ವರ್ಗ: National and International Current Affairs Kannada

ಭಾರತದ ಜೈವಿಕ-ಕಣ್ಗಾವಲು ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ

ರಾಜಕೀಯ ಮತ್ತು ಆಡಳಿತ

ಸಂದರ್ಭ:

• ಆರೋಗ್ಯ ಮತ್ತು ಕುಟುಂಬ ಕಲ್ಯಾಣ ಸಚಿವಾಲಯವು ‘ಭಾರತದ ಜೈವಿಕ-ಕಣ್ಗಾವಲು ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ’ (Biovigilance Programme of India)ಕ್ಕೆ ಅನುಮೋದನೆ ನೀಡಿದೆ.

ಭಾರತದ ಜೈವಿಕ-ಕಣ್ಗಾವಲು ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ (BvPI)

ದೀನದಯಾಳ್ ಉಪಾಧ್ಯಾಯ ಗ್ರಾಮೀಣ ಕೌಶಲ್ಯ ಯೋಜನೆ 2.0 (DDU-GKY 2.0)

ಸರ್ಕಾರಿ ಯೋಜನೆಗಳು

ಸಂದರ್ಭ:

• DDU-GKY 2.0 ಮೂಲಕ ಸರ್ಕಾರವು ಹೆಚ್ಚು ಸ್ಪಂದಿಸುವ, ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ-ಚಾಲಿತ ಮತ್ತು ಫಲಿತಾಂಶ-ಆಧಾರಿತ ಕೌಶಲ್ಯ ಪರಿಸರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುತ್ತಿದೆ.

ದೀನದಯಾಳ್ ಉಪಾಧ್ಯಾಯ ಗ್ರಾಮೀಣ ಕೌಶಲ್ಯ ಯೋಜನೆ (DDU-GKY)

• ಸಚಿವಾಲಯ: ಗ್ರಾಮೀಣಾಭಿವೃದ್ಧಿ ಸಚಿವಾಲಯ (MoRD).
• ಪ್ರಾರಂಭ: 2014 ರಲ್ಲಿ, ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಗ್ರಾಮೀಣ ಜೀವನೋಪಾಯ ಮಿಷನ್ (NRLM) ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಲಾಗಿದೆ.
• ಉದ್ದೇಶ: ಗ್ರಾಮೀಣ ಯುವಕರಿಗೆ ಉದ್ಯೋಗ-ಸಂಯೋಜಿತ ಕೌಶಲ್ಯ ತರಬೇತಿ ನೀಡುವುದು ಮತ್ತು ಸುಸ್ಥಿರ ಉದ್ಯೋಗವನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸುವುದು.
• ಗುರಿ: 15–35 ವರ್ಷ ವಯಸ್ಸಿನ ಗ್ರಾಮೀಣ ಯುವಕರು, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಹಿಂದುಳಿದ ವರ್ಗಗಳ ಯುವಕರು.
• ಸಾಮಾಜಿಕ ಸೇರ್ಪಡೆ ಗುರಿಗಳು: ಪರಿಶಿಷ್ಟ ಜಾತಿ/ಪರಿಶಿಷ್ಟ ಪಂಗಡ (SC/ST) – 50%; ಮಹಿಳೆಯರು – 33%; ವಿಕಲಚೇತನರು (PwDs) – 5%.
• ವಲಯಗಳು: ಕೃಷಿ, ಆರೋಗ್ಯ ಸೇವೆ, ಜವಳಿ, ಹಸಿರು ವಲಯದ ಉದ್ಯೋಗಗಳು (Green jobs), ಏರೋಸ್ಪೇಸ್ ಮತ್ತು ವಾಯುಯಾನ, ಸೌಂದರ್ಯ ಮತ್ತು ಕ್ಷೇಮ, ಇತ್ಯಾದಿ.
• ಬಜೆಟ್ 2026–27: ₹750 ಕೋಟಿ.

DDU-GKY 2.0 – ವಿಶೇಷ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳು: 

ಗಾಜಾ ಶಾಂತಿ ಮಂಡಳಿ (Gaza Board of Peace)

ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ 

ಸಂದರ್ಭ:

• ಅಮೆರಿಕ ಬೆಂಬಲಿತ ‘ಶಾಂತಿ ಮಂಡಳಿ’ಯು (Board of Peace) ಗಾಜಾಕ್ಕೆ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯ, ವಸತಿ, ಆರೋಗ್ಯ ರಕ್ಷಣೆ, ಆರ್ಥಿಕ ಪುನರುಜ್ಜೀವನ, ಡಿಜಿಟಲ್ ಸೇವೆಗಳು ಮತ್ತು ಭದ್ರತೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಯೋಜನೆಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡ ಆರು ತಿಂಗಳ, $2.45-ಬಿಲಿಯನ್ ಮೊತ್ತದ ಚೇತರಿಕೆ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವನ್ನು ಪ್ರಸ್ತಾಪಿಸಿದೆ.

ಗಾಜಾ ಶಾಂತಿ ಮಂಡಳಿ (Board of Peace – BoP)ಯ ಬಗ್ಗೆ: 

• ಸ್ಥಾಪನೆ: ಈ ಮಂಡಳಿಯನ್ನು ಗಾಜಾ ಪರಿವರ್ತನಾ ಚೌಕಟ್ಟಿನ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ 2026 ರಲ್ಲಿ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಂಸ್ಥೆಯಾಗಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇದರ ಸನ್ನದನ್ನು (ಚಾರ್ಟರ್) 22 ಜನವರಿ 2026 ರಂದು ದಾವೋಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಔಪಚಾರಿಕವಾಗಿ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಲಾಯಿತು.
• ಅಧ್ಯಕ್ಷರು: ಡೊನಾಲ್ಡ್ ಜೆ. ಟ್ರಂಪ್, ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ ಅಧ್ಯಕ್ಷರು.
• ಸಂದರ್ಭ: ಗಾಜಾ ಸಂಘರ್ಷವನ್ನು ಕೊನೆಗೊಳಿಸುವ ಸಮಗ್ರ ಯೋಜನೆಯ ಭಾಗವಾಗಿ ಇದನ್ನು ರಚಿಸಲಾಗಿದೆ. ಗಾಜಾದಲ್ಲಿ ಪರಿವರ್ತನಾ ಆಡಳಿತ, ಪುನರ್ನಿರ್ಮಾಣ, ಮಾನವೀಯ ನೆರವು ಮತ್ತು ಆರ್ಥಿಕ ಚೇತರಿಕೆಯ ಮೇಲೆ ಇದು ಗಮನಹರಿಸುತ್ತದೆ.
• ಪ್ರಮುಖ ಕಾರ್ಯಗಳು:

• ಗಾಜಾದಲ್ಲಿ ಪರಿವರ್ತನಾ ಆಡಳಿತವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುವುದು.
• ಪುನರ್ನಿರ್ಮಾಣ ಮತ್ತು ಆರ್ಥಿಕ ಚೇತರಿಕೆಯನ್ನು ಸಾಧಿಸುವುದು.
• ಮಾನವೀಯ ನೆರವು ಮತ್ತು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸೇವೆಗಳ ಸಮನ್ವಯವನ್ನು ಕಾಯ್ದುಕೊಳ್ಳುವುದು.
• ಪ್ಯಾಲೇಸ್ಟಿನಿಯನ್ ಆಡಳಿತದತ್ತ ಪರಿವರ್ತನೆಯಾಗುವುದನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸುವುದು.
• ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸ್ಥಿರೀಕರಣ ಪಡೆ (ISF) ಚೌಕಟ್ಟಿನ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆ ಮಾಡುವುದು.

• ಸ್ಥಾಪಕ ಸದಸ್ಯರು: ಅಮೆರಿಕ, ಈಜಿಪ್ಟ್, ಇಸ್ರೇಲ್, ಜೋರ್ಡಾನ್, ಕತಾರ್, ಸೌದಿ ಅರೇಬಿಯಾ, ಟರ್ಕಿ ಮತ್ತು UAE ಮುಂತಾದ ದೇಶಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ.

ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಮಾಹಿತಿ : 

ಗಾಜಾ ಪಟ್ಟಿ (Gaza Strip)

• ಸ್ಥಳ: ಪೂರ್ವ ಮೆಡಿಟರೇನಿಯನ್; ಆಕ್ರಮಿತ ಪ್ಯಾಲೇಸ್ಟಿನಿಯನ್ ಪ್ರದೇಶದ (OPT) ಭಾಗವಾಗಿದೆ.
• ಗಡಿಗಳು: ಇಸ್ರೇಲ್ (ಉತ್ತರ/ಪೂರ್ವ), ಈಜಿಪ್ಟ್ (ದಕ್ಷಿಣ), ಮೆಡಿಟರೇನಿಯನ್ ಸಮುದ್ರ (ಪಶ್ಚಿಮ).
• ವಿಸ್ತೀರ್ಣ: ಸುಮಾರು 365 ಚ.ಕಿ.ಮೀ; ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಸುಮಾರು 2.1 ಮಿಲಿಯನ್.
• ಪ್ರಮುಖ ನಗರಗಳು: ಗಾಜಾ ನಗರ, ಖಾನ್ ಯೂನಿಸ್, ರಫಾ.
• ಆಡಳಿತ: 2007 ರಿಂದ ಹಮಾಸ್ ವಾಸ್ತವಿಕ ನಿಯಂತ್ರಣವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.
• ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆ: ಇಸ್ರೇಲ್-ಪ್ಯಾಲೆಸ್ತೀನ್ ಸಂಘರ್ಷದ ಕೇಂದ್ರಬಿಂದುವಾಗಿದೆ; ಪ್ರಮುಖ ಮಾನವೀಯ ಬಿಕ್ಕಟ್ಟಿನ ಪ್ರದೇಶವಾಗಿದೆ.
• ಪ್ರಮುಖ ಸಮಸ್ಯೆಗಳು: ಸ್ಥಳಾಂತರ, ಆಹಾರ/ನೀರಿನ ಅಭದ್ರತೆ, ಆರೋಗ್ಯ ರಕ್ಷಣೆ ಮತ್ತು ಮೂಲಸೌಕರ್ಯಗಳ ಹಾನಿ.

ಕಾಶ್ಮೀರದ ಕುರಿತಾದ OIC ಗುಂಪಿನ ಹೇಳಿಕೆಗಳನ್ನು ತಿರಸ್ಕರಿಸಿದ ಭಾರತ

ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ

ಸಂದರ್ಭ:

• OIC ಸಂಪರ್ಕ ಗುಂಪಿನ ಜಂಟಿ ಪ್ರಕಟಣೆಯಲ್ಲಿ ಜಮ್ಮು ಮತ್ತು ಕಾಶ್ಮೀರದ ಕುರಿತಾದ ಉಲ್ಲೇಖಗಳನ್ನು ಭಾರತವು ಕಟುವಾಗಿ ತಿರಸ್ಕರಿಸಿದೆ.

ಇಸ್ಲಾಮಿಕ್ ಸಹಕಾರ ಸಂಘಟನೆ (OIC)ಯ ಬಗ್ಗೆ: 

• ಸ್ಥಾಪನೆ: ಅಲ್-ಅಕ್ಸಾ ಮಸೀದಿಯ ಬೆಂಕಿಯ ಘಟನೆಯ ನಂತರ, 25 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 1969 ರಂದು ಮೊರಾಕ್ಕೋದ ರಬಾತ್‌ನಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು.
• ಪ್ರಧಾನ ಕಚೇರಿ: ಜೆದ್ದಾ, ಸೌದಿ ಅರೇಬಿಯಾ.
• ಸದಸ್ಯತ್ವ: ನಾಲ್ಕು ಖಂಡಗಳಾದ್ಯಂತ 57 ರಾಷ್ಟ್ರಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ; ವಿಶ್ವಸಂಸ್ಥೆಯ (UN) ನಂತರದ ಎರಡನೇ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಅಂತರ್-ಸರ್ಕಾರಿ ಸಂಸ್ಥೆಯಾಗಿದೆ.
• ಹಿಂದಿನ ಹೆಸರು: ‘ಇಸ್ಲಾಮಿಕ್ ಸಮ್ಮೇಳನ ಸಂಸ್ಥೆ’; 2011 ರಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ‘ಇಸ್ಲಾಮಿಕ್ ಸಹಕಾರ ಸಂಘಟನೆ’ (OIC) ಎಂದು ಮರುನಾಮಕರಣ ಮಾಡಲಾಯಿತು.
• ಉದ್ದೇಶ: ಇಸ್ಲಾಮಿಕ್ ಒಗ್ಗಟ್ಟು ಮತ್ತು ಸಹಕಾರವನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸುವುದು ಹಾಗೂ ರಾಜಕೀಯ, ಆರ್ಥಿಕ, ಸಾಮಾಜಿಕ, ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಮತ್ತು ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಸಹಕಾರ ಸೇರಿದಂತೆ ಸದಸ್ಯ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳ ಹಿತಾಸಕ್ತಿಗಳನ್ನು ಕಾಪಾಡುವುದು.
• ಭಾರತ ಮತ್ತು OIC: ಭಾರತವು OIC ಯ ಸದಸ್ಯ ರಾಷ್ಟ್ರವಲ್ಲ. ಆದರೆ, OIC ಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಕೆಲವು ಸಭೆಗಳಲ್ಲಿ ಭಾರತವು ಅತಿಥಿಯಾಗಿ ಭಾಗವಹಿಸಿದೆ.

ಸಿಯಾಂಗ್ ಮೇಲ್ದಂಡೆ ಬಹು-ಉದ್ದೇಶಿತ ಯೋಜನೆ

ಆರ್ಥಿಕತೆ

ಸಂದರ್ಭ:

• ಉದ್ದೇಶಿತ ಸಿಯಾಂಗ್ ಮೇಲ್ದಂಡೆ ಬಹು-ಉದ್ದೇಶಿತ ಯೋಜನೆಗೆ (SUMP) ಪೂರ್ವ-ಸಾಧ್ಯತಾ ಸಮೀಕ್ಷೆಯನ್ನು ಕೈಗೊಳ್ಳಲು ಮತ್ತು ಸಂಯೋಜಿಸಲು ಅರುಣಾಚಲ ಪ್ರದೇಶದ ಸಚಿವ ಸಂಪುಟವು ಉನ್ನತ ಮಟ್ಟದ ಅಧಿಕಾರಯುತ ಸಮಿತಿಗೆ ಅನುಮೋದನೆ ನೀಡಿದೆ.

ಸಿಯಾಂಗ್ ಮೇಲ್ದಂಡೆ ಬಹು-ಉದ್ದೇಶಿತ ಯೋಜನೆಯ ಬಗ್ಗೆ: 

• ಸ್ಥಳ: ಅರುಣಾಚಲ ಪ್ರದೇಶ.
• ಸಾಮರ್ಥ್ಯ: 11,000 ಮೆಗಾವ್ಯಾಟ್ (MW).
• ಸ್ಥಿತಿಗತಿ: 2008 ರಲ್ಲಿ ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರವು ಇದನ್ನು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಯೋಜನೆ ಎಂದು ಘೋಷಿಸಿದೆ.
• ನದಿ: ಬ್ರಹ್ಮಪುತ್ರ ನದಿಯ ಪ್ರಮುಖ ಉಪನದಿಯಾದ ಸಿಯಾಂಗ್.

ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಮಾಹಿತಿ:  

‘ಬ್ರಹ್ಮಪುತ್ರ ನದಿ’ಯ ಬಗ್ಗೆ:

• ಬ್ರಹ್ಮಪುತ್ರ ನದಿಯು ಏಷ್ಯಾದ ಪ್ರಮುಖ ಗಡಿಯಾಚೆಗಿನ ನದಿಯಾಗಿದೆ.
• ಇದು ಟಿಬೆಟ್‌ನ ಮಾನಸ ಸರೋವರದ (Mapam Yumco) ಬಳಿ ಇರುವ ಚೆಮಾಯುಂಗ್‌ಡುಂಗ್ ಹಿಮನದಿಯಿಂದ ಉಗಮಿಸುತ್ತದೆ.
• ಇದನ್ನು ಟಿಬೆಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಯಾರ್ಲುಂಗ್ ತ್ಸಾಂಗ್ಪೋ (ಇದರ ಅತಿ ಉದ್ದದ ಮೇಲ್ಭಾಗದ ಹರಿವು), ಅರುಣಾಚಲ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಸಿಯಾಂಗ್ ಅಥವಾ ದಿಹಾಂಗ್, ಅಸ್ಸಾಂನಲ್ಲಿ ಬ್ರಹ್ಮಪುತ್ರ ಮತ್ತು ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶದಲ್ಲಿ ಜಮುನಾ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.
• ಇದು ಟಿಬೆಟ್ ಪ್ರಸ್ಥಭೂಮಿಯ ಮೂಲಕ ಪೂರ್ವಕ್ಕೆ ಹರಿದು, ಅರುಣಾಚಲ ಪ್ರದೇಶದ ಮೂಲಕ ಭಾರತವನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸುತ್ತದೆ. ನಂತರ ಅಸ್ಸಾಂನ ಬಯಲು ಮೈದಾನದಲ್ಲಿ ವಿಸ್ತಾರಗೊಂಡು, ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶದಲ್ಲಿ ಗಂಗಾ ನದಿಯೊಂದಿಗೆ ವಿಲೀನಗೊಂಡು ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಬಂಗಾಳಕೊಲ್ಲಿಯನ್ನು ಸೇರುತ್ತದೆ.

ಸ್ಯಾಟಲೈಟ್ ಸ್ಮಾರ್ಟ್ ಆಂಟಿ-ಏರ್‌ಫೀಲ್ಡ್ ವೆಪನ್ಸ್ (SAT-SAAW)

ರಕ್ಷಣೆ ಮತ್ತು ಭದ್ರತೆ

ಸಂದರ್ಭ:

• 160 ಸ್ಯಾಟಲೈಟ್ ಸ್ಮಾರ್ಟ್ ಆಂಟಿ-ಏರ್‌ಫೀಲ್ಡ್ ವೆಪನ್‌ಗಳ (SAT-SAAW) ಖರೀದಿಗೆ ರಕ್ಷಣಾ ಸಚಿವಾಲಯವು ಭಾರತ್ ಡೈನಾಮಿಕ್ಸ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್ (BDL) ಜೊತೆಗೆ ₹810 ಕೋಟಿಗೂ ಅಧಿಕ ಮೊತ್ತದ ಒಪ್ಪಂದಕ್ಕೆ ಸಹಿ ಹಾಕಿದೆ.

ಸ್ಮಾರ್ಟ್ ಆಂಟಿ-ಏರ್‌ಫೀಲ್ಡ್ ವೆಪನ್ (Smart Anti-Airfield Weapon – SAAW)

• ವಿಧ: ಆಕಾಶದಿಂದ ಭೂಮೇಲ್ಮೈಗೆ ಹಾರುವ ನಿಖರ-ಮಾರ್ಗದರ್ಶಿ ಗ್ಲೈಡ್ ಬಾಂಬ್ (Air-to-ground precision-guided glide bomb).
• ಉದ್ದೇಶ: ನಿಗದಿತ ಅಂತರದಿಂದ ಶತ್ರುಗಳ ವಾಯುನೆಲೆಗಳು ಮತ್ತು ಸಂಬಂಧಿತ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯಗಳನ್ನು ನಾಶಪಡಿಸಲು ಇದನ್ನು ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಲಾಗಿದೆ.
• ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿದವರು: ರಕ್ಷಣಾ ಸಂಶೋಧನೆ ಮತ್ತು ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಸಂಸ್ಥೆ (DRDO).
• ಸ್ವದೇಶಿ ಅಂಶ: ಸುಮಾರು 60%.
• ಉಡಾವಣಾ ವೇದಿಕೆಗಳು: SEPECAT ಜಾಗ್ವಾರ್, ಹಾಕ್ ಮತ್ತು Su-30MKI ಯುದ್ಧ ವಿಮಾನಗಳು.
• ಯೋಜನೆ: 2013 ರಲ್ಲಿ ಅನುಮೋದಿಸಲಾಗಿದೆ; 2016-2021 ರ ನಡುವೆ ಹಾರಾಟ-ಪರೀಕ್ಷೆಗಳನ್ನು ನಡೆಸಲಾಗಿದೆ.
• ಭಾರತೀಯ ವಾಯುಪಡೆಗೆ ಸೇರ್ಪಡೆ: 2021.
• ವಿತರಣೆ: 2027-28 ಮತ್ತು 2028-29 ರ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ವಿತರಿಸಲು ನಿರ್ಧರಿಸಲಾಗಿದೆ.

ಭಾರತ-ನ್ಯೂಜಿಲೆಂಡ್ ಮುಕ್ತ ವ್ಯಾಪಾರ ಒಪ್ಪಂದ (FTA)

ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ

ಸಂದರ್ಭ:

• ಭಾರತ ಮತ್ತು ನ್ಯೂಜಿಲೆಂಡ್ ನಡುವಿನ ಮುಕ್ತ ವ್ಯಾಪಾರ ಒಪ್ಪಂದವು (FTA) 20 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2026 ರಂದು ಜಾರಿಗೆ ಬರಲಿದೆ.

ಮುಕ್ತ ವ್ಯಾಪಾರ ಒಪ್ಪಂದ (FTA)ದ ಬಗ್ಗೆ: 

• ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ: ವ್ಯಾಪಾರದ ಮೇಲಿನ ನಿರ್ಬಂಧಗಳನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುವ ಮೂಲಕ ಮುಕ್ತ ವ್ಯಾಪಾರವನ್ನು ಸುಗಮಗೊಳಿಸಲು ಎರಡು ಅಥವಾ ಅದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ದೇಶಗಳ ನಡುವೆ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವ ಒಪ್ಪಂದ ಇದಾಗಿದೆ.
• ಪ್ರಮುಖ ಲಕ್ಷಣಗಳು:

• ಸರಕುಗಳ ಮೇಲಿನ ಸೀಮಾಸುಂಕವನ್ನು (Customs duties) ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ ಅಥವಾ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ತೆಗೆದುಹಾಕಲಾಗುತ್ತದೆ.
• ಸೇವಾ ವಲಯದ ವ್ಯಾಪಾರವನ್ನು ಉದಾರೀಕರಣಗೊಳಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.
• ಹೂಡಿಕೆಗಳಿಗೆ ಸೂಕ್ತ ರಕ್ಷಣೆಯನ್ನು ಒದಗಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.
• ಬೌದ್ಧಿಕ ಆಸ್ತಿ ಹಕ್ಕುಗಳ (IPR) ರಕ್ಷಣೆಗಾಗಿ ಸುರಕ್ಷತಾ ಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.

• ಉದ್ದೇಶ: ಸದಸ್ಯ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳ ನಡುವೆ ವ್ಯಾಪಾರ, ಹೂಡಿಕೆ ಮತ್ತು ಆರ್ಥಿಕ ಸಮನ್ವಯತೆಯನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸುವುದು ಇದರ ಪ್ರಮುಖ ಗುರಿಯಾಗಿದೆ.

ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಮಾಹಿತಿ : 

ಭಾರತ-ನ್ಯೂಜಿಲೆಂಡ್ ಒಪ್ಪಂದ

• ಮಾತುಕತೆಗಳು: ಈ ಒಪ್ಪಂದದ ಮಾತುಕತೆಗಳು ಮಾರ್ಚ್ 2025 ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗಿ ಡಿಸೆಂಬರ್ 2025 ರಲ್ಲಿ ಮುಕ್ತಾಯಗೊಂಡವು.
• ಪ್ರಮುಖ ಲಕ್ಷಣ: ನ್ಯೂಜಿಲೆಂಡ್ ದೇಶವು ಭಾರತದ 100% ರಫ್ತು ಸರಕುಗಳಿಗೆ ಸುಂಕ-ಮುಕ್ತ ಪ್ರವೇಶವನ್ನು ನೀಡಲು ಸಮ್ಮತಿಸಿದೆ.
• ಭಾರತದ ಕೊಡುಗೆ: ಭಾರತವು ಸರಿಸುಮಾರು 70% ರಫ್ತು ಸರಕುಗಳ ಮೇಲೆ ಸುಂಕ ವಿನಾಯಿತಿ ನೀಡಿದ್ದು, ಇದು ದ್ವಿಪಕ್ಷೀಯ ವ್ಯಾಪಾರದ ಸುಮಾರು 95% ಭಾಗವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ.
• ಸೂಕ್ಷ್ಮ ವಲಯಗಳು: ಭಾರತವು ಹೈನುಗಾರಿಕೆ ಮತ್ತು ಆಯ್ದ ಕೃಷಿ ಉತ್ಪನ್ನಗಳನ್ನು ಸುಂಕ ವಿನಾಯಿತಿಯಿಂದ ರಕ್ಷಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ.
• ಸೇವೆಗಳು: ನ್ಯೂಜಿಲೆಂಡ್ ದೇಶವು 118 ಸೇವಾ ವಲಯಗಳು ಹಾಗೂ ಉಪವಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಭಾರತಕ್ಕೆ ಮುಕ್ತ ಪ್ರವೇಶವನ್ನು ಕಲ್ಪಿಸಿದೆ.
• ಚಲನಶೀಲತೆ (Mobility): ಭಾರತೀಯ ವೃತ್ತಿಪರರಿಗೆ ವಾರ್ಷಿಕವಾಗಿ 5,000 ಉದ್ಯೋಗ-ಪ್ರವೇಶ ವೀಸಾಗಳು ಮತ್ತು 1,000 ವರ್ಕಿಂಗ್ ಹಾಲಿಡೇ ವೀಸಾಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸುವ ಅವಕಾಶವನ್ನು ಕಲ್ಪಿಸಲಾಗಿದೆ.
• ಹೂಡಿಕೆ: ಮುಂಬರುವ 15 ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಭಾರತದಲ್ಲಿ 20 ಬಿಲಿಯನ್ US ಡಾಲರ್ (US$20 billion) ಹೂಡಿಕೆಗೆ ಅನುಕೂಲ ಮಾಡಿಕೊಡಲು ನ್ಯೂಜಿಲೆಂಡ್ ಬದ್ಧವಾಗಿದೆ.
• ಮಹತ್ವ: ಈ ಒಪ್ಪಂದವು ಭಾರತದ ಜವಳಿ, ಔಷಧೀಯ ಉತ್ಪನ್ನಗಳು, ಎಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ ಸರಕುಗಳು, ಚರ್ಮ, ಪಾದರಕ್ಷೆಗಳು, ಕೃಷಿ ಮತ್ತು ಸೂಕ್ಷ್ಮ, ಸಣ್ಣ ಮತ್ತು ಮಧ್ಯಮ ಗಾತ್ರದ ಉದ್ದಿಮೆಗಳಿಗೆ (MSMEs) ಉಜ್ವಲ ಅವಕಾಶಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ.

ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟಗಳ ಸಂರಕ್ಷಣೆ ಕುರಿತ ಕಸ್ತೂರಿರಂಗನ್ ಸಮಿತಿಯ ವರದಿ

ಪರಿಸರ

ಸಂದರ್ಭ:

• ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಪ್ರಸ್ತಾವಿತ ಕಸ್ತೂರಿರಂಗನ್ ಸಮಿತಿಯ ಶಿಫಾರಸುಗಳ ಅನುಷ್ಠಾನದ ಕುರಿತು ಚರ್ಚಿಸಲು ಕರ್ನಾಟಕ ಸರ್ಕಾರವು ವಿಧಾನಸಭೆಯ ಅಧಿವೇಶನವನ್ನು ಕರೆದಿದೆ.

ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಪ್ರಮುಖ ಸಮಿತಿಗಳು: 

• ಸಂಜಯ್ ಕುಮಾರ್ ಸಮಿತಿ:

• ಉದ್ದೇಶ – ಪರಿಸರ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ವಲಯಗಳ (ESZ) ಗುರುತಿಸುವಿಕೆ ಕುರಿತು ರಾಜ್ಯ ಸರ್ಕಾರದ ಆಕ್ಷೇಪಣೆಗಳನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸಲು ಮತ್ತು ಪ್ರಸ್ತಾವಿತ ವಿನಾಯಿತಿಗಳನ್ನು ಮೌಲ್ಯೀಕರಿಸಲು ಈ ಸಮಿತಿಯನ್ನು ರಚಿಸಲಾಗಿದೆ.
• ಮಹತ್ವ – ಇದು ಗ್ರಾಮಗಳಿಗೆ ‘ಪರಿಸರ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಪ್ರದೇಶ’ (ESA) ಸ್ಥಾನಮಾನವನ್ನು ಅಂತಿಮಗೊಳಿಸುವ ಗುರಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಜೈವಿಕ ವೈವಿಧ್ಯತೆಗೆ ಹಾನಿಕಾರಕವಾದ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳನ್ನು ನಿರ್ಬಂಧಿಸುತ್ತದೆ.

• ಮಾಧವ್ ಗಾಡ್ಗೀಳ್ ಸಮಿತಿ (2011):

• ಉದ್ದೇಶ – ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟಗಳ ಸಂರಕ್ಷಣಾ ಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಪ್ರಸ್ತಾಪಿಸಲು ಈ ಸಮಿತಿಯನ್ನು ರಚಿಸಲಾಗಿತ್ತು.
• ಇದು ಇಡೀ ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟಗಳನ್ನು ಪರಿಸರ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಪ್ರದೇಶವೆಂದು ಘೋಷಿಸಲು ಶಿಫಾರಸು ಮಾಡಿತ್ತು.
• ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸಲು ಮೀಸಲಾದ ‘ಪರಿಸರ ಪ್ರಾಧಿಕಾರ’ವನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಲು ಇದು ಪ್ರಸ್ತಾಪಿಸಿತ್ತು.
• ಈ ವರದಿಯು ಕಟ್ಟುನಿಟ್ಟಾದ ಸಂರಕ್ಷಣಾ ಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಸೂಚಿಸಿತ್ತು, ಆದರೆ ಇದರ ಶಿಫಾರಸುಗಳನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಅಳವಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಗಿಲ್ಲ.

• ಕಸ್ತೂರಿರಂಗನ್ ಸಮಿತಿ (2012):

• ಗಾಡ್ಗೀಳ್ ಸಮಿತಿಯ ವರದಿಯ ಮುಂದುವರಿದ ಭಾಗವಾಗಿ, ಹೆಚ್ಚು ಸಮತೋಲಿತ ಹಾಗೂ ಮಧ್ಯಮ ಮಾರ್ಗದ ವಿಧಾನವನ್ನು ಒದಗಿಸಲು ಈ ಸಮಿತಿಯನ್ನು ರಚಿಸಲಾಯಿತು.
• ಇದು ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟಗಳ 37% ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಪರಿಸರ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ವಲಯಗಳಾಗಿ (ESZ) ಗುರುತಿಸಲು ಶಿಫಾರಸು ಮಾಡಿದೆ.
• ಇದು ಸಂರಕ್ಷಣೆ ಮತ್ತು ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಅಗತ್ಯಗಳ ನಡುವಿನ ಸಮತೋಲನಕ್ಕೆ ಒತ್ತು ನೀಡಿದ್ದು, ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಸೀಮಿತ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಿಗೆ ಅವಕಾಶ ನೀಡುತ್ತದೆ.

ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟಗಳು: 

• ಅರಣ್ಯಗಳು – ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟಗಳ ಪ್ರದೇಶವು ತೇವಾಂಶವುಳ್ಳ ಎಲೆ ಉದುರುವ ಅರಣ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಮಳೆಕಾಡುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.
• ಸ್ಥಳೀಯತೆ (Endemism) – ಈ ಪ್ರದೇಶವು ಅತ್ಯಧಿಕ ಜೀವವೈವಿಧ್ಯತೆಯನ್ನು ಹಾಗೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಮಾಣದ ಸ್ಥಳೀಯ ಪ್ರಭೇದಗಳನ್ನು (ಅಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಕಂಡುಬರುವ ಜೀವಿಗಳು) ಹೊಂದಿದೆ.
• ಇಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವ ಉಭಯಚರಗಳಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 77% ಮತ್ತು ಸರೀಸೃಪ ಪ್ರಭೇದಗಳಲ್ಲಿ 62% ಪ್ರಭೇದಗಳು ಪ್ರಪಂಚದ ಬೇರೆಲ್ಲೂ ಕಂಡುಬರುವುದಿಲ್ಲ.

ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟಗಳ ಕುರಿತಾದ ಪ್ರಮುಖ ಅಂಶಗಳು: 

• ಸ್ಥಳ – ಸಹ್ಯಾದ್ರಿ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟಗಳು ಭಾರತೀಯ ಪರ್ಯಾಯ ದ್ವೀಪದ ಪಶ್ಚಿಮ ಕರಾವಳಿಗೆ ಸಮಾನಾಂತರವಾಗಿ ಆರು ರಾಜ್ಯಗಳಲ್ಲಿ (ಗುಜರಾತ್, ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ, ಗೋವಾ, ಕರ್ನಾಟಕ, ತಮಿಳುನಾಡು ಮತ್ತು ಕೇರಳ) ಹರಡಿಕೊಂಡಿವೆ.
• ಇತರ ಹೆಸರು – ಇದನ್ನು ‘ಭಾರತದ ಮಹಾ ಕಡಿದಾದ ಬೆಟ್ಟಗಳ ಸಾಲು’ (The Great Escarpment of India) ಎಂದೂ ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.
• ಮಾನ್ಯತೆ – ಅಸಂಖ್ಯಾತ ಸ್ಥಳೀಯ ಸಸ್ಯ ಮತ್ತು ಪ್ರಾಣಿ ಪ್ರಭೇದಗಳ ಜೊತೆಗೆ ಇನ್ನೂ ಪತ್ತೆಯಾಗದ ಹಲವಾರು ಜೀವಿಗಳ ಅಸ್ತಿತ್ವದಿಂದಾಗಿ, ಇದನ್ನು ಯುನೆಸ್ಕೋ ವಿಶ್ವ ಪರಂಪರೆಯ ತಾಣ ಹಾಗೂ ಜೈವಿಕ ವೈವಿಧ್ಯತೆಯ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ತಾಣ / ಬಿಸಿತಾಣ (Biodiversity Hotspot) ಎಂದು ಮಾನ್ಯ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.
• ಬುಡಕಟ್ಟು ಜನಾಂಗಗಳು – ಈ ಪ್ರದೇಶವು ಆದರ್‌, ಕೋಟ, ಬಡಗ, ತೋಡ, ಕುರುಂಬ ಮತ್ತು ಪನಿಯಾ ಮುಂತಾದ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಂಖ್ಯೆಯ ಬುಡಕಟ್ಟು ಜನಾಂಗಗಳಿಗೆ ನೆಲೆಯಾಗಿದೆ.
• ಜೈವಿಕ ವೈವಿಧ್ಯತೆಯ ಸಂರಕ್ಷಣೆ – ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಅಳಿವಿನಂಚಿನಲ್ಲಿರುವ ಪ್ರಭೇದಗಳನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುವ ನಿಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಮಾನವ ಪ್ರವೇಶವನ್ನು ನಿರ್ಬಂಧಿಸಲು, ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರವು 2 ಜೀವಗೋಳ ಮೀಸಲು ಪ್ರದೇಶಗಳು (BR) ಮತ್ತು 13 ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಂತೆ ಅನೇಕ ಸಂರಕ್ಷಿತ ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದೆ.

ಕಥಕ್ಕಳಿ ಉತ್ಸವ

ಕಲೆ ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಕೃತಿ /ಇತಿಹಾಸ

ಸಂದರ್ಭ:

• ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರದ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಸಚಿವಾಲಯದ ಆಶ್ರಯದಲ್ಲಿ ಕಲಾಕ್ಷೇತ್ರ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾನವು 17ನೇ ಕಥಕ್ಕಳಿ ಉತ್ಸವವನ್ನು ಆಯೋಜಿಸಿತ್ತು.

‘ಕಥಕ್ಕಳಿ’ ಬಗ್ಗೆ

• ಮೂಲ: ಕೇರಳ; ಇದು ಸುಮಾರು 17ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ವಿಕಸನಗೊಂಡಿತು.
• ಅರ್ಥ: ಮಲಯಾಳಂ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಕಥಾ (ಕಥೆ) + ಕಳಿ (ಆಟ/ನಾಟಕ) ಎಂದರ್ಥ.
• ಲಕ್ಷಣಗಳು: ಇದು ಮುಖಭಾವಗಳು, ಕೈ ಸನ್ನೆಗಳು ಮತ್ತು ಕಣ್ಣಿನ ಚಲನೆಗಳನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು ನೃತ್ಯ, ನಾಟಕ, ಸಂಗೀತ, ವಿಶಿಷ್ಟ ವೇಷಭೂಷಣಗಳು ಹಾಗೂ ವಿಭಿನ್ನ ಮೇಕಪ್ ಅನ್ನು ಸಂಯೋಜಿಸುತ್ತದೆ.
• ಸಾಹಿತ್ಯ: ಇದು ‘ಅಟ್ಟಕಥಾ’ವನ್ನು ಆಧರಿಸಿದ್ದು, ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ ಭಾರತೀಯ ಮಹಾಕಾವ್ಯಗಳಿಂದ ಕಥಾವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಆಯ್ದುಕೊಳ್ಳಲಾಗುತ್ತದೆ.
• ಸಂಗೀತ: ಇದು ಸೋಪಾನ/ಅಭಿನಯ ಸಂಗೀತಂ ಪರಂಪರೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.
• ವಾದ್ಯಗಳು: ಚೆಂಡೆ, ಮದ್ದಳಂ, ಚೆಂಗಿಲ ಮತ್ತು ಇಲತ್ತಾಳಂ ಮುಂತಾದ ವಾದ್ಯಗಳನ್ನು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ.
• ಗಾಯಕರು: ಪೊನ್ನಾನಿ ಮತ್ತು ಶಿಂಕಿಡಿ.
• ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾಗಿ ಈ ಕಲೆಯ ಪ್ರದರ್ಶನವು ಇಡೀ ರಾತ್ರಿ ನಡೆಯುತ್ತಿತ್ತು; ಆದರೆ ಪ್ರಸ್ತುತ ಇದನ್ನು ಅಲ್ಪಾವಧಿಯ ಸ್ವರೂಪಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಸ್ತುತಪಡಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ.
• ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾಗಿ ಇದೊಂದು ಪುರುಷ-ಪ್ರಾಬಲ್ಯದ ಕಲೆಯಾಗಿದ್ದರೂ, ಪ್ರಸ್ತುತ ಮಹಿಳೆಯರೂ ಸಹ ಇದರಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ.

ಕಲಾಕ್ಷೇತ್ರ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾನದ ಬಗ್ಗೆ: 

• ಸ್ಥಾಪನೆ: ಇದನ್ನು 1936 ರಲ್ಲಿ ರುಕ್ಮಿಣಿ ದೇವಿ ಅರುಂದಲೆ ಅವರು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು.
• ಇದು ಭಾರತೀಯ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಕಲೆಗಳು ಮತ್ತು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಕರಕುಶಲ ವಸ್ತುಗಳ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಭರತನಾಟ್ಯ, ಸಂಗೀತ ಹಾಗೂ ನೃತ್ಯದ ಸಂರಕ್ಷಣೆ ಮತ್ತು ಪ್ರಸಾರವನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸುತ್ತದೆ.

ಹೈದರಾಬಾದ್ ವಿಮೋಚನಾ ದಿನ

ಸಂವಿಧಾನ ಮತ್ತು ಆಡಳಿತ

ಸಂದರ್ಭ:

• 1948 ರಲ್ಲಿ ನಿಜಾಮನ ಆಳ್ವಿಕೆಯಿಂದ ಹೈದರಾಬಾದ್ ವಿಮೋಚನೆಗೊಂಡ ನೆನಪಿಗಾಗಿ, ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರವು 2024 ರಲ್ಲಿ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 17 ಅನ್ನು ಹೈದರಾಬಾದ್ ವಿಮೋಚನಾ ದಿನವೆಂದು ಘೋಷಿಸಿದೆ.

ಹೈದರಾಬಾದ್ ವಿಮೋಚನಾ ದಿನದ ಬಗ್ಗೆ: 

• ದಿನಾಂಕ: ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 17; ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರವು ಇದನ್ನು 2024 ರಲ್ಲಿ ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ಹೈದರಾಬಾದ್ ವಿಮೋಚನಾ ದಿನವೆಂದು ಅಧಿಸೂಚಿಸಿದೆ.
• ಸಂದರ್ಭ: ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯದ ನಂತರ, ನಿಜಾಮ್ ಮೀರ್ ಉಸ್ಮಾನ್ ಅಲಿ ಖಾನ್ ಸ್ವತಂತ್ರ ಹೈದರಾಬಾದ್ ಅನ್ನು ಬಯಸಿದ್ದರು ಮತ್ತು 29 ನವೆಂಬರ್ 1947 ರಂದು ಭಾರತದೊಂದಿಗೆ ಯಥಾಸ್ಥಿತಿ ಒಪ್ಪಂದಕ್ಕೆ (Standstill Agreement) ಸಹಿ ಹಾಕಿದರು.
• ರಜಾಕರ್‌ಗಳು: ಇದು ಖಾಸಿಂ ರಜ್ವಿ ನೇತೃತ್ವದ ಮಜ್ಲಿಸ್-ಎ-ಇತ್ತೇಹಾದ್-ಉಲ್-ಮುಸ್ಲಿಮೀನ್ ಸಂಘಟನೆಯ ಸ್ವಯಂಸೇವಕ ಪಡೆಯಾಗಿದ್ದು, ಇದು ಹೈದರಾಬಾದ್ ಭಾರತದೊಂದಿಗೆ ವಿಲೀನಗೊಳ್ಳುವುದನ್ನು ವಿರೋಧಿಸಿತು.
• ಕಾರಣ: ವಿಫಲವಾದ ಮಾತುಕತೆಗಳು, ರಜಾಕರ್‌ಗಳ ಹಿಂಸಾಚಾರ ಮತ್ತು ಭಾರತೀಯ ಭೂಪ್ರದೇಶದೊಳಗೆ ಅವರ ನುಗ್ಗುವಿಕೆಯು, ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರವು ಮಧ್ಯಪ್ರವೇಶಿಸುವ ನಿರ್ಧಾರಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು.
• ಆಪರೇಷನ್ ಪೊಲೊ: ಭಾರತವು 13 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 1948 ರಂದು ಮಿಲಿಟರಿ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿತು, ಇದನ್ನು ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ “ಪೊಲೀಸ್ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆ” ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.
• ವಿಮೋಚನೆ: ನಿಜಾಮನು ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 17 ರಂದು ಕದನ ವಿರಾಮವನ್ನು ಘೋಷಿಸಿದನು; ತದನಂತರ ಹೈದರಾಬಾದ್ ರಾಜ್ಯ ಪಡೆಗಳು 18 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 1948 ರಂದು ಔಪಚಾರಿಕವಾಗಿ ಶರಣಾದವು.

CITES (ಸೈಟ್ಸ್)

ಪರಿಸರ

ಸಂದರ್ಭ:

• ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಒಡಿಶಾದ ಬಾಲಸೋರ್ ಕಾಡಿನಲ್ಲಿ ಪತ್ತೆಯಾದ 5 ಒರಾಂಗುಟಾನ್‌ಗಳು ಅಕ್ರಮ ವನ್ಯಜೀವಿ ವ್ಯಾಪಾರ ಮತ್ತು CITES ನಿಯಂತ್ರಣಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳನ್ನು ಹುಟ್ಟುಹಾಕಿವೆ.

CITES (ಸೈಟ್ಸ್) ಬಗ್ಗೆ: 

• ವಿಸ್ತೃತ ರೂಪ – ಅಳಿವಿನಂಚಿನಲ್ಲಿರುವ ಕಾಡು ಪ್ರಾಣಿ ಮತ್ತು ಸಸ್ಯ ಪ್ರಭೇದಗಳ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವ್ಯಾಪಾರ ಸಮಾವೇಶ (Convention on International Trade in Endangered Species of Wild Flora & Fauna).
• ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪರಿಸರ ಸಂರಕ್ಷಣಾ ಒಕ್ಕೂಟದ (IUCN) ಸಭೆಯಲ್ಲಿ 1963 ರಲ್ಲಿ CITES ಅನ್ನು ರೂಪಿಸಲಾಯಿತು.
• ಸ್ಥಾಪನೆ – ಇದು 1975 ರಲ್ಲಿ ಜಾರಿಗೆ ಬಂದಿತು ಮತ್ತು 183 ಸದಸ್ಯ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ.
• ಪ್ರಧಾನ ಕಚೇರಿ – ಜಿನೀವಾ, ಸ್ವಿಟ್ಜರ್ಲೆಂಡ್.
• ಆಡಳಿತ – ವಿಶ್ವಸಂಸ್ಥೆಯು ತನ್ನ UNEP (ವಿಶ್ವಸಂಸ್ಥೆಯ ಪರಿಸರ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ) ವಿಭಾಗದ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ.
• CITES ಒಪ್ಪಂದವು ಸದಸ್ಯ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳಿಗೆ ಕಾನೂನಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಬಂಧಕವಾಗಿದೆ; ಆದರೆ ಇದು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಾನೂನುಗಳ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವುದಿಲ್ಲ.

ಅನುಬಂಧಗಳು: 

• ಅನುಬಂಧ 1 – ಅಳಿವಿನಂಚಿನಲ್ಲಿರುವ ಮತ್ತು ವ್ಯಾಪಾರದಿಂದ ಪ್ರಭಾವಿತವಾಗಿರುವ ಅಥವಾ ಪ್ರಭಾವಿತವಾಗಬಹುದಾದ ಪ್ರಭೇದಗಳನ್ನು ಇದು ಪಟ್ಟಿ ಮಾಡುತ್ತದೆ.
• ಅನುಬಂಧ 2 – ಈ ಪಟ್ಟಿಯು ಅಳಿವಿನಂಚಿನಲ್ಲಿಲ್ಲದ ಪ್ರಭೇದಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತದೆ, ಆದರೆ ಅವುಗಳ ಉಳಿವಿಗೆ ಹೊಂದಿಕೊಳ್ಳದ ಬಳಕೆಯನ್ನು ತಪ್ಪಿಸಲು ಅವುಗಳ ವ್ಯಾಪಾರವನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸುವುದು ಕಡ್ಡಾಯವಾಗಿದೆ.
• ಅನುಬಂಧ 3 – ಕನಿಷ್ಠ ಒಂದು ದೇಶದಲ್ಲಿ ಸಂರಕ್ಷಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿರುವ ಪ್ರಭೇದಗಳನ್ನು ಇದು ಒಳಗೊಂಡಿದ್ದು, ಆ ದೇಶವು ವ್ಯಾಪಾರವನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸಲು ಇತರ CITES ಸದಸ್ಯ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳ ಸಹಾಯವನ್ನು ಕೋರಿರುತ್ತದೆ.

ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿ ಆವಾಸ್ ಯೋಜನೆ ನಗರ (PMAY-U)

ಸರ್ಕಾರಿ ಯೋಜನೆಗಳು

ಸಂದರ್ಭ:

• ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿ ಆವಾಸ್ ಯೋಜನೆ-ನಗರ (PMAY-U) ಮತ್ತು PMAY-U 2.0 ಯೋಜನೆಗಳು ಫಲಾನುಭವಿಗಳಿಗೆ 1 ಕೋಟಿಗೂ ಹೆಚ್ಚು ಪಕ್ಕಾ ಮನೆಗಳನ್ನು ತಲುಪಿಸಿವೆ.

ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿ ಆವಾಸ್ ಯೋಜನೆ-ನಗರ (PMAY-U) ಯೋಜನೆಯ ಬಗ್ಗೆ: 

• ಸಚಿವಾಲಯ: ವಸತಿ ಮತ್ತು ನಗರ ವ್ಯವಹಾರಗಳ ಸಚಿವಾಲಯ (MoHUA).
• ಪ್ರಾರಂಭ: ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ನಗರ ವಸತಿ ಮಿಷನ್ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ 2015 ರಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಲಾಯಿತು.
• ಉದ್ದೇಶ: ಅರ್ಹ ನಗರ ಕುಟುಂಬಗಳಿಗೆ ಮೂಲ ಸೌಕರ್ಯಗಳೊಂದಿಗೆ ಪಕ್ಕಾ ಮನೆಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸುವುದು.
• ಉದ್ದೇಶಿತ ಫಲಾನುಭವಿಗಳು: ಆರ್ಥಿಕವಾಗಿ ಹಿಂದುಳಿದ ವರ್ಗಗಳು (EWS), ಕಡಿಮೆ-ಆದಾಯದ ಗುಂಪುಗಳು (LIG) ಮತ್ತು ಇತರ ಅರ್ಹ ನಗರ ಕುಟುಂಬಗಳು.
• PMAY-U 2.0: 5 ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚುವರಿ 1 ಕೋಟಿ ನಗರ ಕುಟುಂಬಗಳಿಗೆ ಮನೆಗಳ ನಿರ್ಮಾಣ, ಖರೀದಿ ಅಥವಾ ಬಾಡಿಗೆ ಮನೆಗಳನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸುವ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ 2024 ರಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ಅನುಮೋದಿಸಲಾಗಿದೆ.
• PMAY-U 2.0 ಅಡಿಯಲ್ಲಿನ ಪ್ರಮುಖ ವಿಭಾಗಗಳು:

1. ಫಲಾನುಭವಿ-ನೇತೃತ್ವದ ನಿರ್ಮಾಣ (BLC)
2. ಪಾಲುದಾರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಕೈಗೆಟುಕುವ ವಸತಿ (AHP)
3. ಕೈಗೆಟುಕುವ ಬಾಡಿಗೆ ವಸತಿ (ARH)
4. ಬಡ್ಡಿ ಸಹಾಯಧನ ಯೋಜನೆ (ISS)

• ನಿಧಿ ಒದಗಿಸುವಿಕೆ: ಯೋಜನೆಗಳ ವಿಭಾಗಗಳನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಿ ಫಲಾನುಭವಿಗಳ ಭಾಗವಹಿಸುವಿಕೆಯೊಂದಿಗೆ, ಕೇಂದ್ರ ಮತ್ತು ರಾಜ್ಯ/ಕೇಂದ್ರಾಡಳಿತ ಪ್ರದೇಶದ ಸರ್ಕಾರಗಳ ಮೂಲಕ ಇದನ್ನು ಜಾರಿಗೊಳಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.
• ಗಮನ: ಕೈಗೆಟುಕುವ ವಸತಿ, ಸುಧಾರಿತ ಜೀವನ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗಳು ಮತ್ತು ನಗರ ವಸತಿ ಕೊರತೆಯನ್ನು ತಗ್ಗಿಸುವುದು.

ಸರಳ್ ಎಐ (SARAL AI)

ವಿಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ

ಸಂದರ್ಭ:

• CSIR-ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಜ್ಞಾನ ಸಂವಹನ ಮತ್ತು ನೀತಿ ಸಂಶೋಧನಾ ಸಂಸ್ಥೆಯು (CSIR-NIScPR) ತನ್ನ ನಿಯತಕಾಲಿಕಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟವಾದ ಸಂಶೋಧನೆಗಳನ್ನು ಆಕರ್ಷಕ ಮತ್ತು ಸುಲಭವಾಗಿ ಅರ್ಥವಾಗುವ ವೀಡಿಯೊಗಳಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸಲು ಸರಳ್ ಎಐ (SARAL AI) ಅನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದೆ.

ಸರಳ್ ಎಐ (SARAL AI) ಬಗ್ಗೆ : 

• ವಿಸ್ತೃತ ರೂಪ: ಸರಳೀಕೃತ ಮತ್ತು ಸ್ವಯಂಚಾಲಿತ ಸಂಶೋಧನಾ ವರ್ಧನೆ ಮತ್ತು ಕಲಿಕೆಯ ಕೃತಕ ಬುದ್ಧಿಮತ್ತೆ – Simplified and Automated Research Amplification and Learning Artificial Intelligence  (SARAL).
• ಸ್ವರೂಪ: ಸಂಶೋಧನಾ ಪ್ರಬಂಧಗಳನ್ನು ಸುಲಭವಾಗಿ ಅರ್ಥವಾಗುವ ವೀಡಿಯೊ ಸಾರಾಂಶಗಳಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸುವ AI-ಆಧಾರಿತ ವೇದಿಕೆ ಇದಾಗಿದೆ.
• ಇದರ ಉಪಕ್ರಮ: ಅನುಸಂಧಾನ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಂಶೋಧನಾ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾನ (ANRF).
• ಅನುಷ್ಠಾನ/ಬಳಕೆ: ತನ್ನ ನಿಯತಕಾಲಿಕಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟವಾದ ಸಂಶೋಧನೆಗಳಿಗಾಗಿ CSIR-NIScPR ಸಂಸ್ಥೆಯು SARAL AI ಅನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದೆ.
• ಪ್ರಮುಖ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯ: ಇದು ಸಂಕೀರ್ಣವಾದ ಸಂಶೋಧನಾ ಪ್ರಬಂಧಗಳನ್ನು ಸುಲಭವಾಗಿ ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಬಹುದಾದ ವೀಡಿಯೊ ಪ್ರಸ್ತುತಿಗಳಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸುತ್ತದೆ.
• ಭಾಷೆಗಳು: ಈ ವೀಡಿಯೊಗಳನ್ನು ಬಹುತೇಕ ಭಾರತೀಯ ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿ ಲಭ್ಯವಾಗುವಂತೆ ಮಾಡಬಹುದು.
• ಉದ್ದೇಶ: ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಹೆಚ್ಚು ಆಕರ್ಷಕವಾಗಿ ಮತ್ತು ಸುಲಭವಾಗಿ ಪ್ರವೇಶಿಸುವಂತೆ ಮಾಡುವ ಮೂಲಕ ಸಂಶೋಧನೆಯನ್ನು ಸುಲಭವಾಗಿ ಎಲ್ಲರಿಗೂ ತಲುಪುವಂತೆ ಮಾಡುವುದು.
• ಮಹತ್ವ: ಸಂಶೋಧನಾ ಸಂವಹನವನ್ನು ಸುಗಮ, ವೇಗ ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚು ಸುಲಭವಾಗಿಸಲು ಇದು AI ಅನ್ನು ಬಳಸುತ್ತದೆ.

ವಿಶ್ವ ಆವರ್ತಕ ಆರ್ಥಿಕ ವೇದಿಕೆ 2026

ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ

ಸಂದರ್ಭ:

• ಗುಜರಾತ್‌ನ ಗಾಂಧಿನಗರದಲ್ಲಿ 10ನೇ ವಿಶ್ವ ಆವರ್ತಕ ಆರ್ಥಿಕ ವೇದಿಕೆಯನ್ನು (WCEF) 2026 ರಲ್ಲಿ ಭಾರತವು ಆಯೋಜಿಸುತ್ತಿದೆ.

ವಿಶ್ವ ಆವರ್ತಕ ಆರ್ಥಿಕ ವೇದಿಕೆ (WCEF)ಯ ಬಗ್ಗೆ: 

• ಆತಿಥ್ಯ: ಭಾರತ; ಗಾಂಧಿನಗರ, ಗುಜರಾತ್.
• ಆವೃತ್ತಿ: 10ನೇ WCEF.
• ದಕ್ಷಿಣ ಏಷ್ಯಾದಲ್ಲೇ ಮೊದಲು: ಈ ವೇದಿಕೆಯನ್ನು ದಕ್ಷಿಣ ಏಷ್ಯಾದಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ 2026 ರಲ್ಲಿ ಆಯೋಜಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ.
• ಆಯೋಜಕರು: ಫಿನ್ನಿಶ್ ಇನ್ನೋವೇಶನ್ ಫಂಡ್ (Sitra) ಮತ್ತು ಕೇಂದ್ರೀಯ ಮಾಲಿನ್ಯ ನಿಯಂತ್ರಣ ಮಂಡಳಿ (CPCB).
• ಪ್ರಾರಂಭ: Sitra ಸಂಸ್ಥೆಯಿಂದ 2017 ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿತು.
• ಸ್ವರೂಪ: ಇದು ಸರ್ಕಾರಗಳು, ವ್ಯವಹಾರಗಳು, ನೀತಿ ನಿರೂಪಕರು, ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು, ತಜ್ಞರು ಮತ್ತು ಆವಿಷ್ಕಾರಕರನ್ನು ಒಟ್ಟುಗೂಡಿಸುವ ವಾರ್ಷಿಕ ಜಾಗತಿಕ ವೇದಿಕೆಯಾಗಿದೆ.
• 2026 ರ ಧ್ಯೇಯವಾಕ್ಯ: “ಆವರ್ತಕ ಆರ್ಥಿಕತೆ: ಜನರಿಗಾಗಿ ಮತ್ತು ಸಮೃದ್ಧಿಗಾಗಿ ಪರಿವರ್ತನೆ (Circular Economy: Transition for People and Prosperity).”
• ಆವರ್ತಕ ಆರ್ಥಿಕತೆ: ಇದು ಕಡಿತಗೊಳಿಸುವಿಕೆ, ಮರುಬಳಕೆ, ದುರಸ್ತಿ, ನವೀಕರಣ, ಮರು-ಉತ್ಪಾದನೆ ಮತ್ತು ಮರುಬಳಕೆಯನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸುವ ಮೂಲಕ “ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಿ-ತಯಾರಿಸಿ-ವಿಲೇವಾರಿ ಮಾಡಿ” ಮಾದರಿಯಿಂದ ದೂರ ಸರಿಯುತ್ತದೆ.
• ಉದ್ದೇಶ: ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳನ್ನು ಹೆಚ್ಚು ಕಾಲ ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿಡುವುದು, ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳ ಬಳಕೆಯನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುವುದು ಮತ್ತು ತ್ಯಾಜ್ಯವನ್ನು ಕನಿಷ್ಠಗೊಳಿಸುವುದು.

ವಿಮರ್ಶ್ 2026 (VIMARSH 2026)

ರಕ್ಷಣೆ

ಸಂದರ್ಭ:

• ಉದ್ಯಮದೊಂದಿಗಿನ ಸಹಯೋಗವನ್ನು ಬಲಪಡಿಸುವ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ ರಕ್ಷಣಾ ಸಂಶೋಧನೆ ಮತ್ತು ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಸಂಸ್ಥೆಯು (DRDO) ‘ವಾರ್ತಾ ಸೆ ವಿಕಾಸ್’ ಎಂಬ ಧ್ಯೇಯದೊಂದಿಗೆ ಉದ್ಯಮ ಸಿನರ್ಜಿ ಸಭೆಯಾದ ವಿಮರ್ಶ್ 2026 ಅನ್ನು ಆಯೋಜಿಸಿದೆ.

ವಿಮರ್ಶ್ 2026 ರ ಬಗ್ಗೆ: 

• ಆಯೋಜಕರು: ರಕ್ಷಣಾ ಸಂಶೋಧನೆ ಮತ್ತು ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಸಂಸ್ಥೆ (DRDO).
• ಧ್ಯೇಯವಾಕ್ಯ: “ವಾರ್ತಾ ಸೆ ವಿಕಾಸ್”.
• ಉದ್ದೇಶ: DRDO ಮತ್ತು ಉದ್ಯಮಗಳ ಸಹಯೋಗವನ್ನು ಬಲಪಡಿಸುವುದು ಹಾಗೂ ರಕ್ಷಣಾ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನದಲ್ಲಿ MSME ಗಳು ಮತ್ತು ಡೀಪ್-ಟೆಕ್ ಸ್ಟಾರ್ಟ್‌ಅಪ್‌ಗಳ ಭಾಗವಹಿಸುವಿಕೆಯನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸುವುದು.
• ಬೆಂಬಲ ಕ್ರಮಗಳು: ನೇರ ಧನಸಹಾಯ, ಇನ್ಕ್ಯುಬೇಷನ್, ಪರೀಕ್ಷಾ ಸೌಲಭ್ಯಗಳ ಪ್ರವೇಶ ಮತ್ತು ರಕ್ಷಣಾ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನದ ಮೌಲ್ಯ ಸರಪಳಿಯಾದ್ಯಂತ ಅವಕಾಶಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸುವುದು.
• ಸೋರ್ಸ್-ಕೋಡ್ ಹಂಚಿಕೆ: ಪರವಾನಗಿ ಪಡೆದ ಉದ್ಯಮಗಳೊಂದಿಗೆ DRDO-ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿದ ಸಾಫ್ಟ್‌ವೇರ್ ಸೋರ್ಸ್ ಕೋಡ್ ಅನ್ನು ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳಲು ಸುರಕ್ಷಿತ ಚೌಕಟ್ಟನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸಲಾಗಿದೆ.
• ಉದ್ದೇಶ: ಸಾಫ್ಟ್‌ವೇರ್ ಆಧಾರಿತ ರಕ್ಷಣೆಯನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸುವುದು ಮತ್ತು ತಂತ್ರಜ್ಞಾನದ ಹಳತಾಗುವಿಕೆಯನ್ನು ಪರಿಹರಿಸುವುದು.
• ಸಮರ್ 2.0 (SAMAR 2.0): ಸಿಸ್ಟಮ್ ಫಾರ್ ಅಡ್ವಾನ್ಸ್ ಮ್ಯಾನುಫ್ಯಾಕ್ಚರಿಂಗ್ ಅಸೆಸ್‌ಮೆಂಟ್ ಅಂಡ್ ರೇಟಿಂಗ್ (SAMAR) 2.0 ಗಾಗಿ ಭಾರತೀಯ ಗುಣಮಟ್ಟ ಮಂಡಳಿಯ (QCI) ಜೊತೆಗೆ DRDO ಒಪ್ಪಂದಕ್ಕೆ ಸಹಿ ಹಾಕಿದೆ.
• ಸಮರ್ 2.0 ರ ಉದ್ದೇಶ: ದೇಶೀಯ ರಕ್ಷಣಾ ಉದ್ಯಮಗಳ ಉತ್ಪಾದನಾ ಪ್ರಬುದ್ಧತೆಯನ್ನು ನಿರ್ಣಯಿಸುವುದು ಮತ್ತು ಮಾನದಂಡಗಳನ್ನು ರೂಪಿಸುವುದು.

ತುಳು : 2 ನೇ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಆಡಳಿತ ಭಾಷೆಯಾಗಿ ಘೋಷಣೆ

ಕರ್ನಾಟಕ

ಸಂದರ್ಭ:

• ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ ಮತ್ತು ಉಡುಪಿ ಜಿಲ್ಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕ ಉದ್ದೇಶಗಳಿಗಾಗಿ ತುಳು ಭಾಷೆಗೆ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಅಧಿಕೃತ ಭಾಷಾ ಸ್ಥಾನಮಾನವನ್ನು ನೀಡಲು ಕರ್ನಾಟಕ ಸಚಿವ ಸಂಪುಟವು ನಿರ್ಧರಿಸಿದೆ.

ತುಳು ಭಾಷೆಯ ಬಗ್ಗೆ: 

• ತುಳು: ಇದು 2,000ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ವರ್ಷಗಳ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಸ್ವತಂತ್ರ ದ್ರಾವಿಡ ಭಾಷೆಯಾಗಿದೆ.
• ಪ್ರದೇಶ: ತುಳು ಭಾಷೆಯನ್ನು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ ಮತ್ತು ಉಡುಪಿ (ಕರ್ನಾಟಕ) ಹಾಗೂ ಕಾಸರಗೋಡು (ಕೇರಳ) ಜಿಲ್ಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಮಾತನಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ.
• ಎಂಟನೇ ಅನುಸೂಚಿ: ಈ ಭಾಷೆಯನ್ನು ಸಂವಿಧಾನದ ಎಂಟನೇ ಅನುಸೂಚಿಗೆ ಸೇರಿಸಲಾಗಿಲ್ಲ.
• ಮಾನ್ಯತೆ: ಜನಗಣತಿ ಪ್ರಾಧಿಕಾರವು ತುಳುವನ್ನು ಒಂದು ಸ್ವತಂತ್ರ ಭಾಷೆಯಾಗಿ ಗುರುತಿಸಿದೆ ಮತ್ತು ಅದನ್ನು ಮಾತನಾಡುವವರ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ದತ್ತಾಂಶವನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ.
• ಲಿಪಿ: ಐತಿಹಾಸಿಕವಾಗಿ ಇದು ತನ್ನದೇ ಆದ ತುಳು ಲಿಪಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು; ಆದರೆ ಇಂದು ಪ್ರಧಾನವಾಗಿ ಕನ್ನಡ ಲಿಪಿಯನ್ನು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ.
• ಐತಿಹಾಸಿಕ ಉಲ್ಲೇಖಗಳು: ಇದನ್ನು ತಮಿಳಿನ ಸಂಗಮ್ ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗಿದೆ; ಕ್ಯಾರಿಟನ್ ಪಪೈರಸ್ ಅನ್ನು (ಕ್ರಿ.ಪೂ. 2ನೇ ಶತಮಾನ) ಇದರ ಆರಂಭಿಕ ಉಲ್ಲೇಖವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ.
• ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ ಮತ್ತು ಉಡುಪಿಯಲ್ಲಿ ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕ ಉದ್ದೇಶಗಳಿಗಾಗಿ ತುಳು ಭಾಷೆಗೆ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಅಧಿಕೃತ ಭಾಷಾ ಸ್ಥಾನಮಾನ ನೀಡಲು ಸಚಿವ ಸಂಪುಟವು ನಿರ್ಧರಿಸಿದೆ.

ಮಾನ್ಯತಾ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲಿನ ಪ್ರಮುಖ ಬೆಳವಣಿಗೆಗಳು: 

• ಸಮಿತಿಯ ಶಿಫಾರಸು: ಕನ್ನಡ ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಇಲಾಖೆಯ ಮಾಜಿ ನಿರ್ದೇಶಕಿ ಕೆ.ಎಂ.ಗಾಯತ್ರಿ ನೇತೃತ್ವದ ಆರು ಸದಸ್ಯರ ಸಮಿತಿಯು 4 ಮಾರ್ಚ್ 2026 ರಂದು ಕನ್ನಡ ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಇಲಾಖೆಯ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿಗೆ ತನ್ನ ವರದಿಯನ್ನು ಸಲ್ಲಿಸಿದೆ.
• ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶದ ಮಾದರಿ ಅಳವಡಿಕೆ: ತುಳು ಭಾಷೆಯ ಸುಗಮ ಅನುಷ್ಠಾನವನ್ನು ಖಚಿತಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು, ಉರ್ದು ಭಾಷೆಗೆ ಎರಡನೇ ಅಧಿಕೃತ ಭಾಷಾ ಸ್ಥಾನಮಾನ ನೀಡಲು ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶ ಸರ್ಕಾರವು ಬಳಸಿದ ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕ ಮತ್ತು ಕಾನೂನು ಚೌಕಟ್ಟನ್ನು ಸಮಿತಿಯು ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಿದೆ.
• ಸಾಂವಿಧಾನಿಕ ಆಧಾರ: ಭಾರತದ ಸಂವಿಧಾನದ 345ನೇ ವಿಧಿಯ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಈ ಸ್ಥಾನಮಾನವನ್ನು ನೀಡಲು ರಾಜ್ಯ ಸರ್ಕಾರವು ಗುರಿಹೊಂದಿದೆ, ಇದು ರಾಜ್ಯ ಶಾಸನಸಭೆಗಳಿಗೆ ಅಧಿಕೃತ ಉದ್ದೇಶಗಳಿಗಾಗಿ ಒಂದು ಅಥವಾ ಹೆಚ್ಚಿನ ಭಾಷೆಗಳನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಅವಕಾಶ ನೀಡುತ್ತದೆ.

ಸ್ವಚ್ಛ ಭಾರತ ಅಭಿಯಾನ (SBM)

ಸರ್ಕಾರಿ ಯೋಜನೆಗಳು

ಸಂದರ್ಭ:

• ಸ್ವಚ್ಛ ಭಾರತ ಅಭಿಯಾನವು (SBM) ಕೇವಲ ಶೌಚಾಲಯ ನಿರ್ಮಾಣವನ್ನು ಮೀರಿ, ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಸುಸ್ಥಿರ ನೈರ್ಮಲ್ಯ ಪದ್ಧತಿಗಳು ಮತ್ತು ಜನರ ವರ್ತನಾ ಬದಲಾವಣೆಯತ್ತ ಗಮನ ಹರಿಸುತ್ತಿದೆ.

ಸ್ವಚ್ಛ ಭಾರತ ಅಭಿಯಾನ (SBM)ದ ಬಗ್ಗೆ: 

• ಪ್ರಾರಂಭ: 2 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2019 ರೊಳಗೆ ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ನೈರ್ಮಲ್ಯ ಮತ್ತು ಬಯಲು ಶೌಚ ಮುಕ್ತ (ODF) ಭಾರತವನ್ನು ಸಾಧಿಸುವ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ 2 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2014 ರಂದು ಇದನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಲಾಯಿತು.
• ಎರಡು ವಿಭಾಗಗಳು:

• ಗ್ರಾಮೀಣ ಸ್ವಚ್ಛ ಭಾರತ ಅಭಿಯಾನ [SBM(G)] -> ಇದು ಜಲ ಶಕ್ತಿ ಸಚಿವಾಲಯದ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಬರುತ್ತದೆ.
• ನಗರ ಸ್ವಚ್ಛ ಭಾರತ ಅಭಿಯಾನ [SBM(U)] -> ಇದು ವಸತಿ ಮತ್ತು ನಗರ ವ್ಯವಹಾರಗಳ ಸಚಿವಾಲಯದ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಬರುತ್ತದೆ.
• ಗಮನ: ಇದು ಶೌಚಾಲಯ ನಿರ್ಮಾಣದಿಂದ ವರ್ತನಾ ಬದಲಾವಣೆ + ಸುಸ್ಥಿರ ನೈರ್ಮಲ್ಯ + ತ್ಯಾಜ್ಯ ನಿರ್ವಹಣೆಯತ್ತ ಗಮನಹರಿಸುತ್ತಿದೆ.

ಹಂತಗಳು: 

ವಿದೇಶಿ ದೇಣಿಗೆ ನಿಯಂತ್ರಣ ಕಾಯ್ದೆ (FCRA)

ಸಂವಿಧಾನ ಮತ್ತು ಆಡಳಿತ

ಸಂದರ್ಭ:

• ವಿದೇಶಿ ದೇಣಿಗೆ (ನಿಯಂತ್ರಣ) ತಿದ್ದುಪಡಿ ಮಸೂದೆ, 2026 ರ ಕುರಿತಾದ ಸಂಸತ್ತಿನ ಜಂಟಿ ಸಮಿತಿಯ ಮೊದಲ ಸಭೆಯಲ್ಲಿ, ಪ್ರಸ್ತಾಪಿತ ಬದಲಾವಣೆಗಳ ಕುರಿತು ಸದಸ್ಯರು ಪ್ರಶ್ನೆಗಳನ್ನು ಎತ್ತಿದ್ದಾರೆ.

ವಿದೇಶಿ ದೇಣಿಗೆ (ನಿಯಂತ್ರಣ) ಕಾಯ್ದೆಯ ಬಗ್ಗೆ: 

• ಜಾರಿ – ಇದು ಸಂಸತ್ತಿನ ಕಾಯ್ದೆಯಾಗಿದ್ದು, 1976 ರಲ್ಲಿ ಜಾರಿಗೆ ತರಲಾಯಿತು ಮತ್ತು 2010 ರಲ್ಲಿ ತಿದ್ದುಪಡಿ ಮಾಡಲಾಯಿತು.
• ಉದ್ದೇಶ – ವಿದೇಶಿ ದೇಣಿಗೆಗಳನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸುವುದು ಮತ್ತು ಅಂತಹ ದೇಣಿಗೆಗಳು ದೇಶದ ಆಂತರಿಕ ಭದ್ರತೆಯ ಮೇಲೆ ಪ್ರತಿಕೂಲ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರದಂತೆ ನೋಡಿಕೊಳ್ಳುವುದು.
• ಅನ್ವಯಿಸುವಿಕೆ – ವಿದೇಶಿ ದೇಣಿಗೆಗಳನ್ನು ಪಡೆಯಲು ಇಚ್ಛಿಸುವ ಎಲ್ಲಾ ಸಂಘಗಳು, ಗುಂಪುಗಳು ಮತ್ತು ಸರ್ಕಾರೇತರ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಿಗೆ (NGO) ಈ ಕಾಯ್ದೆಯು ಅನ್ವಯಿಸುತ್ತದೆ.
• ನಿರ್ಬಂಧಗಳು – ಶಾಸಕಾಂಗದ ಸದಸ್ಯರು, ರಾಜಕೀಯ ಪಕ್ಷಗಳು, ಸರ್ಕಾರಿ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು, ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರು ಮತ್ತು ಮಾಧ್ಯಮದವರು ಯಾವುದೇ ವಿದೇಶಿ ದೇಣಿಗೆಗಳನ್ನು ಪಡೆಯುವುದನ್ನು ನಿಷೇಧಿಸಲಾಗಿದೆ.

2026ರ ತಿದ್ದುಪಡಿ ಮಸೂದೆಯ ಪ್ರಮುಖ ನಿಬಂಧನೆಗಳು: 

• ಆಸ್ತಿ ಜಪ್ತಿ: NGO ಒಂದರ ಪರವಾನಗಿಯನ್ನು ರದ್ದುಗೊಳಿಸಿದರೆ ಅಥವಾ ಅವಧಿ ಮುಗಿದರೆ, ವಿದೇಶಿ ನಿಧಿಯಿಂದ ನಿರ್ಮಿಸಲಾದ ಭೌತಿಕ ಆಸ್ತಿಗಳನ್ನು (ಆಸ್ಪತ್ರೆಗಳು ಅಥವಾ ಶಾಲೆಗಳಂತಹವು) ಸರ್ಕಾರವು ಸ್ವಾಧೀನಪಡಿಸಿಕೊಂಡು ಮಾರಾಟ ಮಾಡಬಹುದು.
• ಸ್ವಯಂಚಾಲಿತ ಮುಕ್ತಾಯ: NGO ತನ್ನ ನೋಂದಣಿಯನ್ನು ಸಮಯಕ್ಕೆ ಸರಿಯಾಗಿ ನವೀಕರಿಸದಿದ್ದರೆ, ಅದು ಸ್ವಯಂಚಾಲಿತವಾಗಿ ರದ್ದಾಗುತ್ತದೆ. ತಕ್ಷಣವೇ ಸರ್ಕಾರವು ಮಧ್ಯಪ್ರವೇಶಿಸಿ ಅದರ ಆಸ್ತಿಯನ್ನು ತನ್ನ ನಿಯಂತ್ರಣಕ್ಕೆ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಬಹುದು.
• ವೈಯಕ್ತಿಕ ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆ: NGO ಯಾವುದೇ ನಿಯಮಗಳನ್ನು ಉಲ್ಲಂಘಿಸಿದರೆ, ಅದರ ಪ್ರಮುಖ ಮುಖ್ಯಸ್ಥರು, ನಿರ್ದೇಶಕರು ಮತ್ತು ಟ್ರಸ್ಟಿಗಳನ್ನು ವೈಯಕ್ತಿಕವಾಗಿ ಹೊಣೆಗಾರರನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ.
• ಕೇಂದ್ರದ ಅನುಮೋದನೆ: ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರದ ಪೂರ್ವಾನುಮತಿಯಿಲ್ಲದೆ ಸ್ಥಳೀಯ ಪೊಲೀಸರು ಅಥವಾ ಏಜೆನ್ಸಿಗಳು ಈ ಕಾನೂನಿನ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ NGO ಅನ್ನು ತನಿಖೆ ಮಾಡುವಂತಿಲ್ಲ.
• ಕಡಿಮೆ ಜೈಲು ಶಿಕ್ಷೆ: ಕಾನೂನು ಉಲ್ಲಂಘನೆಗಾಗಿ ನೀಡುವ ಗರಿಷ್ಠ ಜೈಲು ಶಿಕ್ಷೆಯನ್ನು 5 ವರ್ಷಗಳಿಂದ 1 ವರ್ಷಕ್ಕೆ ಇಳಿಸಲಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಆರ್ಥಿಕ ದಂಡದ ಕಡೆಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಗಮನ ಹರಿಸಲಾಗಿದೆ.

ಇ.ವಿ.ರಾಮಸಾಮಿ

ಇತಿಹಾಸ ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಕೃತಿ

ಸಂದರ್ಭ:

• ಸಮಾಜ ಸುಧಾರಕ ಇ.ವಿ.ರಾಮಸಾಮಿ ಅವರ 147ನೇ ಜನ್ಮದಿನದ ಪ್ರಯುಕ್ತ ತಮಿಳುನಾಡು ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿ ವಿಜಯ್ ಅವರು ಚೆನ್ನೈನಲ್ಲಿ ಪುಷ್ಪನಮನ ಸಲ್ಲಿಸಿದರು.

ಇ.ವಿ.ರಾಮಸಾಮಿ (ಪೆರಿಯಾರ್) ಅವರ ಬಗ್ಗೆ: 

• ಜನನ: 17 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 1879, ಈರೋಡು, ತಮಿಳುನಾಡು.
• ಇವರು ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿ ಪೆರಿಯಾರ್ (“ಶ್ರೇಷ್ಠ ವ್ಯಕ್ತಿ”) ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತಾರೆ.
• ಸ್ವಾಭಿಮಾನಿ ಚಳುವಳಿ (1925): ಇವರು ಜಾತಿ ಶ್ರೇಣೀಕರಣವನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸಿದರು ಹಾಗೂ ಸಾಮಾಜಿಕ ಸಮಾನತೆ, ವೈಚಾರಿಕತೆ ಮತ್ತು ಸ್ವಾಭಿಮಾನವನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸಿದರು.
• ಕಾಂಗ್ರೆಸ್: ಗುರುಕುಲದಲ್ಲಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಮತ್ತು ಬ್ರಾಹ್ಮಣೇತರ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ಮಾಡಲಾಗಿದ್ದ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಭೋಜನ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ವಿರೋಧಿಸಿ 1925 ರಲ್ಲಿ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಪಕ್ಷವನ್ನು ತೊರೆದರು.
• ವೈಕಂ ಸತ್ಯಾಗ್ರಹ (1924–25): ವೈಕಂ ದೇವಾಲಯದ ಸುತ್ತಲಿನ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ರಸ್ತೆಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಳಜಾತಿಯವರ ಪ್ರವೇಶಕ್ಕಾಗಿ ನಡೆದ ಚಳುವಳಿಯಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಿದ್ದರು.
• ದ್ರಾವಿಡ ನಾಡು: ಪ್ರತ್ಯೇಕ ದ್ರಾವಿಡ ತಾಯಿನಾಡಿಗಾಗಿ ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಿದರು; ಮತ್ತು ದ್ರಾವಿಡರ್ ಕಳಗಂ (DK) ಅನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು.
• ಪತ್ರಿಕೆ: ಕುಡಿ ಅರಸು.
• ಸಾಮಾಜಿಕ ನ್ಯಾಯ ದಿನ: ತಮಿಳುನಾಡು ಸರ್ಕಾರವು ಪೆರಿಯಾರ್ ಅವರ ಜನ್ಮದಿನವಾದ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 17 ರಂದು ಈ ದಿನವನ್ನು ಆಚರಿಸುತ್ತದೆ.

ಇಂಡಿಯಾ ಡೀಪ್-ಟೆಕ್ ಅಲಯನ್ಸ್

ವಿಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ

ಸಂದರ್ಭ:

• ಕಳೆದ ಒಂದು ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ಇಂಡಿಯಾ ಡೀಪ್-ಟೆಕ್ ಅಲಯನ್ಸ್ (IDTA) ಸದಸ್ಯರು 56 ಭಾರತೀಯ ಡೀಪ್-ಟೆಕ್ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಲ್ಲಿ ₹2,170 ಕೋಟಿಗಳನ್ನು ಹೂಡಿಕೆ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ, ಇದು ಆಯಕಟ್ಟಿನ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿರುವ ಖಾಸಗಿ ಹೂಡಿಕೆಯನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ.

ಇಂಡಿಯಾ ಡೀಪ್-ಟೆಕ್ ಅಲಯನ್ಸ್ (IDTA) ಬಗ್ಗೆ: 

ಪಾಕಿಸ್ತಾನ-ಚೀನಾ ಜಂಟಿ ಗಡಿ ಆಯೋಗವನ್ನು ತಿರಸ್ಕರಿಸಿದ ಭಾರತ

ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ

ಸಂದರ್ಭ:

• ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ಅಕ್ರಮ ಮತ್ತು ಬಲವಂತದ ಆಕ್ರಮಣದಲ್ಲಿರುವ ಭಾರತೀಯ ಭೂಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಒಪ್ಪಂದಗಳನ್ನು ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು ಪಾಕಿಸ್ತಾನಕ್ಕೆ ಯಾವುದೇ ಕಾನೂನಾತ್ಮಕ ಹಕ್ಕು (locus standi) ಇಲ್ಲ ಎಂದು ಹೇಳುವ ಮೂಲಕ, ಭಾರತವು ಪಾಕಿಸ್ತಾನ-ಚೀನಾ ಜಂಟಿ ಗಡಿ ಆಯೋಗವನ್ನು ತಿರಸ್ಕರಿಸಿದೆ.

‘ಪಾಕಿಸ್ತಾನ-ಚೀನಾ ಗಡಿ ಒಪ್ಪಂದ’ದ ಬಗ್ಗೆ: 

ಕೇಂದ್ರೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಮಾಣೀಕರಣ ಮಂಡಳಿ (CBFC)

ಸಂವಿಧಾನ ಮತ್ತು ಆಡಳಿತ

ಸಂದರ್ಭ: 

• ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರವು ಕೇಂದ್ರೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಮಾಣೀಕರಣ ಮಂಡಳಿಯನ್ನು (CBFC) ಪುನರ್ರಚಿಸಿದೆ.

ಕೇಂದ್ರೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಮಾಣೀಕರಣ ಮಂಡಳಿ (CBFC)ಯ ಬಗ್ಗೆ: 

• ಸ್ವರೂಪ: ಇದು ವಾರ್ತಾ ಮತ್ತು ಪ್ರಸಾರ ಸಚಿವಾಲಯದ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುವ ಶಾಸನಬದ್ಧ ಸಂಸ್ಥೆಯಾಗಿದೆ.
• ಸ್ಥಾಪನೆ: ಇದನ್ನು 1952 ರ ಛಾಯಾಗ್ರಹಣ (Cinematograph) ಕಾಯ್ದೆಯ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಗಿದೆ.
• ಪ್ರಧಾನ ಕಚೇರಿ: ಮುಂಬೈ.
• ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಕಚೇರಿಗಳು: ಭಾರತದಾದ್ಯಂತ 9 ಕಚೇರಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.
• ರಚನೆ: ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರದಿಂದ ನೇಮಕಗೊಂಡ ಅಧ್ಯಕ್ಷರು ಮತ್ತು ಅಧಿಕಾರೇತರ ಸದಸ್ಯರನ್ನು ಇದು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ.
• ಕಾರ್ಯ: ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಪ್ರದರ್ಶನಕ್ಕೆ ಉದ್ದೇಶಿಸಿರುವ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಅನ್ವಯಿಸುವ ಕಾನೂನುಗಳ ಪ್ರಕಾರ ಪ್ರಮಾಣಪತ್ರಗಳನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ.
• ಪ್ರಮುಖ ನಿಬಂಧನೆ: ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳನ್ನು CBFC ಪ್ರಮಾಣೀಕರಣದ ನಂತರವಷ್ಟೇ ಸಾರ್ವಜನಿಕವಾಗಿ ಪ್ರದರ್ಶಿಸಬಹುದಾಗಿದೆ.

ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿ ಖನಿಜ ಕ್ಷೇತ್ರ ಕಲ್ಯಾಣ ಯೋಜನೆ (PMKKKY)

ಆರ್ಥಿಕತೆ

ಸಂದರ್ಭ: 

• ಗಣಿಗಾರಿಕೆ ಪೀಡಿತ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಶಿಕ್ಷಣ, ಆರೋಗ್ಯ ಸೇವೆ, ಕುಡಿಯುವ ನೀರು ಮತ್ತು ಜೀವನೋಪಾಯದ ಅವಕಾಶಗಳನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸುವ ನಿಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿ ಖನಿಜ ಕ್ಷೇತ್ರ ಕಲ್ಯಾಣ ಯೋಜನೆಯು (PMKKKY) ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸುತ್ತಿದೆ.

ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿ ಖನಿಜ ಕ್ಷೇತ್ರ ಕಲ್ಯಾಣ ಯೋಜನೆ (PMKKKY)ಯ ಬಗ್ಗೆ: 

• ಪ್ರಾರಂಭ: ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2015.
• ಉದ್ದೇಶ: ಗಣಿಗಾರಿಕೆಯಿಂದ ಬಾಧಿತವಾದ ಸಮುದಾಯಗಳು ಖನಿಜಗಳ ಹೊರತೆಗೆಯುವಿಕೆಯಿಂದ ಲಾಭ ಪಡೆಯುವಂತೆ ಮಾಡುವುದು ಮತ್ತು ಅವರಿಗೆ ಸಾಮಾಜಿಕ ಹಾಗೂ ಭೌತಿಕ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸುವುದು ಈ ಯೋಜನೆಯ ಉದ್ದೇಶವಾಗಿದೆ.
• ಅನುಷ್ಠಾನ: ಈ ಯೋಜನೆಯನ್ನು ಜಿಲ್ಲಾ ಖನಿಜ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾನಗಳ (District Mineral Foundations – DMFs) ಮೂಲಕ ಅನುಷ್ಠಾನಗೊಳಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಇವು MMDR ಕಾಯ್ದೆ, 1957 ರ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾದ ಲಾಭರಹಿತ ಟ್ರಸ್ಟ್‌ಗಳಾಗಿವೆ.
• ಜಿಲ್ಲಾ ಖನಿಜ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾನಗಳು (DMFs): ಇವು ರಾಜ್ಯ ಸರ್ಕಾರದ ಅಧೀನದಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತವೆ.

ಪ್ರಮುಖ ವೈಶಿಷ್ಯಗಳು: 

• ಗಣಿಗಾರಿಕೆ ಪೀಡಿತ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಕಲ್ಯಾಣ ಮತ್ತು ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಯೋಜನೆಗಳನ್ನು ಕೈಗೊಳ್ಳಲಾಗುತ್ತದೆ.

• ಗಣಿಗಾರಿಕೆಯಿಂದ ಉಂಟಾಗುವ ಪರಿಸರ, ಆರೋಗ್ಯ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ-ಆರ್ಥಿಕ ಪರಿಣಾಮಗಳನ್ನು ಇದು ಪರಿಹರಿಸುತ್ತದೆ.

• ಸುಸ್ಥಿರ ಜೀವನೋಪಾಯವನ್ನು ಇದು ಉತ್ತೇಜಿಸುತ್ತದೆ.

• ಪೆಸಾ (PESA) ಕಾಯ್ದೆ, 1996 ಮತ್ತು ಅರಣ್ಯ ಹಕ್ಕುಗಳ ಕಾಯ್ದೆ, 2006 ರ ಮೂಲಕ ಪರಿಶಿಷ್ಟ ಮತ್ತು ಬುಡಕಟ್ಟು ಪ್ರದೇಶಗಳಿಗೆ ವಿಶೇಷ ರಕ್ಷಣೆಯನ್ನು ಒದಗಿಸಲಾಗಿದೆ.

ಹಣಕಾಸು ನೆರವು: 

• ಶೇ. 10 ರಷ್ಟು ಕೊಡುಗೆ: 12 ಜನವರಿ 2015 ರಂದು ಅಥವಾ ನಂತರ ನೀಡಲಾದ ಗಣಿಗಾರಿಕೆ ಗುತ್ತಿಗೆಗಳಿಂದ ಬರುತ್ತದೆ.

• ಶೇ. 30 ರಷ್ಟು ಕೊಡುಗೆ: 12 ಜನವರಿ 2015 ಕ್ಕಿಂತ ಮೊದಲು ನೀಡಲಾದ ಗಣಿಗಾರಿಕೆ ಗುತ್ತಿಗೆಗಳಿಂದ ಬರುತ್ತದೆ.

ಚೀತಾ ಮರುಪರಿಚಯ ಯೋಜನೆ

ಪರಿಸರ

ಸಂದರ್ಭ: 

• ಕುನೊ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನದಲ್ಲಿ ಪರಸ್ಪರ ಸಂಬಂಧವಿಲ್ಲದ ಎರಡು ಗಂಡು ಚೀತಾಗಳ ಅಸಾಮಾನ್ಯ ಗುಂಪೊಂದು ಕಂಡುಬಂದಿದೆ. ಇದು ಮರುಪರಿಚಯಿಸಲಾದ ಚೀತಾ ಸಂತತಿಯಲ್ಲಿ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಸಾಮಾಜಿಕ ನಡವಳಿಕೆಯ ಹೊರಹೊಮ್ಮುವಿಕೆಯನ್ನು ಎತ್ತಿತೋರಿಸುತ್ತದೆ.

ಚೀತಾ ಮರುಪರಿಚಯ ಯೋಜನೆಯ ಬಗ್ಗೆ: 

• ದಶಕಗಳ ಕಾಲ ನಡೆದ ಅತಿಯಾದ ಬೇಟೆ, ಆವಾಸಸ್ಥಾನಗಳ ವಿಘಟನೆ ಮತ್ತು ಬೇಟೆಯಾಡುವ ಪ್ರಾಣಿ ಪ್ರಭೇದಗಳ ಕ್ಷೀಣತೆಯಿಂದಾಗಿ, ಭಾರತವು 1952 ರಲ್ಲಿಯೇ ಚೀತಾಗಳನ್ನು ಅಳಿದುಹೋದ ಪ್ರಭೇದ (Extinct) ಎಂದು ಘೋಷಿಸಿತ್ತು.
• 2022 ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಜೆಕ್ಟ್ ಚೀತಾದ ಪ್ರಾರಂಭ ಮತ್ತು ನಮೀಬಿಯಾ ಹಾಗೂ ದಕ್ಷಿಣ ಆಫ್ರಿಕಾದಿಂದ ಚೀತಾಗಳ ಆಗಮನವು ದೊಡ್ಡ ಮಾಂಸಾಹಾರಿ ಪ್ರಾಣಿಯೊಂದರ ವಿಶ್ವದ ಮೊದಲ ಖಂಡಾಂತರ ಸ್ಥಳಾಂತರ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದೆ.
• ಬೋಟ್ಸ್ವಾನಾ ದೇಶ : ಇದು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಭೂಆವೃತವಾದ (landlocked) ದೇಶವಾಗಿದ್ದು, ಇದರ 70% ರಷ್ಟು ಭೂಭಾಗವು ಕಾಳಹರಿ ಮರುಭೂಮಿಯಿಂದ ಆವೃತವಾಗಿದೆ. ಇದು ವಿಶ್ವದ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಕಾಡು ಚೀತಾ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.

ಪ್ರಾಜೆಕ್ಟ್ ಚೀತಾ ಬಗ್ಗೆ: 

• ಸೂಕ್ತವಾದ ಮುಕ್ತ ಅರಣ್ಯ ಮತ್ತು ಹುಲ್ಲುಗಾವಲು ಪರಿಸರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳಲ್ಲಿ ಚೀತಾಗಳನ್ನು ಮರುಪರಿಚಯಿಸಲು ಭಾರತ ಕೈಗೊಂಡಿರುವ ಮಹತ್ವಾಕಾಂಕ್ಷೆಯ ಪ್ರಯತ್ನವೇ ಪ್ರಾಜೆಕ್ಟ್ ಚೀತಾ ಆಗಿದೆ.
• ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದವರು: ವನ್ಯಜೀವಿ (ರಕ್ಷಣೆ) ಕಾಯ್ದೆ, 1972 (2006 ರಲ್ಲಿ ತಿದ್ದುಪಡಿ) ರ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾದ ಶಾಸನಬದ್ಧ ಸಂಸ್ಥೆಯಾದ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹುಲಿ ಸಂರಕ್ಷಣಾ ಪ್ರಾಧಿಕಾರ (NTCA) ಈ ಯೋಜನೆಯನ್ನು ಜಾರಿಗೊಳಿಸುತ್ತಿದೆ.
• ವಿಶಿಷ್ಟತೆ: ಇದು ವಿಶ್ವದಲ್ಲೇ ಮೊಟ್ಟಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ದೊಡ್ಡ ಕಾಡು ಮಾಂಸಾಹಾರಿ ಪ್ರಾಣಿಯನ್ನು ಒಂದು ಖಂಡದಿಂದ ಮತ್ತೊಂದು ಖಂಡಕ್ಕೆ ಸ್ಥಳಾಂತರಿಸಿದ ಯೋಜನೆಯಾಗಿದೆ.

ಇದುವರೆಗಿನ ಸ್ಥಳಾಂತರಗಳು:

• 2022 ರಲ್ಲಿ ನಮೀಬಿಯಾದಿಂದ 8 ಚೀತಾಗಳ ಸ್ಥಳಾಂತರ.
• 2023 ರಲ್ಲಿ ದಕ್ಷಿಣ ಆಫ್ರಿಕಾದಿಂದ 12 ಚೀತಾಗಳ ಸ್ಥಳಾಂತರ.
• ಬೋಟ್ಸ್ವಾನಾದಿಂದ 8 ಚೀತಾಗಳು (2025 ರ ಘೋಷಣೆ).

ಚೀತಾ (Acinonyx jubatus) ಪ್ರಾಣಿಯ ಬಗ್ಗೆ: 

• ಇದು ವಿಶ್ವದ ಅತಿ ವೇಗದ ಸಸ್ತನಿಯಾಗಿದ್ದು, ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಅಳಿದುಹೋದ ಏಕೈಕ ದೊಡ್ಡ ಮಾಂಸಾಹಾರಿ ಪ್ರಾಣಿಯಾಗಿದೆ (1952).
• ಇತರ ಬೃಹತ್ ಮಾರ್ಜಾಲ ಜಾತಿಯ ಪ್ರಾಣಿಗಳಿಗಿಂತ ಭಿನ್ನವಾಗಿ, ಚೀತಾಗಳು ಘರ್ಜಿಸುವುದಿಲ್ಲ.
• ಚೀತಾಗಳಲ್ಲಿ ಎರಡು ಪ್ರಮುಖ ಪ್ರಭೇದಗಳಿವೆ: ಆಫ್ರಿಕನ್ ಚೀತಾ (ದುರ್ಬಲ – VU ಮತ್ತು ಏಷಿಯಾಟಿಕ್ ಚೀತಾ (ತೀವ್ರವಾಗಿ ಅಳಿವಿನಂಚಿನಲ್ಲಿರುವ – CR). ಏಷಿಯಾಟಿಕ್ ಚೀತಾಗಳು ಪೂರ್ವ ಇರಾನ್ ಮತ್ತು ಆಫ್ರಿಕಾದ ಕೆಲವು ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ.

ಮೆಲನೋಮ (Melanoma)

ವಿಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ

ಸಂದರ್ಭ: 

• ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿವರ್ಷ ಸಾವಿರಾರು ರೋಗಿಗಳು ಮೆಲನೋಮ ಎಂಬ ಚರ್ಮದ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್‌ಗೆ ತುತ್ತಾಗುತ್ತಿದ್ದಾರೆ.

‘ಮೆಲನೋಮ’ ಬಗ್ಗೆ:

• ಮೆಲನೋಮ: ಇದು ಚರ್ಮಕ್ಕೆ ಬಣ್ಣ ನೀಡುವ ಮೆಲನಿನ್ (Melanin) ಅನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸುವ ಮೆಲನೋಸೈಟ್ಸ್ (Melanocytes) ಕೋಶಗಳಿಂದ ಉಂಟಾಗುವ ಚರ್ಮದ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ಆಗಿದೆ.
• ಪ್ರಮುಖ ಅಪಾಯಕಾರಿ ಅಂಶ: ಸೂರ್ಯನ ಬೆಳಕು ಅಥವಾ ಟ್ಯಾನಿಂಗ್ ಸಾಧನಗಳಿಂದ ಬರುವ ಅತಿಯಾದ ಅತಿನೇರಳೆ ವಿಕಿರಣ (UV radiation).
• ಲಕ್ಷಣಗಳು: ಚರ್ಮದ ಮೇಲೆ ಹೊಸ ಕಪ್ಪು ಕಲೆ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಅಥವಾ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿರುವ ಮಚ್ಚೆಯ ಆಕಾರದಲ್ಲಿ ಬದಲಾವಣೆಯಾಗುವುದು.
• ಸ್ವರೂಪ: ಇದು ತಳದ (Basal) ಅಥವಾ ಸ್ಕ್ವಾಮಸ್ (Squamous) ಕೋಶಗಳ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್‌ಗಳಿಗಿಂತ ಕಡಿಮೆ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬಂದರೂ, ಹೆಚ್ಚು ಆಕ್ರಮಣಕಾರಿಯಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ದೇಹದ ಇತರ ಭಾಗಗಳಿಗೂ ಹರಡುವ ಅಪಾಯವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.
• ಆರಂಭಿಕ ಪತ್ತೆ: ಈ ರೋಗವನ್ನು ಆರಂಭಿಕ ಹಂತದಲ್ಲಿಯೇ ಪತ್ತೆ ಹಚ್ಚಿದರೆ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯು ಹೆಚ್ಚು ಯಶಸ್ವಿಯಾಗುತ್ತದೆ.

ಮಾನವನ ಚರ್ಮ: 

ಯುರೋಪಿಯನ್ ಒಕ್ಕೂಟದ (EU) ಮೊದಲ ‘ಸಹವರ್ತಿ ಸದಸ್ಯ’ ಆಗಲಿರುವ ಕೆನಡಾ

ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ