ಲೇಖಕ: Ramvilas

ಬಿರ್ಸಾ ಮುಂಡಾ

ಇತಿಹಾಸ , ಕಲೆ ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಕೃತಿ

ಹಿಂದೂ ಕುಶ್ ಹಿಮಾಲಯ (HKH)

ಭೂಗೋಳ

ಇದೀಗ ಸುದ್ದಿಯಲ್ಲಿ:

• HKH ಮಾನ್ಸೂನ್ ಔಟ್‌ಲುಕ್ 2026 ರ ವರದಿಯ ಪ್ರಕಾರ, 2026 ರ ಮುಂಗಾರು ಋತುವಿನಲ್ಲಿ ಹಿಂದೂ ಕುಶ್ ಹಿಮಾಲಯ (HKH) ಪ್ರದೇಶದಾದ್ಯಂತ ವಾಡಿಕೆಗಿಂತ ಕಡಿಮೆ ಮಳೆ ಮತ್ತು ವಾಡಿಕೆಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ತಾಪಮಾನ ಇರಲಿದೆ ಎಂದು ಮುನ್ಸೂಚನೆ ನೀಡಲಾಗಿದೆ.

ಹಿಂದೂ ಕುಶ್ ಹಿಮಾಲಯ(HKH)ದ ಬಗ್ಗೆ:

• HKH ಪರ್ವತಗಳು ಅಫ್ಘಾನಿಸ್ತಾನ, ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶ, ಭೂತಾನ್, ಚೀನಾ, ಭಾರತ, ನೇಪಾಳ, ಮ್ಯಾನ್ಮಾರ್ ಮತ್ತು ಪಾಕಿಸ್ತಾನ ಸೇರಿದಂತೆ ಒಟ್ಟು ಎಂಟು ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 3,500 ಕಿಲೋಮೀಟರ್‌ಗಳಷ್ಟು ವಿಸ್ತರಿಸಿವೆ.
• ಈ ಪರ್ವತಗಳನ್ನು ಏಷ್ಯಾದ ‘ಜಲ ಗೋಪುರಗಳು’ (Water Towers of Asia) ಎಂದೂ ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ, ಏಕೆಂದರೆ ಇವು ಈ ಖಂಡದ 10 ಪ್ರಮುಖ ನದಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳ ಉಗಮ ಸ್ಥಾನಗಳಾಗಿವೆ (ಅವುಗಳೆಂದರೆ: ಅಮು ದಾರ್ಯಾ, ಸಿಂಧೂ, ಗಂಗಾ, ಬ್ರಹ್ಮಪುತ್ರ, ಇರಾವಡ್ಡಿ, ಸಾಲ್ವೀನ್, ಮೇಕಾಂಗ್, ಯಾಂಗ್ಟ್ಸೆ, ಹಳದಿ (ಎಲ್ಲೋ) ನದಿ ಮತ್ತು ತಾರಿಮ್).
• ಈ ನದಿ ಜಲಾನಯನ ಪ್ರದೇಶಗಳು ವಿಶ್ವದ ಒಟ್ಟು ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ಸುಮಾರು ನಾಲ್ಕನೇ ಒಂದು ಭಾಗದಷ್ಟು ಜನರಿಗೆ ನೀರನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತವೆ ಮತ್ತು HKH ಪ್ರದೇಶದ 240 ಮಿಲಿಯನ್ ಜನರಿಗೆ ಪ್ರಮುಖ ಸಿಹಿನೀರಿನ ಆಧಾರವಾಗಿವೆ.

ಕಲ್ಲಿದ್ದಲು ವಿನಿಮಯ ನಿಯಮಗಳು, 2026

ಆರ್ಥಿಕತೆ

ಇದೀಗ ಸುದ್ದಿಯಲ್ಲಿ:

• ಕಲ್ಲಿದ್ದಲು ಸಚಿವಾಲಯವು ಕಲ್ಲಿದ್ದಲು ವಿನಿಮಯ ನಿಯಮಗಳು, 2026 (Coal Exchange Rules, 2026) ಅನ್ನು ಅಧಿಸೂಚಿಸಿದ್ದು, ದೇಶದಲ್ಲಿ ಪಾರದರ್ಶಕ ಮತ್ತು ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಆಧಾರಿತ ಕಲ್ಲಿದ್ದಲು ವ್ಯಾಪಾರವನ್ನು ಸಕ್ರಿಯಗೊಳಿಸಲು ಕಲ್ಲಿದ್ದಲು ವಿನಿಮಯ ಕೇಂದ್ರಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲು ಇದು ದಾರಿ ಮಾಡಿಕೊಟ್ಟಿದೆ.

ಕಲ್ಲಿದ್ದಲು ವಿನಿಮಯ ಕೇಂದ್ರ

• ಕಲ್ಲಿದ್ದಲು ವಿನಿಮಯ ಕೇಂದ್ರವು ಒಂದು ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನಿಕ್ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಾಗಿದ್ದು, ಇಲ್ಲಿ ಕಲ್ಲಿದ್ದಲು ಉತ್ಪಾದಕರು, ಗ್ರಾಹಕರು, ವ್ಯಾಪಾರಿಗಳು ಮತ್ತು ಇತರ ಪಾಲುದಾರರು ಪಾರದರ್ಶಕ ವ್ಯಾಪಾರ ಕಾರ್ಯವಿಧಾನಗಳ ಮೂಲಕ ಕಲ್ಲಿದ್ದಲನ್ನು ಖರೀದಿಸಲು ಮತ್ತು ಮಾರಾಟ ಮಾಡಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ.
• ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆ – ಇದು ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿನ ಬೇಡಿಕೆ ಮತ್ತು ಪೂರೈಕೆಯ ಸ್ಥಿತಿಗಳ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಕಲ್ಲಿದ್ದಲಿನ ದರವನ್ನು ಸಮರ್ಥವಾಗಿ ನಿರ್ಧರಿಸಲು ಅನುಕೂಲ ಮಾಡಿಕೊಡುತ್ತದೆ.

ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಕಲ್ಲಿದ್ದಲು ವಲಯ

• ಭಾರತವು ಜಾಗತಿಕವಾಗಿ ಕಲ್ಲಿದ್ದಲು ಉತ್ಪಾದನೆ ಮತ್ತು ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿ ಎರಡನೇ ಅತಿದೊಡ್ಡ ದೇಶವಾಗಿದೆ.
• ಜಾಗತಿಕ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಭಾರತವು ಐದನೇ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಕಲ್ಲಿದ್ದಲು ನಿಕ್ಷೇಪಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.
• ಭಾರತದ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ವಾಣಿಜ್ಯ ಇಂಧನ ಅಗತ್ಯದ ಸುಮಾರು 55% ರಷ್ಟು ಮತ್ತು ವಿದ್ಯುತ್ ಉತ್ಪಾದನೆಯ ಸುಮಾರು 70% ರಷ್ಟು ಕಲ್ಲಿದ್ದಲನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಿದೆ.
• ಪ್ರಮುಖ ಕಲ್ಲಿದ್ದಲು ಉತ್ಪಾದಿಸುವ ಪ್ರದೇಶಗಳು ಒಡಿಶಾ, ಜಾರ್ಖಂಡ್, ಛತ್ತೀಸ್‌ಗಢ, ಮಧ್ಯಪ್ರದೇಶ ಮತ್ತು ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳ ರಾಜ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಕೇಂದ್ರೀಕೃತವಾಗಿವೆ.

ಡಾರ್ಕ್ ಪ್ಯಾಟರ್ನ್‌ಗಳು (Dark Patterns)

ವಿಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ

ಇದೀಗ ಸುದ್ದಿಯಲ್ಲಿ:

• ವರದಿಯೊಂದರ ಪ್ರಕಾರ, ಆನ್‌ಲೈನ್ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗಳಲ್ಲಿನ ಡಾರ್ಕ್ ಪ್ಯಾಟರ್ನ್‌ಗಳಿಂದಾಗಿ (Dark patterns) ಭಾರತೀಯ ಗ್ರಾಹಕರು ವಾರ್ಷಿಕವಾಗಿ ಅಂದಾಜು ₹25,000 ಕೋಟಿಯಿಂದ ₹28,000 ಕೋಟಿಗಳಷ್ಟು ನಷ್ಟವನ್ನು ಅನುಭವಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ.

ಡಾರ್ಕ್ ಪ್ಯಾಟರ್ನ್‌ಗಳ ಬಗ್ಗೆ:

• ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ – ಡಾರ್ಕ್ ಪ್ಯಾಟರ್ನ್‌ಗಳು ಬಳಕೆದಾರರ ಇಂಟರ್ಫೇಸ್ (UI) ಅಥವಾ ಬಳಕೆದಾರರ ಅನುಭವದ (UX) ವಿನ್ಯಾಸಗಳಾಗಿದ್ದು, ಇವು ಗ್ರಾಹಕರು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳದಂತಹ ಆಯ್ಕೆಗಳನ್ನು ಮಾಡುವಂತೆ ಅವರ ಮೇಲೆ ಕುಶಲತೆಯಿಂದ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರುತ್ತವೆ, ಒತ್ತಡ ಹೇರುತ್ತವೆ ಅಥವಾ ದಾರಿ ತಪ್ಪಿಸುತ್ತವೆ.
• ‘ಡಾರ್ಕ್ ಪ್ಯಾಟರ್ನ್ಸ್’ (Dark patterns) ಎಂಬ ಪದವನ್ನು 2010 ರಲ್ಲಿ ಹ್ಯಾರಿ ಬ್ರಿಗ್ನುಲ್ (Harry Brignull) ಅವರು ಹುಟ್ಟುಹಾಕಿದರು.
• ಇದು ಡ್ರಿಪ್ ಪ್ರೈಸಿಂಗ್ (drip pricing), ಮರೆಮಾಚುವ ಜಾಹೀರಾತು (disguised advertising), ಬೇಟ್ ಅಂಡ್ ಕ್ಲಿಕ್ (bait and click), ಆಯ್ಕೆಗಳ ಕುಶಲ ನಿರ್ವಹಣೆ (choice manipulation), ಸುಳ್ಳು ತುರ್ತುಸ್ಥಿತಿ ಸೃಷ್ಟಿಸುವುದು (false urgency) ಮತ್ತು ಗೌಪ್ಯತೆಯ ಕಾಳಜಿಗಳಂತಹ ವ್ಯಾಪಕ ಶ್ರೇಣಿಯ ಮೋಸಗೊಳಿಸುವ ಅಭ್ಯಾಸಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ.
• ಡಾರ್ಕ್ ಪ್ಯಾಟರ್ನ್‌ಗಳಿಂದ ಆಗುವ ಪರಿಣಾಮಗಳು:
  • ಇವು ಬಳಕೆದಾರರು ತಿಳುವಳಿಕೆಯುಕ್ತ ಒಪ್ಪಿಗೆ ನೀಡುವುದನ್ನು ದುರ್ಬಲಗೊಳಿಸುತ್ತವೆ.
  • ಇವು ಬಳಕೆದಾರರ ಸ್ವಾಯತ್ತತೆಯನ್ನು ಅಥವಾ ಆಯ್ಕೆಯ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯವನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುತ್ತವೆ.
  • ಇವು ಗ್ರಾಹಕರು ಉದ್ದೇಶವಿಲ್ಲದ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಖರೀದಿಸಲು ಅಥವಾ ಅನಗತ್ಯ ದತ್ತಾಂಶ ಹಂಚಿಕೆಗೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತವೆ.
  • ಇವು ಉತ್ಪನ್ನಗಳು ಮತ್ತು ಕಂಪನಿಗಳ ಮೇಲಿನ ಗ್ರಾಹಕರ ನಂಬಿಕೆಯನ್ನು ನಾಶಪಡಿಸುತ್ತವೆ.

ಡಾರ್ಕ್ ಪ್ಯಾಟರ್ನ್‌ಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಭಾರತದ ಕಾನೂನುಗಳು:

• ಗ್ರಾಹಕ ಸಂರಕ್ಷಣಾ ಕಾಯ್ದೆ, 2019 ಮತ್ತು CCPA ಮಾರ್ಗಸೂಚಿಗಳು, 2023: ಗ್ರಾಹಕ ಸಂರಕ್ಷಣಾ ಕಾಯ್ದೆಯು, ನ್ಯಾಯಸಮ್ಮತವಲ್ಲದ ವ್ಯಾಪಾರ ಅಭ್ಯಾಸಗಳನ್ನು ತಡೆಯಲು ಕೇಂದ್ರೀಯ ಗ್ರಾಹಕ ಸಂರಕ್ಷಣಾ ಪ್ರಾಧಿಕಾರಕ್ಕೆ (CCPA) ಅಧಿಕಾರ ನೀಡುತ್ತದೆ.
• ಡಾರ್ಕ್ ಪ್ಯಾಟರ್ನ್‌ಗಳ ತಡೆಗಟ್ಟುವಿಕೆ ಮತ್ತು ನಿಯಂತ್ರಣಕ್ಕಾಗಿ CCPA ಮಾರ್ಗಸೂಚಿಗಳು, 2023 (CCPA Guidelines, 2023): ಈ ಮಾರ್ಗಸೂಚಿಗಳು ಸುಳ್ಳು ತುರ್ತುಸ್ಥಿತಿ (false urgency), ಬ್ಯಾಸ್ಕೆಟ್ ಸ್ನೀಕಿಂಗ್ (basket sneaking), ಕನ್ಫರ್ಮ್ ಶೇಮಿಂಗ್ (confirm shaming) ಮತ್ತು ಚಂದಾದಾರಿಕೆ ಟ್ರ್ಯಾಪ್ ಗಳಂತಹ (subscription traps) ವಂಚನೆಯ ಅಭ್ಯಾಸಗಳನ್ನು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ನಿಷೇಧಿಸುತ್ತವೆ.
• ಗ್ರಾಹಕ ಸಂರಕ್ಷಣಾ (ಇ-ಕಾಮರ್ಸ್) ನಿಯಮಗಳು, 2020: ಈ ನಿಯಮಗಳು ಉತ್ಪನ್ನಗಳ ಬೆಲೆ, ಜಾಹೀರಾತುಗಳು ಮತ್ತು ಮಾರಾಟದ ಷರತ್ತುಗಳಲ್ಲಿ ಪಾರದರ್ಶಕತೆಯನ್ನು ಕಡ್ಡಾಯಗೊಳಿಸುತ್ತವೆ, ಜೊತೆಗೆ ಇ-ಕಾಮರ್ಸ್ ವೇದಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ದಾರಿತಪ್ಪಿಸುವ ಅಭ್ಯಾಸಗಳನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ನಿಷೇಧಿಸುತ್ತವೆ.
• ಡಿಜಿಟಲ್ ವೈಯಕ್ತಿಕ ದತ್ತಾಂಶ ಸಂರಕ್ಷಣಾ ಕಾಯ್ದೆ, 2023 (DPDP Act, 2023): ಈ ಕಾಯ್ದೆಯು ದತ್ತಾಂಶ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗಾಗಿ ಬಳಕೆದಾರರ ಮುಕ್ತ, ತಿಳುವಳಿಕೆಯುಕ್ತ ಮತ್ತು ಸ್ಪಷ್ಟವಾದ ಒಪ್ಪಿಗೆಯನ್ನು ಕಡ್ಡಾಯಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ, ಆ ಮೂಲಕ ಬಳಕೆದಾರರು ತಮ್ಮ ವೈಯಕ್ತಿಕ ದತ್ತಾಂಶವನ್ನು ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳುವಂತೆ ಕುಶಲತೆಯಿಂದ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರುವ ಡಾರ್ಕ್ ಪ್ಯಾಟರ್ನ್‌ಗಳನ್ನು ತಡೆಯುತ್ತದೆ.

ಬೇಸಿಗೆಯ ವಾಯುಮಾಲಿನ್ಯ ಮತ್ತು ಕೆಳ-ಮಟ್ಟದ ಓಝೋನ್

ಪರಿಸರ

ಇದೀಗ ಸುದ್ದಿಯಲ್ಲಿ:

• 2026 ರಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ಭಾರತೀಯ ನಗರಗಳು ಬೇಸಿಗೆಯ ತೀವ್ರ ವಾಯುಮಾಲಿನ್ಯವನ್ನು ಅನುಭವಿಸಿದವು, ಇದು ದೆಹಲಿಯಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಣೀಕೃತ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ ಕ್ರಿಯಾ ಯೋಜನೆ (GRAP) ಅಡಿಯಲ್ಲಿ 1ನೇ ಹಂತದ ನಿರ್ಬಂಧಗಳನ್ನು ಮರು-ಜಾರಿಗೊಳಿಸಲು ಕಾರಣವಾಯಿತು.

ಬೇಸಿಗೆಯು ಕೆಳ-ಮಟ್ಟದ ಓಝೋನ್‌ಗೆ ಹೇಗೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ?

• ಕೆಳ-ಮಟ್ಟದ ಓಝೋನ್ (Ground-level ozone) ಒಂದು ದ್ವಿತೀಯಕ ಮಾಲಿನ್ಯಕಾರಕವಾಗಿದೆ (secondary pollutant) ಮತ್ತು ಇದು ನೇರವಾಗಿ ವಾತಾವರಣಕ್ಕೆ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಗುವುದಿಲ್ಲ.
• ರಚನೆ – ವಾಹನಗಳಿಂದ ಹೊರಹೊಮ್ಮುವ ನೈಟ್ರೋಜನ್ ಆಕ್ಸೈಡ್‌ಗಳು (NOx) ಮತ್ತು ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳು, ಬಣ್ಣಗಳು, ದ್ರಾವಕಗಳು ಹಾಗೂ ಇಂಧನ ಹೊರಸೂಸುವಿಕೆಯಿಂದ ಬರುವ ಬಾಷ್ಪಶೀಲ ಸಾವಯವ ಸಂಯುಕ್ತಗಳು (VOCs) ಪ್ರಬಲವಾದ ಸೂರ್ಯನ ಬೆಳಕಿನ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಿಸಿದಾಗ ಇದು ರೂಪುಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.
• ಬಿಸಿ ಬೇಸಿಗೆಯ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗಳು ಮತ್ತು ಉಷ್ಣಮಾರುತಗಳು ಈ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ವೇಗಗೊಳಿಸುತ್ತವೆ, ಇದರಿಂದಾಗಿ ಹಗಲಿನ ವೇಳೆಯಲ್ಲಿ ಓಝೋನ್ ಮಟ್ಟಗಳು ತೀವ್ರವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚಾಗುತ್ತವೆ.
• ಓಝೋನ್ ಮತ್ತು ಕಣಗಳ ಮಾಲಿನ್ಯವು (particulate matter) ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಮಕ್ಕಳು, ವೃದ್ಧರು ಮತ್ತು ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಕಾಯಿಲೆಗಳಿರುವ ಜನರಲ್ಲಿ ಗಂಭೀರವಾದ ಉಸಿರಾಟದ ಕಾಯಿಲೆಗಳನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತದೆ.

ಶ್ರೇಣೀಕೃತ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ ಕ್ರಿಯಾ ಯೋಜನೆ (GRAP)ಯ ಬಗ್ಗೆ:

• ಉದ್ದೇಶ – ಇದು ವಾಯು ಗುಣಮಟ್ಟ ಸೂಚ್ಯಂಕ (AQI) ಮಟ್ಟಗಳ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ವಾಯುಮಾಲಿನ್ಯವನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸಲು ದೆಹಲಿ-ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ರಾಜಧಾನಿ ಪ್ರದೇಶ (Delhi-NCR) ವ್ಯಾಪ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಜಾರಿಗೆ ತರಲಾದ ತುರ್ತು ಕ್ರಮಗಳ ಗುಂಪಾಗಿದೆ.
• ಅನುಷ್ಠಾನ – ಇದನ್ನು ಪರಿಸರ ಮಾಲಿನ್ಯ (ತಡೆಗಟ್ಟುವಿಕೆ ಮತ್ತು ನಿಯಂತ್ರಣ) ಪ್ರಾಧಿಕಾರವು (EPCA) ರೂಪಿಸಿತು ಮತ್ತು 2021 ರಿಂದ ವಾಯು ಗುಣಮಟ್ಟ ನಿರ್ವಹಣಾ ಆಯೋಗವು (CAQM) ಇದನ್ನು ಜಾರಿಗೊಳಿಸುತ್ತಿದೆ.
• AQI ಮಟ್ಟಗಳಿಗೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ GRAP ಅನ್ನು ನಾಲ್ಕು ಹಂತಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಲಾಗಿದೆ:
  • ಹಂತ I – ಕಳಪೆ (AQI 201–300)
  • ಹಂತ II – ಅತ್ಯಂತ ಕಳಪೆ (AQI 301–400)
  • ಹಂತ III – ಕಠಿಣ (AQI 401–450)
  • ಹಂತ IV – ಅತ್ಯಂತ ಕಠಿಣ (Severe+) (AQI >450)

ವಾಯು ಗುಣಮಟ್ಟ ನಿರ್ವಹಣಾ ಆಯೋಗ (CAQM)ದ ಬಗ್ಗೆ

• ರಚನೆ: ಇದನ್ನು NCR ಮತ್ತು ಪಕ್ಕದ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿನ ವಾಯು ಗುಣಮಟ್ಟ ನಿರ್ವಹಣಾ ಆಯೋಗ ಕಾಯ್ದೆ, 2021 ರ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ರಚಿಸಲಾಗಿದೆ.
• ವ್ಯಾಪ್ತಿ: ಇದರ ಅಧಿಕಾರ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯು ದೆಹಲಿ, ಹರಿಯಾಣ, ಪಂಜಾಬ್, ರಾಜಸ್ಥಾನ ಮತ್ತು ಉತ್ತರ ಪ್ರದೇಶ ರಾಜ್ಯಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ.
• ಉದ್ದೇಶ: ಹಿಂದಿನ EPCA ಅನ್ನು ಬದಲಿಸುವ ಮೂಲಕ, ವಾಯು ಗುಣಮಟ್ಟ ಸುಧಾರಣೆಗಾಗಿ ಪ್ರದೇಶದಾದ್ಯಂತ ಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಸಂಯೋಜಿಸುವುದು ಮತ್ತು ಕಾರ್ಯಗತಗೊಳಿಸುವುದು ಇದರ ಮುಖ್ಯ ಉದ್ದೇಶವಾಗಿದೆ.

ನೈಋತ್ಯ ಮಾನ್ಸೂನ್

ಭೂಗೋಳ

ಇದೀಗ ಸುದ್ದಿಯಲ್ಲಿ:

• ಭಾರತೀಯ ಹವಾಮಾನ ಇಲಾಖೆಯು (IMD) ಕೇರಳದಲ್ಲಿ ನೈಋತ್ಯ ಮಾನ್ಸೂನ್ ಆಗಮನವನ್ನು ದೃಢಪಡಿಸಿದೆ (ಜೂನ್ 4, 2026).
• ಇದು ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಮಳೆಗಾಲದ ಅಧಿಕೃತ ಆರಂಭವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ.

ನೈಋತ್ಯ ಮಾನ್ಸೂನ್ (Southwest Monsoon)

• ಆರಂಭ ಮತ್ತು ನಿರ್ಗಮನ : ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಮಾನ್ಸೂನ್ ಋತುವು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಜೂನ್ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ವರೆಗೆ ಇರುತ್ತದೆ.
• ಹಿಂದೂ ಮಹಾಸಾಗರದಿಂದ ತೇವಾಂಶ ಭರಿತ ಗಾಳಿಯನ್ನು ತರುವ ನೈಋತ್ಯ ಮಾನ್ಸೂನ್ ಮಾರುತಗಳ ಆಗಮನವು ಮಾನ್ಸೂನ್ ಆರಂಭವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ.
• ಮಾನ್ಸೂನ್‌ನ ಹಿಂದಿರುಗುವಿಕೆಯು ಅಥವಾ ನಿರ್ಗಮನ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಅಕ್ಟೋಬರ್‌ನಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ.
• ಅಕ್ಟೋಬರ್‌ನಿಂದ ಡಿಸೆಂಬರ್‌ವರೆಗೆ ಸಂಭವಿಸುವ ಈಶಾನ್ಯ ಮಾನ್ಸೂನ್ (Northeast monsoon), ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ಕೆಲವು ಭಾಗಗಳಿಗೆ ಮಳೆಯನ್ನು ತರುತ್ತದೆ.
• ಮಾನ್ಸೂನ್ ಗತಿಶೀಲತೆ: ಎಲ್ ನಿನೋ (El Niño) ಮತ್ತು ಲಾ ನಿನಾ (La Niña) ವಿದ್ಯಮಾನಗಳಂತಹ ಅಂಶಗಳು ಮಾನ್ಸೂನ್‌ನ ಬಲ ಮತ್ತು ಹರಡುವಿಕೆಯ ಮೇಲೆ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರಬಲ್ಲವು.
• ಕೃಷಿಯ ಮೇಲಿನ ಪ್ರಭಾವ: ಮುಂಗಾರಿನ ಯಶಸ್ಸು ಬೆಳೆ ಇಳುವರಿಯನ್ನು ನೇರವಾಗಿ ಪ್ರಭಾವಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ದೇಶದ ಒಟ್ಟಾರೆ ಆರ್ಥಿಕತೆಯ ಮೇಲೆ ಸಕಾರಾತ್ಮಕ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರುತ್ತದೆ.

ಎಲ್ ನಿನೋ ಮತ್ತು ಲಾ ನಿನಾ ನಡುವಿನ ವ್ಯತ್ಯಾಸ

ನವಾಚಾರ್ ಮಂತ್ರ ಉಪಕ್ರಮ

ಆರ್ಥಿಕತೆ

ಇದೀಗ ಸುದ್ದಿಯಲ್ಲಿ:

• ಇತ್ತೀಚಿಗೆ ನವಾಚಾರ್ ಮಂತ್ರ ಉಪಕ್ರಮವನ್ನು ಕೇಂದ್ರ ಸಚಿವರು IIT ದೆಹಲಿಯಲ್ಲಿ  ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉಪಕ್ರಮವಾಗಿದೆ.

ನವಾಚಾರ್ ಮಂತ್ರ ಉಪಕ್ರಮದ ಬಗ್ಗೆ:

• ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದವರು: ಇದನ್ನು ಕೌಶಲ್ಯಾಭಿವೃದ್ಧಿ ಮತ್ತು ಉದ್ಯಮಶೀಲತೆ ಸಚಿವಾಲಯ (MSDE) ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದೆ.
• ಉದ್ದೇಶ: ಶ್ರೇಣಿ-2 (Tier-2), ಶ್ರೇಣಿ-3 (Tier-3) ಮತ್ತು ಗ್ರಾಮೀಣ ಭಾರತದಿಂದ ಹೊರಹೊಮ್ಮುವ ತಳಮಟ್ಟದ ಆವಿಷ್ಕಾರಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸಲು, ಮಾರ್ಗದರ್ಶನ ನೀಡಲು ಮತ್ತು ವಿಸ್ತರಿಸಲು ಈ ಯೋಜನೆಯು ಉದ್ದೇಶಿಸಿದೆ.

ಪ್ರಮುಖ ಲಕ್ಷಣಗಳು:

• ಉದ್ದೇಶಿತ ಜನಸಂಖ್ಯೆ: ಇದು ಮಹತ್ವಾಕಾಂಕ್ಷೆಯ ಜಿಲ್ಲೆಗಳು (aspirational districts) ಮತ್ತು ಹಿಂದುಳಿದ ಗ್ರಾಮೀಣ ಅಥವಾ ಅರೆ-ನಗರ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವ 18 ರಿಂದ 55 ವರ್ಷ ವಯಸ್ಸಿನ ಭಾರತೀಯ ನಾಗರಿಕರಿಗೆ ಮುಕ್ತವಾಗಿದೆ.
• ಅರ್ಹತೆ: ಮೌಲ್ಯಮಾಪನ ಅಥವಾ ಆರಂಭಿಕ ಮೂಲಮಾದರಿ ಹಂತಗಳಲ್ಲಿರುವ ಕಲ್ಪನೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು ಅರ್ಜಿ ಸಲ್ಲಿಸಲು ಹೊಂದಿಕೊಳ್ಳುವ ಮಾನದಂಡಗಳು ಅನುಮತಿಸುತ್ತವೆ; ಇದಕ್ಕೆ ನೋಂದಾಯಿತ ಕಾರ್ಪೊರೇಟ್ ಘಟಕ ಅಥವಾ ಸಿದ್ಧಪಡಿಸಿದ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಉತ್ಪನ್ನದ ಅಗತ್ಯವಿರುವುದಿಲ್ಲ.
• ಗಮನಹರಿಸುವ ವಲಯಗಳು: ಇದು ಕೃಷಿ-ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ, ಆರೋಗ್ಯ-ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಸ್ವಾಸ್ಥ್ಯ, ಶಿಕ್ಷಣ-ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ, ಹವಾಮಾನ ಕ್ರಿಯೆ, ಗ್ರಾಮೀಣ ವಾಣಿಜ್ಯ ಮತ್ತು MSME ಸಬಲೀಕರಣದಂತಹ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರುವ ವಲಯಗಳಿಗೆ ಆದ್ಯತೆ ನೀಡುತ್ತದೆ.

ಬೆಲೆ ಸ್ಥಿರೀಕರಣ ನಿಧಿ (Price Stabilisation Fund)

ಆರ್ಥಿಕತೆ

ಇದೀಗ ಸುದ್ದಿಯಲ್ಲಿ:

• ಅನುಸೂಚಿತ ಭಾರತೀಯ ವಿಮಾನಯಾನ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಿಗೆ (Scheduled Indian Airlines) ಏವಿಯೇಷನ್ ಟರ್ಬೈನ್ ಇಂಧನ (ATF) ಬೆಲೆ ಸ್ಥಿರೀಕರಣ ಬೆಂಬಲವನ್ನು ಒದಗಿಸಲು ತೈಲ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಕಂಪನಿಗಳಿಗೆ (OMCs) ₹10,000 ಕೋಟಿ ವರೆಗಿನ ಒಂದು ಬಾರಿಯ ಬಜೆಟ್ ಬೆಂಬಲಕ್ಕೆ ಕೇಂದ್ರ ಸಚಿವ ಸಂಪುಟ ಅನುಮೋದನೆ ನೀಡಿದೆ.

ಏವಿಯೇಷನ್ ಟರ್ಬೈನ್ ಇಂಧನ (ATF) ಬೆಲೆ ಸ್ಥಿರೀಕರಣ ನಿಧಿ (PSF)

• ಹಣಕಾಸಿನ ಹಂಚಿಕೆ: ಈ ನಿಧಿಗಾಗಿ ₹10,000 ಕೋಟಿ ಮೀಸಲಿಡಲಾಗಿದೆ.
• ಉದ್ದೇಶ: ಇದು ಇಂಧನ ಬೆಲೆಗಳಲ್ಲಿನ ಹಠಾತ್ ಏರಿಕೆಯಿಂದ ಭಾರತೀಯ ವಿಮಾನಯಾನ ಸಂಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುತ್ತದೆ.

ಇದು ಹೇಗೆ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ?

• ನಿಗದಿತ ಬೆಲೆ : ಸ್ಥಳೀಯ ವಿಮಾನಯಾನ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಿಗೆ ಜೆಟ್ ಇಂಧನದ ಬೆಲೆಯನ್ನು ಸ್ಥಿರವಾಗಿಡಲು ಈ ನಿಧಿಯು ತೈಲ ಕಂಪನಿಗಳಿಗೆ ಪಾವತಿಸುತ್ತದೆ.
• ಬಫರ್ (The Buffer): ಜಾಗತಿಕ ತೈಲ ಬೆಲೆಗಳು ಏರಿದಾಗ, ಈ ನಿಧಿಯು ಹೆಚ್ಚುವರಿ ವೆಚ್ಚವನ್ನು ಭರಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಬೆಲೆಗಳು ಕಡಿಮೆಯಾದಾಗ, ಹಣವು ನಿಧಿಗೆ ಹಿಂತಿರುಗುತ್ತದೆ.
• ನಿಯಮಗಳು: ಭಾಗವಹಿಸುವ ತೈಲ ಕಂಪನಿಗಳಿಂದ ಮಾತ್ರ ಇಂಧನವನ್ನು ಖರೀದಿಸಲು ವಿಮಾನಯಾನ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು 36-ತಿಂಗಳ ಒಪ್ಪಂದಕ್ಕೆ ಸಹಿ ಹಾಕಬೇಕು ಮತ್ತು ವಿದೇಶಿ ವಿಮಾನಯಾನ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಿಗೆ ಈ ನಿಧಿಯನ್ನು ಬಳಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ.

ಭಾರತದಲ್ಲಿ E85 ಇಂಧನ ಅಳವಡಿಕೆ

ಪರಿಸರ

ಇದೀಗ ಸುದ್ದಿಯಲ್ಲಿ:

• ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಕೈಗೆಟುಕುವ ದರದಲ್ಲಿ E85 ಇಂಧನ ಅಳವಡಿಕೆಯನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸಲು ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರವು ನೀತಿ ಚೌಕಟ್ಟನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸುತ್ತಿದೆ.

E85 ಇಂಧನ (E85 Fuel)

• E85 ಎಂಬುದು 85% ಎಥೆನಾಲ್ ಮತ್ತು 15% ಪೆಟ್ರೋಲ್ ಒಳಗೊಂಡಿರುವ ಇಂಧನ ಮಿಶ್ರಣವಾಗಿದೆ.
• ಇದನ್ನು ವಿವಿಧ ಎಥೆನಾಲ್-ಪೆಟ್ರೋಲ್ ಮಿಶ್ರಣಗಳ ಮೇಲೆ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುವ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಲಾದ ಫ್ಲೆಕ್ಸ್-ಇಂಧನ ವಾಹನಗಳಲ್ಲಿ (flex-fuel vehicles – FFVs) ಬಳಸಬಹುದಾಗಿದೆ.
• ಈ ವಾಹನಗಳು ಮಾರ್ಪಡಿಸಿದ ಎಂಜಿನ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ವಿಭಿನ್ನ ಇಂಧನ ಸಂಯೋಜನೆಗಳಿಗೆ ಸ್ವಯಂಚಾಲಿತವಾಗಿ ಹೊಂದಿಕೊಳ್ಳುವ ಇಂಧನ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಜ್ಜುಗೊಂಡಿರುತ್ತವೆ.

ಭಾರತವು E85 ಅನ್ನು ಏಕೆ ಉತ್ತೇಜಿಸುತ್ತಿದೆ?

• ಇಂಧನ ಭದ್ರತೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುವುದು: ಎಥೆನಾಲ್‌ನ ಹೆಚ್ಚಿನ ಬಳಕೆಯು ಆಮದು ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವ ಕಚ್ಚಾ ತೈಲದ ಮೇಲಿನ ಭಾರತದ ಅವಲಂಬನೆಯನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ.
• ಆಮದು ವೆಚ್ಚ ಕಡಿತ : 2026-27ರ ಎಥೆನಾಲ್ ಪೂರೈಕೆ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ವಾರ್ಷಿಕ ಪೆಟ್ರೋಲ್ ವಾಹನ ಮಾರಾಟದ ಕೇವಲ 1% ರಷ್ಟು E85 ಗೆ ಬದಲಾದರೆ, ಭಾರತವು ವಿದೇಶಿ ವಿನಿಮಯದಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು ₹195 ಕೋಟಿ ಉಳಿಸಬಹುದು.
• ರೈತರು ಮತ್ತು ಗ್ರಾಮೀಣ ಆರ್ಥಿಕತೆಗೆ ಬೆಂಬಲ: E85 ನ ಹೆಚ್ಚಿದ ಅಳವಡಿಕೆಯು 4 ಕೋಟಿ ಲೀಟರ್‌ಗಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚು ಎಥೆನಾಲ್‌ಗೆ ಬೇಡಿಕೆಯನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುತ್ತದೆ.
• ಪರಿಸರ ಪ್ರಯೋಜನಗಳು: ಅಂದಾಜಿಸಲಾದ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ E85 ಅಳವಡಿಕೆಯು CO₂ ಹೊರಸೂಸುವಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 86 LMT (ಲಕ್ಷ ಮೆಟ್ರಿಕ್ ಟನ್) ನಿವ್ವಳ ಕಡಿತಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ.

ಎಥೆನಾಲ್ (Ethanol)

• ಎಥೆನಾಲ್ 9% ಶುದ್ಧ ಆಲ್ಕೋಹಾಲ್ ಆಗಿದ್ದು, ಇದನ್ನು ಪೆಟ್ರೋಲ್‌ನೊಂದಿಗೆ ಬೆರೆಸಬಹುದು ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚಿನ ಪಿಷ್ಟದ ಅಂಶವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಕಬ್ಬು, ಮೆಕ್ಕೆಜೋಳ, ಗೋಧಿ ಮುಂತಾದವುಗಳಿಂದ ಇದನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸಬಹುದು.

ಎಥೆನಾಲ್ ಮಿಶ್ರಣ (Ethanol Blending)

• ಎಥೆನಾಲ್ ಮಿಶ್ರಣ ಎಂದರೆ ಆಂತರಿಕ ದಹನಕಾರಿ ಎಂಜಿನ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಬಳಸಬಹುದಾದ ಇಂಧನ ಮಿಶ್ರಣವನ್ನು ರಚಿಸಲು ಎಥೆನಾಲ್ ಅನ್ನು ಗ್ಯಾಸೋಲಿನ್‌ನೊಂದಿಗೆ (ಪೆಟ್ರೋಲ್) ಬೆರೆಸುವ ಅಭ್ಯಾಸವಾಗಿದೆ.
• ಕೆಲವು ಸಾಮಾನ್ಯ ಮಿಶ್ರಣಗಳು ಈ ಕೆಳಗಿನಂತಿವೆ:
  • E10: ಇದು 10% ಎಥೆನಾಲ್ ಮತ್ತು 90% ಗ್ಯಾಸೋಲಿನ್ ಮಿಶ್ರಣವಾಗಿದ್ದು, ಇದು ಅತ್ಯಂತ ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ ಮಿಶ್ರಣವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಅನೇಕ ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಬಳಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ.
  • E15: ಈ ಮಿಶ್ರಣವು 15% ಎಥೆನಾಲ್ ಮತ್ತು 85% ಗ್ಯಾಸೋಲಿನ್ ಅನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ.
• E85: ಇದು ಹೆಚ್ಚಿನ ಎಥೆನಾಲ್ ಮಿಶ್ರಣವಾಗಿದ್ದು, 85% ಎಥೆನಾಲ್ ಮತ್ತು 15% ಗ್ಯಾಸೋಲಿನ್ ಅನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚಿನ ಎಥೆನಾಲ್ ಅಂಶದಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಲು ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಲಾದ ಫ್ಲೆಕ್ಸ್-ಇಂಧನ ವಾಹನಗಳಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಚುನಾವಣಾ ಚಿಹ್ನೆಗಳನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸುವ ನಿಯಮಗಳು

ರಾಜಕೀಯ

ಭಾರತದ ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿ

ರಾಜಕೀಯ

ಸುದ್ದಿ:

• ಸತತ ಚುನಾವಣಾ ಜನಾದೇಶಗಳ ಮೂಲಕ ಅಧಿಕಾರದಲ್ಲಿ ಉಳಿದು, ಭಾರತದ ಅತಿ ದೀರ್ಘಕಾಲದ ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿಯಾಗಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದ ಜವಾಹರಲಾಲ್ ನೆಹರು ಅವರ ದಾಖಲೆಯನ್ನು ಪ್ರಧಾನಿ ನರೇಂದ್ರ ಮೋದಿ ಅವರು ಹಿಂದಿಕ್ಕಿದ್ದಾರೆ.

ಭಾರತದ ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿಯವರ ಸಾಂವಿಧಾನಿಕ ಸ್ಥಾನಮಾನ:

• ಸಾಂವಿಧಾನಿಕ ಸ್ಥಾನ (ಸಂವಿಧಾನದ 75ನೇ ವಿಧಿ): ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿಯನ್ನು ಭಾರತದ ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿಗಳು ನೇಮಿಸುತ್ತಾರೆ. ಪ್ರಧಾನಿಯು ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರದ ಮುಖ್ಯಸ್ಥರಾಗಿಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸುತ್ತಾರೆ ಹಾಗೂ ನೈಜ ಕಾರ್ಯಾಂಗ ಅಧಿಕಾರವನ್ನು (De facto executive) ಚಲಾಯಿಸುತ್ತಾರೆ.
• ಮಂತ್ರಿಮಂಡಳದ ನಾಯಕ (ಸಂವಿಧಾನದ 74ನೇ ವಿಧಿ): ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿಯು ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರದ ಮಂತ್ರಿಮಂಡಳವನ್ನು ಮುನ್ನಡೆಸುತ್ತಾರೆ. ಈ ಮಂಡಳಿಯು ಸಾಂವಿಧಾನಿಕ ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುವಲ್ಲಿ ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿಗಳಿಗೆ ಅಗತ್ಯ ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಸಲಹೆ ನೀಡುತ್ತದೆ.
• ಸಂಪರ್ಕ ಕೊಂಡಿಯಾಗಿ ಪ್ರಧಾನಿಯ ಪಾತ್ರ: ಕ್ಯಾಬಿನೆಟ್ ನಿರ್ಧಾರಗಳನ್ನು ತಿಳಿಸುವ ಮತ್ತು ಪ್ರಮುಖ ನೇಮಕಾತಿಗಳು, ಸಂಸತ್ತಿನ ಅಧಿವೇಶನವನ್ನು ಕರೆಯುವುದು ಹಾಗೂ ಲೋಕಸಭೆಯ ವಿಸರ್ಜನೆಯಂತಹ ವಿಷಯಗಳ ಬಗ್ಗೆ ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿಗಳಿಗೆ ಸಲಹೆ ನೀಡುವ ಮೂಲಕ, ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿಯು ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿ ಮತ್ತು ಮಂತ್ರಿಮಂಡಳದ ನಡುವಿನ ಪ್ರಮುಖ ಸಂಪರ್ಕ ಕೊಂಡಿಯಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಾರೆ.
• ಪ್ರಮುಖ ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ಅಧ್ಯಕ್ಷರು: ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿಯು ನೀತಿ ಆಯೋಗ, ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಭಾವೈಕ್ಯತಾ ಮಂಡಳಿ ಮತ್ತು ಅಂತರ-ರಾಜ್ಯ ಮಂಡಳಿ ಸೇರಿದಂತೆ ದೇಶದ ಹಲವಾರು ಪ್ರಮುಖ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಮತ್ತು ಮಂಡಳಿಗಳ ಅಧ್ಯಕ್ಷತೆಯನ್ನು ವಹಿಸುತ್ತಾರೆ.

ಆಯುಷ್ಮಾನ್ ಭಾರತ್ ಯೋಜನೆ

ಸರ್ಕಾರಿ ಯೋಜನೆಗಳು

ಸುದ್ದಿ:

• ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳವು ಮಹತ್ವಾಕಾಂಕ್ಷೆಯ ಆರೋಗ್ಯ ವಿಮಾ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವಾದ ಆಯುಷ್ಮಾನ್ ಭಾರತ್ ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿ ಜನ ಆರೋಗ್ಯ ಯೋಜನೆಗೆ (AB-PMJAY) ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ಸೇರ್ಪಡೆಗೊಂಡಿದ್ದು, ಈ ಮೂಲಕ ಆಯುಷ್ಮಾನ್ ಭಾರತ್ ಯೋಜನೆಯ ವ್ಯಾಪ್ತಿಗೆ ಒಳಪಟ್ಟ ಭಾರತದ ಕೊನೆಯ ರಾಜ್ಯವಾಗಿ ಹೊರಹೊಮ್ಮಿದೆ.

ಆಯುಷ್ಮಾನ್ ಭಾರತ್ ಯೋಜನೆಯ ಬಗ್ಗೆ

• ಪ್ರಾರಂಭ: ಈ ಯೋಜನೆಯನ್ನು 2018 ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಲಾಯಿತು.
• ಉದ್ದೇಶ: ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ಆರೋಗ್ಯ ರಕ್ಷಣೆಯನ್ನು ಸಾಧಿಸುವುದು ಈ ಯೋಜನೆಯ ಪ್ರಮುಖ ಗುರಿಯಾಗಿದೆ.
• ಈ ಯೋಜನೆಯು ಎರಡು ಪ್ರಮುಖ ಘಟಕಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ:
  • ಆಯುಷ್ಮಾನ್ ಭಾರತ್ ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿ ಜನ ಆರೋಗ್ಯ ಯೋಜನೆ (AB PM-JAY).
  • ಆಯುಷ್ಮಾನ್ ಆರೋಗ್ಯ ಮಂದಿರ.

‘ಆಯುಷ್ಮಾನ್ ಆರೋಗ್ಯ ಮಂದಿರ’ ಉಪಕ್ರಮದ ಬಗ್ಗೆ

• ಪ್ರಾರಂಭ: ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರವು ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿದ್ದ ಉಪ-ಕೇಂದ್ರಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಆರೋಗ್ಯ ಕೇಂದ್ರಗಳನ್ನು ಉನ್ನತೀಕರಿಸುವ ಮೂಲಕ, ಒಟ್ಟು 1,50,000 ಆರೋಗ್ಯ ಮತ್ತು ಸ್ವಾಸ್ಥ್ಯ ಕೇಂದ್ರಗಳನ್ನು (Health and Wellness Centres – HWCs) ನಿರ್ಮಿಸುವುದಾಗಿ 2018 ರಲ್ಲಿ ಘೋಷಿಸಿತು.
• ಕಾರ್ಯಗಳು: ಈ ಕೇಂದ್ರಗಳು ತಾಯಂದಿರ ಮತ್ತು ಮಕ್ಕಳ ಆರೋಗ್ಯ ಸೇವೆಗಳು, ಸಾಂಕ್ರಾಮಿಕವಲ್ಲದ ರೋಗಗಳ ಚಿಕಿತ್ಸೆ ಹಾಗೂ ಉಚಿತ ಅಗತ್ಯ ಔಷಧಗಳು ಮತ್ತು ರೋಗನಿರ್ಣಯ ಸೇವೆಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡ ಸಮಗ್ರ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಆರೋಗ್ಯ ಸೇವೆಯನ್ನು (CPHC) ಜನರ ಮನೆ ಬಾಗಿಲಿಗೆ ತಲುಪಿಸುವ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತವೆ.

ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿ ಜನ ಆರೋಗ್ಯ ಯೋಜನೆ (PM-JAY)ಯ ಬಗ್ಗೆ

• ಉದ್ದೇಶ: ಇದು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಸರ್ಕಾರದಿಂದ ಧನಸಹಾಯ ಪಡೆದ ವಿಶ್ವದ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಆರೋಗ್ಯ ವಿಮಾ/ಭರವಸೆ ಯೋಜನೆಯಾಗಿದೆ.
• ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯ: ಇದು ಭಾರತದಾದ್ಯಂತ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಮತ್ತು ಖಾಸಗಿ ವಲಯದ ನೋಂದಾಯಿತ ಆಸ್ಪತ್ರೆಗಳಲ್ಲಿ ದ್ವಿತೀಯ ಮತ್ತು ತೃತೀಯ ಹಂತದ ಆರೈಕೆಗಾಗಿ ಪ್ರತಿ ಕುಟುಂಬಕ್ಕೆ ವರ್ಷಕ್ಕೆ 5 ಲಕ್ಷ ರೂ. ಗಳವರೆಗೆ ವಿಮಾ ರಕ್ಷಣೆಯನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ.
• ವ್ಯಾಪ್ತಿ: ಸುಮಾರು 10.74 ಕೋಟಿಗೂ ಹೆಚ್ಚು ಬಡ ಮತ್ತು ದುರ್ಬಲ ಕುಟುಂಬಗಳು (ಅಂದಾಜು 50 ಕೋಟಿ ಫಲಾನುಭವಿಗಳು) ಈ ಯೋಜನೆಯ ಪ್ರಯೋಜನಗಳನ್ನು ಪಡೆಯಲು ಅರ್ಹರಾಗಿದ್ದಾರೆ.
• ಅನುಷ್ಠಾನ: ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಆರೋಗ್ಯ ಪ್ರಾಧಿಕಾರವು (NHA) ಆಯುಷ್ಮಾನ್ ಭಾರತ್ ಯೋಜನೆಯನ್ನು ದೇಶಾದ್ಯಂತ ಜಾರಿಗೊಳಿಸುವ ಮತ್ತು ಅನುಷ್ಠಾನಗೊಳಿಸುವ ನೋಡಲ್ ಸಂಸ್ಥೆಯಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ.
• ಹಣಕಾಸು ನೆರವು: ಈ ಯೋಜನೆಯು ಕೇಂದ್ರ ಪ್ರಾಯೋಜಿತ ಯೋಜನೆಯಾಗಿದ್ದು, ಕೆಲವು ಕೇಂದ್ರ ವಲಯದ ಘಟಕಗಳನ್ನು ಸಹ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಹೊಂದಿದೆ.
• ಗಮನಿಸಿ: ಭಾರತದ ಮೊದಲ ಆಯುಷ್ಮಾನ್ ಆರೋಗ್ಯ ಮಂದಿರವನ್ನು ಛತ್ತೀಸ್‌ಗಢದ ಬಿಜಾಪುರದಲ್ಲಿ ಉದ್ಘಾಟಿಸಲಾಯಿತು.

ವಿಕಸಿತ ಭಾರತ ರೋಜ್‌ಗಾರ್ ಮತ್ತು ಅಜೀವಿಕಾ ಮಿಷನ್ ಗ್ರಾಮೀಣ್ (VB-G RAM G)

ಸರ್ಕಾರಿ ಯೋಜನೆಗಳು

ಸುದ್ದಿ:

• ಮಹಾತ್ಮ ಗಾಂಧಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಗ್ರಾಮೀಣ ಉದ್ಯೋಗ ಖಾತರಿ ಯೋಜನೆಯಿಂದ (MNREGA), ‘ವಿಕಸಿತ್ ಭಾರತ್-ರೋಜಗಾರ್ ಮತ್ತು ಆಜೀವಿಕಾ ಮಿಷನ್ ಗ್ರಾಮೀಣ್ ಗ್ಯಾರಂಟಿ’ (VB-G RAM G) ಯೋಜನೆಗೆ ಸುಗಮ ಪರಿವರ್ತನೆಯನ್ನು ಖಚಿತಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು, ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರವು ರಾಜ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಕೇಂದ್ರಾಡಳಿತ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಗೆ ಮಧ್ಯಂತರ ಬಜೆಟ್‌ನಲ್ಲಿ 95,692 ಕೋಟಿ ರೂ. ಗಳನ್ನು ಮೀಸಲಿಡಲು ಪ್ರಸ್ತಾಪಿಸಿದೆ.

ಪ್ರಮುಖ ವ್ಯತ್ಯಾಸಗಳು

ಭೂ- ಬಂದರು ನಿರ್ವಹಣಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆ (LPMS): ವಿನಿಮಯ್ (VINIMAY)

ಆರ್ಥಿಕತೆ

ಸುದ್ದಿ:

• ಕೇಂದ್ರ ಗೃಹ ಸಚಿವ ಅಮಿತ್ ಶಾ ಅವರು, ಸ್ಮಾರ್ಟ್ ಗಡಿಗಳ ಉಪಕ್ರಮದ (Smart Borders Initiative) ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ‘ವಿನಿಮಯ್’ (VINIMAY) ಹೆಸರಿನ ಭೂ- ಬಂದರು ನಿರ್ವಹಣಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು (LPMS) ನವದೆಹಲಿಯಲ್ಲಿ ಉದ್ಘಾಟಿಸಿದರು.

ಯೋಜನೆಯ ಕುರಿತು:

• ಇದು ಭಾರತದ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಭೂ-ಗಡಿಗಳಲ್ಲಿನ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗಳನ್ನು ಆಧುನೀಕರಿಸುವ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಲಾದ ಏಕೀಕೃತ ಡಿಜಿಟಲ್ ವೇದಿಕೆಯಾಗಿದೆ (Unified Digital Platform).
• ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿದ ಸಂಸ್ಥೆ: ‘ಭಾರತೀಯ ಭೂ- ಬಂದರುಗಳ ಪ್ರಾಧಿಕಾರ ಕಾಯ್ದೆ, 2010’ ರ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾದ ಮತ್ತು ಕೇಂದ್ರ ಗೃಹ ಸಚಿವಾಲಯದ ವ್ಯಾಪ್ತಿಗೆ ಒಳಪಡುವ ಶಾಸನಬದ್ಧ ಸಂಸ್ಥೆಯಾದ ಭಾರತೀಯ ಭೂ- ಬಂದರುಗಳ ಪ್ರಾಧಿಕಾರವು (LPAI) ಇದನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿದೆ.
• ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆ: ಇದು ಭೌತಿಕ ಕಾಗದಪತ್ರಗಳ ಬಳಕೆಯನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣ ಡಿಜಿಟಲ್ ಕಾರ್ಯವಿಧಾನಗಳೊಂದಿಗೆ ಬದಲಾಯಿಸುವ ಮೂಲಕ ಅತ್ಯಾಧುನಿಕ ಗಡಿ ನಿರ್ವಹಣೆಯನ್ನು ಸಾಧಿಸಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತದೆ.

ಸ್ಮಾರ್ಟ್ ಗಡಿಗಳ ಉಪಕ್ರಮದ ಬಗ್ಗೆ (Smart Borders Initiative):

• ಇದು ಸುಧಾರಿತ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನವನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಗಡಿಗಳನ್ನು ಭದ್ರಪಡಿಸುವ ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರದ ಪ್ರಮುಖ ಯೋಜನೆಯಾಗಿದೆ.
• ಅನುಷ್ಠಾನ: ಪಾಕಿಸ್ತಾನ ಮತ್ತು ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶದೊಂದಿಗಿನ ಭಾರತದ ಗಡಿಗಳನ್ನು ಭದ್ರಪಡಿಸುವ ಸಲುವಾಗಿ, ಕೇಂದ್ರ ಗೃಹ ಸಚಿವಾಲಯವು ಕೇವಲ ಮಾನವ ಗಸ್ತು ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಬದಲಿಗೆ ಈ ಅತ್ಯಾಧುನಿಕ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನವನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು ಇದನ್ನು ಅನುಷ್ಠಾನಗೊಳಿಸುತ್ತಿದೆ.

ಪ್ರಮುಖ ಲಕ್ಷಣಗಳು:

• ಚತುಷ್ಕೋನ ಭದ್ರತಾ ಜಾಲ (Quadrangular Security Grid): ಇದು ಸ್ಥಳೀಯ ಜನರು, ಪೊಲೀಸ್, ನಾಗರಿಕ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ಮತ್ತು ಮಿಲಿಟರಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಗಡಿ ಭದ್ರತಾ ಪಡೆಯೊಂದಿಗೆ (BSF) ಸಂಪರ್ಕಿಸುತ್ತದೆ.
• ಉನ್ನತ-ತಂತ್ರಜ್ಞಾನದ ಪರಿಕರಗಳು: ನದಿಗಳು ಮತ್ತು ಜೌಗು ಪ್ರದೇಶಗಳಂತಹ ಕಠಿಣ ಭೂಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಲು ಡ್ರೋನ್‌ಗಳು, ಡ್ರೋನ್-ನಿಗ್ರಹ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು, ಭೂಗತ ಸಂವೇದಕಗಳು ಮತ್ತು ಥರ್ಮಲ್ ಕ್ಯಾಮೆರಾಗಳನ್ನು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ.
• ವಿನಿಮಯ್ ವ್ಯವಸ್ಥೆ (VINIMAY System): ಭಾರತೀಯ ಭೂ- ಬಂದರುಗಳ ಪ್ರಾಧಿಕಾರದ (LPAI) ಡಿಜಿಟಲ್ ವೇದಿಕೆಯಾಗಿರುವ ಇದು, ಕಾಗದಪತ್ರಗಳ ಬಳಕೆಯನ್ನು 90% ರಷ್ಟು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ವ್ಯಾಪಾರ-ವಹಿವಾಟಿನ ದತ್ತಾಂಶವನ್ನು ನೈಜ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ನಿಗಾ ವಹಿಸುತ್ತದೆ.

ಶಿವಶಕ್ತಿ ಪಾಯಿಂಟ್ (Shiv Shakti Point)

ವಿಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ

ಸುದ್ದಿ:

• ಚಂದ್ರಯಾನ-3 ರ ಪ್ರಗ್ಯಾನ್ ರೋವರ್ ಒದಗಿಸಿದ ದತ್ತಾಂಶಗಳ ಪ್ರಕಾರ, ಚಂದ್ರನ ದಕ್ಷಿಣ ಧ್ರುವದ ಸಮೀಪವಿರುವ ‘ಶಿವಶಕ್ತಿ ಪಾಯಿಂಟ್’ ನಲ್ಲಿರುವ ಮಣ್ಣಿನ ರಾಸಾಯನಿಕ ಸಂಯೋಜನೆಯು ಅಂಟಾರ್ಕ್ಟಿಕಾದಲ್ಲಿ ಪತ್ತೆಯಾದ ಚಂದ್ರನ ಉಲ್ಕಾಶಿಲೆಗೆ (ALHA 81005) ಅತ್ಯಂತ ಸಮಾನವಾಗಿದೆ ಎಂದು ತಿಳಿದುಬಂದಿದೆ. ರೋವರ್‌ನಲ್ಲಿ ಅಳವಡಿಸಲಾದ ಆಲ್ಫಾ ಪಾರ್ಟಿಕಲ್ ಎಕ್ಸ್-ರೇ ಸ್ಪೆಕ್ಟ್ರೋಮೀಟರ್ (APXS) ಮಾಡಿದ ವೀಕ್ಷಣೆಗಳ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಈ ಅಂಶಗಳನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿಯಲಾಗಿದೆ.

ಶಿವಶಕ್ತಿ ಪಾಯಿಂಟ್ ಕುರಿತು:

• ಭಾರತದ ಚಂದ್ರಯಾನ-3 ಮಿಷನ್ ಇಳಿದ ಚಂದ್ರನ ಮೇಲಿನ ಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ಈ ಹೆಸರನ್ನು ಇಡಲಾಗಿದೆ.
• ಈ ಮಿಷನ್‌ನ ಲ್ಯಾಂಡರ್ ಆಗಿರುವ ‘ವಿಕ್ರಮ್’, 23 ಆಗಸ್ಟ್ 2023 ರಂದು ಈ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿ ಇಳಿಯಿತು.
• ಈ ಸಾಧನೆಯೊಂದಿಗೆ, ಚಂದ್ರನ ದಕ್ಷಿಣ ಧ್ರುವದ ಸಮೀಪ ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶ ನೌಕೆಯನ್ನು ಇಳಿಸಿದ ವಿಶ್ವದ ಮೊದಲ ದೇಶ ಎಂಬ ಹೆಗ್ಗಳಿಕೆಗೆ ಭಾರತ ಪಾತ್ರವಾಗಿದೆ.

ಚಂದ್ರಯಾನ-3:

• ಇದು ಭಾರತದ ಮೂರನೇ ಚಂದ್ರಯಾನ ಮಿಷನ್ ಆಗಿದೆ.
• ಇದನ್ನು ಭಾರತೀಯ ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶ ಸಂಶೋಧನಾ ಸಂಸ್ಥೆ (ISRO) ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿದೆ.
• ಇದು 23 ಆಗಸ್ಟ್ 2023 ರಂದು ಚಂದ್ರನ ದಕ್ಷಿಣ ಧ್ರುವದ ಸಮೀಪ ಇಳಿಯಿತು.
• ಇದರೊಂದಿಗೆ ಚಂದ್ರನ ದಕ್ಷಿಣ ಧ್ರುವ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ತಲುಪಿದ ವಿಶ್ವದ ಮೊದಲ ದೇಶ ಮತ್ತು ಚಂದ್ರನ ಮೇಲೆ ಇಳಿದ ನಾಲ್ಕನೇ ದೇಶವಾಗಿ ಭಾರತ ಹೊರಹೊಮ್ಮಿತು. ಈ ಐತಿಹಾಸಿಕ ದಿನದ ನೆನಪಿಗಾಗಿ ಆಗಸ್ಟ್ 23 ಅನ್ನು ಭಾರತದಲ್ಲಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶ ದಿನವನ್ನಾಗಿ (National Space Day) ಆಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಪ್ರಮುಖ ಅಂಶಗಳು:

• ಉಡಾವಣಾ ವಾಹನ: ಇದನ್ನು LVM3-M4 ರಾಕೆಟ್ ಮೂಲಕ ಉಡಾವಣೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು.
• ಲ್ಯಾಂಡಿಂಗ್/ಇಳಿದ ಸ್ಥಳ: ಇದು ಇಳಿದ ಸ್ಥಳವನ್ನು ಶಿವಶಕ್ತಿ ಪಾಯಿಂಟ್ ಎಂದು ಹೆಸರಿಸಲಾಗಿದೆ.
• ಮಿಷನ್ ಅವಧಿ: ಇದರ ಅವಧಿಯು 1 ಚಂದ್ರನ ದಿನವಾಗಿದೆ (ಅಂದಾಜು 14 ಭೂಮಿಯ ದಿನಗಳು).

ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶ ನೌಕೆಯ ಮೂರು ಪ್ರಮುಖ ಭಾಗಗಳು:

• ಪ್ರೊಪಲ್ಷನ್ ಮಾಡ್ಯೂಲ್ (Propulsion Module): ಇದು ಲ್ಯಾಂಡರ್ ಅನ್ನು ಚಂದ್ರನ ಸಮೀಪಕ್ಕೆ ಕೊಂಡೊಯ್ಯುವ ಪ್ರಮುಖ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಿದೆ ಮತ್ತು ಇದು 1 ಪೇಲೋಡ್ ಅನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.
  • ಶೇಪ್ (SHAPE – Spectro-polarimetry of Habitable Planet Earth): ಇದು ಚಂದ್ರನ ಕಕ್ಷೆಯಿಂದ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡುವ ಗುರಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.
• ವಿಕ್ರಮ್ ಲ್ಯಾಂಡರ್ (Vikram Lander): ಇದು ಚಂದ್ರನ ಮೇಲ್ಮೈಯಲ್ಲಿ ಸಾಫ್ಟ್ ಲ್ಯಾಂಡಿಂಗ್ ಅನ್ನು ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿ ಮಾಡಿದ ಪ್ರಮುಖ ಸಾಧನವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಇದು 4 ಪೇಲೋಡ್‌ಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.
  • ಚಾಸ್ಟೆ (ChaSTE – Chandra’s Surface Thermophysical Experiment): ಇದು ಚಂದ್ರನ ಮೇಲ್ಮೈ ಉಷ್ಣಾಂಶವನ್ನು ನಿಖರವಾಗಿ ಅಳೆಯುವ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ.
  • ಇಲ್ಸಾ (ILSA – Instrument for Lunar Seismic Activity): ಇದು ಚಂದ್ರನ ಮೇಲಿನ ಕಂಪನಗಳನ್ನು ದಾಖಲಿಸುವ ಸಾಧನವಾಗಿದೆ.
  • ರಂಭಾ-LP(RAMBHA-LP – Radio Anatomy of Moon Bound Hypersensitive Ionosphere and Atmosphere – Langmuir Probe): ಇದು ಚಂದ್ರನ ಮೇಲ್ಮೈಯಲ್ಲಿರುವ ಪ್ಲಾಸ್ಮಾ ಸಾಂದ್ರತೆಯನ್ನು ಅಳೆಯಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತದೆ.
  • LRA (Laser Retroreflector Array): ಇದು ಅಮೆರಿಕದ ನಾಸಾ (NASA) ಒದಗಿಸಿದ ಉಪಕರಣವಾಗಿದ್ದು, ಚಂದ್ರ ಮತ್ತು ಭೂಮಿಯ ನಡುವಿನ ಅಂತರವನ್ನು ಅಳೆಯುತ್ತದೆ.
• ಪ್ರಗ್ಯಾನ್ ರೋವರ್ (Pragyan Rover): ಇದು 6-ಚಕ್ರಗಳ ಚಿಕ್ಕ ರೋಬಾಟ್ ಆಗಿದ್ದು, ಇದು ಒಟ್ಟು 2 ಪೇಲೋಡ್‌ಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.
  • ಲಿಬ್ಸ್ (LIBS – Laser-Induced Breakdown Spectroscope): ಇದು ಚಂದ್ರನ ಮಣ್ಣಿನಲ್ಲಿರುವ ಮೂಲವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಪತ್ತೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ (ಇದು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಸಲ್ಫರ್ ಅಂಶವನ್ನು ಪತ್ತೆಹಚ್ಚಿದೆ).
  • APXS (Alpha Particle X-ray Spectrometer): ಇದು ಚಂದ್ರನ ಮಣ್ಣಿನಲ್ಲಿರುವ ಖನಿಜಗಳ ಕುರಿತು ಆಳವಾದ ಅಧ್ಯಯನ ನಡೆಸುತ್ತದೆ.

ದಕ್ಷಿಣ ಧ್ರುವದ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆ ಏನು?

• ಘನೀಕೃತ ನೀರು: ಇಲ್ಲಿರುವ ಆಳವಾದ ಕುಳಿಗಳಲ್ಲಿ ಎಂದಿಗೂ ಕರಗದ ಮಂಜುಗಡ್ಡೆಯ ರೂಪದಲ್ಲಿ ನೀರು ಇರಬಹುದು ಎಂದು ನಿರೀಕ್ಷಿಸಲಾಗಿದೆ.
• ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳು: ಭವಿಷ್ಯದ ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶಯಾನಿಗಳಿಗೆ ಕುಡಿಯುವ ನೀರು, ಆಮ್ಲಜನಕ ಮತ್ತು ಇಂಧನವನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸಲು ಈ ಮಂಜುಗಡ್ಡೆಯು ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತದೆ.
• ಇತಿಹಾಸ: ಈ ಪ್ರದೇಶದ ತೀವ್ರವಾದ ಚಳಿಯು, ಸೌರವ್ಯೂಹದ ಆರಂಭಿಕ ಹಂತದ ರಹಸ್ಯಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಪುರಾವೆಗಳನ್ನು ಸಂರಕ್ಷಿಸಿಡಲು ನೆರವಾಗುತ್ತದೆ.

ವಿದ್ಯುತ್ ಕೋಶ ಶಕ್ತಿ ಶೇಖರಣಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆ (BESS)

ಪರಿಸರ

ಸುದ್ದಿ:

• ಉತ್ತರ ಪ್ರದೇಶದ ಸೀತಾಪುರದಲ್ಲಿ (ಹಿಂದಿನ ಕಂಟೋನ್ಮೆಂಟ್ ಪ್ರದೇಶ) ‘ವಿದ್ಯುತ್ ಕೋಶ ಶಕ್ತಿ ಶೇಖರಣಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆ’ (BESS) ಒಳಗೊಂಡಿರುವ 250 ಮೆಗಾವ್ಯಾಟ್ (MW) ಸಾಮರ್ಥ್ಯದ ಬೃಹತ್ ಸೌರಶಕ್ತಿ ಯೋಜನೆಯನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲು ಕೇಂದ್ರ ರಕ್ಷಣಾ ಸಚಿವಾಲಯವು ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಅನುಮೋದನೆ ನೀಡಿದೆ.

ವಿದ್ಯುತ್ ಕೋಶ ಶಕ್ತಿ ಶೇಖರಣಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ (BESS) ಬಗ್ಗೆ:

• ಇದು ಭವಿಷ್ಯದ ಬಳಕೆಗಾಗಿ ವಿದ್ಯುತ್ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಮರು-ಪೂರಣಗೊಳಿಸಬಹುದಾದ ವಿದ್ಯುತ್ ಕೋಶಗಳಲ್ಲಿ ಸುರಕ್ಷಿತವಾಗಿ ಸಂಗ್ರಹಿಸಿಡುವ ಅತ್ಯಾಧುನಿಕ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನವಾಗಿದೆ.
• ಸೌರ ಮತ್ತು ಪವನ ಶಕ್ತಿಯಂತಹ ನವೀಕರಿಸಬಹುದಾದ ಇಂಧನ ಮೂಲಗಳಿಂದ ಉತ್ಪತ್ತಿಯಾಗುವ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ವಿದ್ಯುತ್ ಅನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸುವ ಮೂಲಕ, ಇದು ವಿದ್ಯುತ್ ಪೂರೈಕೆ ಮತ್ತು ಬೇಡಿಕೆಯ ನಡುವಿನ ಸಮತೋಲನವನ್ನು ಕಾಯ್ದುಕೊಳ್ಳಲು ನೆರವಾಗುತ್ತದೆ.
• ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆ: ಇದು ಒಟ್ಟಾರೆ ‘ವಿದ್ಯುತ್ ಜಾಲದ’ (Power Grid) ಸ್ಥಿರತೆಯನ್ನು ಕಾಪಾಡುತ್ತದೆ, ವಿದ್ಯುತ್ ಪೂರೈಕೆಯಲ್ಲಿನ ಏರಿಳಿತಗಳನ್ನು ತಡೆಯುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಗರಿಷ್ಠ ಬೇಡಿಕೆಯ ಸಮಯದ ನಿರ್ವಹಣೆಯನ್ನು ಸುಲಭಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ. ಅಲ್ಲದೆ, ಇದು ಅತ್ಯಂತ ದೂರದ ಗ್ರಾಮೀಣ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಗೂ ವಿದ್ಯುತ್ ಸೌಲಭ್ಯವನ್ನು ತಲುಪಿಸುವ ಜೊತೆಗೆ, ದೇಶದ ಇಂಧನ ಭದ್ರತೆಯನ್ನು ಬಲಪಡಿಸುತ್ತದೆ.

ಪ್ರಮುಖ ವಿದ್ಯುತ್ ಶೇಖರಣಾ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನಗಳು:

1. ವಿದ್ಯುತ್-ರಾಸಾಯನಿಕ (Electrochemical – ವಿದ್ಯುತ್ ಕೋಶ ಆಧಾರಿತ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು):

• ಲಿಥಿಯಂ-ಐಯಾನ್ (Lithium-ion): ಇದು ಪ್ರಪಂಚದಾದ್ಯಂತ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿರುವ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನವಾಗಿದೆ. ಇದು 150 ರಿಂದ 300 Wh/kg ಶಕ್ತಿಯ ಸಾಂದ್ರತೆ ಹಾಗೂ 90 ರಿಂದ 95% ದಕ್ಷತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಎಲೆಕ್ಟ್ರಿಕ್ ವಾಹನಗಳು (EVs) ಮತ್ತು ವಿದ್ಯುತ್ ಜಾಲಗಳಲ್ಲಿ (Grid) ಇದನ್ನು ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಆದರೆ, ಭಾರತವು ಇದಕ್ಕೆ ಬೇಕಾದ ಲಿಥಿಯಂ ಮತ್ತು ಕೋಬಾಲ್ಟ್ ಕಚ್ಚಾವಸ್ತುಗಳಿಗಾಗಿ ಬೇರೆ ದೇಶಗಳ ಆಮದಿನ ಮೇಲೆ ಅವಲಂಬಿತವಾಗಿದೆ.
• ಲಿಥಿಯಂ ಐರನ್ ಫಾಸ್ಫೇಟ್ (LFP): ಇದು ಹೆಚ್ಚು ಸುರಕ್ಷಿತ, ಕಡಿಮೆ ವೆಚ್ಚದಾಯಕ ಮತ್ತು ದೀರ್ಘಕಾಲ ಬಾಳಿಕೆ ಬರುವ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನವಾಗಿದೆ. ಬೃಹತ್ ಪ್ರಮಾಣದ BESS ಯೋಜನೆಗಳು ಮತ್ತು ಎಲೆಕ್ಟ್ರಿಕ್ ಬಸ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ಆದ್ಯತೆಯ ಮೇರೆಗೆ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ.
• ಸೋಡಿಯಂ-ಐಯಾನ್ (Sodium-ion): ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಸೋಡಿಯಂ ಹೇರಳವಾಗಿ ಲಭ್ಯವಿರುವುದರಿಂದ, ಈ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನವು ಅತ್ಯಂತ ಕಡಿಮೆ ವೆಚ್ಚದಾಯಕವಾಗಿದೆ. ಕೇವಲ ಸೀಮಿತ ಲಿಥಿಯಂ ನಿಕ್ಷೇಪಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಭಾರತಕ್ಕೆ, ಇತರ ದೇಶಗಳ ಮೇಲಿನ ಅವಲಂಬನೆಯನ್ನು ತಗ್ಗಿಸುವ ನಿಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಇದು ಕಾರ್ಯತಂತ್ರದ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಬಹಳ ಮುಖ್ಯವಾಗಿದೆ.
• ಘನ-ಸ್ಥಿತಿ (Solid-state): ಇದು ದ್ರವದ ಬದಲಾಗಿ ‘ಘನ ಎಲೆಕ್ಟ್ರೋಲೈಟ್’ (Solid Electrolyte) ಬಳಸುವ ಮುಂದಿನ ಪೀಳಿಗೆಯ ಅತ್ಯಾಧುನಿಕ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನವಾಗಿದೆ. ಇದು ಅತಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಶಕ್ತಿ ಸಾಂದ್ರತೆ ಮತ್ತು ಉನ್ನತ ಮಟ್ಟದ ಸುರಕ್ಷತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಆದರೆ, ಪ್ರಸ್ತುತ ಇದರ ಉತ್ಪಾದನಾ ವೆಚ್ಚವು ಹೆಚ್ಚಿರುವುದರಿಂದ ಇದರ ಬಳಕೆ ಸೀಮಿತವಾಗಿದೆ.
• ಪ್ರವಾಹ ವಿದ್ಯುತ್ ಕೋಶಗಳು(Flow Batteries – ಉದಾ: ವೆನಾಡಿಯಂ ರೆಡಾಕ್ಸ್, ಜಿಂಕ್ ಬ್ರೋಮಿನ್): ಇವು ದೀರ್ಘಾವಧಿಯವರೆಗೆ ವಿದ್ಯುತ್ ಸಂಗ್ರಹಣೆಗಾಗಿ ಮತ್ತು ಬೃಹತ್ ನವೀಕರಿಸಬಹುದಾದ ಇಂಧನ ಯೋಜನೆ(ಸೌರ ಮತ್ತು ಪವನ ಶಕ್ತಿ)ಗಳನ್ನು ವಿದ್ಯುತ್ ಜಾಲದೊಂದಿಗೆ ಜೋಡಿಸಲು ಬಳಸಲಾಗುವ ಅತ್ಯಾಧುನಿಕ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನವಾಗಿದೆ.

2. ಯಾಂತ್ರಿಕ ಮತ್ತು ಉಷ್ಣ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನಗಳು (Mechanical and Thermal):

• ನೀರೆತ್ತುವ ಜಲವಿದ್ಯುತ್ ಶೇಖರಣಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆ (Pumped Storage Hydropower – PSH): ಇದು ಜಗತ್ತಿನಾದ್ಯಂತ ಬೃಹತ್ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಬಳಕೆಯಾಗುತ್ತಿರುವ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಬುದ್ಧವಾದ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನವಾಗಿದೆ. ಎರಡು ವಿಭಿನ್ನ ಎತ್ತರದಲ್ಲಿರುವ ಜಲಾಶಯಗಳ ನಡುವೆ ನೀರನ್ನು ಹರಿಸುವ ಹಾಗೂ ಮೇಲಕ್ಕೆ ಎತ್ತುವ ಮೂಲಕ ಇದು ವಿದ್ಯುತ್ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಸಂಗ್ರಹಿಸುತ್ತದೆ.
• ಉಷ್ಣ ಶೇಖರಣೆ (Thermal Storage): ಬೃಹತ್ ಸೌರ ಸ್ಥಾವರಗಳು ಮತ್ತು ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಶಾಖವನ್ನು ಹಿಡಿದಿಡಲು ಕರಗಿದ ಉಪ್ಪು ಹಾಗೂ ಶೀತವನ್ನು ಹಿಡಿದಿಡಲು ಮಂಜುಗಡ್ಡೆಯ ಉಷ್ಣ ಶೇಖರಣಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ.

2026 ರ ಸಿಪ್ರಿ (SIPRI) ವಾರ್ಷಿಕ ವರದಿ

ವಿಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ

ಪ್ರೈಡ್ (ಹೆಮ್ಮೆಯ) ತಿಂಗಳು (Pride Month)

ರಾಜಕೀಯ ಮತ್ತು ಆಡಳಿತ

ಸುದ್ದಿ:

• ಜೂನ್ ತಿಂಗಳನ್ನು ಜಾಗತಿಕವಾಗಿ ‘ಪ್ರೈಡ್/ ಹೆಮ್ಮೆಯ ತಿಂಗಳು’ (Pride Month) ಎಂದು ಆಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. LGBTQ+ ಸಮುದಾಯವನ್ನು ಗೌರವಿಸಲು ಹಾಗೂ ಸಮಾನತೆ, ಒಳಗೊಳ್ಳುವಿಕೆ ಮತ್ತು ಮಾನವ ಹಕ್ಕುಗಳ ಸಮಸ್ಯೆಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಜಾಗೃತಿ ಮೂಡಿಸಲು ಈ ಆಚರಣೆಯನ್ನು ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ.

LGBTQ+ ಸಮುದಾಯದ ಬಗ್ಗೆ

• LGBTQ+ ಎಂಬುದು ಮಹಿಳಾ ಸಲಿಂಗಕಾಮಿ (Lesbian), ಪುರುಷ ಸಲಿಂಗಕಾಮಿ (Gay), ದ್ವಿಲಿಂಗಿ (Bisexual), ತೃತೀಯಲಿಂಗಿ (Transgender) ಮತ್ತು ವಿಶಿಷ್ಟ ಲೈಂಗಿಕ ಅಸ್ಮಿತೆ ಹೊಂದಿರುವ (Queer) ವ್ಯಕ್ತಿಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುವ ಒಂದು ಸಮಗ್ರ ಹಾಗೂ ಅಧಿಕೃತ ಪದವಾಗಿದೆ.
• ಈ ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತ ರೂಪದಲ್ಲಿರುವ ‘+’ (ಪ್ಲಸ್) ಚಿಹ್ನೆಯು, ಮೇಲಿನ ಪ್ರಮುಖ ವರ್ಗಗಳಲ್ಲಿ ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ ಸೇರ್ಪಡೆಯಾಗದ ಇತರ ಎಲ್ಲ ಲೈಂಗಿಕ ಅಸ್ಮಿತೆಗಳನ್ನು (Sexual Identities) ಹಾಗೂ ಒಲವುಗಳನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತದೆ.
• ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿ, LGBTQ+ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಲಿಂಗ ಪಾತ್ರಗಳು ಮತ್ತು ನಿರೀಕ್ಷೆಗಳಿಗೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ವರ್ತಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಅವರು ವಿಶಿಷ್ಟವಾದ ಪುರುಷ ಅಥವಾ ಮಹಿಳೆ ಎಂಬ ದ್ವಂದ್ವಕ್ಕೆ ಹೊಂದಿಕೊಳ್ಳದ ಲೈಂಗಿಕ ಗುಣಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ಅವರ ಲಿಂಗ ಅಸ್ಮಿತೆಗಳು ಹುಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಅವರಿಗೆ ನಿಗದಿಪಡಿಸಿದ ಲಿಂಗಕ್ಕಿಂತ ಭಿನ್ನವಾಗಿರುತ್ತವೆ.
• ಪ್ರೈಡ್ ತಿಂಗಳು: ಇದು LGBTQ+ ಹಕ್ಕುಗಳಿಗಾಗಿ ನಡೆದ ಹೋರಾಟವನ್ನು ಸ್ಮರಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ವೈವಿಧ್ಯತೆ ಹಾಗೂ ಒಳಗೊಳ್ಳುವಿಕೆಯನ್ನು ಆಚರಿಸುತ್ತದೆ.

LGBTQ+ ಹಕ್ಕುಗಳ ಕುರಿತು ಭಾರತದ ನಿಲುವು

• 2011ರ ಜನಗಣತಿಯ ಪ್ರಕಾರ, ಭಾರತದಲ್ಲಿ 87 ಲಕ್ಷ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು ಲಿಂಗ ವರ್ಗದಲ್ಲಿ “ಇತರೆ” (other) ಎಂಬ ಆಯ್ಕೆಯನ್ನು ಆರಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ.
• ಲಿಂಗತ್ವ ಅಲ್ಪಸಂಖ್ಯಾತರ ಹಕ್ಕುಗಳು : ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಾನೂನು ಸೇವಾ ಪ್ರಾಧಿಕಾರ  (NALSA) vs ಭಾರತ ಒಕ್ಕೂಟ ಪ್ರಕರಣದ (2014) ತೀರ್ಪು, ವ್ಯಕ್ತಿಯು ತನ್ನ ಲಿಂಗವನ್ನು ತಾನೇ ಗುರುತಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಹಕ್ಕನ್ನು ಮಾನ್ಯ ಮಾಡಿದೆ. ಇದು ಲಿಂಗಪರಿವರ್ತಿತರನ್ನು “ಮೂರನೇ ಲಿಂಗ” (Third gender) ಎಂದು ಗುರುತಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಅವರ ಮೂಲಭೂತ ಹಕ್ಕುಗಳನ್ನು ಎತ್ತಿಹಿಡಿಯುತ್ತದೆ.
• ಅಪರಾಧೀಕರಣ ರದ್ಧತಿ (Decriminalisation): ನವತೇಜ್ ಸಿಂಗ್ ಜೋಹರ್ vs ಭಾರತ ಒಕ್ಕೂಟ ಪ್ರಕರಣದ (2018) ತೀರ್ಪು, ಪರಸ್ಪರ ಸಮ್ಮತಿಯ ಸಲಿಂಗಕಾಮ ಕ್ರಿಯೆಗಳನ್ನು ಅಪರಾಧ ಮುಕ್ತಗೊಳಿಸಿದೆ (ಇದರ ಮೂಲಕ ಭಾರತೀಯ ದಂಡ ಸಂಹಿತೆಯ ಸೆಕ್ಷನ್ 377 ಅನ್ನು ಭಾಗಶಃ ರದ್ದುಗೊಳಿಸಲಾಗಿದೆ).
• ಸಾಂವಿಧಾನಿಕ ನಿಬಂಧನೆಗಳು: ಸಂವಿಧಾನದ 14ನೇ ವಿಧಿಯು ಸಮಾನತೆಯ ಹಕ್ಕನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ, 15ನೇ ವಿಧಿಯು ಲಿಂಗದ ಆಧಾರದ ಮೇಲಿನ ತಾರತಮ್ಯವನ್ನು ನಿಷೇಧಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು 21ನೇ ವಿಧಿಯು ಜೀವಿಸುವ ಹಕ್ಕು ಹಾಗೂ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯವನ್ನು ಖಾತರಿಪಡಿಸುತ್ತದೆ.
• ಕಾನೂನು: ಲಿಂಗತ್ವ ಅಲ್ಪಸಂಖ್ಯಾತರ (ಹಕ್ಕುಗಳ ರಕ್ಷಣೆ) ಕಾಯ್ದೆ, 2019 ಅವರ  ಅಸ್ಮಿತೆಗೆ ಕಾನೂನುಬದ್ಧ ಮಾನ್ಯತೆಯನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ.

ಝೋಜಿಲಾ ಸುರಂಗಮಾರ್ಗ (Zojila Tunnel)

ಭೂಗೋಳ

ಸುದ್ದಿ:

• ಕಾಶ್ಮೀರ ಮತ್ತು ಲಡಾಖ್ ನಡುವೆ ಎಲ್ಲಾ ಹವಾಮಾನಗಳಲ್ಲೂ ಸಂಪರ್ಕವನ್ನು ಕಲ್ಪಿಸುವ ಭಾರತದ ಪ್ರಯತ್ನಗಳಲ್ಲಿ ಜೂನ್ 2026ರಂದು ಝೋಜಿಲಾ ಸುರಂಗಮಾರ್ಗವು ತನ್ನ ಅಂತಿಮ ಹಂತದ ಯಶಸ್ಸನ್ನು ಸಾಧಿಸಿದೆ. ಇದು ಒಂದು ಮಹತ್ವದ ಮೈಲಿಗಲ್ಲಾಗಿದೆ.

‘ಝೋಜಿಲಾ ಸುರಂಗಮಾರ್ಗ’ದ ಬಗ್ಗೆ

• ಝೋಜಿಲಾ ಸುರಂಗಮಾರ್ಗವು 14 ಕಿ.ಮೀ ಉದ್ದದ ಏಕ-ಕೊಳವೆಯ (Single-tube) ಮತ್ತು ದ್ವಿಮುಖ ಸಂಚಾರದ ರಸ್ತೆ ಸುರಂಗಮಾರ್ಗವಾಗಿದೆ. ಇದನ್ನು ಹಿಮಾಲಯದ ಝೋಜಿಲಾ ಕಣಿವೆಮಾರ್ಗದ (Zojila Pass) ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ.
• ಇದು ಸಮುದ್ರ ಮಟ್ಟದಿಂದ ಸುಮಾರು 11,578 ಅಡಿ ಎತ್ತರದಲ್ಲಿದೆ. ಈ ಸುರಂಗವು ಕಾಶ್ಮೀರದ ಬಾಲ್ಟಾಲ್ ಮತ್ತು ಲಡಾಖ್‌ನ ಮೀನಮಾರ್ಗ್ ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ಸಂಪರ್ಕಿಸುತ್ತದೆ.
• ಈ ಸುರಂಗಮಾರ್ಗವು ಎರಡು ಪಥಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಇಷ್ಟು ಎತ್ತರದ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾದ ಪ್ರಪಂಚದ ಅತ್ಯಂತ ಉದ್ದವಾದ ರಸ್ತೆ ಸುರಂಗಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ.
• ಈ ಯೋಜನೆಯನ್ನು ಮೇಘಾ ಎಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ ಅಂಡ್ ಇನ್ಫ್ರಾಸ್ಟ್ರಕ್ಚರ್ಸ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್ ಅನುಷ್ಠಾನಗೊಳಿಸುತ್ತಿದೆ.
• ಈ ಸುರಂಗವನ್ನು ನ್ಯೂ ಆಸ್ಟ್ರಿಯನ್ ಟನೆಲಿಂಗ್ ಮೆಥಡ್ (NATM) ತಂತ್ರಜ್ಞಾನವನ್ನು ಬಳಸಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದೆ.

ಆಯಕಟ್ಟಿನ ಮಹತ್ವ

• ಇದು ಕಾಶ್ಮೀರ ಕಣಿವೆ ಮತ್ತು ಲಡಾಖ್ ನಡುವೆ ವರ್ಷವಿಡೀ ಸಂಪರ್ಕವನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ.
• ಇದು ಚಳಿಗಾಲದಲ್ಲಿ ವಿಪರೀತ ಹಿಮಪಾತ ಮತ್ತು ಹಿಮಕುಸಿತದಿಂದಾಗಿ ಮುಚ್ಚಲ್ಪಡುವ ಹಿಮಾವೃತ ಝೋಜಿಲಾ ಕಣಿವೆಮಾರ್ಗದ ಮೇಲಿನ ಅವಲಂಬನೆಯನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ.
• ಇದು ವಾಸ್ತವಿಕ ಗಡಿ ರೇಖೆ (Line of Actual Control – LAC) ಸಮೀಪದ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಸೇನಾ ಸರಕು ಸಾಗಣೆ ಮತ್ತು ಪಡೆಗಳ ಚಲನೆಯನ್ನು ಸುಧಾರಿಸುತ್ತದೆ.

ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿ ಸುರಕ್ಷಿತ್ ಮಾತೃತ್ವ ಅಭಿಯಾನ (PMSMA)

ಸರ್ಕಾರಿ ಯೋಜನೆಗಳು

ಸುದ್ದಿ:

• ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿ ಸುರಕ್ಷಿತ್ ಮಾತೃತ್ವ ಅಭಿಯಾನದ (PMSMA) 10ನೇ ವಾರ್ಷಿಕೋತ್ಸವವನ್ನು ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಆಚರಿಸಲಾಯಿತು.

ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿ ಸುರಕ್ಷಿತ್ ಮಾತೃತ್ವ ಅಭಿಯಾನ (PMSMA)ದ ಬಗ್ಗೆ

• ಪ್ರಾರಂಭ: ಜೂನ್ 9, 2016
• ಉದ್ದೇಶ: ಪ್ರತಿ ತಿಂಗಳ 9ನೇ ತಾರೀಖಿನಂದು ನಿಗದಿತ ಸರ್ಕಾರಿ ಆರೋಗ್ಯ ಕೇಂದ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಗರ್ಭಿಣಿಯರಿಗೆ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಎರಡನೇ ಮತ್ತು ಮೂರನೇ ತ್ರೈಮಾಸಿಕದಲ್ಲಿರುವ ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ಉಚಿತ ಮತ್ತು ಸಮಗ್ರ ಪ್ರಸವಪೂರ್ವ ಆರೈಕೆಯನ್ನು ಒದಗಿಸುವುದು ಇದರ ಮುಖ್ಯ ಉದ್ದೇಶವಾಗಿದೆ.
• ಪ್ರಮುಖ ಸೇವೆಗಳು: PMSMA ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಗರ್ಭಿಣಿಯರು ಈ ಕೆಳಗಿನ ಸೇವೆಗಳನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ:
  • ವೈದ್ಯಕೀಯ ಪರೀಕ್ಷೆಗಳು ಮತ್ತು ಅಪಾಯದ ಮೌಲ್ಯಮಾಪನವನ್ನು ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ.
  • ರಕ್ತ ಮತ್ತು ಮೂತ್ರ ಪರೀಕ್ಷೆಗಳನ್ನು ಉಚಿತವಾಗಿ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ.
  • ಅಲ್ಟ್ರಾಸೊನೋಗ್ರಫಿ (Ultrasonography) ತಪಾಸಣೆಯನ್ನು ಒದಗಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.
  • ಅಗತ್ಯ ಔಷಧಗಳು ಮತ್ತು ಪೌಷ್ಟಿಕಾಂಶಯುಕ್ತ ಪೂರಕ ಆಹಾರಗಳನ್ನು ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ.
  • ಪೋಷಕಾಂಶಗಳು, ಹೆರಿಗೆಯ ಸಿದ್ಧತೆ ಮತ್ತು ಸುರಕ್ಷಿತ ಗರ್ಭಧಾರಣೆಯ ಅಭ್ಯಾಸಗಳ ಕುರಿತು ಆಪ್ತ ಸಮಾಲೋಚನೆಯನ್ನು ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ.
• ವೈದ್ಯರ ಸ್ವಯಂಸೇವಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆ: ಪ್ರತಿ ತಿಂಗಳ 9ನೇ ತಾರೀಖಿನಂದು ಪ್ರಸವಪೂರ್ವ ಆರೈಕೆ ಸೇವೆಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸಲು ಖಾಸಗಿ ವಲಯದ ತಜ್ಞರು, ಪ್ರಸೂತಿ ತಜ್ಞರು, ಸ್ತ್ರೀರೋಗ ತಜ್ಞರು, ವಿಕಿರಣಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರು ಮತ್ತು ವೈದ್ಯರ ಸ್ವಯಂಪ್ರೇರಿತ ಭಾಗವಹಿಸುವಿಕೆಯನ್ನು ಈ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವು ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಿಸುತ್ತದೆ.
• ಹೆಚ್ಚಿನ ಅಪಾಯದ ಗರ್ಭಧಾರಣೆಗಳನ್ನು ಪತ್ತೆಹಚ್ಚಲು ಮತ್ತು ನಿರಂತರ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆ ಮಾಡಲು ಸರ್ಕಾರವು 2022ರಲ್ಲಿ ವಿಸ್ತೃತ PMSMA (Extended PMSMA – e-PMSMA) ಯೋಜನೆಯನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿತು.
• ಸೂಚನೆ: ಭಾರತದ ತಾಯಂದಿರ ಮರಣ ಪ್ರಮಾಣವು (Maternal Mortality Ratio – MMR) ಪ್ರತಿ ಲಕ್ಷ ಜೀವಂತ ಜನನಗಳಿಗೆ 130ರಿಂದ (2014-16) 87ಕ್ಕೆ (2022-24) ಇಳಿಕೆಯಾಗಿದೆ.

ತಾಯಂದಿರ ಆರೋಗ್ಯ ಉಪಕ್ರಮಗಳು:

• ಜನನಿ ಸುರಕ್ಷಾ ಯೋಜನೆ (JSY): ಮನೆಯ ಬದಲು ಆಸ್ಪತ್ರೆಯಲ್ಲಿ ಹೆರಿಗೆಯಾಗಲು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡುವ ಬಡ ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ಈ ಯೋಜನೆಯು ನಗದು ನೆರವು ನೀಡುತ್ತದೆ.
• ಜನನಿ ಶಿಶು ಸುರಕ್ಷಾ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ (JSSK): ಈ ಯೋಜನೆಯು ಆಸ್ಪತ್ರೆಯ ಹೆರಿಗೆಯನ್ನು 100% ಉಚಿತಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ. ಇದು ಔಷಧ, ಆಹಾರ, ವೈದ್ಯಕೀಯ ಪರೀಕ್ಷೆಗಳು ಮತ್ತು ಆಸ್ಪತ್ರೆಗೆ ಉಚಿತ ಸಾರಿಗೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತದೆ.
• ಸುರಕ್ಷಿತ್ ಮಾತೃತ್ವ ಆಶ್ವಾಸನ್ (SUMAN): ಇದು ಆಸ್ಪತ್ರೆಯಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ಕಾರಣಕ್ಕೂ ರೋಗಿಗಳನ್ನು ವಾಪಸ್ ಕಳುಹಿಸದಂತೆ ತಡೆಯುವ ಮೂಲಕ ಗೌರವಾನ್ವಿತವಾಗಿ ಆರೈಕೆಯನ್ನು ಒದಗಿಸುವ ಭರವಸೆಯನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ.
• ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿ ಮಾತೃ ವಂದನಾ ಯೋಜನೆ (PMMVY): ಪೌಷ್ಟಿಕ ಆಹಾರವನ್ನು ಖರೀದಿಸಲು ಈ ಯೋಜನೆಯು ಫಲಾನುಭವಿಗಳಿಗೆ ನೇರ ನಗದು ವರ್ಗಾವಣೆಯನ್ನು ಮಾಡುತ್ತದೆ (ಮೊದಲ ಮಗುವಿಗೆ ₹5,000 ಮತ್ತು ಎರಡನೇ ಹೆಣ್ಣು ಮಗುವಿಗೆ ₹6,000).
• ಲಕ್ಷ್ಯ (LaQshya): ಆಸ್ಪತ್ರೆಯ ಹೆರಿಗೆ ಕೊಠಡಿಗಳ ಗುಣಮಟ್ಟ ಮತ್ತು ಸುರಕ್ಷತೆಯನ್ನು ಮೇಲ್ದರ್ಜೆಗೇರಿಸುವ ಗುರಿಯನ್ನು ಈ ಉಪಕ್ರಮ ಹೊಂದಿದೆ.

ಮುನ್ನೆಚ್ಚರಿಕಾ ಬಂಧನ (Preventive Detention)

ರಾಜಕೀಯ ಮತ್ತು ಆಡಳಿತ

ಸುದ್ದಿ:

• ಅಲಹಾಬಾದ್ ಉಚ್ಚ ನ್ಯಾಯಾಲಯ ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಮುನ್ನೆಚ್ಚರಿಕಾ ಬಂಧನ ಕಾಯ್ದೆಗಳ ದುರುಪಯೋಗದ ಆರೋಪದ ಬಗ್ಗೆ ತೀವ್ರ ಕಳವಳ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದೆ.

ಮುನ್ನೆಚ್ಚರಿಕಾ ಬಂಧನ (Preventive Detention)ದ ಬಗ್ಗೆ

• ಮುನ್ನೆಚ್ಚರಿಕಾ ಬಂಧನ ಎಂದರೆ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸುವ್ಯವಸ್ಥೆ, ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಭದ್ರತೆ ಅಥವಾ ಇತರ ಪ್ರಮುಖ ಹಿತಾಸಕ್ತಿಗಳಿಗೆ ಧಕ್ಕೆ ತರುವಂತಹ ಯಾವುದೇ ಕಾನೂನುಬಾಹಿರ ಕೃತ್ಯವನ್ನು ಒಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿಯು ಎಸಗದಂತೆ ತಡೆಯಲು, ಯಾವುದೇ ವಿಚಾರಣೆ ಇಲ್ಲದೆ ಆತನನ್ನು ಬಂಧಿಸುವುದಾಗಿದೆ.
• ನ್ಯಾಯಾಲಯದಿಂದ ಅಪರಾಧ ಸಾಬೀತಾದ ನಂತರ ಶಿಕ್ಷೆಯ ರೂಪದಲ್ಲಿ ವಿಧಿಸುವ ದಂಡನಾತ್ಮಕ/ಶಿಕ್ಷಾತ್ಮಕ ಬಂಧನಕ್ಕೆ (Punitive Detention) ಭಿನ್ನವಾಗಿ, ಮುನ್ನೆಚ್ಚರಿಕಾ ಬಂಧನವನ್ನು ಕೇವಲ ಶಂಕೆಯ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ.
• ಒಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿಯು ಈ ಕೆಳಗಿನ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಿಗೆ ಮಾರಕವಾದ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ತೊಡಗಬಹುದು ಎಂಬ ಮುನ್ಸೂಚನೆ ಇದ್ದಾಗ ಈ ಬಂಧನವನ್ನು ಅನ್ವಯಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ:
  • ಇದು ರಾಜ್ಯದ ಭದ್ರತೆಗೆ ಧಕ್ಕೆ ತರುವಂತಹ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸುತ್ತದೆ.
  • ಇದು ಭಾರತದ ರಕ್ಷಣೆಗೆ ಮಾರಕವಾಗುವ ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ತಡೆಯುತ್ತದೆ.
  • ಇದು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸುವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಕಾಪಾಡಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತದೆ.
  • ಇದು ವಿದೇಶಾಂಗ ವ್ಯವಹಾರಗಳ ಹಿತಾಸಕ್ತಿಗಳನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುತ್ತದೆ.
  • ಇದು ಅಗತ್ಯ ವಸ್ತುಗಳು ಮತ್ತು ಸೇವೆಗಳ ಪೂರೈಕೆಯ ನಿರ್ವಹಣೆಯನ್ನು ಖಚಿತಪಡಿಸುತ್ತದೆ.
• ಮುನ್ನೆಚ್ಚರಿಕಾ ಬಂಧನ ಕಾಯ್ದೆಗಳನ್ನು ರೂಪಿಸುವ ಶಾಸನಾಧಿಕಾರವನ್ನು ಭಾರತ ಸಂವಿಧಾನವು ಕೇಂದ್ರ ಮತ್ತು ರಾಜ್ಯಗಳ ನಡುವೆ ಸಮಾನವಾಗಿ ಹಂಚಿಕೆ ಮಾಡಿದೆ.

ಸಂವಿಧಾನದ ನಿಬಂಧನೆಗಳು

• ಸಂವಿಧಾನದ ವಿಧಿ 22(3) ಮುನ್ನೆಚ್ಚರಿಕಾ ಬಂಧನ ಕಾಯ್ದೆಗಳನ್ನು ರೂಪಿಸಲು ಶಾಸಕಾಂಗಕ್ಕೆ ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ಕಲ್ಪಿಸುತ್ತದೆ.
• ಸಂವಿಧಾನದ ವಿಧಿ 22(4) ಈ ಅಧಿಕಾರದ ದುರುಪಯೋಗದ ವಿರುದ್ಧ ಈ ಕೆಳಗಿನ ರಕ್ಷಣೋಪಾಯಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ:
  • ಮುನ್ನೆಚ್ಚರಿಕಾ ಬಂಧನವನ್ನು ಒದಗಿಸುವ ಯಾವುದೇ ಕಾಯ್ದೆಯು ಒಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿಯನ್ನು 3 ತಿಂಗಳಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಅವಧಿಗೆ ಬಂಧಿಸಲು ಅನುಮತಿ ನೀಡುವುದಿಲ್ಲ.
  • ಈ 3 ತಿಂಗಳ ಅವಧಿಯನ್ನು ಮೀರಿ ಬಂಧನವನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಲು ಸ್ವತಂತ್ರ ಸಲಹಾ ಮಂಡಳಿಯ ಪೂರ್ವ ಅನುಮೋದನೆ ಅಗತ್ಯವಿರುತ್ತದೆ.
  • 1978ರ 44ನೇ ಸಂವಿಧಾನ ತಿದ್ದುಪಡಿ ಕಾಯ್ದೆಯು ಸಲಹಾ ಮಂಡಳಿಯ ಅಭಿಪ್ರಾಯವಿಲ್ಲದೆ ಬಂಧನದಲ್ಲಿಡಬಹುದಾದ ಅವಧಿಯನ್ನು ಮೂರು ತಿಂಗಳಿಂದ 2 ತಿಂಗಳಿಗೆ ಕಡಿತಗೊಳಿಸಿದೆ.
• ಆದರೆ, ಈ ತಿದ್ದುಪಡಿ ನಿಬಂಧನೆಯು ಇದುವರೆಗೆ ಜಾರಿಗೆ ಬಂದಿಲ್ಲದ ಕಾರಣ, ಮೂಲ ಅವಧಿಯಾದ 3 ತಿಂಗಳೇ ಪ್ರಸ್ತುತ ಚಾಲ್ತಿಯಲ್ಲಿದೆ.

ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿ ಉಜ್ವಲ ಯೋಜನೆ (PMUY)

ಸರ್ಕಾರಿ ಯೋಜನೆಗಳು

ಸುದ್ದಿ:

• ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿ ಉಜ್ವಲ ಯೋಜನೆಯ (PMUY) ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಫಲಾನುಭವಿ ಕುಟುಂಬಗಳಿಗೆ ನೀಡಲಾಗುವ ಸಬ್ಸಿಡಿ ಸಹಿತ LPG ಸಿಲಿಂಡರ್‌ಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಒಂಬತ್ತರಿಂದ 4ಕ್ಕೆ ಕಡಿತಗೊಳಿಸಲಾಗಿದೆ ಎಂದು ಕೇಂದ್ರ ಪೆಟ್ರೋಲಿಯಂ ಮತ್ತು ನೈಸರ್ಗಿಕ ಅನಿಲ ಸಚಿವಾಲಯವು ಸೂಚಿಸಿದೆ.

ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿ ಉಜ್ವಲ ಯೋಜನೆ (PMUY)ಯ ಬಗ್ಗೆ

• ಪ್ರಾರಂಭ: ಈ ಯೋಜನೆಯನ್ನು ಮೇ 2016ರಲ್ಲಿ ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಲಾಯಿತು.
• ಅನುಷ್ಠಾನ: ಈ ಯೋಜನೆಯನ್ನು ಕೇಂದ್ರ ಪೆಟ್ರೋಲಿಯಂ ಮತ್ತು ನೈಸರ್ಗಿಕ ಅನಿಲ ಸಚಿವಾಲಯವು ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿ ಅನುಷ್ಠಾನಗೊಳಿಸುತ್ತಿದೆ.
• ಉದ್ದೇಶ: ಗ್ರಾಮೀಣ ಮತ್ತು ಹಿಂದುಳಿದ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಮಾಲಿನ್ಯಕಾರಕ ಅಡುಗೆ ಇಂಧನಗಳ ಬಳಕೆಯನ್ನು ಮುಕ್ತಾಯಗೊಳಿಸಿ, ಬಡ ಕುಟುಂಬಗಳ ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ಉಚಿತ LPG (ಅನಿಲ/ಗ್ಯಾಸ್) ಸಂಪರ್ಕಗಳನ್ನು ನೀಡುವುದು ಇದರ ಮುಖ್ಯ ಉದ್ದೇಶವಾಗಿದೆ.
• ಪ್ರಮುಖ ಪ್ರಯೋಜನಗಳು:
  • ಹೊಸ ಗ್ಯಾಸ್ ಸಂಪರ್ಕದ ಸಿದ್ಧತೆಗಾಗಿ ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರವು ಪ್ರತಿ ಫಲಾನುಭವಿಗೆ ₹1,600 ಆರ್ಥಿಕ ನೆರವು ಪಾವತಿಸುತ್ತದೆ.
  • ಉಜ್ವಲ 2.0 (Ujjwala 2.0) ಯೋಜನೆಯಡಿ, ಮೊದಲ ಸಿಲಿಂಡರ್ ತುಂಬಿಸುವಿಕೆ ಮತ್ತು ಗ್ಯಾಸ್ ಒಲೆ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಉಚಿತವಾಗಿರುತ್ತದೆ.
  • ಇದರೊಂದಿಗೆ, ವರ್ಷಕ್ಕೆ ಗರಿಷ್ಠ 12 ಸಿಲಿಂಡರ್‌ಗಳವರೆಗೆ ಪ್ರತಿ ಸಿಲಿಂಡರ್‌ಗೆ ₹300 ನೇರ ನಗದು ಸಬ್ಸಿಡಿಯನ್ನು ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ.
• ಅರ್ಹತೆ: ಈಗಾಗಲೇ ಯಾವುದೇ ಗ್ಯಾಸ್ ಸಂಪರ್ಕವನ್ನು ಹೊಂದಿಲ್ಲದ, ಹಿಂದುಳಿದ ವರ್ಗಗಳ (SC/ST ಅಥವಾ ಕಡಿಮೆ ಆದಾಯದ ಕುಟುಂಬಗಳಂತಹ) ವಯಸ್ಕ ಮಹಿಳೆಯರು ಮಾತ್ರ ಈ ಯೋಜನೆಗೆ ಅರ್ಹರಾಗಿರುತ್ತಾರೆ.
• ವ್ಯಾಪ್ತಿ: ಈ ಯೋಜನೆಯಡಿ ದೇಶಾದ್ಯಂತ ಇದುವರೆಗೆ 10.3 ಕೋಟಿಗೂ ಹೆಚ್ಚು ಉಚಿತ ಗ್ಯಾಸ್ ಸಂಪರ್ಕಗಳನ್ನು ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿ ವಿತರಿಸಲಾಗಿದೆ.

ಶೌರ್ಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು (Gallantry Awards)

ರಕ್ಷಣೆ

ಸುದ್ದಿ:

• ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿ ಭವನದಲ್ಲಿ ನಡೆದ ರಕ್ಷಣಾ ಹೂಡಿಕೆ ಸಮಾರಂಭದಲ್ಲಿ, ಸಶಸ್ತ್ರ ಪಡೆಗಳು, ಕೇಂದ್ರ ಸಶಸ್ತ್ರ ಪೊಲೀಸ್ ಪಡೆಗಳು ಹಾಗೂ ರಾಜ್ಯ ಮತ್ತು ಕೇಂದ್ರಾಡಳಿತ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಪೊಲೀಸ್ ಸಿಬ್ಬಂದಿಗೆ ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿಯವರು ಶೌರ್ಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳನ್ನು ಪ್ರದಾನ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ.

ಶೌರ್ಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು

• ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರವು ಈ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳನ್ನು ನೀಡಿ ಗೌರವಿಸುತ್ತದೆ.
• ಸಶಸ್ತ್ರ ಪಡೆಗಳು, ಅರೆಸೈನಿಕ ಪಡೆಗಳು ಮತ್ತು ನಾಗರಿಕರ ಶೌರ್ಯ, ತ್ಯಾಗ ಮತ್ತು ಅಸಾಧಾರಣ ಧೈರ್ಯದ ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ಗೌರವಿಸಲು ಈ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ.
• ಈ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳನ್ನು ಯುದ್ಧಕಾಲದ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು (ಶತ್ರುವಿನ ಎದುರು ತೋರುವ ಶೌರ್ಯ) ಮತ್ತು ಶಾಂತಿಕಾಲದ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು ಎಂದು ವರ್ಗೀಕರಿಸಲಾಗಿದೆ.
• ಸಶಸ್ತ್ರ ಪಡೆಗಳಿಗೆ ರಕ್ಷಣಾ ಸಚಿವಾಲಯ ಮತ್ತು ಪೊಲೀಸ್ ಹಾಗೂ ನಾಗರಿಕರಿಗೆ ಗೃಹ ಸಚಿವಾಲಯಗಳು ಈ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳ ಉಸ್ತುವಾರಿಯನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತವೆ.
• ಈ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳನ್ನು ಭಾರತದ ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿಯವರು ಪ್ರದಾನ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ.
• ಈ ಶೌರ್ಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳನ್ನು ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ಎರಡು ಬಾರಿ ಘೋಷಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ; ಮೊದಲಿಗೆ ಗಣರಾಜ್ಯೋತ್ಸವದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ನಂತರ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ದಿನಾಚರಣೆಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.
• ಯುದ್ಧಕಾಲದ ಶೌರ್ಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು: ಪರಮ ವೀರ ಚಕ್ರ (PVC), ಮಹಾವೀರ ಚಕ್ರ (MVC) ಮತ್ತು ವೀರ ಚಕ್ರ.
• ಶಾಂತಿಕಾಲದ ಶೌರ್ಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು: ಅಶೋಕ ಚಕ್ರ, ಕೀರ್ತಿ ಚಕ್ರ, ಮತ್ತು ಶೌರ್ಯ ಚಕ್ರ.
• ಶೌರ್ಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳ ಆದ್ಯತೆಯ ಕ್ರಮ (Order of Precedence): ಪರಮ ವೀರ ಚಕ್ರ (PVC), ಅಶೋಕ ಚಕ್ರ (AC), ಮಹಾ ವೀರ ಚಕ್ರ (MVC), ಕೀರ್ತಿ ಚಕ್ರ (KC), ವೀರ ಚಕ್ರ (VrC) ಮತ್ತು ಶೌರ್ಯ ಚಕ್ರ (SC).
• ಈ ಎಲ್ಲಾ ಆರು ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳನ್ನು ಮರಣೋತ್ತರವಾಗಿಯೂ ಸಹ ಪ್ರದಾನ ಮಾಡಬಹುದಾಗಿದೆ.

ತೇಜಸ್ (Tejas)

ರಕ್ಷಣೆ

ಸುದ್ದಿ:

• ಇತ್ತೀಚಿಗೆ ರಕ್ಷಣಾ ಸಚಿವರು ಹಿಂದೂಸ್ತಾನ್ ಏರೋನಾಟಿಕ್ಸ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್ (HAL) ನ ಪ್ರಮುಖ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯಲ್ಲಿರುವ ಯೋಜನೆಗಳ ಪ್ರಗತಿಯನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸಿದ್ದಾರೆ, ಇದರಲ್ಲಿ ಲಘು ಯುದ್ಧ ವಿಮಾನ (LCA) ತೇಜಸ್ Mk1A ವಿತರಣೆಯ ವಿಳಂಬದ ಬಗ್ಗೆಯೂ ಗಂಭೀರವಾಗಿ ಚರ್ಚಿಸಲಾಗಿದೆ.

ಲಘು ಯುದ್ಧ ವಿಮಾನ (LCA) ತೇಜಸ್ Mk1A ಬಗ್ಗೆ

• ಇದು ಭಾರತದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾದ ಅತ್ಯಾಧುನಿಕ, 5-ನೇ ತಲೆಮಾರಿನ (4.5-generation) ಬಹುಪಾತ್ರ ನಿರ್ವಹಿಸುವ ಯುದ್ಧ ವಿಮಾನವಾಗಿದೆ.
• ಇದನ್ನು ಹಿಂದೂಸ್ತಾನ್ ಏರೋನಾಟಿಕ್ಸ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್ (HAL) ಸಂಸ್ಥೆಯು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿದೆ.
• ಈ ವಿಮಾನವನ್ನು ಆಕ್ರಮಣಕಾರಿ ವಾಯು ಬೆಂಬಲ, ನಿಕಟ ಯುದ್ಧ ಮತ್ತು ನೆಲದ ಮೇಲಿನ ದಾಳಿಯ ಪಾತ್ರಗಳನ್ನು ಸುಲಭವಾಗಿ ವಹಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವಿರುವ ಬಹುಪಾತ್ರ ವಿಮಾನವಾಗಿ ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಲಾಗಿದೆ.
• ಸುಧಾರಿತ ರೇಡಾರ್: ಇದು ಏಕಕಾಲದಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಗುರಿಗಳನ್ನು ಪತ್ತೆಹಚ್ಚಲು AESA ರೇಡಾರ್ ಅನ್ನು (ಸ್ವದೇಶಿ ‘ಉತ್ತಮ್’ ರೇಡಾರ್ ಸೇರಿದಂತೆ) ಬಳಸುತ್ತದೆ.
• ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನಿಕ್ ಯುದ್ಧ: ಶತ್ರುಗಳ ಕ್ಷಿಪಣಿಗಳಿಂದ ವಿಮಾನವನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಲು ಸುಧಾರಿತ ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನಿಕ್ ಪ್ರತಿಬಂಧಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆ (ಜಾಮಿಂಗ್ ಸೂಟ್) ಯನ್ನು ಇದರಲ್ಲಿ ಅಳವಡಿಸಲಾಗಿದೆ.
• ಸ್ಮಾರ್ಟ್ ಶಸ್ತ್ರಾಸ್ತ್ರಗಳು: ಇದು ಭಾರತದಲ್ಲಿ ತಯಾರಾದ ಅಸ್ತ್ರ (Astra) ದಂತಹ ದೃಷ್ಟಿಗೋಚರ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯ ಆಚೆಗಿನ (Beyond Visual Range – BVR) ಕ್ಷಿಪಣಿಗಳನ್ನು ಉಡಾಯಿಸುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.
• ಮಿಡ್-ಏರ್ ರಿಫ್ಯೂಯಲಿಂಗ್: ಇದು ಆಗಸದಲ್ಲೇ ಇಂಧನ ತುಂಬಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಅನುಕೂಲವಾಗುವ ಪ್ರೋಬ್ (ಗ್ರಾಹಕ ನಳಿಕೆ) ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಇದು ವಿಮಾನವು ಹೆಚ್ಚು ದೂರ ಹಾರಲು / ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆ ಮಾಡಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತದೆ.
• ಎಂಜಿನ್: ಇದು ಅಮೇರಿಕನ್ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನದ GE F404-IN20 ಟರ್ಬೋಫ್ಯಾನ್ (ವಾಯು-ಸಂಕೋಚಕ) ಎಂಜಿನ್ ನಿಂದ ಚಾಲಿತವಾಗಿದೆ.

ಕಳೆನಾಶಕ-ಸಹಿಷ್ಣು ಸಾಸಿವೆ ಮಿಶ್ರತಳಿಗಳು

ಕೃಷಿ/ವಿಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ

ಸುದ್ದಿ:

• ಭಾರತವು 2026-27ರ ರಾಬಿ ಹಂಗಾಮಿನಲ್ಲಿ ಇಮಿಡಾಜೋಲಿನೋನ್-ನಿರೋಧಕ (IMI-resistant) ಸಾಸಿವೆ ಮಿಶ್ರತಳಿ(ಹೈಬ್ರಿಡ್)ಗಳ ಬೃಹತ್ ಪ್ರಮಾಣದ ಕೃಷಿಯನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಲು ಸಜ್ಜಾಗಿದೆ.

IMI-ನಿರೋಧಕ ಸಾಸಿವೆ ಮಿಶ್ರತಳಿಗಳ ಬಗ್ಗೆ

• ಇವುಗಳು ಇಮಿಡಾಜೋಲಿನೋನ್ (IMI) ಕಳೆಯನಾಶಕಗಳಿಗೆ ನಿರೋಧಕ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಸಾಸಿವೆ ಮಿಶ್ರತಳಿಗಳಾಗಿವೆ.
• ಈ ತಳಿಗಳನ್ನು ರೂಪಾಂತರ ಅಥವಾ ಉತ್ಪರಿವರ್ತನೆ ಸಂತಾನೋತ್ಪತ್ತಿ (Mutation Breeding) ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯ ಮೂಲಕ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಲಾಗಿದೆಯೇ ಹೊರತು, ತಳೀಯ ಅಥವಾ ಅನುವಂಶೀಯ ಮಾರ್ಪಾಡು (Genetic Modification – GM) ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯ ಮೂಲಕವಲ್ಲ.
• ಅಪೇಕ್ಷಿತ ಗುಣಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ನೀಡುವಂತಹ ನೈಸರ್ಗಿಕವಾಗಿ ಸಂಭವಿಸುವ ಆನುವಂಶಿಕ ರೂಪಾಂತರಗಳನ್ನು ಆರಿಸುವ ಮತ್ತು ಸಂರಕ್ಷಿಸುವ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ಉತ್ಪರಿವರ್ತನೆ ಸಂತಾನೋತ್ಪತ್ತಿಯು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ.

ಜೀನ್ ಎಡಿಟಿಂಗ್ (ವಂಶವಾಹಿ ತಿದ್ದುವಿಕೆ) ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ

• ಜೀನೋಮ್‌ನ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಆನುವಂಶಿಕ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸಲು, ತೆಗೆದುಹಾಕಲು ಅಥವಾ ಬದಲಾಯಿಸಲು ಅವಕಾಶ ನೀಡುವ ಮೂಲಕ ಜೀವಿಯ DNA ಅನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸಲು ಅನುಮತಿಸುವ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನವನ್ನು ಇದು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ.

‘CRISPR Cas9 ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ’ದ ಬಗ್ಗೆ

• ಪೂರ್ಣ ರೂಪ: ನಿಯಮಿತ ಅಂತರದ, ಗುಂಪುಗೂಡಿದ ಸಣ್ಣ ಪಲಿಂಡ್ರೋಮಿಕ್ ಪುನರಾವರ್ತನೆಗಳು (Clustered Regularly Interspaced Short Palindromic Repeats).
• ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆ: CRISPR ಎಂಬ ಜೀನ್ ಎಡಿಟಿಂಗ್ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನವನ್ನು ಬಳಸುವ ಮೂಲಕ, ಸಂಶೋಧಕರು ಜೀವಿಗಳ DNA ಅನ್ನು ಮಾರ್ಪಡಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ.
• ನಿರ್ದಿಷ್ಟ DNA ಅನುಕ್ರಮಕ್ಕೆ ನಿಖರವಾಗಿ ಹೊಂದಿಕೆಯಾಗುವಂತೆ ರಚಿಸಲಾದ RNA ಅಣುಗಳ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನದಲ್ಲಿ, Cas9 ಎಂಬ ಕಿಣ್ವವು ಅಣುವಿನ ಕತ್ತರಿಯಂತೆ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ.
• GE (ಜೀನೋಮ್ ಎಡಿಟಿಂಗ್): ಇದು ಯಾವುದೇ ಬಾಹ್ಯ ಜೀನ್‌ಗಳನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸದೆ, ಜೀವಿಯ ಜೀನೋಮ್‌ನೊಳಗಿನ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಜೀನ್‌ಗಳನ್ನು ನಿಖರವಾಗಿ ಮಾರ್ಪಡಿಸುವುದನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತದೆ, ಇದು ಉದ್ದೇಶಿತ ಆನುವಂಶಿಕ ಬದಲಾವಣೆಗಳಿಗೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ.
• GM (ತಳೀಯವಾಗಿ ಮಾರ್ಪಡಿಸಿದ / ಕುಲಾಂತರಿ): ಇದು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಗುಣಲಕ್ಷಣಗಳು ಅಥವಾ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯಗಳನ್ನು ನೀಡುವ ಸಲುವಾಗಿ, ಸಂಬಂಧವಿಲ್ಲದ ಜೀವಿಗಳಿಂದ ಬಾಹ್ಯ ವಂಶವಾಹಿಗಳನ್ನು ಮತ್ತೊಂದು ಜೀವಿಯ ಜೀನೋಮ್‌ಗೆ ಸೇರಿಸುವ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತದೆ.

ನಿಯಂತ್ರಕ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು

• ಜೆನೆಟಿಕ್ ಇಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ ಅಪ್ರೈಸಲ್ ಕಮಿಟಿ (GEAC): ಇದು ಪರಿಸರ, ಅರಣ್ಯ ಮತ್ತು ಹವಾಮಾನ ಬದಲಾವಣೆ ಸಚಿವಾಲಯದ (MoEFCC) ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುವ ನಿಯಂತ್ರಕ ಸಂಸ್ಥೆಯಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ತಳೀಯವಾಗಿ ಮಾರ್ಪಡಿಸಲಾದ ಜೀವಿಗಳನ್ನು (GMOs) ಮೌಲ್ಯಮಾಪನ ಮಾಡುವ ಹಾಗೂ ಅನುಮೋದಿಸುವ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.
• ಜೈವಿಕ ಸುರಕ್ಷತೆಯ ಕಾರ್ಟೇಜಿನಾ ಶಿಷ್ಟಾಚಾರ (CPB): ಜೈವಿಕ ವೈವಿಧ್ಯತೆಯ ಮೇಲಿನ ಸಮಾವೇಶದ (Convention on Biological Diversity) ಅಡಿಯಲ್ಲಿ, ಜೀವವೈವಿಧ್ಯತೆಯ ಮೇಲೆ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರುವ GMO ಗಳ ಸುರಕ್ಷಿತ ನಿರ್ವಹಣೆಯನ್ನು ಇದು ಖಚಿತಪಡಿಸುತ್ತದೆ; ಇದು ನಗೋಯಾ-ಕೌಲಾಲಂಪುರ್ ಪೂರಕ ಶಿಷ್ಟಾಚಾರಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದೆ.

ರೆಪೊ ದರ: ತಥಾಸ್ಥಿತಿ ಉಳಿಸಿಕೊಂಡ MPC

ಆರ್ಥಿಕತೆ

ಸುರ್ಹಾ ತಾಲ್: ಭಾರತದ 100 ನೇ ರಾಮ್ಸರ್ ತಾಣ

ಪರಿಸರ

ಇದೀಗ ಸುದ್ದಿಯಲ್ಲಿ:

• ಉತ್ತರ ಪ್ರದೇಶದ ಬಲ್ಲಿಯಾ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿರುವ ‘ಜಯಪ್ರಕಾಶ್ ನಾರಾಯಣ್ ಪಕ್ಷಿಧಾಮ’ (ಸುರ್ಹಾ ತಾಲ್) ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಭಾರತದ 100 ನೇ ರಾಮ್‌ಸರ್ ತಾಣ ಎಂದು ಘೋಷಿಸಲಾಗಿದೆ.

ಸುರ್ಹಾ ತಾಲ್ ಪಕ್ಷಿಧಾಮದ ಬಗ್ಗೆ:

• ಈ ಪಕ್ಷಿಧಾಮವನ್ನು 1991 ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು.
• ಗಂಗಾ ನದಿಯು ತನ್ನ ಹರಿವಿನ ಪಥವನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸಿದಾಗ ನೈಸರ್ಗಿಕವಾಗಿ ನಿರ್ಮಾಣಗೊಂಡ ಬಹುವಾರ್ಷಿಕ ಶೃಂಗ ಸರೋವರದ (Oxbow Lake) ಸುತ್ತಲೂ ಈ ಪಕ್ಷಿಧಾಮವು ಆವೃತವಾಗಿದೆ.
• ಇದು ಗಂಗಾ ಮತ್ತು ಘಾಘ್ರಾ ನದಿಗಳ ಸಂಗಮದ ಸಮೀಪವಿರುವ ಇಂಡೋ-ಗಂಗಾ ಬಯಲು ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿದೆ.
• ಈ ತಾಣವು ಸೈಬೀರಿಯಾ ಮತ್ತು ಮಧ್ಯ ಏಷ್ಯಾದಿಂದ ವಲಸೆ ಬರುವ ಗ್ರೆಲಾಗ್ ಗೂಸ್, ಪಿಂಟೇಲ್, ಕಾಮನ್ ಟೀಲ್ ಮತ್ತು ಬಾರ್-ಹೆಡೆಡ್ ಗೂಸ್ ಸೇರಿದಂತೆ ಹಲವು ವಲಸೆ ಹಕ್ಕಿಗಳಿಗೆ ಆಶ್ರಯ ನೀಡುತ್ತದೆ.
• ಸ್ಥಳೀಯ ಪಕ್ಷಿ ಪ್ರಬೇಧಗಳಾದ ಸಾರಸ್ ಕ್ರೇನ್, ಹೆರಾನ್ ಮತ್ತು ಕಾರ್ಮೊರಂಟ್ ಹಕ್ಕಿಗಳು ಇಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ.

‘ರಾಮ್‌ಸರ್ ಸಮಾವೇಶ’ದ ಬಗ್ಗೆ

• ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಹತ್ವ ಹೊಂದಿರುವ ಜೌಗು ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ರಾಮ್‌ಸರ್ ಸಮಾವೇಶದ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ರಾಮ್‌ಸರ್ ತಾಣಗಳೆಂದು ಗುರುತಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.
• ಜಾಗತಿಕವಾಗಿ ಪ್ರಮುಖವಾಗಿರುವ ಜೌಗು ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ಸಂರಕ್ಷಿಸಲು ದೇಶಗಳ ನಡುವೆ ಏರ್ಪಟ್ಟ ಅಂತರ-ಸರ್ಕಾರಿ ಒಪ್ಪಂದವೇ ಈ ರಾಮ್‌ಸರ್ ಸಮಾವೇಶವಾಗಿದೆ.
• ಈ ಒಪ್ಪಂದಕ್ಕೆ ಫೆಬ್ರವರಿ 2, 1971 ರಂದು ಇರಾನ್‌ನ ರಾಮ್‌ಸರ್ ನಗರದಲ್ಲಿ ಸಹಿ ಹಾಕಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಇದು 1975 ರಲ್ಲಿ ಜಾರಿಗೆ ಬಂದಿತು.
• ಭಾರತವು 1982 ರಲ್ಲಿ ಈ ರಾಮ್‌ಸರ್ ಸಮಾವೇಶಕ್ಕೆ ಸಹಿ ಹಾಕುವ ಮೂಲಕ ಇದರ ಭಾಗವಾಯಿತು.

ಭಾರತದ ರಾಮ್‌ಸರ್ ತಾಣಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಪ್ರಮುಖ ಮಾಹಿತಿ

• ಒಟ್ಟು ಸಂಖ್ಯೆ: ಜೂನ್ 2026 ರ ವೇಳೆಗೆ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಒಟ್ಟು 100 ರಾಮ್‌ಸರ್ ತಾಣಗಳಿವೆ.
• ಏಷ್ಯಾ ಖಂಡದಲ್ಲೇ ಅತ್ಯಧಿಕ ರಾಮ್‌ಸರ್ ತಾಣಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ದೇಶ ಭಾರತವಾಗಿದೆ.
• 100 ನೇ ತಾಣ: ಉತ್ತರ ಪ್ರದೇಶದ ಜಯಪ್ರಕಾಶ್ ನಾರಾಯಣ್ ಪಕ್ಷಿಧಾಮವನ್ನು (ಸುರ್ಹಾ ತಾಲ್) ಜೂನ್ 2026 ರಲ್ಲಿ ಸೇರಿಸಲಾಯಿತು.
• ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ತಾಣಗಳಿರುವ ರಾಜ್ಯ: ತಮಿಳುನಾಡು 20 ತಾಣಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿ ಮೊದಲ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿದ್ದರೆ, ಉತ್ತರ ಪ್ರದೇಶ 13 ತಾಣಗಳೊಂದಿಗೆ ಎರಡನೇ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿದೆ.
• ಮೊದಲ ತಾಣಗಳು: ಒಡಿಶಾದ ಚಿಲ್ಕಾ ಸರೋವರ ಮತ್ತು ರಾಜಸ್ಥಾನದ ಕೇವಲಾದೇವ್ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನವನ್ನು 1981 ರಲ್ಲಿ ಭಾರತದ ಮೊದಲ ರಾಮ್‌ಸರ್ ತಾಣಗಳಾಗಿ ಘೋಷಿಸಲಾಯಿತು.
• ವಿಸ್ತೀರ್ಣ: ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳದ ಸುಂದರಬನ್ ಭಾರತದ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ರಾಮ್‌ಸರ್ ತಾಣವಾಗಿದ್ದು, ಹಿಮಾಚಲ ಪ್ರದೇಶದ ರೇಣುಕಾ ಜೌಗು ಪ್ರದೇಶವು ಅತ್ಯಂತ ಚಿಕ್ಕದಾಗಿದೆ.

ಮಾಂಟ್ರಿಯಕ್ಸ್ ರೆಕಾರ್ಡ್ (Montreux Record)

• ವಿವರಣೆ: ಇದು ಮಾಲಿನ್ಯ ಅಥವಾ ಮಾನವ ಹಸ್ತಕ್ಷೇಪದಿಂದಾಗಿ ಪರಿಸರ ನಾಶದ ಭೀತಿಯನ್ನು ಎದುರಿಸುತ್ತಿರುವ ರಾಮ್‌ಸರ್ ತಾಣಗಳ ಪಟ್ಟಿಯನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತದೆ.
• ಭಾರತದ ಪ್ರಸ್ತುತ ತಾಣಗಳು: ಪ್ರಸ್ತುತ ಭಾರತದ ಕೇವಲ ಎರಡು ತಾಣಗಳು ಮಾತ್ರ ಈ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿದ್ದು, ಅವು ರಾಜಸ್ಥಾನದ ಕಿಯೋಲಾಡಿಯೊ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನ ಮತ್ತು ಮಣಿಪುರದ ಲೋಕ್ಟಾಕ್ ಸರೋವರ ಆಗಿವೆ.
• ಪರಿಸರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿ ಮರುಸ್ಥಾಪಿಸಿದ ನಂತರ ಒಡಿಶಾದ ಚಿಲ್ಕಾ ಸರೋವರವನ್ನು ಈ ಪಟ್ಟಿಯಿಂದ ತೆಗೆದುಹಾಕಲಾಗಿದೆ.

ಐಸೊಬ್ಯುಟನಾಲ್ (Isobutanol)

ವಿಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ

ಇದೀಗ ಸುದ್ದಿಯಲ್ಲಿ:

• ಭಾರತವು ತನ್ನ ಜೈವಿಕ ಇಂಧನ (Biofuel) ಕಾರ್ಯತಂತ್ರವನ್ನು ಎಥೆನಾಲ್‌ನ ಆಚೆಗೂ ವಿಸ್ತರಿಸುತ್ತಿದ್ದು, ಕಚ್ಚಾ ತೈಲ ಆಮದಿನ ಮೇಲಿನ ಅವಲಂಬನೆಯನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಲು ಡೀಸೆಲ್‌ನೊಂದಿಗೆ 15% ವರೆಗೆ ಐಸೊಬ್ಯುಟನಾಲ್ ಮಿಶ್ರಣ ಮಾಡುವ ಕುರಿತು ಸರ್ಕಾರವು ಪರಿಶೀಲಿಸುತ್ತಿದೆ.

ಐಸೊಬ್ಯುಟನಾಲ್ ಕುರಿತ ಮಾಹಿತಿ:

• ರಾಸಾಯನಿಕ ಲಕ್ಷಣ: ಇದು ಸೌಮ್ಯವಾದ ಆಲ್ಕೊಹಾಲ್ ವಾಸನೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ, ಸ್ಪಷ್ಟ ಮತ್ತು ಬಣ್ಣರಹಿತ ದ್ರವವಾಗಿದೆ. ಇದು ಬ್ಯುಟನಾಲ್‌ನ (Butanol) ನಾಲ್ಕು ಐಸೋಮರ್‌ಗಳಲ್ಲಿ (Isomers) ಒಂದಾಗಿದೆ.
• ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಬಳಕೆ: ಇದನ್ನು ಬಣ್ಣ, ಮೆರುಗು (Lacquer), ಲೇಪನ, ಔಷಧ ಮತ್ತು ಕೀಟನಾಶಕಗಳಲ್ಲಿ ದೀರ್ಘಕಾಲ ಕೈಗಾರಿಕಾ ದ್ರಾವಕವಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ.
• ಉತ್ಪಾದನೆ: ಇದನ್ನು ಪೆಟ್ರೋಕೆಮಿಕಲ್ಸ್‌ನಿಂದ ಉತ್ಪಾದಿಸಬಹುದು ಅಥವಾ ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಿದ ಸೂಕ್ಷ್ಮಜೀವಿಗಳನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು ಕಬ್ಬಿನ ರಸ/ಪಾಕ, ಕಾಕಂಬಿ (ಮೊಲಾಸಸ್) ಮತ್ತು ಧಾನ್ಯಗಳಂತಹ ಜೀವರಾಶಿಯನ್ನು ಹುದುಗಿಸುವ ಮೂಲಕವೂ ಸೃಷ್ಟಿಸಬಹುದಾಗಿದೆ.

ಡೀಸೆಲ್ ಮಿಶ್ರಣಕ್ಕಾಗಿ ಎಥೆನಾಲ್ ಬದಲಿಗೆ ಐಸೊಬ್ಯುಟನಾಲ್ ಅನ್ನು ಏಕೆ ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ?

ಭಾರತವು ಪೆಟ್ರೋಲ್‌ನೊಂದಿಗೆ 20% ಎಥೆನಾಲ್ ಮಿಶ್ರಣ ಮಾಡುವ ಕಡ್ಡಾಯ ನಿಯಮವನ್ನು ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿ ಜಾರಿಗೆ ತಂದಿದೆ, ಆದರೆ ಡೀಸೆಲ್‌ನೊಂದಿಗೆ ಎಥೆನಾಲ್ ಸರಿಯಾಗಿ ಬೆರೆಯಲು ವಿಫಲವಾಗಿದೆ.

ಇದರ ಹಿಂದಿನ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಕಾರಣಗಳು;

ಭಾರತಕ್ಕೆ ಇದರ ಮಹತ್ವ:

• ಆಮದು ಬದಲಿ: ಡೀಸೆಲ್‌ಗೆ 10% ವರೆಗೆ ಐಸೊಬ್ಯುಟನಾಲ್ ಮಿಶ್ರಣ ಮಾಡುವುದರಿಂದ ಭಾರತದ ಹೆಚ್ಚಿನ ಕಚ್ಚಾ ತೈಲ ಆಮದು ವೆಚ್ಚವನ್ನು ಗಣನೀಯವಾಗಿ ತಗ್ಗಿಸಬಹುದಾಗಿದೆ.
• ಹವಾಮಾನ ಮತ್ತು ಹೊರಸೂಸುವಿಕೆ ಗುರಿಗಳು: ಇದು ಸ್ವಚ್ಛಂದವಾಗಿ ಉರಿಯುವುದರಿಂದ ಹಾನಿಕಾರಕ ಕಣಗಳ ಹೊರಸೂಸುವಿಕೆಯನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಇದು 2070 ರ ವೇಳೆಗೆ ಭಾರತದ ನಿವ್ವಳ ಶೂನ್ಯ (Net-Zero) ಹೊರಸೂಸುವಿಕೆ ಗುರಿಯನ್ನು ಸಾಧಿಸಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಇದು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಜೈವಿಕ ಇಂಧನ ನೀತಿಗೆ ಪೂರಕವಾಗಿದೆ.

ಜನ್ ಸಮರ್ಥ್ ಪೋರ್ಟಲ್ (Jan Samarth Portal)

ಸರ್ಕಾರಿ ಯೋಜನೆಗಳು

ಇದೀಗ ಸುದ್ದಿಯಲ್ಲಿ:

• ಡಿಜಿಟಲ್ ಹಣಕಾಸು ಸೇರ್ಪಡೆ (Digital financial inclusion) ಮತ್ತು ತಡೆರಹಿತ ಸಾಲ ವಿತರಣೆಯನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸುವ ನಿಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಜನ್ ಸಮರ್ಥ್ ಪೋರ್ಟಲ್ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗಿ ನಾಲ್ಕು ವರ್ಷಗಳು ಪೂರ್ಣಗೊಂಡಿವೆ.

ಜನ್ ಸಮರ್ಥ್ ಪೋರ್ಟಲ್ ಕುರಿತ ಮಾಹಿತಿ:

• ಪ್ರಾರಂಭ: 2022 ರಲ್ಲಿ
• ಉದ್ದೇಶ: ಇದು 16 ಸಾಲ-ಸಂಯೋಜಿತ ಸರ್ಕಾರಿ ಯೋಜನೆಗಳ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಯೋಜನಗಳನ್ನು ಪಡೆಯಲು ನೆರವಾಗುವ ಏಕ-ಗವಾಕ್ಷಿ ಡಿಜಿಟಲ್ ವೇದಿಕೆಯಾಗಿದೆ.
• ಮಹತ್ವ: ಇದು ಕೃಷಿ, ವ್ಯಾಪಾರ, ವಸತಿ, ನವೀಕರಿಸಬಹುದಾದ ಇಂಧನ ಮತ್ತು ಜೀವನೋಪಾಯದಂತಹ ವಿವಿಧ ವಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಸಾಂಸ್ಥಿಕ ಸಾಲವನ್ನು ಸುಲಭವಾಗಿ ಪಡೆಯಲು ಅನುವು ಮಾಡಿಕೊಡುತ್ತದೆ.
• 8 ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿ ಲಭ್ಯವಿರುವ ಈ ಪೋರ್ಟಲ್, ಬ್ಯಾಂಕುಗಳು, ಬ್ಯಾಂಕೇತರ ಹಣಕಾಸು ಸಂಸ್ಥೆಗಳು (NBFCs) ಮತ್ತು ಸಹಕಾರಿ ಬ್ಯಾಂಕುಗಳು ಸೇರಿದಂತೆ 269 ಸಾಲ ನೀಡುವ ಸಂಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ.

ಡಿಜಿಟಲ್ ಹಣಕಾಸು ಸೇರ್ಪಡೆ ಯೋಜನೆಗಳು:

JAM ತ್ರಿವಳಿ (JAM Trinity):

• ಜನ್ ಧನ್: ಬ್ಯಾಂಕಿಂಗ್ ಸೌಲಭ್ಯಗಳಿಂದ ವಂಚಿತರಾದವರಿಗೆ ಯಾವುದೇ ಕನಿಷ್ಠ ಮೊತ್ತವನ್ನು ಕಾಯ್ದುಕೊಳ್ಳುವ ಅಗತ್ಯವಿಲ್ಲದ, ಶೂನ್ಯ- ಮೊತ್ತದ (Zero-balance) ಖಾತೆಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ.
• ಆಧಾರ್ : ತ್ವರಿತ e-KYC ಪರಿಶೀಲನೆಗಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುವ ಬಯೋಮೆಟ್ರಿಕ್ ಡಿಜಿಟಲ್ ಗುರುತಿನ ಚೀಟಿಯಾಗಿದೆ.
• ಮೊಬೈಲ್ : ಮೊಬೈಲ್ ಬ್ಯಾಂಕಿಂಗ್ ಅಪ್ಲಿಕೇಶನ್‌ಗಳನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸುವ ಪ್ರಮುಖ ಸಾಧನವಾಗಿದೆ.

ಪ್ರಮುಖ ಯೋಜನೆಗಳು:

• ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿ ಜನ್ ಧನ್ ಯೋಜನೆ (PMJDY): ಇದು ವಿಶ್ವದ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಹಣಕಾಸು ಸೇರ್ಪಡೆ ಅಭಿಯಾನವಾಗಿದೆ. ಇದರ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ 56 ಕೋಟಿಗೂ ಹೆಚ್ಚು ಖಾತೆಗಳನ್ನು ತೆರೆಯಲಾಗಿದ್ದು, ಇದು ಉಚಿತ ರುಪೇ (RuPay) ಕಾರ್ಡ್‌ಗಳು, ₹2 ಲಕ್ಷ ಅಪಘಾತ ವಿಮೆ ಮತ್ತು ₹10,000 ಓವರ್‌ಡ್ರಾಫ್ಟ್ ಸೌಲಭ್ಯವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ.
• UPI: ಇದು ನೈಜ-ಸಮಯದ ಮೊಬೈಲ್ ಪಾವತಿ ಜಾಲವಾಗಿದೆ (Real-time mobile payment network). ಇದು ಭಾರತದ ಚಿಲ್ಲರೆ ಡಿಜಿಟಲ್ ಪಾವತಿಗಳ 80% ಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪಾಲನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ.
• ನೇರ ನಗದು ವರ್ಗಾವಣೆ (DBT): ಸರ್ಕಾರಿ ಸಬ್ಸಿಡಿಗಳನ್ನು ನೇರವಾಗಿ ಆಧಾರ್-ಸಂಯೋಜಿತ ಖಾತೆಗಳಿಗೆ ಜಮಾ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಇದು ಭ್ರಷ್ಟಾಚಾರವನ್ನು ತಡೆಯುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಸರ್ಕಾರದ ಹಣ ಪೋಲಾಗುವುದನ್ನು ತಪ್ಪಿಸುತ್ತದೆ.
• ಆಧಾರ್ ಆಧಾರಿತ ಪಾವತಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆ (AePS): ಸ್ಥಳೀಯ ಏಜೆಂಟರ (ಬ್ಯಾಂಕ್ ಮಿತ್ರರು) ಮೂಲಕ ಗ್ರಾಮೀಣ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಬಯೋಮೆಟ್ರಿಕ್ ಬ್ಯಾಂಕಿಂಗ್ ಸೌಲಭ್ಯವನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗೆ ಸ್ಮಾರ್ಟ್‌ಫೋನ್‌ನ ಅಗತ್ಯವಿರುವುದಿಲ್ಲ.
• ಜನ್ ಸುರಕ್ಷಾ ಯೋಜನೆಗಳು: ಇದು ಅಗ್ಗದ ಮತ್ತು ಆಟೋ-ಡೆಬಿಟ್ ಭದ್ರತಾ ಸೌಲಭ್ಯವಾಗಿದೆ. ಇದು PMSBY (ವರ್ಷಕ್ಕೆ ₹20 ರ ಅಪಘಾತ ವಿಮೆ), PMJJBY (ವರ್ಷಕ್ಕೆ ₹436 ರ ಜೀವ ವಿಮೆ) ಮತ್ತು ಅಟಲ್ ಪಿಂಚಣಿ ಯೋಜನೆಯನ್ನು (ಅಸಂಘಟಿತ ವಲಯದ ಪಿಂಚಣಿ) ಒಳಗೊಂಡಿದೆ.
• ಏಕೀಕೃತ ಸಾಲ ನೀಡುವ ವ್ಯವಸ್ಥೆ (ULI): ಇದು ಭೂಮಿ ಮತ್ತು ಹಣಕಾಸಿನ ದತ್ತಾಂಶವನ್ನು ತಕ್ಷಣ ಸಂಯೋಜಿಸುವ (ಲಿಂಕ್ ಮಾಡುವ) ಮೂಲಕ ಡಿಜಿಟಲ್ ಸಾಲಗಳ ವಿತರಣೆಯನ್ನು ವೇಗಗೊಳಿಸುವ ರಾಷ್ಟ್ರವ್ಯಾಪಿ ವೇದಿಕೆಯಾಗಿದೆ.