪಿಂಚಣಿ ನಿಧಿ ನಿಯಂತ್ರಣ ಮತ್ತು ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಪ್ರಾಧಿಕಾರ’ (PFRDA) ಇದರ ಆಡಳಿತವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ.
• ಇದನ್ನು ‘ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪಿಂಚಣಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆ’ಯ (NPS) ಚೌಕಟ್ಟಿನ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ನಿರ್ವಹಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.
• ಪ್ರಗತಿ:- ಜನವರಿ 2026 ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ, 8.66 ಕೋಟಿಗೂ ಹೆಚ್ಚು ಚಂದಾದಾರರು ನೋಂದಾಯಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. ಇದು APY ಅನ್ನು ಭಾರತದ ಸಮಗ್ರ ಸಾಮಾಜಿಕ ಭದ್ರತಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಪ್ರಮುಖ ಆಧಾರಸ್ತಂಭವನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿದೆ.

ದ್ರುಝ್ಬಾ ತೈಲ ಕೊಳವೆಮಾರ್ಗ

ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ

ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಸುದ್ದಿಯಲ್ಲಿದೆ:

• ‘ದ್ರುಝ್ಬಾ ತೈಲ ಕೊಳವೆಮಾರ್ಗ’ದ ಉಕ್ರೇನಿನ ವಿಭಾಗದ ಮೂಲಕ ರಷ್ಯಾದ ತೈಲ ಸಾಗಣೆಯು 2026 ರ ಏಪ್ರಿಲ್ 22 ರಂದು ಪುನರಾರಂಭಗೊಂಡಿದ್ದು, ಇದು ಉಕ್ರೇನ್ ಗೆ ಲಭ್ಯವಾಗಬೇಕಿದ್ದ ಪ್ರಮುಖ ಆರ್ಥಿಕ ಮತ್ತು ರಾಜತಾಂತ್ರಿಕ ನೆರವನ್ನು ಸುಗಮಗೊಳಿಸುವಲ್ಲಿ ನಿರ್ಣಾಯಕ ಘಟ್ಟವಾಗಿದೆ.

‘ದ್ರುಝ್ಬಾ ತೈಲ ಕೊಳವೆಮಾರ್ಗ’ದ ಬಗ್ಗೆ:

• • “ದ್ರುಝ್ಬಾ” ಎಂಬ ರಷ್ಯನ್ ಪದದ ಅರ್ಥ “ಸ್ನೇಹ”. ಇದನ್ನು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ‘ಸ್ನೇಹದ ಕೊಳವೆಮಾರ್ಗ’ (Friendship Pipeline) ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.
  • ಇದು ವಿಶ್ವದ ಅತಿ ಉದ್ದದ ಮತ್ತು ಅತಿದೊಡ್ಡ ಕಚ್ಚಾ ತೈಲ ಕೊಳವೆಮಾರ್ಗ ಜಾಲಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ.

• ರಷ್ಯಾದಿಂದ ಯುರೋಪಿನ ಅನೇಕ ದೇಶಗಳಿಗೆ ಕಚ್ಚಾ ತೈಲವನ್ನು ಸಾಗಿಸಲು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ.

• ಮೂಲ: ಇದು ರಷ್ಯಾದ ಟಾಟರ್‌ಸ್ತಾನ್‌ನ ‘ಅಲ್ಮೆಟಿಯೆವ್ಸ್ಕ್’ ನಿಂದ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ. ಇದು ಸೈಬೀರಿಯಾ, ಯುರಲ್ಸ್ ಮತ್ತು ಕ್ಯಾಸ್ಪಿಯನ್ ಸಮುದ್ರದಿಂದ ಕಚ್ಚಾ ತೈಲವನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸುತ್ತದೆ.
• ಐತಿಹಾಸಿಕ ಹಿನ್ನೆಲೆ: ಸಮಾಜವಾದಿ ಬಣದ ದೇಶಗಳಿಗೆ (COMECON) ಕಚ್ಚಾ ತೈಲ ಪೂರೈಸಲು ಸೋವಿಯತ್ ಕಾಲದಲ್ಲಿ, 1960 ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು, ಮತ್ತು 1964 ರಿಂದ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದೆ.
• ಸಾಮರ್ಥ್ಯ: ಇದು ದಿನಕ್ಕೆ 1.2 ರಿಂದ 2 ಮಿಲಿಯನ್ ಬ್ಯಾರೆಲ್‌ಗಳಷ್ಟು ತೈಲವನ್ನು ಸಾಗಿಸುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಹೊಂದಿದೆ.
• ಒಟ್ಟು ಉದ್ದ: ಇದು ಸುಮಾರು 4,000 ದಿಂದ 5,500 ಕಿ.ಮೀ. ಉದ್ದವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.

ಡಾಲ್ಫಿನ್ ಫ್ರೆಂಡ್ಸ್ ಉಪಕ್ರಮ (Dolphin Friends Initiative)

ಪರಿಸರ

ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಸುದ್ದಿಯಲ್ಲಿದೆ:

• ಪ್ರಯಾಗ್‌ರಾಜ್‌ನ ಅರಣ್ಯ ಇಲಾಖೆಯು ‘ಡಾಲ್ಫಿನ್ ಫ್ರೆಂಡ್ಸ್’ ಎಂಬ ಸ್ವಯಂಸೇವಕರ ಜಾಲವನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದೆ.
• ಉದ್ದೇಶ: ಸಮುದಾಯದ ಭಾಗವಹಿಸುವಿಕೆ ಮತ್ತು ನದಿ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆಯ ಮೂಲಕ ಗಂಗಾ ನದಿಯ ಡಾಲ್ಫಿನ್‌ಗಳ ಸಂರಕ್ಷಣೆಯನ್ನು ಬಲಪಡಿಸುವುದು.

ಗಂಗಾ ನದಿಯ ಡಾಲ್ಫಿನ್ ಗಳ ಬಗ್ಗೆ:

• ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಹೆಸರು:- ಪ್ಲಾಟಾನಿಸ್ಟಾ ಗ್ಯಾಂಜೆಟಿಕಾ (Platanista Gangetica).
• ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯಗಳು:-
  • ಇದು ಪ್ರಾಯೋಗಿಕವಾಗಿ ದೃಷ್ಟಿಹೀನವಾಗಿದ್ದು, ಬೇಟೆಯಾಡಲು ‘ಪ್ರತಿಧ್ವನಿ-ಸ್ಥಾನ ನಿರ್ಣಯ’ (Echolocation) ತಂತ್ರವನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಿದೆ.
  • ಉಸಿರಾಡುವಾಗ ಅದು ಮಾಡುವ ಶಬ್ದದಿಂದಾಗಿ ಇದನ್ನು ‘ಸುಸು’ (Susu) ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.
  • ಇದು ಕೇವಲ ಸಿಹಿನೀರಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಸೀಮಿತವಾದ ಪ್ರಭೇದವಾಗಿದ್ದು, ಭಾರತ, ನೇಪಾಳ ಮತ್ತು ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶದ ಗಂಗಾ ಮತ್ತು ಬ್ರಹ್ಮಪುತ್ರ ನದಿ ಜಲಾನಯನ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತದೆ.
• ಅಪಾಯಗಳು:- ಆವಾಸಸ್ಥಾನ ನಾಶ, ಮಾಲಿನ್ಯ ಮತ್ತು ಬೇಟೆಯಾಡುವಿಕೆ.
• ಸಂರಕ್ಷಣಾ ಸ್ಥಿತಿ:
  • ಭಾರತೀಯ ವನ್ಯಜೀವಿ (ಸಂರಕ್ಷಣೆ) ಕಾಯ್ದೆ, 1972: ಅನುಸೂಚಿ I 
  • CITES: ಅನುಬಂಧ I 
  • CMS: ಅನುಬಂಧ I
  • IUCN ಕೆಂಪು ಪಟ್ಟಿ: ಅಳಿವಿನಂಚಿನಲ್ಲಿರುವ ಪ್ರಭೇದ (EN)
• ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮತ್ತು ರಾಜ್ಯ ಮಾನ್ಯತೆ:
  • ಇದನ್ನು ಭಾರತದ ‘ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಜಲಚರ ಪ್ರಾಣಿ’ ಎಂದು 2009 ರಲ್ಲಿ ಘೋಷಿಸಲಾಗಿದೆ.
  • ಇದು ಅಸ್ಸಾಂನ ರಾಜ್ಯದ ಜಲಚರ ಪ್ರಾಣಿಯಾಗಿ ಮಾನ್ಯತೆ ಪಡೆದಿದೆ.

ಸಿಂಧೂ ನದಿ ಡಾಲ್ಫಿನ್ ಗಳ ಬಗ್ಗೆ:

• ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಹೆಸರು:- ಪ್ಲಾಟಾನಿಸ್ಟಾ ಮೈನರ್ (Platanista minor)
• ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯಗಳು:-
  • ಇದು ಕೂಡ ಪ್ರಾಯೋಗಿಕವಾಗಿ ದೃಷ್ಟಿಹೀನವಾಗಿದ್ದು, ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಸಂಚರಿಸಲು ‘ಪ್ರತಿಧ್ವನಿ-ಸ್ಥಾನ ನಿರ್ಣಯ’ (Echolocation) ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಬಳಸುತ್ತದೆ.
  • ಈ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ಸ್ಥಳೀಯವಾಗಿ ‘ಭುಲನ್’ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.
  • ಇದು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ಸಿಂಧೂ ನದಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಭಾರತದ ಪಂಜಾಬ್‌ನ ಬಿಯಾಸ್ ನದಿಯಲ್ಲಿ ಇವುಗಳ ಸಣ್ಣ ಸಂತತಿ ನೆಲೆಸಿದೆ.
• ಅಪಾಯಗಳು:- ಆವಾಸಸ್ಥಾನದ ವಿಘಟನೆ ಮತ್ತು ಸೀಮಿತ ಭೌಗೋಳಿಕ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯ ಕಾರಣದಿಂದ ಇವುಗಳ ಸಂತತಿಯು ಪರಸ್ಪರ ಸಂಪರ್ಕಹೀನವಾಗುತ್ತಿದೆ.
• ಸಂರಕ್ಷಣಾ ಸ್ಥಿತಿ:-
  • ಭಾರತೀಯ ವನ್ಯಜೀವಿ (ಸಂರಕ್ಷಣೆ) ಕಾಯ್ದೆ, 1972: ಅನುಸೂಚಿ I
  • CITES: ಅನುಬಂಧ I 
  • IUCN ಕೆಂಪು ಪಟ್ಟಿ: ಅಳಿವಿನಂಚಿನಲ್ಲಿರುವ ಪ್ರಭೇದ (EN).
• ಇದು ಪಂಜಾಬ್‌ ‘ರಾಜ್ಯದ ಜಲಚರ ಪ್ರಾಣಿ’ ಎಂದು ಘೋಷಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ.

‘ಇರ್ರಾವಡಿ ಡಾಲ್ಫಿನ್’ ಗಳ ಬಗ್ಗೆ:

• ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವ ಮತ್ತೊಂದು ಪ್ರಭೇದದ ಡಾಲ್ಫಿನ್ ಎಂದರೆ ‘ಇರ್ರಾವಡಿ ಡಾಲ್ಫಿನ್’. ಇದು ಒಡಿಶಾದ ಚಿಲ್ಕಾ ಸರೋವರದಲ್ಲಿ (ಏಷ್ಯಾದ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಅರೆ-ಲವಣಯುಕ್ತ ಹಿನ್ನೀರಿನ ಸರೋವರ / Brackish water lagoon) ನೆಲೆಸಿದೆ.
• ಉಳಿದೆರಡು ಪ್ರಜಾತಿಯ ನದಿ ಡಾಲ್ಫಿನ್‌ಗಳಿಗಿಂತ ಭಿನ್ನವಾಗಿ, ಇರ್ರಾವಡಿ ಡಾಲ್ಫಿನ್‌ಗಳಿಗೆ ದೃಷ್ಟಿ ಇದೆ ಮತ್ತು ಇವು ಸ್ಪಷ್ಟವಾದ ಮೂತಿ-ರಹಿತವಾದ ಉಬ್ಬಿದ ತಲೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ.
• IUCN ಕೆಂಪು ಪಟ್ಟಿಯ ಸಂರಕ್ಷಣಾ ಸ್ಥಿತಿ:- ತೀವ್ರವಾಗಿ ಅಳಿವಿನಂಚಿನಲ್ಲಿರುವ ಪ್ರಭೇದ (CR).

18ನೇ ನಾಗರಿಕ ಸೇವಾ ದಿನ

ಆಡಳಿತ

ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಸುದ್ದಿಯಲ್ಲಿದೆ: 

• ಏಪ್ರಿಲ್ 21, 2026 ರಂದು 18ನೇ ನಾಗರಿಕ ಸೇವಾ ದಿನವನ್ನು ಆಚರಿಸಲಾಯಿತು. 
• ನಾಗರಿಕ ಸೇವಕರ ಕೊಡುಗೆಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸಲು ಮತ್ತು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸೇವೆಗೆ ಅವರು ತಮ್ಮನ್ನು ತಾವು ಮರು-ಸಮರ್ಪಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಅನುವು ಮಾಡಿಕೊಡಲು ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿವರ್ಷ ಈ ದಿನವನ್ನು ಆಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.
• 2026 ರ ಧ್ಯೇಯವಾಕ್ಯ:- “ವಿಕಸಿತ ಭಾರತ: ನಾಗರಿಕ-ಕೇಂದ್ರಿತ ಆಡಳಿತ ಮತ್ತು ತಳಮಟ್ಟದವರೆಗೆ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ”.

ನಾಗರಿಕ ಸೇವಾ ದಿನದ ಬಗ್ಗೆ:

• ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆ:- 2006 ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭವಾದ ಈ ದಿನವು, 1947 ರಲ್ಲಿ ಮೊದಲ IAS ಬ್ಯಾಚ್ ಅನ್ನು ಉದ್ದೇಶಿಸಿ ಸರ್ದಾರ್ ವಲ್ಲಭಭಾಯಿ ಪಟೇಲರು ಮಾಡಿದ ಭಾಷಣವನ್ನು ಸ್ಮರಿಸುತ್ತದೆ. ಆ ಭಾಷಣದಲ್ಲಿ ಅವರು ನಾಗರಿಕ ಸೇವಕರನ್ನು ಭಾರತದ “ಆಡಳಿತದ ಉಕ್ಕಿನ ಚೌಕಟ್ಟು” (Steel frame of India) ಎಂದು ಕರೆದಿದ್ದರು.
• ಆಯೋಜಕರು:- ‘ಆಡಳಿತ ಸುಧಾರಣೆಗಳು ಮತ್ತು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಕುಂದುಕೊರತೆಗಳ ಇಲಾಖೆ’ (DARPG), ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರ ಈ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವನ್ನು ಆಯೋಜಿಸುತ್ತದೆ.

ನಾಗರಿಕ ಸೇವೆಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಸಾಂವಿಧಾನಿಕ ನಿಬಂಧನೆಗಳು:

• ವಿಧಿ 309:- ನೇಮಕಾತಿ ಮತ್ತು ಸೇವಾ ಷರತ್ತುಗಳನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸುವ ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ಸಂಸತ್ತು ಮತ್ತು ರಾಜ್ಯ ಶಾಸಕಾಂಗಗಳಿಗೆ ನೀಡುತ್ತದೆ.
• ವಿಧಿ 310:- ಒಕ್ಕೂಟ ಮತ್ತು ರಾಜ್ಯಗಳ ನಾಗರಿಕ ಸೇವಕರು ಕ್ರಮವಾಗಿ ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿ ಅಥವಾ ರಾಜ್ಯಪಾಲರ ಇಚ್ಛೆಯಿರುವವರೆಗೆ ತಮ್ಮ ಹುದ್ದೆಯಲ್ಲಿ ಮುಂದುವರಿಯುತ್ತಾರೆ ಎಂದು ಈ ವಿಧಿ ಹೇಳುತ್ತದೆ.
• ವಿಧಿ 311:- ಅನಿಯಂತ್ರಿತ ವಜಾಗೊಳಿಸುವಿಕೆಯ ವಿರುದ್ಧ ನಾಗರಿಕ ಸೇವಕರಿಗೆ ರಕ್ಷಣೆಯನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ.
• ವಿಧಿ 312:- ಭಾರತೀಯ ಆಡಳಿತ ಸೇವೆ (IAS), ಭಾರತೀಯ ಪೊಲೀಸ್ ಸೇವೆ (IPS) ಮತ್ತು ಭಾರತೀಯ ಅರಣ್ಯ ಸೇವೆಯಂತಹ (IFoS) ‘ಅಖಿಲ ಭಾರತ ಸೇವೆಗಳನ್ನು’ ಸೃಷ್ಟಿಸುವ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ಇದು ವಿವರಿಸುತ್ತದೆ.
• ವಿಧಿ 315 ರಿಂದ 323:- ಒಕ್ಕೂಟಕ್ಕೆ (UPSC) ಮತ್ತು ಪ್ರತಿಯೊಂದು ರಾಜ್ಯಕ್ಕೂ (SPSC) ‘ನಾಗರಿಕ ಸೇವಾ ಆಯೋಗಗಳನ್ನು’ (PSCs) ಸ್ಥಾಪಿಸಲು ಭಾರತೀಯ ಸಂವಿಧಾನದ ಈ ವಿಧಿಗಳು ಅವಕಾಶ ಕಲ್ಪಿಸುತ್ತವೆ.

ಭಾರತದಲ್ಲಿ ನಾಗರಿಕ ಸೇವೆಗಳ ಇತಿಹಾಸ:

• ಲಾರ್ಡ್ ಕಾರ್ನ್‌ವಾಲಿಸ್:- ಇವರನ್ನು ‘ಭಾರತದ ನಾಗರಿಕ ಸೇವೆಗಳ ಪಿತಾಮಹ’ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ.
• ಲಾರ್ಡ್ ವೆಲ್ಲೆಸ್ಲಿ:- ನಾಗರಿಕ ಸೇವೆಗಳಿಗೆ ಹೊಸದಾಗಿ ನೇಮಕಗೊಂಡವರಿಗೆ ಶಿಕ್ಷಣ ನೀಡಲು 1800 ರಲ್ಲಿ ಕಲ್ಕತ್ತಾದಲ್ಲಿ ‘ಫೋರ್ಟ್ ವಿಲಿಯಂ ಕಾಲೇಜನ್ನು’ ಇವರು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು.
• ಗಮನಿಸಿ:- ಸತ್ಯೇಂದ್ರನಾಥ್ ಟ್ಯಾಗೋರ್ ಅವರು 1864 ರಲ್ಲಿ ‘ಭಾರತೀಯ ನಾಗರಿಕ ಸೇವಾ’ (ICS) ಪರೀಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿ ಉತ್ತೀರ್ಣರಾದ ಮೊಟ್ಟಮೊದಲ ಭಾರತೀಯರಾಗಿದ್ದಾರೆ. 

ಆಡಳಿತ ಯಂತ್ರದ ದಕ್ಷತೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುವ ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕ ಸುಧಾರಣೆಗಳು:

• ಮಿಷನ್ ಕರ್ಮಯೋಗಿ:- ಇದು ನಾಗರಿಕ ಸೇವಕರ ತರಬೇತಿಗಾಗಿ 2020 ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭವಾದ ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರದ ಪ್ರಮುಖ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವಾಗಿದೆ.
• ಇ-ಆಡಳಿತ ಉಪಕ್ರಮಗಳು:- ಕುಂದುಕೊರತೆಗಳ ನಿವಾರಣೆಗಾಗಿ ‘ಕೇಂದ್ರೀಕೃತ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಕುಂದುಕೊರತೆ ನಿವಾರಣೆ ಮತ್ತು ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆ’ (CPGRAMS), ಕಾರ್ಯಕ್ಷಮತೆಯ ಮೌಲ್ಯಮಾಪನಕ್ಕಾಗಿ ‘ಸ್ಪ್ಯಾರೋ’ (SPARROW) ಮತ್ತು ಸೇವಾ ದಾಖಲೆಗಳ ಡಿಜಿಟಲೀಕರಣ.

ಆದಿ ಶಂಕರಾಚಾರ್ಯ

ಇತಿಹಾಸ

ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಸುದ್ದಿಯಲ್ಲಿ: 

• ಭಾರತದ ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿಯವರು ಆದಿ ಶಂಕರಾಚಾರ್ಯರ ಜಯಂತಿಯಂದು ಅವರಿಗೆ ಗೌರವ ನಮನಗಳನ್ನು ಸಲ್ಲಿಸಿದರು.

ಆದಿ ಶಂಕರಾಚಾರ್ಯರ ಬಗ್ಗೆ:

• ಇವರು ಸುಮಾರು ಕ್ರಿ.ಶ 788-820 ರ ಕಾಲಘಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಜೀವಿಸಿದ್ದರು.
• ಜನನ:- ಕೇರಳದ ‘ಕಾಲಡಿ’ಯಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದರು.
• ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮವನ್ನು ಪುನರುಜ್ಜೀವನಗೊಳಿಸಿದ ಮತ್ತು ‘ಅದ್ವೈತ ವೇದಾಂತ’ ತತ್ತ್ವಶಾಸ್ತ್ರದ ಮೂಲಕ ಭಾರತದ ವೈವಿಧ್ಯಮಯ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಪರಂಪರೆಗಳನ್ನು ಒಗ್ಗೂಡಿಸಿದ ಕೀರ್ತಿ ಇವರಿಗೆ ಸಲ್ಲುತ್ತದೆ.

ಶಂಕರಾಚಾರ್ಯರ ತತ್ತ್ವಶಾಸ್ತ್ರ – “ಅದ್ವೈತ” ವೇದಾಂತ (ಎರಡಲ್ಲ, ಒಂದೇ):

• ಬ್ರಹ್ಮನ ಪರಿಕಲ್ಪನೆ:- ‘ಬ್ರಹ್ಮ’ನೆ ಅಂತಿಮ ಸತ್ಯ ಎಂದು ಇದು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸುತ್ತದೆ. ಬ್ರಹ್ಮನು ನಿರಾಕಾರ (ನಿರ್ಗುಣ), ಅನಂತ ಮತ್ತು ಅವನೇ ಏಕೈಕ ಸತ್ಯ.
• ಆತ್ಮ ಮತ್ತು ಬ್ರಹ್ಮ:- ವೈಯಕ್ತಿಕ ಆತ್ಮ (ಆತ್ಮನ್) ಮೂಲಭೂತವಾಗಿ ಬ್ರಹ್ಮನಿಗೆ ಸಮಾನವಾಗಿದೆ ಎಂದು ಇವರು ಬೋಧಿಸಿದರು. ಇವೆರಡರ ನಡುವೆ ನಾವು ಕಾಣುವ ಪ್ರತ್ಯೇಕತೆಯು ಕೇವಲ ಒಂದು ಭ್ರಮೆಯಾಗಿದೆ.
• ಮಾಯೆ:- ಈ ಪ್ರಾಯೋಗಿಕ ಜಗತ್ತನ್ನು ಇವರು ‘ಮಾಯೆ’ ಎಂದು ವಿವರಿಸಿದರು. ಒಂದೇ ಆಗಿರುವ ಸತ್ಯವು ಹಲವು ರೂಪಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣುವಂತೆ ಮಾಡುವ ಸೃಜನಶೀಲ ಶಕ್ತಿಯೇ ಮಾಯೆಯಾಗಿದೆ. 
• ಮೋಕ್ಷದ ಮಾರ್ಗ:- ಮೋಕ್ಷವನ್ನು ಸಾಧಿಸಲು ಆಚರಣೆಗಳಿಗಿಂತ ಜ್ಞಾನಕ್ಕೆ ಇವರು ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆ ನೀಡಿದರು.

ಶಂಕರಾಚಾರ್ಯರ ಪ್ರಮುಖ ಕೊಡುಗೆಗಳು ಮತ್ತು ಪರಂಪರೆ:

• ಮಠಗಳ ಸ್ಥಾಪನೆ:- ದೇಶವನ್ನು ಒಗ್ಗೂಡಿಸಲು ಮತ್ತು ವೈದಿಕ ಚಿಂತನೆಯನ್ನು ಸಂರಕ್ಷಿಸಲು, ಇವರು ನಾಲ್ಕು ದಿಕ್ಕುಗಳಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕು ಪ್ರಮುಖ ಮಠಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು:
  1. ಉತ್ತರದಲ್ಲಿ ಜ್ಯೋತಿರ್ ಮಠ (ಬದರಿನಾಥ್/ಜೋಶಿಮಠ, ಉತ್ತರಾಖಂಡ) – ಇದು ಅಥರ್ವ ವೇದದ ರಕ್ಷಕ ಮಠವಾಗಿದೆ.
  2. ದಕ್ಷಿಣದಲ್ಲಿ ಶೃಂಗೇರಿ ಶಾರದಾ ಪೀಠ (ಕರ್ನಾಟಕ) – ಇದು ಯಜುರ್ ವೇದದ ರಕ್ಷಕ ಮಠವಾಗಿದೆ.
  3. ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿ ಗೋವರ್ಧನ ಮಠ (ಪುರಿ, ಒಡಿಶಾ) – ಇದು ಋಗ್ವೇದದ ರಕ್ಷಕ ಮಠವಾಗಿದೆ.
  4. ಪಶ್ಚಿಮದಲ್ಲಿ ದ್ವಾರಕಾ ಶಾರದಾ ಪೀಠ (ಗುಜರಾತ್) – ಇದು ಸಾಮ ವೇದದ ರಕ್ಷಕ ಮಠವಾಗಿದೆ.
• ಷಣ್ಮತ ಆರಾಧನಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆ:- ಆರು ಪ್ರಮುಖ ದೇವರುಗಳ (ಶಿವ, ವಿಷ್ಣು, ಶಕ್ತಿ, ಗಣೇಶ, ಸೂರ್ಯ ಮತ್ತು ಸ್ಕಂದ) ಆರಾಧನೆಯನ್ನು ಸಮನ್ವಯಗೊಳಿಸುವ ಮೂಲಕ ಇವರು ಪಂಥೀಯ ಘರ್ಷಣೆಗಳನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಿದರು.
• ದಶನಾಮಿ ಸಂಪ್ರದಾಯ:- ಸನ್ಯಾಸಿಗಳಿಗಾಗಿ ಇವರು ದಶನಾಮಿ ಸಂಪ್ರದಾಯ ಎಂಬ ಸನ್ಯಾಸಿ-ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಸಂಘಟಿಸಿದರು, ಅದು ಇಂದಿಗೂ ಪ್ರಭಾವಶಾಲಿಯಾಗಿದೆ.

ಶಂಕರಾಚಾರ್ಯರ ಪ್ರಮುಖ ಸಾಹಿತ್ಯಿಕ ಕೊಡುಗೆಗಳು:

• ಭಾಷ್ಯಗಳು:- ‘ಬ್ರಹ್ಮಸೂತ್ರ ಭಾಷ್ಯ‘ವನ್ನು (ಬ್ರಹ್ಮಸೂತ್ರಗಳ ಮೇಲಿನ ಹಳೆಯ ಜೀವಂತ ಭಾಷ್ಯ) ಬರೆದರು. ಇದರೊಂದಿಗೆ ಭಗವದ್ಗೀತೆ ಮತ್ತು 12 ಪ್ರಮುಖ ಉಪನಿಷತ್ತುಗಳಿಗೂ ಭಾಷ್ಯ ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ.
• ತಾತ್ವಿಕ ಗ್ರಂಥಗಳು:- ವಿವೇಕ ಚೂಡಾಮಣಿ, ಆತ್ಮಬೋಧ ಮತ್ತು ಉಪದೇಶ ಸಾಹಸ್ರಿ.
• ಭಕ್ತಿ ಸ್ತೋತ್ರಗಳು:- ಭಜ ಗೋವಿಂದಂ, ನಿರ್ವಾಣ ಶತಕಂ ಮತ್ತು ಸೌಂದರ್ಯ ಲಹರಿಯಂತಹ ಕೃತಿಗಳನ್ನು ರಚಿಸಿದರು.

ಸ್ಮೈಲ್ ಯೋಜನೆ (SMILE Scheme)

ಯೋಜನೆಗಳು

ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಸುದ್ದಿಯಲ್ಲಿದೆ: 

• ಅಂಚಿನಲ್ಲಿರುವ ದುರ್ಬಲ ಸಮುದಾಯಗಳಿಗೆ ಸಮಗ್ರ ಪುನರ್ವಸತಿ ಕಲ್ಪಿಸುವ ಮತ್ತು ಅವರನ್ನು ಸಮಾಜದ ಮುಖ್ಯವಾಹಿನಿಗೆ ತರುವ ಮೂಲಕ, ‘ಸ್ಮೈಲ್ (SMILE) ಯೋಜನೆ’ಯು ಭಾರತದಾದ್ಯಂತ ಜನರ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಮಹತ್ತರ ಬದಲಾವಣೆ ತರುತ್ತಿದೆ.

ಸ್ಮೈಲ್ ಯೋಜನೆ (ಜೀವನೋಪಾಯ ಮತ್ತು ಉದ್ಯಮಕ್ಕಾಗಿ ಅಂಚಿನಲ್ಲಿರುವ ದುರ್ಬಲ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳ ಬೆಂಬಲ):

• SMILE ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತ ರೂಪ:- ಸಪೋರ್ಟ್ ಫಾರ್ ಮಾರ್ಜಿನಲೈಜಿಡ್ ಇಂಡಿವಿದುಯಲ್ಸ್ ಫಾರ್ ಲೈವ್ಲಿಹುಡ್ ಅಂಡ್ ಎಂಟರ್ಪ್ರೈಸಸ್ (Support for Marginalised Individuals for Livelihood and Enterprise)
• ಪ್ರಾರಂಭ:- 2022
• ಅನುಷ್ಠಾನ ಸಚಿವಾಲಯ:- ಕೇಂದ್ರ ಸಾಮಾಜಿಕ ನ್ಯಾಯ ಮತ್ತು ಸಬಲೀಕರಣ ಸಚಿವಾಲಯ.
• ಉದ್ದೇಶ:- ಸಮಾಜದ ದುರ್ಬಲ ವರ್ಗಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸುವ ಮತ್ತು ರಕ್ಷಿಸುವ ಹಂತದಿಂದ ಆರಂಭಿಸಿ; ಅವರಿಗೆ ಆರೋಗ್ಯ ರಕ್ಷಣೆ, ಪುನರ್ವಸತಿ, ಶಿಕ್ಷಣ, ಆಪ್ತಸಮಾಲೋಚನೆ, ಕೌಶಲ್ಯಾಭಿವೃದ್ಧಿ ಮತ್ತು ದೀರ್ಘಕಾಲೀನ ಆರ್ಥಿಕ ಸ್ವಾವಲಂಬನೆಯನ್ನು ಒದಗಿಸುವವರೆಗೆ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಹಂತದಲ್ಲಿಯೂ ಬೆಂಬಲ ನೀಡುವುದು.

ಈ ಯೋಜನೆಯ ಪ್ರಮುಖ ಲಕ್ಷಣಗಳು:

• ಭಿಕ್ಷಾಟನೆಯಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿರುವವರ ಪುನರ್ವಸತಿ:- ಈ ಯೋಜನೆಯ ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ಉಪ-ಯೋಜನೆಯು, ಭಿಕ್ಷಾಟನೆಯಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿರುವ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳನ್ನು ಅವರ ಸಮ್ಮತಿಯೊಂದಿಗೆ ಗುರುತಿಸಿ, ಅವರ ಸಮಗ್ರ ವಿವರಗಳನ್ನು ದಾಖಲಿಸುವ ಮತ್ತು ಅವರಿಗೆ ಸೂಕ್ತ ಪುನರ್ವಸತಿ ಕಲ್ಪಿಸುವ ಗುರಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.
• ತೃತೀಯಲಿಂಗಿಗಳ ಸಬಲೀಕರಣ:- ಯೋಜನೆಯ ಮತ್ತೊಂದು ಪ್ರಮುಖ ಘಟಕವು, ತೃತೀಯಲಿಂಗಿ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳ ಸರ್ವಾಂಗೀಣ ಸಬಲೀಕರಣಕ್ಕಾಗಿ ಮೀಸಲಾಗಿದೆ.

“ಶೇಖಾ ಜೀಲ್ ಪಕ್ಷಿಧಾಮ” (ಉತ್ತರ ಪ್ರದೇಶ): 99ನೇ ರಾಮ್ಸರ್ ತಾಣ

ಪರಿಸರ

ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಸುದ್ದಿಯಲ್ಲಿದೆ:

• ಉತ್ತರ ಪ್ರದೇಶದ ‘ಶೇಖಾ ಜೀಲ್ ಪಕ್ಷಿಧಾಮ’ವನ್ನು ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರವು ತನ್ನ 99ನೇ ರಾಮ್ಸರ್ ತಾಣವಾಗಿ ಘೋಷಿಸಿದೆ. ಇದರೊಂದಿಗೆ ಉತ್ತರ ಪ್ರದೇಶವು ರಾಮ್ಸರ್ ತಾಣಗಳ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ 12 ತಾಣಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದಂತಾಗಿದೆ.

ಶೇಖಾ ಜೀಲ್ ಪಕ್ಷಿಧಾಮದ ಬಗ್ಗೆ:

• ಇದೊಂದು ಸಿಹಿನೀರಿನ ಜೌಗು ಪ್ರದೇಶದ ಪರಿಸರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಾಗಿದ್ದು , ಉತ್ತರ ಪ್ರದೇಶದ ಅಲಿಗಢದಲ್ಲಿ “ಗಂಗಾ ಮೇಲ್ದಂಡೆ ಕಾಲುವೆ”ಯಿಂದ ರೂಪುಗೊಂಡಿದೆ.
• ಇದು ‘ಮಧ್ಯ ಏಷ್ಯಾದ ವಲಸೆ ಮಾರ್ಗ’ದಲ್ಲಿ (Central Asian Flyway) ವಲಸೆ ಹಕ್ಕಿಗಳಿಗೆ ಪ್ರಮುಖ ಆವಾಸಸ್ಥಾನವಾಗಿದೆ. ಅಲ್ಲದೆ, ಪಟ್ಟೆ-ತಲೆಯ ಬಾತುಕೋಳಿ (Bar-headed Goose), ಬಣ್ಣದ ಕೊಕ್ಕರೆ (Painted Stork) ಹಾಗೂ ವಿವಿಧ ಪ್ರಜಾತಿಯ ಬಾತುಕೋಳಿಗಳು ಮತ್ತು ಜಲಪಕ್ಷಿಗಳಿಗೆ ಚಳಿಗಾಲದ ಆಶ್ರಯ ತಾಣವಾಗಿದೆ.

ಭಾರತದ ಇತ್ತೀಚಿನ ರಾಮ್ಸರ್ ತಾಣಗಳ ಸೇರ್ಪಡೆ:

• ಸಿಲಿಸೇರ್ ಸರೋವರ (ರಾಜಸ್ಥಾನ): 95ನೇ ರಾಮ್ಸರ್ ತಾಣ
• ಕೊಪ್ರಾ ಜಲಾಶಯ (ಛತ್ತೀಸ್‌ಗಢ): 96ನೇ ರಾಮ್ಸರ್ ತಾಣ
• ಪಾಟ್ನಾ ಪಕ್ಷಿಧಾಮ (ಉತ್ತರ ಪ್ರದೇಶ): 97ನೇ ರಾಮ್ಸರ್ ತಾಣ
• ಛರಿ-ಧಂಡ್ ಸಂರಕ್ಷಣಾ ಮೀಸಲು (ಗುಜರಾತ್): 98ನೇ ರಾಮ್ಸರ್ ತಾಣ

ರಾಮ್ಸರ್ ಸಮಾವೇಶ (Ramsar Convention)ದ ಬಗ್ಗೆ:

• ರಾಮ್ಸರ್ ತಾಣ:- ರಾಮ್ಸರ್ ಸಮಾವೇಶದ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆಯನ್ನು ಪಡೆದ ಜೌಗು ಪ್ರದೇಶವನ್ನು (Wetland) ‘ರಾಮ್ಸರ್ ತಾಣ’ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.
• ರಾಮ್ಸರ್ ಸಮಾವೇಶ: ಇದು ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆಯ ಜೌಗು ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ಸಂರಕ್ಷಿಸಲು ಮಾಡಿಕೊಂಡಿರುವ ಅಂತರ-ಸರ್ಕಾರಿ ಒಪ್ಪಂದಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ.
• ಇದು ಫೆಬ್ರವರಿ 2, 1971 ರಂದು ಇರಾನ್‌ನ ‘ರಾಮ್ಸರ್’ ನಗರದಲ್ಲಿ ಈ ಒಪ್ಪಂದಕ್ಕೆ ಸಹಿ ಹಾಕಲಾಯಿತು ಮತ್ತು 1975 ರಲ್ಲಿ ಜಾರಿಗೆ ಬಂದಿತು. 
• ಭಾರತವು 1982 ರಲ್ಲಿ ರಾಮ್ಸರ್ ಸಮಾವೇಶಕ್ಕೆ ಸಹಿ ಹಾಕುವ ಮೂಲಕ ಅದರ ಭಾಗವಾಯಿತು.

ಭಾರತ-ಶ್ರೀಲಂಕಾ ಒಪ್ಪಂದ, 1987

ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಂಬಂಧಗಳು

ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಸುದ್ದಿಯಲ್ಲಿದೆ: 

• ಶ್ರೀಲಂಕಾದಲ್ಲಿರುವ ತಮಿಳು ರಾಜಕೀಯ ಪಕ್ಷಗಳು, ‘ಭಾರತ-ಶ್ರೀಲಂಕಾ ಒಪ್ಪಂದ’ದ ಸಂಪೂರ್ಣ ಅನುಷ್ಠಾನಕ್ಕಾಗಿ ಶ್ರೀಲಂಕಾ ಸರ್ಕಾರದ ಮೇಲೆ ನಿರಂತರ ಒತ್ತಡ ಹೇರುವಂತೆ ಭಾರತವನ್ನು ಒತ್ತಾಯಿಸಿವೆ.

ಭಾರತ-ಶ್ರೀಲಂಕಾ ಒಪ್ಪಂದ, 1987 ದ ಬಗ್ಗೆ:

• ಇದು ಜುಲೈ 1987 ರಲ್ಲಿ ಭಾರತದ ಅಂದಿನ ಪ್ರಧಾನಿ ರಾಜೀವ್ ಗಾಂಧಿ ಮತ್ತು ಶ್ರೀಲಂಕಾದ ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಜೆ.ಆರ್. ಜಯವರ್ಧನೆ ಅವರ ನಡುವೆ ಸಹಿ ಹಾಕಲ್ಪಟ್ಟ ದ್ವಿಪಕ್ಷೀಯ ಒಪ್ಪಂದವಾಗಿದೆ.
• ಧ್ಯೇಯೋದ್ದೇಶ:- ಶ್ರೀಲಂಕಾದಲ್ಲಿನ ಜನಾಂಗೀಯ ಸಂಘರ್ಷವನ್ನು ಪರಿಹರಿಸುವುದು.
•  ಉದ್ದೇಶಗಳು:- ಸಿಂಹಳೀಯರ-ಬಹುಮತವಿರುವ ಸರ್ಕಾರ ಮತ್ತು ತಮಿಳು ಅಲ್ಪಸಂಖ್ಯಾತರ ನಡುವಿನ ಸುದೀರ್ಘ ಸಂಘರ್ಷವನ್ನು ಬಗೆಹರಿಸುವ ಗುರಿಯನ್ನು ಈ ಒಪ್ಪಂದ ಹೊಂದಿತ್ತು.
• ಪ್ರಮುಖ ನಿಬಂಧನೆಗಳು:

• ಪ್ರಾಂತ್ಯಗಳಿಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ‘ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಸ್ವಾಯತ್ತತೆ’ ಒದಗಿಸುವ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ, ರಾಜಕೀಯ ಅಧಿಕಾರಗಳ ವಿಕೇಂದ್ರೀಕರಣವನ್ನು ಖಚಿತಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಇದು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿತು.
• ಇದು ಸಿಂಹಳ ಭಾಷೆಯ ಜೊತೆಗೆ ತಮಿಳು ಭಾಷೆಗೂ ಅಧಿಕೃತ ಸ್ಥಾನಮಾನವನ್ನು ನೀಡಿತು.

ಶ್ರೀಲಂಕಾದ ಸಂವಿಧಾನದಕ್ಕೇ 13ನೇ ತಿದ್ದುಪಡಿ, 1987 ರಲ್ಲಿ ಜಾರಿ:

• ಉದ್ದೇಶ:- ಭಾರತ-ಶ್ರೀಲಂಕಾ ಒಪ್ಪಂದದ ನಿಬಂಧನೆಗಳನ್ನು ಜಾರಿಗೆ ತರುವುದು ಮತ್ತು ಅಧಿಕಾರ ವಿಕೇಂದ್ರೀಕರಣಕ್ಕೆ ಸಾಂವಿಧಾನಿಕ ಚೌಕಟ್ಟನ್ನು ಒದಗಿಸುವುದು.
• ಪ್ರಮುಖ ಲಕ್ಷಣಗಳು:

• ಎಲ್ಲಾ 9 ಪ್ರಾಂತ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ‘ಪ್ರಾಂತೀಯ ಮಂಡಳಿ’ಗಳ ಸ್ಥಾಪನೆ:- ವಿಕೇಂದ್ರೀಕೃತ ಆಡಳಿತವನ್ನು ಸುಗಮಗೊಳಿಸಲು, ಈ ತಿದ್ದುಪಡಿಯ ಮೂಲಕ ಪ್ರಾಂತೀಯ ಮಂಡಳಿ’ಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು.

• ಮೂರು-ಹಂತದ ಅಧಿಕಾರ ಹಂಚಿಕೆ:- ಇದು ಭಾರತದ ಒಕ್ಕೂಟ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ರಚನೆಯನ್ನು ಹೋಲುವಂತೆ, ಪ್ರಾಂತೀಯ ಪಟ್ಟಿ, ಕಾಯ್ದಿರಿಸಿದ (ಮೀಸಲು) ಪಟ್ಟಿ ಮತ್ತು ಸಮವರ್ತಿ ಪಟ್ಟಿಗಳನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸಿತು.
• ಶಿಕ್ಷಣ, ಕೃಷಿ, ಆರೋಗ್ಯ ಮತ್ತು ಸ್ಥಳೀಯ ಆಡಳಿತದಂತಹ ಹಲವಾರು ಕ್ರಿಯಾತ್ಮಕ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಪ್ರಾಂತೀಯ ಪಟ್ಟಿಗೆ ವರ್ಗಾಯಿಸಲು ಇದು ಅನುವು ಮಾಡಿಕೊಟ್ಟಿತು.

ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಆಯೋಗ (NMC)

ಆಡಳಿತ

ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಸುದ್ದಿಯಲ್ಲಿದೆ: 

• ವೈದ್ಯಕೀಯ ಶಿಕ್ಷಣದ ಪ್ರವೇಶಾತಿ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸುವ ಹಾಗೂ ಗುಣಮಟ್ಟದ ಮಾನದಂಡಗಳನ್ನು ಬಲಪಡಿಸುವ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ, ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಆಯೋಗವು (NMC) ‘ವೈದ್ಯಕೀಯ ವೃತ್ತಿಗಾರರ ನೋಂದಣಿ ಮತ್ತು ವೈದ್ಯಕೀಯ ವೃತ್ತಿ ನಿರ್ವಹಣಾ ಪರವಾನಗಿ (ತಿದ್ದುಪಡಿ) ನಿಯಮಾವಳಿಗಳು, 2026’ಕ್ಕೆ ತಿದ್ದುಪಡಿಗಳನ್ನು ಪ್ರಸ್ತಾಪಿಸಿದೆ.

ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಆಯೋಗ (NMC)ದ ಬಗ್ಗೆ:

• ಇದು ಭಾರತದಲ್ಲಿ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಶಿಕ್ಷಣ, ವೃತ್ತಿಪರರು ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸುವ ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆ ಹೊಂದಿರುವ ಭಾರತದ ಅತ್ಯುನ್ನತ ಶಾಸನಬದ್ಧ ಸಂಸ್ಥೆಯಾಗಿದೆ.
• ದೇಶಾದ್ಯಂತ ಆರೋಗ್ಯ ರಕ್ಷಣೆಯ ಗುಣಮಟ್ಟವನ್ನು ಸುಧಾರಿಸಲು ಮತ್ತು ಆಡಳಿತವನ್ನು ಸುಗಮಗೊಳಿಸಲು, ‘ಭಾರತೀಯ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಮಂಡಳಿ’ಯನ್ನು (MCI) ಬದಲಾಯಿಸಿ, ‘ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಆಯೋಗ ಕಾಯ್ದೆ, 2019’ರ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ 2020 ರಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು.
• ಇದು ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ ನಾಲ್ಕು ಸ್ವಾಯತ್ತ ಮಂಡಳಿಗಳ ಮೂಲಕ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ. ಅವುಗಳೆಂದರೆ,

• ಪದವಿಪೂರ್ವ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಶಿಕ್ಷಣ ಮಂಡಳಿ (UGMEB).

• ಸ್ನಾತಕೋತ್ತರ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಶಿಕ್ಷಣ ಮಂಡಳಿ (PGMEB).

• ವೈದ್ಯಕೀಯ ಮೌಲ್ಯಮಾಪನ ಮತ್ತು ಶ್ರೇಣೀಕರಣ ಮಂಡಳಿ (MARB).

• ನೈತಿಕತೆ ಮತ್ತು ವೈದ್ಯಕೀಯ ನೋಂದಣಿ ಮಂಡಳಿ (EMRB).

• ಆಯೋಗ (NMC)ದ ಸಂಯೋಜನೆ:

1. ಒಬ್ಬರು ಅಧ್ಯಕ್ಷರು.
2. 10 ಪದನಿಮಿತ್ತ ಸದಸ್ಯರು: (ಸಚಿವಾಲಯಗಳು ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ಪ್ರತಿನಿಧಿಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಂತೆ).
3. 22 ಅರೆಕಾಲಿಕ ಸದಸ್ಯರು: (ರಾಜ್ಯ ಪ್ರತಿನಿಧಿಗಳು ಮತ್ತು ತಜ್ಞರನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಂತೆ).

ಒಡಿಶಾ: ‘ಕಡಲ-ವಲಯದ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಯೋಜನೆ’ ಆರಂಭಿಸಿದ ಭಾರತದ ಮೊದಲ ರಾಜ್ಯ

ಪರಿಸರ

ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಸುದ್ದಿಯಲ್ಲಿದೆ: 

• ಸಮಗ್ರ ಕರಾವಳಿ ಮತ್ತು ಕಡಲ ಯೋಜನೆಗಾಗಿ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ‘ಕಡಲ-ವಲಯದ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಯೋಜನೆ’ಯನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಲು ಒಡಿಶಾ ಸರ್ಕಾರವು ಇತ್ತೀಚಿಗೆ ಕೇಂದ್ರ ಭೂ ವಿಜ್ಞಾನ ಸಚಿವಾಲಯದ ಅಧೀನದಲ್ಲಿರುವ ‘ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕರಾವಳಿ ಸಂಶೋಧನಾ ಕೇಂದ್ರ’ (NCCR) ದೊಂದಿಗೆ ಒಪ್ಪಂದಕ್ಕೆ (MoU) ಸಹಿ ಹಾಕಿದೆ.

ಕಡಲ-ವಲಯದ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಯೋಜನೆಯ ಬಗ್ಗೆ (MSP – Marine Spatial Plan):

• ಈ ಯೋಜನೆಯು ಒಡಿಶಾದ 550 ಕ್ಕೂ ಅಧಿಕ ಕಿ.ಮೀ ಉದ್ದದ ಕರಾವಳಿಯನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ.
• ‘ಚಿಲ್ಕಾ ಸರೋವರ’, ‘ಭಿತರ್ಕನಿಕಾ’ ಮತ್ತು ‘ಗಹಿರ್ಮಾತಾ’ದಂತಹ ಪರಿಸರ-ಸೂಕ್ಷ್ಮ ವಲಯಗಳ ರಕ್ಷಣೆಯೊಂದಿಗೆ ಆರ್ಥಿಕ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳನ್ನು ಸಮತೋಲನಗೊಳಿಸುವ ಗುರಿಯನ್ನು ಇದು ಹೊಂದಿದೆ.

ಈ ಯೋಜನೆಯ ಪ್ರಮುಖ ಉದ್ದೇಶಗಳು:

• ನೀಲಿ ಆರ್ಥಿಕತೆಯ ಬೆಳವಣಿಗೆ:- ಮೀನುಗಾರಿಕೆ, ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ, ಬಂದರುಗಳು ಮತ್ತು ನವೀಕರಿಸಬಹುದಾದ ಸಾಗರ ಇಂಧನದಂತಹ ವಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಸುಸ್ಥಿರ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸುವುದು.
• ಸಂಘರ್ಷ ಪರಿಹಾರ:- ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಮೀನುಗಾರಿಕಾ ಸಮುದಾಯಗಳು ಮತ್ತು ಕೈಗಾರಿಕಾ-ಬಂದರು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗಾರರಂತಹ ವಿವಿಧ ಪಾಲುದಾರರ ನಡುವಿನ ಅತಿಕ್ರಮಣ ಮತ್ತು ವಿವಾದಗಳನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುವುದು.
• ಹವಾಮಾನ ಸ್ಥಿತಿಸ್ಥಾಪಕತ್ವ:- ಪದೇ ಪದೇ ಸಂಭವಿಸುವ ಚಂಡಮಾರುತಗಳು ಮತ್ತು ಸಮುದ್ರ-ಮಟ್ಟದ ಏರಿಕೆಯ ವಿರುದ್ಧ ನೈಸರ್ಗಿಕ ರಕ್ಷಾಕವಚವಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುವ ಕರಾವಳಿ ಪರಿಸರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳ ರಕ್ಷಣೆಯನ್ನು ಬಲಪಡಿಸುವುದು.
• SDG ಹೊಂದಾಣಿಕೆ:- ಇದು ‘ಸುಸ್ಥಿರ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಗುರಿ-14’ (SDG 14 -ನೀರಿನೊಳಗಿನ ಜೀವಸಂಕುಲ/ ಜಲಚರಗಳ ರಕ್ಷಣೆ) ಅನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸುತ್ತದೆ.

ಲುಂಪೊಂಗ್‌ಡೆಂಗ್ ದ್ವೀಪ (Lumpongdeng Island) – ಮೇಘಾಲಯ

ಭೂಗೋಳ

ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಸುದ್ದಿಯಲ್ಲಿದೆ: 

• ಪರಿಸರ ಸಂರಕ್ಷಣಾ ಸಂಘಟನೆಗಳ ತೀವ್ರ ಪ್ರತಿಭಟನೆಯ ನಂತರ, ಮೇಘಾಲಯ ಸರ್ಕಾರವು ಲುಂಪೊಂಗ್‌ಡೆಂಗ್ ದ್ವೀಪದಲ್ಲಿ ಆರಂಭಿಸಲು ಉದ್ದೇಶಿಸಲಾಗಿದ್ದ ‘ಐಷಾರಾಮಿ ರೆಸಾರ್ಟ್ ಯೋಜನೆ’ಯನ್ನು ಕೈಬಿಟ್ಟಿದೆ.

ಲುಂಪೊಂಗ್‌ಡೆಂಗ್ ದ್ವೀಪದ ಬಗ್ಗೆ:

• ಭೌಗೋಳಿಕ ಸ್ಥಾನ:- ಇದು ಇದು ಮೇಘಾಲಯದ ಶಿಲ್ಲಾಂಗ್‌ನಿಂದ ಸುಮಾರು 20 ಕಿ.ಮೀ ದೂರದಲ್ಲಿರುವ ‘ಉಮಿಯಮ್ ಸರೋವರ’ದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಂಡಿದೆ. 
• ಜಲವಿದ್ಯುತ್ ಯೋಜನೆಗಾಗಿ ಉಮಿಯಮ್ ನದಿಗೆ ಅಣೆಕಟ್ಟು ಕಟ್ಟುವ ಮೂಲಕ 1960 ರ ದಶಕದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾದ ‘ಮಾನವ ನಿರ್ಮಿತ ಜಲಾಶಯ’ ಇದಾಗಿದೆ.
• ಈ ದ್ವೀಪವು ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ ಸೂಚಿಪರ್ಣ/ಎಲೆ ಮೊನಚಾದ (Coniferous) ಸಸ್ಯವರ್ಗದಿಂದ ಕೂಡಿದ್ದು, ಸರೋವರದ ಮಧ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ.

ನದಿ ಜಲಾನಯನ ಪ್ರದೇಶ ನಿರ್ವಹಣಾ ಯೋಜನೆ

ಆಡಳಿತ ಮತ್ತು ರಾಜಕೀಯ

ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಸುದ್ದಿಯಲ್ಲಿದೆ:

• ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರವು 16ನೇ ಹಣಕಾಸು ಆಯೋಗದ ಅವಧಿಗೆ, ಅಂದರೆ 2026-27 ರಿಂದ 2030-31 ರವರೆಗೆ ‘ನದಿ ಜಲಾನಯನ ಪ್ರದೇಶ ನಿರ್ವಹಣಾ ಯೋಜನೆ’ಯನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸಲು ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ಅನುಮೋದನೆ ನೀಡಿದೆ. ಇದಕ್ಕಾಗಿ ಒಟ್ಟು ₹2,183 ಕೋಟಿ ಅನುದಾನವನ್ನು ಮೀಸಲಿಡಲಾಗಿದೆ.

ನದಿ ಜಲಾನಯನ ಪ್ರದೇಶ ನಿರ್ವಹಣಾ ಯೋಜನೆಯ (RBM – Basin Management Scheme) ಬಗ್ಗೆ:

• ಇದು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರದಿಂದ ಅನುದಾನ ಪಡೆಯುವ ‘ಕೇಂದ್ರ ವಲಯದ ಯೋಜನೆ’ಯಾಗಿದೆ.
• ಅನುಷ್ಠಾನ:- ಕೇಂದ್ರ ಜಲ ಶಕ್ತಿ ಸಚಿವಾಲಯದ ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿ ಈ ಯೋಜನೆ ಜಾರಿಯಾಗುತ್ತದೆ.
• ಉದ್ದೇಶ:- ಕೇವಲ ನದಿಯನ್ನಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೆ ಅದರ ಉಪನದಿಗಳು ಮತ್ತು ಅಂತರ್ಜಲ ಸೇರಿದಂತೆ ಇಡೀ ನದಿಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ‘ಸಮಗ್ರ ಜಲವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಘಟಕ’ಗಳಾಗಿ ನಿರ್ವಹಿಸುವ ಸಮಗ್ರ ದೃಷ್ಟಿಕೋನವನ್ನು ಇದು ಅಳವಡಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ.

ಪ್ರಮುಖ ಬೆಳವಣಿಗೆಗಳು (2026–2031):

• ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಅನುದಾನ:- 16ನೇ ಹಣಕಾಸು ಆಯೋಗದ ಅವಧಿಗೆ (2026-2031) ಈ ಯೋಜನೆಯ ಬಜೆಟ್ ಅನ್ನು ₹2,183 ಕೋಟಿಗೆ ಹೆಚ್ಚಿಸಲಾಗಿದೆ.
• ಕಾರ್ಯತಂತ್ರದ ಆದ್ಯತೆ:- ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಭದ್ರತೆ ಮತ್ತು ಗಡಿಯಾಚೆಗಿನ ಜಲ-ನಿರ್ವಹಣೆಗಾಗಿ, ಈ ಯೋಜನೆಯಲ್ಲಿ ಈಶಾನ್ಯ ಪ್ರದೇಶ ಮತ್ತು ಸಿಂಧೂ ನದಿ ಜಲಾನಯನ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಗೆ (ಜಮ್ಮು-ಕಾಶ್ಮೀರ/ಲಡಾಖ್) ವಿಶೇಷ ಆದ್ಯತೆ ನೀಡಲಾಗಿದೆ.
• ತಂತ್ರಜ್ಞಾನದ ಆಧುನೀಕರಣ:- ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನದಿ ನಿರ್ವಹಣಾ ಯೋಜನೆಗಾಗಿ ಭೌಗೋಳಿಕ ಮಾಹಿತಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆ (GIS), ಲೈಡಾರ್ (LiDAR) ಮತ್ತು ಡ್ರೋನ್‌ಗಳಂತಹ ಅತ್ಯಾಧುನಿಕ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನಗಳನ್ನು ಈ ಯೋಜನೆಯಲ್ಲಿ ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಗುತ್ತಿದೆ.

“ಬಸವೇಶ್ವರ” – ಕರ್ನಾಟಕದ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ನಾಯಕ

ಕಲೆ ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಕೃತಿ

ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಸುದ್ದಿಯಲ್ಲಿ:

• ‘ಬಸವ ಜಯಂತಿ’ಯ ಶುಭ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಪ್ರಧಾನಿ ನರೇಂದ್ರ ಮೋದಿಯವರು ಜಗದ್ಗುರು ಬಸವೇಶ್ವರರಿಗೆ ಗೌರವ ನಮನಗಳನ್ನು ಸಲ್ಲಿಸಿದರು.

ಮಹಾತ್ಮ ಬಸವೇಶ್ವರರ ಕುರಿತು:

• ಬಸವೇಶ್ವರರನ್ನು ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿ ‘ಬಸವಣ್ಣ’ ಎಂತಲೂ ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.
• ಇವರು 12ನೇ ಶತಮಾನದ ಪ್ರಮುಖ ತತ್ವಜ್ಞಾನಿ, ಸಾಮಾಜಿಕ ಸುಧಾರಕ ಮತ್ತು ‘ಭಕ್ತಿ ಚಳುವಳಿಯ’ ಪ್ರಮುಖ ರೂವಾರಿಯಾಗಿದ್ದರು. ಇವರು ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ ಇಂದಿನ ಕಲ್ಯಾಣ ಕರ್ನಾಟಕ ಭಾಗದ ‘ಕಲ್ಯಾಣ’ (ಈಗಿನ ಬಸವ ಕಲ್ಯಾಣ)ದಲ್ಲಿ ಸಕ್ರಿಯರಾಗಿದ್ದರು.
• ಲಿಂಗಾಯತ ಚಳುವಳಿ:- ಇವರನ್ನು ‘ಲಿಂಗಾಯತ ಧರ್ಮದ ಸಂಸ್ಥಾಪಕ’ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇವರು ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ಸಮಾನತೆ, ಸಾಮಾಜಿಕ ನ್ಯಾಯ ಮತ್ತು ಜಾತಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಹಾಗೂ ಸಾಮಾಜಿಕ ತಾರತಮ್ಯವನ್ನು ಬಲವಾಗಿ ವಿರೋಧಿಸಿದರು.
• ಇವರು ಕಲಚೂರಿ ರಾಜವಂಶದ 2ನೇ ಬಿಜ್ಜಳ ರಾಜನ ಆಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಹಣಕಾಸು ಮಂತ್ರಿಯಾಗಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದರು. 
• ಇವರ ಬೋಧನೆಗಳು ಮತ್ತು ತತ್ವಗಳು ‘ವಚನ’ಗಳ ರೂಪದಲ್ಲಿರುವ ಕಾವ್ಯಾತ್ಮಕ ರಚನೆಗಳಲ್ಲಿ ಸಂರಕ್ಷಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ.
• ಬಸವೇಶ್ವರರು ‘ಇಷ್ಟಲಿಂಗ’ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಯನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸಿದರು. ಇದು ಜಾತಿ ಅಥವಾ ಯಾವುದೇ ಸಾಮಾಜಿಕ ವಿಭಜನೆಗಳನ್ನು ಮೀರಿ, ಭಗವಂತನೊಂದಿಗೆ ನೇರ ಹಾಗೂ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಸಂಪರ್ಕವನ್ನು ಹೊಂದುವ ಮಾರ್ಗವನ್ನು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಿತು.
• ಅನುಭವ ಮಂಟಪ: ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ವಿಷಯಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಮುಕ್ತ ಚರ್ಚೆ ನಡೆಸಲು ಇವರು ‘ಅನುಭವ ಮಂಟಪ’ವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು. ಇದನ್ನು ವಿಶ್ವದ ‘ಮೊದಲ ಸಂಸತ್ತು’ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಮಹಿಳೆಯರು ಸೇರಿದಂತೆ ಸಮಾಜದ ವಿವಿಧ ಹಿನ್ನೆಲೆಯ ಜನರು ಯಾವುದೇ ತಾರತಮ್ಯವಿಲ್ಲದೆ ಭಾಗವಹಿಸಬಹುದಾಗಿದ್ದ ಇದೊಂದು ಪ್ರವರ್ತಕ ವೇದಿಕೆಯಾಗಿತ್ತು.

ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿ ಗ್ರಾಮ ಸಡಕ್ ಯೋಜನೆ-III (PMGSY-III)

ಸರ್ಕಾರಿ ಉಪಕ್ರಮಗಳು

ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಸುದ್ದಿಯಲ್ಲಿದೆ:

• ಕೇಂದ್ರ ಸಚಿವ ಸಂಪುಟವು ‘ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿ ಗ್ರಾಮ ಸಡಕ್ ಯೋಜನೆ-III’ (PMGSY-III) ಅನ್ನು ಮಾರ್ಚ್ 2025 ರ ನಂತರ 2028-29 ರವರೆಗೆ ವಿಸ್ತರಿಸಿದೆ.

ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿ ಗ್ರಾಮ ಸಡಕ್ ಯೋಜನೆ (PMGSY) ಬಗ್ಗೆ:

• ಪ್ರಾರಂಭ:- 2000.
• ಇದೊಂದು ‘ಕೇಂದ್ರ ಪ್ರಾಯೋಜಿತ ಯೋಜನೆ’ಯಾಗಿದೆ.
• ಅನುಷ್ಠಾನ:- ಕೇಂದ್ರ ಗ್ರಾಮೀಣಾಭಿವೃದ್ಧಿ ಸಚಿವಾಲಯ.
• ಉದ್ದೇಶ:- ಗ್ರಾಮೀಣ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಪರ್ಕವಿಲ್ಲದ ವಸತಿ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಗೆ ‘ಎಲ್ಲಾ ಹವಾಮಾನಗಳಿಗೂ ಯೋಗ್ಯವಾದ ರಸ್ತೆ ಸಂಪರ್ಕ’ವನ್ನು ಒದಗಿಸುವುದು.

PMGSY ಯೋಜನೆಯು ಬಹು ಹಂತಗಳಲ್ಲಿ ವಿಕಸನಗೊಂಡಿದೆ:

• PMGSY-I (2000):- ಸಂಪರ್ಕವಿಲ್ಲದ ವಸತಿ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಗೆ ರಸ್ತೆ ಸಂಪರ್ಕ ಕಲ್ಪಿಸುವತ್ತ ಗಮನಹರಿಸಿತ್ತು.
• PMGSY-II (2013):- ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿರುವ ಗ್ರಾಮೀಣ ರಸ್ತೆಗಳ ಉನ್ನತೀಕರಣದ ಗುರಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು.
• PMGSY-III (2019): ಗ್ರಾಮೀಣ ರಸ್ತೆ ಜಾಲಗಳ ಬಲವರ್ಧನೆ ಅಥವಾ ಸಂಯೋಜನೆಯ ಮೇಲೆ ಕೇಂದ್ರೀಕರಿಸುತ್ತದೆ.

ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆ:

• ಈ ವಿಸ್ತರಣೆಯು, ಉದ್ದೇಶಿತ ಗ್ರಾಮೀಣ ರಸ್ತೆಗಳ ಉನ್ನತೀಕರಣವನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತದೆ.
• ಇದು ಕೃಷಿ ಮತ್ತು ಕೃಷಿಯೇತರ ಉತ್ಪನ್ನಗಳಿಗೆ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಪ್ರವೇಶವನ್ನು ಸುಧಾರಿಸುತ್ತದೆ ಹಾಗೂ ಸಾರಿಗೆ ವೆಚ್ಚವನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ.
• ಇದು ವಿಶೇಷವಾಗಿ ದೂರದ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಶಿಕ್ಷಣ ಮತ್ತು ಆರೋಗ್ಯ ಸೇವೆಗಳ ಪ್ರವೇಶವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತದೆ. ಜೊತೆಗೆ ‘ವಿಕಸಿತ ಭಾರತ 2047’ರ ದೃಷ್ಟಿಕೋನಕ್ಕೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ಗ್ರಾಮೀಣ-ನಗರ ವಿಭಜನೆಯನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುವ ಮೂಲಕ ಅಂತರ್ಗತ ಬೆಳವಣಿಗೆಗೆ ಕೊಡುಗೆ ನೀಡುತ್ತದೆ.

“ಹಳದಿ ರೇಖೆ” (‘Yellow Line’) – ಇಸ್ರೇಲ್‌ ಮತ್ತು ಲೆಬನಾನ್‌ ನಡುವೆ

ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ

ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಸುದ್ದಿಯಲ್ಲಿದೆ:

• ಇಸ್ರೇಲ್ ಮತ್ತು ಲೆಬನಾನ್ ನಡುವೆ 10 ದಿನಗಳ ಕದನ ವಿರಾಮ ಒಪ್ಪಂದವಾದ ಸ್ವಲ್ಪ ದಿನಗಳ ನಂತರ, ಇಸ್ರೇಲ್ ದಕ್ಷಿಣ ಲೆಬನಾನ್‌ನಲ್ಲಿ ‘ಹಳದಿ ರೇಖೆ’ಯ (Yellow Line) ಸ್ಥಾಪನೆಯನ್ನು ಘೋಷಿಸಿದೆ.

‘ಹಳದಿ ರೇಖೆ’ (Yellow Line) ಎಂದರೇನು?

• ಇದು ಸಂಘರ್ಷದ ವಲಯದಲ್ಲಿ ನಿಯಂತ್ರಣ ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ಪ್ರತ್ಯೇಕಿಸಲು ಇಸ್ರೇಲ್ ರಚಿಸಿರುವ ಸೇನಾ ಗಡಿರೇಖೆಯಾಗಿದೆ.
• ಇದು ಇಸ್ರೇಲಿ ಸೇನಾ ಪಡೆಗಳ ನಿಯೋಜನೆಯ ಮಿತಿಯನ್ನು ಗುರುತಿಸುವ ತಾತ್ಕಾಲಿಕ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯ ಗಡಿಯಾಗಿದೆ.
• ಈ ರೇಖೆಯನ್ನು ದಾಟುವ ಯಾವುದೇ ಚಲನವಲನವನ್ನು ಸಂಭಾವ್ಯ ಭದ್ರತಾ ಅಪಾಯ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.

‘ಗಾಜಾ’ದೊಂದಿಗೆ ಇದೇ ರೀತಿಯ ಹಳದಿ ರೇಖೆಯನ್ನು ಇಸ್ರೇಲ್ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ:

• ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2023 ರಿಂದ ಗಾಜಾದಲ್ಲಿಯೂ ಇದೇ ರೀತಿಯ ರೇಖೆಯನ್ನು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ.
• ಅಲ್ಲಿ, ಇದು ಇಸ್ರೇಲ್-ನಿಯಂತ್ರಿತ ಪ್ರದೇಶಗಳು ಮತ್ತು ಹಮಾಸ್-ನಿಯಂತ್ರಿತ ವಲಯಗಳ ನಡುವಿನ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗಿ ವಿಭಜಿಸಿದೆ.

“ಜೊನ್ನಗಿರಿ”- ಭಾರತದ ಮೊದಲ ದೊಡ್ಡ-ಪ್ರಮಾಣದ ಖಾಸಗಿ ಚಿನ್ನದ ಗಣಿಗಾರಿಕೆ ಯೋಜನೆ

ಆರ್ಥಿಕತೆ

ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಸುದ್ದಿಯಲ್ಲಿದೆ: 

• ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶದ ಕರ್ನೂಲ್ ಜಿಲ್ಲೆಯ ‘ಜೊನ್ನಗಿರಿ’ಯಲ್ಲಿ ಭಾರತದ ಮೊದಲ ದೊಡ್ಡ-ಪ್ರಮಾಣದ ಖಾಸಗಿ ಚಿನ್ನದ ಗಣಿಯನ್ನು ಇತ್ತೀಚಿಗೆ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಲಾಗಿದೆ. 
• ಇದು ಭಾರತದ ಚಿನ್ನದ ನಿಕ್ಷೇಪಗಳು, ಉತ್ಪಾದನಾ ಕೊರತೆ ಮತ್ತು ದೇಶೀಯ ಗಣಿಗಾರಿಕೆಯ ಕಾರ್ಯತಂತ್ರದ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆಯತ್ತ ಮರಳಿ ಗಮನಹರಿಸುವಂತೆ ಮಾಡಿದೆ.

‘ಚಿನ್ನ’ದ ಬಗ್ಗೆ ಪ್ರಮುಖ ಮಾಹಿತಿ:

• ಪ್ರಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಮೂಲ ರೂಪದಲ್ಲಿಯೇ ದೊರೆಯುವ ಲೋಹವಾಗಿದೆ:- ಇದು ಮೃದುವಾದ, ಸಾಂದ್ರವಾದ, ಹೆಚ್ಚು ನಮ್ಯವಾದ (ತಂತಿಯಂತೆ ಎಳೆಯಬಹುದಾದ) ಮತ್ತು ಸವೆತ-ನಿರೋಧಕ ಬೆಲೆಬಾಳುವ ಲೋಹವಾಗಿದೆ.
• ಚಿನ್ನವು ತೈಲದ ನಂತರ ಭಾರತದ ಎರಡನೇ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಆಮದು ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವ ವಸ್ತುವಾಗಿದೆ. ದೇಶೀಯ ಬೇಡಿಕೆಯನ್ನು ಪೂರೈಸಲು ವಾರ್ಷಿಕವಾಗಿ ಸುಮಾರು 1,000 ಟನ್ ಚಿನ್ನವನ್ನು ಆಮದು ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲಾಗುತ್ತದೆ.
• ದೇಶದ ಒಟ್ಟು ಚಿನ್ನದ ನಿಕ್ಷೇಪಗಳಲ್ಲಿ ಬಿಹಾರವು ಸುಮಾರು 43% ರಷ್ಟು ಪಾಲು ಹೊಂದುವ ಮೂಲಕ ಅಗ್ರ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿದೆ, ತದನಂತರ ರಾಜಸ್ಥಾನ (ಸುಮಾರು 25%) ಮತ್ತು ಕರ್ನಾಟಕ (ಸುಮಾರು 20%) ಸ್ಥಾನ ಪಡೆದಿವೆ.
• ಭಾರತದ ಒಟ್ಟು ಚಿನ್ನದ ಉತ್ಪಾದನೆಯಲ್ಲಿ ಕರ್ನಾಟಕವು ಸುಮಾರು 99% ರಷ್ಟು ಪಾಲನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಪ್ರಧಾನವಾಗಿ ರಾಯಚೂರಿನ ‘ಹಟ್ಟಿ ಚಿನ್ನದ ಗಣಿ’ ಯ ಮೂಲಕ ಈ ಉತ್ಪಾದನೆ ನಡೆಯುತ್ತದೆ.
• ಜಾಗತಿಕ ಚಿನ್ನದ ಉತ್ಪಾದನೆಯಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 10% ರಷ್ಟು ಪಾಲಿನೊಂದಿಗೆ ಚೀನಾ ಮೊದಲ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿದೆ. ನಂತರದ ಸ್ಥಾನಗಳಲ್ಲಿ ರಷ್ಯಾ ಮತ್ತು ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ ಇವೆ.
• ಸ್ವಿಟ್ಜರ್ಲೆಂಡ್ ವಿಶ್ವದ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಚಿನ್ನದ ಆಮದುದಾರ ದೇಶವಾಗಿದೆ.

ಭಾರತದ ಮೊದಲ ಜಲ-ತಟಸ್ಥ ರೈಲು ಬೋಗಿ ನಿರ್ವಹಣಾ ಘಟಕ

ಇತರೆ

ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಸುದ್ದಿಯಲ್ಲಿದೆ:

• ಅಹಮದಾಬಾದ್‌ನ ಕಾಂಕರಿಯಾ ಬೋಗಿ ನಿರ್ವಹಣಾ ಕೇಂದ್ರವು ನವೀನ ತ್ಯಾಜ್ಯನೀರು ಸಂಸ್ಕರಣೆ ಮತ್ತು ಮರುಬಳಕೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಮೂಲಕ ಭಾರತದ ಮೊದಲ ‘ಜಲ-ತಟಸ್ಥ’ (Water-neutral) ರೈಲ್ವೆ ನಿರ್ವಹಣಾ ಘಟಕವಾಗಿ ಹೊರಹೊಮ್ಮಿದೆ.

ಕಾಂಕರಿಯಾ ಬೋಗಿ ನಿರ್ವಹಣಾ ಘಟಕದ ಬಗ್ಗೆ:

• ಇದು ಪ್ರತಿದಿನ ಸುಮಾರು 1.60 ಲಕ್ಷ ಲೀಟರ್ ಮತ್ತು ವಾರ್ಷಿಕವಾಗಿ ಸುಮಾರು 5.84 ಕೋಟಿ ಲೀಟರ್ ನೀರನ್ನು ಉಳಿಸುತ್ತದೆ, ಇದರಿಂದ ಸಿಹಿನೀರಿನ ಮೇಲಿನ ಅವಲಂಬನೆ ಗಣನೀಯವಾಗಿ ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತದೆ.
• ಇದು ‘ಸಸ್ಯ-ಆಧಾರಿತ ಮಾಲಿನ್ಯ ನಿವಾರಣಾ’ (ಫೈಟೊರೆಮಿಡಿಯೇಶನ್) ತಂತ್ರಜ್ಞಾನವನ್ನು ಬಳಸುತ್ತದೆ, ಅಲ್ಲಿ ಸಸ್ಯಗಳು ತ್ಯಾಜ್ಯನೀರನ್ನು ಶುದ್ಧೀಕರಿಸಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತವೆ. ಇದರ ನಂತರ ಜೌಗು ಪ್ರದೇಶದ ಸಂಸ್ಕರಣೆ ಹಾಗೂ ಇಂಗಾಲ ಮತ್ತು ಮರಳು ಶೋಧನೆ ನಡೆಯುತ್ತದೆ.
• ಭೌತಿಕ ಶೋಧನೆ ಮತ್ತು ಅತಿನೇರಳೆ (UV) ಕಿರಣಗಳ ಮೂಲಕ ಸೋಂಕುನಿವಾರಣೆ ಮಾಡುವ ಮೂಲಕ ನೀರನ್ನು ಮತ್ತಷ್ಟು ಶುದ್ಧೀಕರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದರಿಂದ ನೀರನ್ನು ಹೊರಹಾಕುವ ಬದಲು ರೈಲ್ವೆ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಮರುಬಳಕೆ ಮಾಡಲು ಇದು ಸಂಪೂರ್ಣ ಸುರಕ್ಷಿತವಾಗುತ್ತದೆ.

ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆ:

• ಇದು ನೀರಿನ ಬಳಕೆ ಮತ್ತು ನಿರ್ವಹಣಾ ವೆಚ್ಚವನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುವುದರ ಜೊತೆಗೆ ಪರಿಸರ ಸುಸ್ಥಿರತೆಯನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸುತ್ತದೆ. ಇದು ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಹಸಿರು ಮತ್ತು ದಕ್ಷ ರೈಲ್ವೆ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯಕ್ಕೆ ಒಂದು ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಮಾದರಿಯಾಗಿದೆ.

ಫೈಟೊರೆಮಿಡಿಯೇಶನ್ (Phytoremediation) (ಸಸ್ಯ-ಆಧಾರಿತ ಮಾಲಿನ್ಯ ನಿವಾರಣೆ):

• ಇದು ಕಲುಷಿತ ಮಣ್ಣು, ನೀರು ಅಥವಾ ಅಂತರ್ಜಲವನ್ನು ಶುದ್ಧೀಕರಿಸುವ ಒಂದು ನೈಸರ್ಗಿಕ ಜೈವಿಕ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಾಗಿದ್ದು, ಇದರಲ್ಲಿ ಸಸ್ಯಗಳು ಲೋಹಗಳು, ಕೀಟನಾಶಕಗಳು, ಸ್ಫೋಟಕಗಳು ಮತ್ತು ತೈಲದಂತಹ ಮಾಲಿನ್ಯಕಾರಕಗಳನ್ನು ಹೀರಿಕೊಳ್ಳುವ ಅಥವಾ ವಿಭಜಿಸುವ ಮೂಲಕ ಸ್ವಚ್ಛಗೊಳಿಸುತ್ತವೆ.
• ಕಡಿಮೆ ಮಾಲಿನ್ಯ ಇರುವ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಇದು ಅತ್ಯುತ್ತಮವಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ, ಏಕೆಂದರೆ ಅತಿಯಾದ ಮಾಲಿನ್ಯದ ಮಟ್ಟವು ಸಸ್ಯಗಳ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಬೆಳವಣಿಗೆಯನ್ನು ಕುಂಠಿತಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ.

ಭಾರತದ ಬಾವಲಿಗಳ ಸ್ಥಿತಿಗತಿ ವರದಿ, 2024-25

ಪರಿಸರ

ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಸುದ್ದಿಯಲ್ಲಿದೆ:

• ‘ನೇಚರ್ ಕನ್ಸರ್ವೇಶನ್ ಫೌಂಡೇಶನ್’, ‘ಬ್ಯಾಟ್ ಕನ್ಸರ್ವೇಶನ್ ಇಂಟರ್‌ನ್ಯಾಷನಲ್’, ವರ್ಲ್ಡ್ ವೈಡ್ ಫಂಡ್ ಫಾರ್ ನೇಚರ್ (WWF) ಮತ್ತು ‘ಸೆಂಟರ್ ಫಾರ್ ವೈಲ್ಡ್‌ಲೈಫ್ ಸ್ಟಡೀಸ್’ ಸಹಯೋಗದೊಂದಿಗೆ, ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಬಾವಲಿಗಳ ಸ್ಥಿತಿ, ಜೀವವೈವಿಧ್ಯತೆ ಮತ್ತು ಅಪಾಯಗಳನ್ನು ಎತ್ತಿ ತೋರಿಸುವ ಮೊದಲ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮೌಲ್ಯಮಾಪನ ವರದಿಯಾದ “ಭಾರತದ ಬಾವಲಿಗಳ ಸ್ಥಿತಿಗತಿ, 2024-25” (State of India’s Bats, 2024–25) ಅನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.

ಈ ವರದಿಯ ಪ್ರಮುಖ ಅಂಶಗಳು:

• ಭೌಗೋಳಿಕ ಹಂಚಿಕೆ: ಭಾರತವು ಸುಮಾರು 135 ಬಾವಲಿ ಪ್ರಭೇದಗಳಿಗೆ ನೆಲೆಯಾಗಿದೆ. 
• ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳವು 68 ಬಾವಲಿ ಪ್ರಭೇದಗಳೊಂದಿಗೆ ಮುಂಚೂಣಿಯಲ್ಲಿದೆ, ನಂತರದ ಸ್ಥಾನಗಳಲ್ಲಿ ಮೇಘಾಲಯ (66), ಉತ್ತರಾಖಂಡ (52), ಸಿಕ್ಕಿಂ (43), ಹಾಗೂ ಕೇರಳ ಮತ್ತು ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ತಲಾ 41 ಪ್ರಭೇದಗಳಿದ್ದು, ಈ ಜೀವವೈವಿಧ್ಯತೆಯನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತವೆ.
• ನಗರಗಳ ಪೈಕಿ, ನಗರೀಕರಣದ ತೀವ್ರ ಒತ್ತಡದ ನಡುವೆಯೂ ದೆಹಲಿಯಲ್ಲಿ 15 ಬಾವಲಿ ಪ್ರಭೇದಗಳು ಕಂಡುಬಂದಿವೆ.
• ಸ್ಥಳೀಯತೆ ಮತ್ತು ಸಂರಕ್ಷಣಾ ಸ್ಥಿತಿ:-
  • 16 ಪ್ರಭೇದಗಳು ಭಾರತಕ್ಕೆ ಮಾತ್ರ ಸ್ಥಳೀಯವಾಗಿವೆ.
  • 7 ಪ್ರಭೇದಗಳನ್ನು IUCN ‘ಅಪಾಯಕ್ಕೊಳಗಾದ ಪ್ರಭೇದಗಳ’ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಸೇರಿಸಿದೆ.
  • 35 ಪ್ರಭೇದಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಸಾಕಷ್ಟು ದತ್ತಾಂಶವಿಲ್ಲ (DD) ಅಥವಾ ಮೌಲ್ಯಮಾಪನ ಮಾಡಲಾಗಿಲ್ಲ.
• ಅಪಾಯಗಳು:- ನಗರೀಕರಣ, ಅರಣ್ಯನಾಶ, ಭೂ-ಬಳಕೆಯ ಬದಲಾವಣೆ ಮತ್ತು ಹವಾಮಾನ ಬದಲಾವಣೆಯ ಪರಿಣಾಮಗಳು.

ಬಾವಲಿಗಳ ಕುರಿತಾದ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಸಂಗತಿಗಳು:

• ಬಾವಲಿಗಳು ‘ಕೈರೋಪ್ಟೆರಾ’ ಗಣಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ ಸಸ್ತನಿಗಳಾಗಿವೆ. ಇವು ನಿರಂತರವಾಗಿ ಹಾರಬಲ್ಲ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವಿರುವ ಏಕೈಕ ಸಸ್ತನಿಗಳಾಗಿದ್ದು.
• ಇವುಗಳ ಉದ್ದವಾದ ಬೆರಳಿನ ಮೂಳೆಗಳ ಮೇಲೆ ಹಿಗ್ಗಿದ ಚರ್ಮದಿಂದ ರಚಿತವಾದ ರೆಕ್ಕೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ.
• ಪ್ರಪಂಚದಾದ್ಯಂತ 1,400 ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಬಾವಲಿ ಪ್ರಭೇದಗಳಿವೆ. 
• ಅಂಟಾರ್ಕ್ಟಿಕಾವನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ ಬಹುತೇಕ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಖಂಡದಲ್ಲೂ ಇವು ವಾಸಿಸುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಉಷ್ಣವಲಯದ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಹೊಂದುತ್ತವೆ.
• ಪರಾಗಸ್ಪರ್ಶಕಗಳಾಗಿ, ಬೀಜ ಪ್ರಸರಣದ ವಾಹಕಗಳಾಗಿ ಮತ್ತು ಕೃಷಿ ಕೀಟಗಳು ಸೇರಿದಂತೆ ಹಾನಿಕಾರಕ ಕೀಟಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸುವ ನೈಸರ್ಗಿಕ ನಿಯಂತ್ರಕಗಳಾಗಿ ಇವು ಪರಿಸರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ನಿರ್ಣಾಯಕ ಪಾತ್ರವಹಿಸುತ್ತವೆ.
• ಬಹುಪಾಲು ಬಾವಲಿಗಳು ಕತ್ತಲೆಯಲ್ಲಿ ಸಂಚರಿಸಲು ಮತ್ತು ಬೇಟೆಯಾಡಲು ಪ್ರತಿಧ್ವನಿ-ಸ್ಥಳ-ಪತ್ತೆ (Echolocation – ಹೆಚ್ಚಿನ ಆವರ್ತನದ ಧ್ವನಿ ತರಂಗಗಳು) ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಬಳಸುತ್ತವೆ. ಇದು ರಾತ್ರಿಯ ಪರಿಸರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗಿ ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಅವುಗಳಿಗೆ ಅನುವು ಮಾಡಿಕೊಡುವ ವಿಶಿಷ್ಟ ಹೊಂದಾಣಿಕೆಯಾಗಿದೆ.

• ಪಕ್ಷಿಗಳಂತೆ ಬಾವಲಿಗಳು ನೆಲದ ಮೇಲಿಂದ ಸುಲಭವಾಗಿ ಹಾರಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ; ಅವು ಹಾರಾಟವನ್ನು ಆರಂಭಿಸಲು ತಲೆಕೆಳಗಾಗಿ ನೇತಾಡುತ್ತವೆ.
• ಅವು ಹಗಲಿನಲ್ಲಿ ಗುಹೆಗಳಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ಮರಗಳ ಪೊಟರೆಗಳಲ್ಲಿ ವಿಶ್ರಾಂತಿ ಪಡೆಯುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ವಿವಿಧ ಗಾತ್ರದ ಸಮೂಹಗಳನ್ನು (Colonies) ರಚಿಸುತ್ತವೆ.
• ಇಂಡಿಯನ್ ಫ್ಲೈಯಿಂಗ್ ಫಾಕ್ಸ್ (ಭಾರತೀಯ ಹಾರುವ ನರಿ – ಪ್ಟೆರೋಪುಸ್ ಜಿಗಂಟೆಕ್ಸ್) ಭಾರತದ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಬಾವಲಿಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಇದು ಪರಾಗಸ್ಪರ್ಶ ಹಾಗೂ ಪರಿಸರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಆರೋಗ್ಯ ಕಾಪಾಡುವಲ್ಲಿ ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ಪ್ರಭೇದವಾಗಿದೆ.
• ಬಾವಲಿಗಳು ಕರೋನಾವೈರಸ್, ನಿಪಾಹ್ ವೈರಸ್ ಮತ್ತು ಎಬೋಲಾ ಸೇರಿದಂತೆ ಹಲವಾರು ವೈರಸ್‌ಗಳ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಆಶ್ರಯ ತಾಣಗಳಾಗಿವೆ. ಆದರೂ ಅವು ಅಸಾಧಾರಣ ರೋಗನಿರೋಧಕ ಶಕ್ತಿ ಮತ್ತು ದೀರ್ಘಾಯುಷ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ, ಇದು ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳಿಗೆ ಸಂಶೋಧನೆಯ ವಿಷಯವಾಗಿದೆ.