ಐಸ್‌ಕ್ಯೂಬ್ ನ್ಯೂಟ್ರಿನೊ ವೀಕ್ಷಣಾಲಯಕ್ಕೆ ನೀಡಿದ ಮಹತ್ವದ ಕೊಡುಗೆ ಮತ್ತು ಖಗೋಳ ಭೌತಶಾಸ್ತ್ರ ಮೂಲದ ಉನ್ನತ-ಶಕ್ತಿಯ ನ್ಯೂಟ್ರಿನೊಗಳ ಆವಿಷ್ಕಾರಕ್ಕಾಗಿ ಫ್ರಾನ್ಸಿಸ್ ಹಾಲ್ಜೆನ್ ಅವರಿಗೆ 2026ರ ಭೌತಶಾಸ್ತ್ರ ನೊಬೆಲ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ನೀಡಲಾಗಿದೆ.
ಐಸ್‌ಕ್ಯೂಬ್ ನ್ಯೂಟ್ರಿನೊ ವೀಕ್ಷಣಾಲಯ
ಸ್ಥಳ: ದಕ್ಷಿಣ ಧ್ರುವ, ಅಂಟಾರ್ಕ್ಟಿಕಾ.
ಉದ್ದೇಶ: ಉನ್ನತ-ಶಕ್ತಿಯ ಖಗೋಳ ಭೌತಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ನ್ಯೂಟ್ರಿನೊಗಳನ್ನು ಪತ್ತೆಹಚ್ಚುವುದು.
ವ್ಯಾಪ್ತಿ: ಅಂಟಾರ್ಕ್ಟಿಕ್ ಮಂಜುಗಡ್ಡೆಯ ಸುಮಾರು 1 ಘನ ಕಿಲೋಮೀಟರ್.
ಘಟಕಗಳು: DOMs ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುವ 5,160 ಆಪ್ಟಿಕಲ್ ಸೆನ್ಸಾರ್‌ಗಳು.
ಪೂರ್ಣಗೊಂಡ ವರ್ಷ: 2010.
ಮಹತ್ವ: ದೂರದ ಖಗೋಳ ಭೌತಶಾಸ್ತ್ರದ ಮೂಲಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸಲು ಮತ್ತು ತೀವ್ರ ಕಾಸ್ಮಿಕ್ ವಿದ್ಯಮಾನಗಳನ್ನು ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತದೆ.
ಮೂಲಭೂತ ಅಂಶಗಳು – ನ್ಯೂಟ್ರಿನೊಗಳು
ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ: ವಿದ್ಯುತ್ ತಟಸ್ಥವಾದ, ಅತ್ಯಂತ ಹಗುರವಾದ ಉಪಪರಮಾಣು ಕಣಗಳು; ಇವು ವಸ್ತುವಿನೊಂದಿಗೆ ಬಹಳ ದುರ್ಬಲವಾಗಿ ಸಂವಹನ ನಡೆಸುತ್ತವೆ.
ಮೂಲ: ಸೂರ್ಯ, ನಕ್ಷತ್ರಗಳು, ಸೂಪರ್‌ನೋವಾಗಳು, ಪರಮಾಣು ರಿಯಾಕ್ಟರ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ವಿಕಿರಣಶೀಲ ಕ್ಷಯದಿಂದ ಉತ್ಪತ್ತಿಯಾಗುತ್ತವೆ.
ವಿಧಗಳು: ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನ್ ನ್ಯೂಟ್ರಿನೊ, ಮ್ಯೂಯಾನ್ ನ್ಯೂಟ್ರಿನೊ ಮತ್ತು ಟೌ ನ್ಯೂಟ್ರಿನೊ.
ಪತ್ತೆಹಚ್ಚುವಿಕೆ: ಇವುಗಳಿಗೆ ಅತಿಸೂಕ್ಷ್ಮ ಡಿಟೆಕ್ಟರ್‌ಗಳು ಬೇಕಾಗುತ್ತವೆ; ಹಿನ್ನೆಲೆ ಹಸ್ತಕ್ಷೇಪವನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಲು ಇವುಗಳನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಭೂಮಿಯ ಆಳದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.
ಮಹತ್ವ: ಸೂರ್ಯ, ಸೂಪರ್‌ನೋವಾಗಳು, ಆರಂಭಿಕ ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡ ಮತ್ತು ಮೂಲಭೂತ ಕಣ ಭೌತಶಾಸ್ತ್ರವನ್ನು ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಲು ನೆರವಾಗುತ್ತದೆ.
ಭಾರತ-ಮೂಲದ ನ್ಯೂಟ್ರಿನೊ ವೀಕ್ಷಣಾಲಯ (INO)
ತಮಿಳುನಾಡಿನ ಥೇಣಿ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಪೊಟ್ಟಿಪುರಂನಲ್ಲಿ ಪ್ರಸ್ತಾಪಿಸಲಾಗಿದೆ.
50,000-ಟನ್ ಕಾಂತೀಯ ಐರನ್ ಕ್ಯಾಲೋರಿಮೀಟರ್ (ICAL) ಡಿಟೆಕ್ಟರ್ ಅಳವಡಿಸಲು ಯೋಜಿಸಲಾಗಿದೆ.
ವಾತಾವರಣದ ನ್ಯೂಟ್ರಿನೊ ಆಸಿಲೇಶನ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಭೂಮಿಯೊಳಗಿನ ವಸ್ತುವಿನ ಪರಿಣಾಮಗಳನ್ನು ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡುವ ಉದ್ದೇಶ ಹೊಂದಿದೆ.
ಭಾರತದ ಮೊಟ್ಟಮೊದಲ ಗೃಹಬಳಕೆಯ ಪ್ರಯಾಣ ಸಮೀಕ್ಷೆ
ಆರ್ಥಿಕತೆ
ಸಂದರ್ಭ:
ಸಾಂಖ್ಯಿಕ ಮತ್ತು ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ಅನುಷ್ಠಾನ ಸಚಿವಾಲಯದ (MoSPI) ಅಡಿಯಲ್ಲಿನ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಾಂಖ್ಯಿಕ ಕಚೇರಿ (NSO), ಜುಲೈ 2025 ರಿಂದ ಜೂನ್ 2026 ರ ನಡುವೆ ಮೊಟ್ಟಮೊದಲ ಅಖಿಲ ಭಾರತ ಗೃಹಬಳಕೆಯ ಪ್ರಯಾಣ ಸಮೀಕ್ಷೆಯನ್ನು ನಡೆಸಿದೆ.
ಅಖಿಲ-ಭಾರತ ಗೃಹಬಳಕೆಯ ಪ್ರಯಾಣ ಸಮೀಕ್ಷೆ (2025-26)
ನಡೆಸಿದವರು: NSO, MoSPI.
ಉದ್ದೇಶ: ಭಾರತದಾದ್ಯಂತ ಕುಟುಂಬಗಳ ಪ್ರಯಾಣದ ಮಾದರಿಗಳು, ಚಲನಶೀಲತೆ, ಸಾರಿಗೆ ಆಯ್ಕೆಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರಯಾಣದ ವೆಚ್ಚಗಳ ದತ್ತಾಂಶವನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸುವುದು.
ಪ್ರಮುಖ ಗಮನ: ಪ್ರಯಾಣದ ಆವರ್ತನ, ಉದ್ದೇಶ, ಸಾರಿಗೆಯ ವಿಧಾನ, ಕ್ರಮಿಸಿದ ದೂರ ಮತ್ತು ಅದಕ್ಕೆ ತಗಲುವ ವೆಚ್ಚಗಳು.
ಮಹತ್ವ: ಸಾರಿಗೆ ಲಭ್ಯತೆ, ನಗರ ಮತ್ತು ಗ್ರಾಮೀಣ ಚಲನಶೀಲತೆ, ಮೂಲಸೌಕರ್ಯದ ಅಗತ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಸುಸ್ಥಿರ ಸಾರಿಗೆ ಯೋಜನೆಯನ್ನು ನಿರ್ಣಯಿಸಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತದೆ.
ಪ್ರಮುಖ ಅಂಶಗಳು
ಕೆಲಸದ ಪ್ರಯಾಣ: ದ್ವಿಚಕ್ರ ವಾಹನಗಳು ಪ್ರಮುಖ ಸಾರಿಗೆಯಾಗಿದ್ದು, ಶೇ. 42.6 ರಷ್ಟು ಕಾರ್ಮಿಕರು ಇದನ್ನು ಬಳಸುತ್ತಾರೆ.
ರಾತ್ರಿಯ ಪ್ರಯಾಣ: ಬಸ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ರೈಲುಗಳ ಬಳಕೆ ಶೇ. 73.5 ರಷ್ಟಿದ್ದರೆ; ಕಾರುಗಳು ಶೇ. 15.1; ದ್ವಿಚಕ್ರ ವಾಹನಗಳು ಶೇ. 8.8 ರಷ್ಟಿವೆ.
ಲಿಂಗ ಅಂತರ: 1 ಕಿ.ಮೀ.ಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ದೈನಂದಿನ ಕೆಲಸದ ಪ್ರಯಾಣವನ್ನು ಶೇ. 61.9 ರಷ್ಟು ಪುರುಷ ಕಾರ್ಮಿಕರು ಮತ್ತು ಶೇ. 41.9 ರಷ್ಟು ಮಹಿಳಾ ಕಾರ್ಮಿಕರು ಕೈಗೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ.
ಸರಾಸರಿ ಮಾಸಿಕ ಪ್ರಯಾಣದ ವೆಚ್ಚ: ಪ್ರತಿ ಕಾರ್ಮಿಕನಿಗೆ ₹785.
ನಗರ: ₹1,044; ಗ್ರಾಮೀಣ: ₹612.
ಪುರುಷ: ₹835; ಮಹಿಳೆ: ₹533.
ಭಾರತೀಯ ನೌಕಾಪಡೆಯ ಮೊದಲ ಸ್ವದೇಶಿ ಫ್ಲೀಟ್ ಸಪೋರ್ಟ್ ಹಡಗು ‘ಸೂರ್ಯ’
ರಕ್ಷಣೆ
ಸಂದರ್ಭ:
ರಕ್ಷಣಾ ಸಚಿವ ರಾಜನಾಥ್ ಸಿಂಗ್ ಅವರು ವಿಶಾಖಪಟ್ಟಣದಲ್ಲಿ ಭಾರತೀಯ ನೌಕಾಪಡೆಯ ಮೊದಲ ಸ್ವದೇಶಿ ನಿರ್ಮಿತ ಫ್ಲೀಟ್ ಸಪೋರ್ಟ್ ಹಡಗು (FSS-1) ‘ಸೂರ್ಯ’ವನ್ನು ಜಲಪ್ರವೇಶ ಮಾಡಿಸಿದರು.
ಪ್ರಮುಖಾಂಶಗಳು:
ನಿರ್ಮಾತೃ: ಹಿಂದುಸ್ತಾನ್ ಶಿಪ್‌ಯಾರ್ಡ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್ (HSL), ವಿಶಾಖಪಟ್ಟಣ.
ಮಹತ್ವ: ಭಾರತೀಯ ನೌಕಾಪಡೆಗಾಗಿ ಸ್ವದೇಶಿ ನಿರ್ಮಿತ ಐದು ಫ್ಲೀಟ್ ಸಪೋರ್ಟ್ ಹಡಗುಗಳಲ್ಲಿ ಇದು ಮೊದಲನೆಯದು.
ಸ್ಥಳಾಂತರ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ: ಸುಮಾರು 43,500 ಟನ್‌ಗಳು; ವೇಗ: 20 ನಾಟ್ಸ್.
ಪಾತ್ರ: ಸಮುದ್ರದಲ್ಲಿರುವ ಯುದ್ಧನೌಕೆಗಳಿಗೆ ಇಂಧನ, ಶುದ್ಧ ನೀರು, ಮದ್ದುಗುಂಡುಗಳು, ಬಿಡಿಭಾಗಗಳು ಮತ್ತು ಅಗತ್ಯ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಪೂರೈಸುತ್ತದೆ.
ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯಗಳು: ಹೆಲಿಕಾಪ್ಟರ್ ಡೆಕ್ ಮತ್ತು ಆತ್ಮರಕ್ಷಣಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.
ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆ: ನೌಕಾಪಡೆಯ ಕಾರ್ಯಾಚರಣಾ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಮತ್ತು ಹಿಂದೂ ಮಹಾಸಾಗರ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ (IOR) ಭಾರತದ ಕಡಲ ಉಪಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಬಲಪಡಿಸುತ್ತದೆ.
2026ರ ರಸಾಯನಶಾಸ್ತ್ರ ನೊಬೆಲ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ
ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು
ಸಂದರ್ಭ:
2026ರ ರಸಾಯನಶಾಸ್ತ್ರ ನೊಬೆಲ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯು ಕೈರಾಲಿಟಿ ಮತ್ತು ಹೋಮೋಕೈರಾಲಿಟಿಯತ್ತ ಜಾಗತಿಕ ಗಮನ ಸೆಳೆದಿದ್ದು, ರಾಸಾಯನಿಕ ಕ್ರಿಯೆಗಳು ಅಣುವೊಂದರ ಕನ್ನಡಿ-ಪ್ರತಿಬಿಂಬದ ರೂಪವನ್ನು ಹೇಗೆ ಆಯ್ದುಕೊಂಡು ಉತ್ಪಾದಿಸಬಹುದು ಎಂಬುದನ್ನು ಎತ್ತಿತೋರಿಸಿದೆ.
2026ರ ರಸಾಯನಶಾಸ್ತ್ರ ನೊಬೆಲ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ — UPSC
ಪುರಸ್ಕೃತರು: ಹೆನ್ರಿ ಬಿ. ಕಗನ್ ಮತ್ತು ಕೆನ್ಸೊ ಸೋಯಿ.
ಗುರುತಿಸಿರುವುದು: ಒಂದು ಎನ್ಯಾಂಟಿಯೋಮರ್ (enantiomer) ಅನ್ನು ಅದರ ಕನ್ನಡಿ-ಪ್ರತಿಬಿಂಬಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಉತ್ಪಾದಿಸುವ ಮತ್ತು ವರ್ಧಿಸುವ ಕುರಿತ ಸಂಶೋಧನೆಗಾಗಿ.
ಅನ್ವಯಗಳು: ಔಷಧಗಳು, ಕೃಷಿ, ಸುವಾಸನೆಗಳು ಮತ್ತು ಸುಗಂಧ ದ್ರವ್ಯಗಳು.
ಕೈರಾಲಿಟಿ
ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ: ಎಡ ಮತ್ತು ಬಲ ಕೈಗಳಂತೆ, ತನ್ನ ಕನ್ನಡಿ-ಪ್ರತಿಬಿಂಬದ ಮೇಲೆ ಸರಿಯಾಗಿ ಹೊಂದಿಕೆಯಾಗದ (cannot be superimposed) ಅಣುವಿನ ಗುಣಲಕ್ಷಣ.
ಎನ್ಯಾಂಟಿಯೋಮರ್‌ಗಳು: ವಿಭಿನ್ನ ತ್ರಿ-ಆಯಾಮದ ವಿನ್ಯಾಸಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಕೈರಲ್ ಅಣುವಿನ ಕನ್ನಡಿ-ಪ್ರತಿಬಿಂಬದ ರೂಪಗಳು.
ಹೋಮೋಕೈರಾಲಿಟಿ: ಜೀವಿಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಅಣುವಿನ ರೂಪಕ್ಕೆ ಇರುವ ಆದ್ಯತೆ.
ಪ್ರೋಟೀನ್‌ಗಳು: ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ L-ಅಮೈನೋ ಆಮ್ಲಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ.
ಸಕ್ಕರೆಗಳು: ಬಹುತೇಕ ಜೈವಿಕ ಸಕ್ಕರೆಗಳು D-ಸರಣಿಗೆ ಸೇರಿವೆ.
ಮಹತ್ವ: ಅಣುಗಳ ವಿನ್ಯಾಸ, ಜೀವದ ಉಗಮ ಮತ್ತು ವಿಶೇಷ ರಾಸಾಯನಿಕಗಳ ಸಂಶ್ಲೇಷಣೆಯನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತದೆ.
ಲಿವಿಂಗ್ ಪ್ಲಾನೆಟ್ ವರದಿ, 2026
ಸೂಚ್ಯಂಕಗಳು
ಸಂದರ್ಭ:
ವರ್ಲ್ಡ್ ವೈಡ್ ಫಂಡ್ ಫಾರ್ ನೇಚರ್ (WWF) ‘ಲಿವಿಂಗ್ ಪ್ಲಾನೆಟ್ ವರದಿ 2026’ ಅನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿದ್ದು, ಇದರ ಪ್ರಕಾರ 1970 ಮತ್ತು 2022ರ ನಡುವೆ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆ ಮಾಡಲಾದ ಕಶೇರುಕಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಸರಾಸರಿ ಶೇ. 73 ರಷ್ಟು ಕುಸಿತ ಕಂಡುಬಂದಿದೆ.
ಲಿವಿಂಗ್ ಪ್ಲಾನೆಟ್ ವರದಿ 2026
ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿದವರು: ಜೂಲಾಜಿಕಲ್ ಸೊಸೈಟಿ ಆಫ್ ಲಂಡನ್ (ZSL) ಸಿದ್ಧಪಡಿಸಿದ ‘ಲಿವಿಂಗ್ ಪ್ಲಾನೆಟ್ ಇಂಡೆಕ್ಸ್’ (LPI) ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ವರ್ಲ್ಡ್ ವೈಡ್ ಫಂಡ್ ಫಾರ್ ನೇಚರ್ (WWF) ಇದನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿದೆ.
ವ್ಯಾಪ್ತಿ: 5,790 ಕಶೇರುಕ ಪ್ರಭೇದಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ 35,803 ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ಪ್ರವೃತ್ತಿಗಳು (1970–2022).
ಪ್ರಮುಖ ಅಂಶಗಳು
ಒಟ್ಟಾರೆ ಕುಸಿತ: 1970 ಮತ್ತು 2022 ರ ನಡುವೆ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆ ಮಾಡಲಾದ ಕಶೇರುಕ ಪ್ರಭೇದಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಸರಾಸರಿ ಶೇ. 73 ರಷ್ಟು ಕುಸಿತ.
ಪರಿಸರ ವ್ಯವಸ್ಥೆವಾರು ಕುಸಿತ:
ಸಿಹಿನೀರು: ಶೇ. 85
ಭೂಪ್ರದೇಶ: ಶೇ. 69
ಸಮುದ್ರ: ಶೇ. 59
ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆ ಮಾಡಲಾದ ಪ್ರಭೇದಗಳಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು ಅರ್ಧದಷ್ಟು ಸಂಖ್ಯೆ ಸ್ಥಿರವಾಗಿದೆ ಅಥವಾ ಹೆಚ್ಚಾಗಿದೆ. ಇದು ಸಂರಕ್ಷಣಾ ಕ್ರಮಗಳ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಎತ್ತಿತೋರಿಸುತ್ತದೆ.
ಪ್ರಮುಖ ಬೆದರಿಕೆಗಳು
ಆವಾಸಸ್ಥಾನ ನಾಶ ಮತ್ತು ಅವನತಿ.
ನೈಸರ್ಗಿಕ ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳ ಅತಿಯಾದ ಬಳಕೆ.
ಹವಾಮಾನ ಬದಲಾವಣೆ.
ಆಕ್ರಮಣಕಾರಿ ಅನ್ಯ ಪ್ರಭೇದಗಳು.
ಮಾಲಿನ್ಯ ಮತ್ತು ರೋಗ.
ಮಹತ್ವ:
ಇದು ಜೈವಿಕ ವೈವಿಧ್ಯತೆಯ ನಷ್ಟವನ್ನು ಎತ್ತಿತೋರಿಸುತ್ತದೆ, ಜೊತೆಗೆ ಪರಿಸರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಮರುಸ್ಥಾಪನೆ, ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳ ಸುಸ್ಥಿರ ಬಳಕೆ ಮತ್ತು ಪರಿಣಾಮಕಾರಿ ಸಂರಕ್ಷಣಾ ಕ್ರಮಗಳ ಅಗತ್ಯವನ್ನು ಒತ್ತಿಹೇಳುತ್ತದೆ.
ಘಾನಾ
ಸುದ್ದಿಯಲ್ಲಿರುವ ಸ್ಥಳಗಳು
ಸಂದರ್ಭ:
ಕೃಷಿ ಸಂಶೋಧನೆ, ಶಿಕ್ಷಣ, ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ವರ್ಗಾವಣೆ ಮತ್ತು ವಾಣಿಜ್ಯೀಕರಣದಲ್ಲಿ ಸಹಕಾರವನ್ನು ಬಲಪಡಿಸಲು ಭಾರತ ಮತ್ತು ಘಾನಾ ಐದು ವರ್ಷಗಳ ತಿಳಿವಳಿಕೆ ಒಪ್ಪಂದಕ್ಕೆ (MoU) ಸಹಿ ಹಾಕಿವೆ.
ಘಾನಾ (ರಾಜಧಾನಿ: ಅಕ್ರಾ) ದೇಶದ ಕುರಿತು
ಸ್ಥಳ: ಪಶ್ಚಿಮ ಆಫ್ರಿಕಾದಲ್ಲಿರುವ ಗಲ್ಫ್ ಆಫ್ ಗಿನಿಯಾ (ಅಟ್ಲಾಂಟಿಕ್ ಮಹಾಸಾಗರ) ತೀರದಲ್ಲಿದೆ; ಪ್ರೈಮ್ ಮೆರಿಡಿಯನ್ ಇಲ್ಲಿ ಹಾದುಹೋಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಇದು ಸಮಭಾಜಕ ವೃತ್ತದ ಉತ್ತರಕ್ಕೆ ನೆಲೆಗೊಂಡಿದೆ.
ರಾಜಕೀಯ ಇತಿಹಾಸ: ಕ್ವಾಮೆ ಎನ್ಕ್ರುಮಾ ಅವರ ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿ ಮಾರ್ಚ್ 6, 1957 ರಂದು ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಆಳ್ವಿಕೆಯಿಂದ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಪಡೆಯಿತು; ಈ ಮೊದಲು ಇದನ್ನು ‘ಗೋಲ್ಡ್ ಕೋಸ್ಟ್’ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು.
ರಾಜಕೀಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆ: ಏಕಾತ್ಮಕ ಬಹುಪಕ್ಷೀಯ ಗಣರಾಜ್ಯ.
ಪ್ರಮುಖ ನದಿ: ವೋಲ್ಟಾ ನದಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆ.
ವೋಲ್ಟಾ ಸರೋವರ: ವಿಶ್ವದ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಕೃತಕ ಜಲಾಶಯಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ; ಇದು ಅಕೋಸೊಂಬೊ ಅಣೆಕಟ್ಟಿನ ಮೂಲಕ ಜಲವಿದ್ಯುತ್ ಉತ್ಪಾದನೆಗೆ ನೆರವಾಗುತ್ತದೆ.
ಖನಿಜ ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳು: ಚಿನ್ನ, ಬಾಕ್ಸೈಟ್, ಮ್ಯಾಂಗನೀಸ್ ಮತ್ತು ವಜ್ರಗಳು; ಕಡಲಾಚೆಯ ಪೆಟ್ರೋಲಿಯಂ ನಿಕ್ಷೇಪಗಳನ್ನು ಸಹ ಹೊಂದಿದೆ.
ಕೃಷಿ: ಕೋಕೋ (Cocoa) ಬೆಳೆಯ ಪ್ರಮುಖ ಉತ್ಪಾದಕ ಮತ್ತು ರಫ್ತುದಾರ ದೇಶ.
ಹವಾಮಾನ:
ITCZ: ಇದರ ಕಾಲೋಚಿತ ಚಲನೆಯು ಮಳೆಯ ಮಾದರಿಗಳ ಮೇಲೆ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರುತ್ತದೆ.
ಹರ್ಮಟ್ಟನ್ ಮಾರುತಗಳು: ಸಹಾರಾ ಮರುಭೂಮಿಯಿಂದ ಬೀಸುವ ಒಣ ಮತ್ತು ಧೂಳಿನ ಮಾರುತಗಳು.
ನೈಋತ್ಯ ಮುಂಗಾರು ಮಾರುತಗಳು: ಅಟ್ಲಾಂಟಿಕ್ ಮಹಾಸಾಗರದಿಂದ ತೇವಾಂಶವನ್ನು ತರುತ್ತವೆ.
ಕೇಂದ್ರ ಸಶಸ್ತ್ರ ಪೊಲೀಸ್ ಪಡೆಗಳ ಕಾಯ್ದೆ ಜಾರಿಗೆ
ರಾಜಕೀಯ ಮತ್ತು ಆಡಳಿತ
ಸಂದರ್ಭ:
ಕೇಂದ್ರ ಸಶಸ್ತ್ರ ಪೊಲೀಸ್ ಪಡೆಗಳ (ಸಾಮಾನ್ಯ ಆಡಳಿತ) ಕಾಯ್ದೆ, 2026 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 8, 2026 ರಿಂದ ಜಾರಿಗೆ ಬಂದಿದೆ.
ಕೇಂದ್ರ ಸಶಸ್ತ್ರ ಪೊಲೀಸ್ ಪಡೆಗಳ (ಸಾಮಾನ್ಯ ಆಡಳಿತ) ಕಾಯ್ದೆ, 2026
ಜಾರಿಯಾದ ದಿನಾಂಕ: 8 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2026.
ಉದ್ದೇಶ: CAPF ಗಳಲ್ಲಿನ ಅಧಿಕಾರಿಗಳ ನೇಮಕಾತಿ, ಬಡ್ತಿ, ನಿಯೋಜನೆ ಮತ್ತು ಸೇವಾ ಷರತ್ತುಗಳನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸುತ್ತದೆ.
ಒಳಗೊಂಡಿರುವ CAPF ಗಳು: BSF, CRPF, CISF, ITBP ಮತ್ತು SSB.
IPS ನಿಯೋಜನೆ:
ಶೇ. 67 ರಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚುವರಿ DG ಹುದ್ದೆಗಳು ಮತ್ತು ಶೇ. 50 ರಷ್ಟು IG ಹುದ್ದೆಗಳನ್ನು ನಿಯೋಜನೆಯ ಮೇರೆಗೆ IPS ಅಧಿಕಾರಿಗಳಿಗೆ ಮೀಸಲಿಡಲಾಗಿದೆ.
ವಿಶೇಷ DG ಮತ್ತು DG ಹುದ್ದೆಗಳನ್ನು ಕೇವಲ ನಿಯೋಜನೆಯ ಮೂಲಕವೇ ಭರ್ತಿ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ.
ಹಿನ್ನೆಲೆ: 2025 ರಲ್ಲಿ, ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ಗುಂಪು A CAPF ಅಧಿಕಾರಿಗಳನ್ನು ‘ಸಂಘಟಿತ ಸೇವೆ’ ಎಂದು ಗುರುತಿಸಿದೆ ಮತ್ತು ಎರಡು ವರ್ಷಗಳೊಳಗೆ IG-ಮಟ್ಟದ ಹುದ್ದೆಗಳಿಗೆ IPS ನಿಯೋಜನೆಯನ್ನು ಹಂತಹಂತವಾಗಿ ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುವಂತೆ ನಿರ್ದೇಶನ ನೀಡಿದೆ.
ಮಹತ್ವ: ಇದು IPS ನಿಯೋಜನೆ, ಆಂತರಿಕ ಬಡ್ತಿಗಳು ಮತ್ತು CAPF ಕೇಡರ್ ಅಧಿಕಾರಿಗಳ ವೃತ್ತಿಜೀವನದ ಪ್ರಗತಿಯ ಕುರಿತಾದ ಚರ್ಚೆಯನ್ನು ಎತ್ತಿತೋರಿಸುತ್ತದೆ.
ಕೇಂದ್ರ ಪರಿಸರ, ಅರಣ್ಯ ಮತ್ತು ಹವಾಮಾನ ಬದಲಾವಣೆ ಸಚಿವರು ‘ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕರಾವಳಿ ಮಿಷನ್ 2.0’ (NCM 2.0) ಅನುಷ್ಠಾನಕ್ಕಾಗಿ ಮಾರ್ಗಸೂಚಿಗಳನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ.
ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕರಾವಳಿ ಮಿಷನ್ 2.0 ಕುರಿತು
ಪ್ರಕಾರ: ಕೇಂದ್ರ ವಲಯದ ಯೋಜನೆ.
ಸಚಿವಾಲಯ: ಪರಿಸರ, ಅರಣ್ಯ ಮತ್ತು ಹವಾಮಾನ ಬದಲಾವಣೆ ಸಚಿವಾಲಯ (MoEFCC).
ಅವಧಿ: 2025-26 ರಿಂದ 2030-31 ರವರೆಗೆ.
ವ್ಯಾಪ್ತಿ: 9 ಕರಾವಳಿ ರಾಜ್ಯಗಳು + 4 ಕೇಂದ್ರಾಡಳಿತ ಪ್ರದೇಶಗಳು (UTs).
ಗಮನ: ಕರಾವಳಿ ಸ್ಥಿತಿಸ್ಥಾಪಕತ್ವ, ಪರಿಸರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಮರುಸ್ಥಾಪನೆ, ಜೈವಿಕ ವೈವಿಧ್ಯತೆ, ಮಾಲಿನ್ಯ ನಿಯಂತ್ರಣ ಮತ್ತು ಸುಸ್ಥಿರ ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮದ ಮೇಲೆ.
ಪ್ರಮುಖ ಕ್ರಮಗಳು
ಹವಾಮಾನ ಹೊಂದಾಣಿಕೆ ಮತ್ತು ತಗ್ಗಿಸುವಿಕೆ.
ಮ್ಯಾಂಗ್ರೋವ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಸಮುದ್ರ ಪರಿಸರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳ ಸಂರಕ್ಷಣೆ.
ಸಮಗ್ರ ಕರಾವಳಿ ವಲಯ ನಿರ್ವಹಣಾ ಯೋಜನೆ (ICZMP) ಮತ್ತು ಕರಾವಳಿ ಸಮುದ್ರ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಯೋಜನೆ ಕರಾವಳಿ ಸಮುದಾಯಗಳಿಗೆ ಸ್ಥಿರವಾದ (ಸ್ಥಿತಿಸ್ಥಾಪಕ) ಜೀವನೋಪಾಯಗಳನ್ನು ಕಲ್ಪಿಸುವುದು.
ಕರಾವಳಿ ಮಾಲಿನ್ಯ ನಿರ್ವಹಣೆ.
ಸಂಶೋಧನೆ, ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ವೃದ್ಧಿ ಮತ್ತು ಜಾಗೃತಿ ಮೂಡಿಸುವುದು.
ಗುರಿ
ಹವಾಮಾನ-ಸ್ಥಿತಿಸ್ಥಾಪಕ ನೀಲಿ ಆರ್ಥಿಕತೆ (Blue Economy) ಮತ್ತು ಆತ್ಮನಿರ್ಭರ್ ಭಾರತ್ ಅನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸುವುದು ಹಾಗೂ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪರಿಸರ ಬದ್ಧತೆಗಳನ್ನು ಪೂರೈಸುವುದು.
ಹಸಿರು ಇಂಧನ ಕಾರಿಡಾರ್ ಹಂತ III
ಪರಿಸರ
ಸಂದರ್ಭ:
ಅಂತರ್-ರಾಜ್ಯ ಪ್ರಸರಣ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ಬಲಪಡಿಸಲು ಸುಮಾರು ₹1.86 ಲಕ್ಷ ಕೋಟಿ ವೆಚ್ಚದಲ್ಲಿ ಹಸಿರು ಇಂಧನ ಕಾರಿಡಾರ್‌ನ ಮೂರನೇ ಹಂತಕ್ಕೆ ಕೇಂದ್ರ ಸಚಿವ ಸಂಪುಟ ಅನುಮೋದನೆ ನೀಡಿದೆ.
ಇದರ ಕುರಿತು ಪ್ರಮುಖ ಅಂಶಗಳು
ಸಚಿವಾಲಯ: ಹೊಸ ಮತ್ತು ನವೀಕರಿಸಬಹುದಾದ ಇಂಧನ ಸಚಿವಾಲಯ (MNRE).
ಪ್ರಾರಂಭ: 2015 ರಲ್ಲಿ.
ಉದ್ದೇಶ: ನವೀಕರಿಸಬಹುದಾದ ಇಂಧನವನ್ನು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಗ್ರಿಡ್‌ಗೆ ಸಂಯೋಜಿಸಲು ಮತ್ತು ರವಾನಿಸಲು ಅಗತ್ಯವಿರುವ ಪ್ರಸರಣ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುವುದು.
ಗುರಿ: 2032-33 ರ ವೇಳೆಗೆ 135 GW (ಗಿಗಾವ್ಯಾಟ್) ನಷ್ಟು ನವೀಕರಿಸಬಹುದಾದ ಇಂಧನವನ್ನು ರವಾನಿಸುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಹೊಂದುವುದು.
ಅನುಷ್ಠಾನ
ಗ್ರೀನ್‌ಫೀಲ್ಡ್ ಯೋಜನೆಗಳು: ಸುಂಕ-ಆಧಾರಿತ ಸ್ಪರ್ಧಾತ್ಮಕ ಹರಾಜು(Tariff-Based Competitive Bidding – TBCB) ಮೂಲಕ.
ಬ್ರೌನ್‌ಫೀಲ್ಡ್ (Brownfield) ಯೋಜನೆಗಳು: ವೆಚ್ಚ-ಪ್ಲಸ್ ಆಧಾರದ (Cost-Plus Basis – CPB) ಮೇಲೆ.
ಏಜೆನ್ಸಿಗಳು: ರಾಜ್ಯ ಪ್ರಸರಣ ಉಪಯುಕ್ತತೆಗಳು ಮತ್ತು ಕೇಂದ್ರ ವಿದ್ಯುತ್ ಪ್ರಾಧಿಕಾರ (CEA).
ಹಂತ III ರ ವಿಶೇಷತೆ: ನವೀಕರಿಸಬಹುದಾದ ಇಂಧನದ ಏರಿಳಿತಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಗ್ರಿಡ್ ದಟ್ಟಣೆಯನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಲು 50 GWh ಸಾಮರ್ಥ್ಯದ ಬ್ಯಾಟರಿ ಇಂದನ ಸಂಗ್ರಹಣಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆ(BESS) ಅಳವಡಿಕೆ.
2025 ರಲ್ಲಿ ಕಾಲರಾ ಸಾವುಗಳು ಶೇ. 30 ರಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚಳ
ಆರೋಗ್ಯ
ಸಂದರ್ಭ:
ವಿಶ್ವ ಆರೋಗ್ಯ ಸಂಸ್ಥೆಯ (WHO) ಸಾಪ್ತಾಹಿಕ ಸಾಂಕ್ರಾಮಿಕ ರೋಗಶಾಸ್ತ್ರದ ದಾಖಲೆಯ ಇತ್ತೀಚಿನ ವರದಿಯ ಪ್ರಕಾರ, 2025 ರಲ್ಲಿ ಜಾಗತಿಕವಾಗಿ ಕಾಲರಾ ಸಾವುಗಳು 30% ರಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚಾಗಿವೆ.
ಪ್ರಮುಖ ಅಂಶಗಳು
ಕಾರಣ: ವಿಬ್ರಿಯೊ ಕಾಲರೆ (Vibrio cholerae) ಎಂಬ ಬ್ಯಾಕ್ಟೀರಿಯಾದಿಂದ; ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಕಲುಷಿತ ಆಹಾರ ಮತ್ತು ನೀರಿನ ಮೂಲಕ ಇದು ಹರಡುತ್ತದೆ.
ರೋಗಲಕ್ಷಣಗಳು: ತೀವ್ರವಾದ ಅತಿಸಾರ → ನಿರ್ಜಲೀಕರಣ → ಸಕಾಲದಲ್ಲಿ ಚಿಕಿತ್ಸೆ ನೀಡದಿದ್ದರೆ ಇದು ಸಾವಿಗೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ.
ಜಾಗತಿಕ ಹೊರೆ: ವರದಿಯಾದ ಜಾಗತಿಕ ಕಾಲರಾ ಪ್ರಕರಣಗಳು/ಸಾವುಗಳಲ್ಲಿ ~90% ರಷ್ಟು ಕೇವಲ 7 ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ (ಅಂಗೋಲಾ, ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶ, ಡಿ.ಆರ್. ಕಾಂಗೋ, ನೈಜೀರಿಯಾ, ದಕ್ಷಿಣ ಸುಡಾನ್, ಸುಡಾನ್ ಮತ್ತು ಯೆಮೆನ್) ಸಂಭವಿಸಿವೆ.
ಅತ್ಯಂತ ಪೀಡಿತ ಪ್ರದೇಶ: ಆಫ್ರಿಕಾ; 2024 ಕ್ಕೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ ಇಲ್ಲಿ ಪ್ರಕರಣಗಳಲ್ಲಿ 34% ಹೆಚ್ಚಳ ಮತ್ತು ಸಾವುಗಳಲ್ಲಿ 58% ಹೆಚ್ಚಳ ಕಂಡುಬಂದಿದೆ.
ಲಸಿಕೆಗಳು: ಬಾಯಿಯ ಮೂಲಕ ನೀಡುವ ಕಾಲರಾ ಲಸಿಕೆಯ ಉತ್ಪಾದನೆಯು 30 ದಶಲಕ್ಷದಿಂದ (2022) ~80 ದಶಲಕ್ಷ ಡೋಸ್‌ಗಳಿಗೆ (2025) ಹೆಚ್ಚಾಗಿದೆ.
ತಡೆಗಟ್ಟುವಿಕೆ: WASH (ನೀರು, ನೈರ್ಮಲ್ಯ ಮತ್ತು ನೈರ್ಮಲ್ಯೀಕರಣ), ಕಣ್ಗಾವಲು (surveillance), ಸಮುದಾಯದ ಭಾಗವಹಿಸುವಿಕೆ ಮತ್ತು ಸಕಾಲಿಕ ಚಿಕಿತ್ಸೆ.
2030 ರ ಗುರಿ (GTFCC): ಕಾಲರಾ ಸಾವುಗಳಲ್ಲಿ 90% ಕಡಿತ ಸಾಧಿಸುವುದು ಮತ್ತು ಸುಮಾರು 20 ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ನಿರ್ಮೂಲನೆ ಮಾಡುವುದು.
ಮಹಾನದಿ ಜಲ ವಿವಾದ
ರಾಜ್ಯಶಾಸ್ತ್ರ ಮತ್ತು ಆಡಳಿತ
ಸಂದರ್ಭ:
ದೀರ್ಘಕಾಲದ ಮಹಾನದಿ ಜಲ ವಿವಾದವನ್ನು ಬಗೆಹರಿಸಲು ಕೇಂದ್ರ ಗೃಹ ಸಚಿವರು ನವದೆಹಲಿಯಲ್ಲಿ ಛತ್ತೀಸ್‌ಗಢ ಮತ್ತು ಒಡಿಶಾ ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಭೆ ನಡೆಸಿದರು.
ಮಹಾನದಿ ಜಲ ವಿವಾದದ ಕುರಿತು
ಕಕ್ಷಿದಾರರು: ಮಹಾನದಿ ನೀರು ಹಂಚಿಕೆ ಕುರಿತು ಒಡಿಶಾ ಮತ್ತು ಛತ್ತೀಸ್‌ಗಢ.
ವಿವಾದ: ಛತ್ತೀಸ್‌ಗಢದಲ್ಲಿ ಮೇಲ್ಭಾಗದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾದ ಬ್ಯಾರೇಜ್‌ಗಳು ಮುಂಗಾರು-ಅಲ್ಲದ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಹಿರಾಕುಡ್ ಜಲಾಶಯಕ್ಕೆ ಹರಿಯುವ ನೀರಿನ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುತ್ತಿವೆ ಎಂದು ಒಡಿಶಾ ಆರೋಪಿಸಿದೆ.
ನ್ಯಾಯಾಧಿಕರಣ: ಅಂತರ-ರಾಜ್ಯ ನದಿ ಜಲ ವಿವಾದಗಳ ಕಾಯ್ದೆ, 1956 ರ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಮಾರ್ಚ್ 2018 ರಲ್ಲಿ ಮಹಾನದಿ ಜಲ ವಿವಾದ ನ್ಯಾಯಾಧಿಕರಣವನ್ನು ರಚಿಸಲಾಯಿತು.
ಸಾಂವಿಧಾನಿಕ ಆಧಾರ: 262 ನೇ ವಿಧಿ (Article 262).
ನದಿ ಪಾತ್ರದ ಸ್ಥಾನ: ಛತ್ತೀಸ್‌ಗಢ = ಮೇಲ್ಭಾಗದ ರಾಜ್ಯ; ಒಡಿಶಾ = ಕೆಳಭಾಗದ ರಾಜ್ಯ
ಇತರ ಕಕ್ಷಿದಾರರು: ಜಾರ್ಖಂಡ್, ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ ಮತ್ತು ಮಧ್ಯಪ್ರದೇಶ.
262 ನೇ ವಿಧಿ
ಅಧಿಕಾರ: ಅಂತರ-ರಾಜ್ಯ ನದಿ ಜಲ ವಿವಾದಗಳ ನ್ಯಾಯನಿರ್ಣಯಕ್ಕೆ ಸಂಸತ್ತು ಕಾನೂನಿನ ಮೂಲಕ ಅವಕಾಶ ಕಲ್ಪಿಸಬಹುದು.
ನ್ಯಾಯಾಂಗ ವ್ಯಾಪ್ತಿ ನಿರ್ಬಂಧ: ಇಂತಹ ವಿವಾದಗಳ ಮೇಲೆ ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ಮತ್ತು ಇತರ ನ್ಯಾಯಾಲಯಗಳ ಅಧಿಕಾರ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯನ್ನು ಸಂಸತ್ತು ನಿರ್ಬಂಧಿಸಬಹುದು.
ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಮಾಹಿತಿ – ಮಹಾನದಿ
ಉದ್ದ: ಸುಮಾರು 851 ಕಿ.ಮೀ; ಪೂರ್ವಕ್ಕೆ ಹರಿಯುವ ಪ್ರಮುಖ ಪರ್ಯಾಯ ದ್ವೀಪದ ನದಿ.
ಉಗಮ ಸ್ಥಾನ: ಛತ್ತೀಸ್‌ಗಢದ ಧಮ್ತರಿ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಫಾರ್ಸಿಯಾ (Pharsiya) ಗ್ರಾಮದ ಬಳಿ.
ಹರಿಯುವಿಕೆ: ಛತ್ತೀಸ್‌ಗಢ → ಒಡಿಶಾ → ಬಂಗಾಳ ಕೊಲ್ಲಿ; ಇದು ಕಟಕ್ ಬಳಿ ನದಿಮುಖಜ ಭೂಮಿಯನ್ನು ರೂಪಿಸುತ್ತದೆ.
ಉಪನದಿಗಳು:
ಎಡದಂಡೆ: ಸಿಯೋನಾಥ್ (ಅತ್ಯಂತ ಉದ್ದವಾದ ಉಪನದಿ), ಹಸ್ದೇವ್, ಮಾಂಡ್, ಇಬ್.
ಹಿರಾಕುಡ್ ಅಣೆಕಟ್ಟು: ಒಡಿಶಾದ ಸಂಬಲ್ಪುರ್ ಬಳಿ ಇದೆ; ಇದು ವಿಶ್ವದ ಅತಿ ಉದ್ದದ ಮಣ್ಣಿನ ಅಣೆಕಟ್ಟು (ಡೈಕ್‌ಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಂತೆ ~25.8 ಕಿ.ಮೀ) ಎಂದು ಗುರುತಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ.
ಹಿರಾಕುಡ್ ಜಲಾಶಯ: 2021 ರಲ್ಲಿ ರಾಮ್ಸರ್ ತಾಣವೆಂದು ಘೋಷಿಸಲಾಗಿದೆ.
ಸತ್ಕೋಸಿಯಾ ಕಂದಕ: ಮಹಾನದಿಯು ಒಡಿಶಾದಲ್ಲಿ ಪೂರ್ವ ಘಟ್ಟಗಳ ಮೂಲಕ ಹರಿದು ಈ ಕಂದಕವನ್ನು ರೂಪಿಸುತ್ತದೆ; ಇದು ಸತ್ಕೋಸಿಯಾ ಹುಲಿ ಸಂರಕ್ಷಿತ ಪ್ರದೇಶದೊಳಗೆ ನೆಲೆಗೊಂಡಿದೆ.
ಕೇಂದ್ರ ಲೋಕಸೇವಾ ಆಯೋಗ (UPSC)
ರಾಜ್ಯಶಾಸ್ತ್ರ ಮತ್ತು ಆಡಳಿತ
ಸಂದರ್ಭ:
ಅಕ್ಟೋಬರ್ 1, 2026 ಕ್ಕೆ ಕೇಂದ್ರ ಲೋಕಸೇವಾ ಆಯೋಗ (UPSC) ಸ್ಥಾಪನೆಯಾಗಿ 100 ವರ್ಷಗಳು ಪೂರ್ಣಗೊಂಡಿವೆ.
ಕೇಂದ್ರ ಲೋಕಸೇವಾ ಆಯೋಗದ (UPSC) ಕುರಿತು
ಪ್ರಸ್ತುತ ಸ್ಥಿತಿ: ಅಖಿಲ ಭಾರತ ಸೇವೆಗಳು ಮತ್ತು ಕೇಂದ್ರ ನಾಗರಿಕ ಸೇವೆಗಳಿಗೆ ನೇಮಕಾತಿ ಮಾಡುವ ಸ್ವತಂತ್ರ ಸಾಂವಿಧಾನಿಕ ಸಂಸ್ಥೆ.
ಸಾಂವಿಧಾನಿಕ ಆಧಾರ: ಸಂವಿಧಾನದ ಭಾಗ XIV ರ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ 315-323 ನೇ ವಿಧಿಗಳು.
ರಚನೆ ಮತ್ತು ಅಧಿಕಾರಾವಧಿ
ನೇಮಕಾತಿ: ಆಯೋಗದ ಅಧ್ಯಕ್ಷರು ಮತ್ತು ಸದಸ್ಯರನ್ನು ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿಗಳು ನೇಮಿಸುತ್ತಾರೆ.
ಸದಸ್ಯರ ಸಂಖ್ಯೆ: ಸಂವಿಧಾನದಲ್ಲಿ ಸದಸ್ಯರ ನಿಖರ ಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ನಿಗದಿಪಡಿಸಿಲ್ಲ; ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ 9 ರಿಂದ 11 ಸದಸ್ಯರಿರುತ್ತಾರೆ.
ಅರ್ಹತೆ: ಕನಿಷ್ಠ ಅರ್ಧದಷ್ಟು (1/2) ಸದಸ್ಯರು 10 ವರ್ಷಗಳ ಸರ್ಕಾರಿ ಸೇವೆಯ ಅನುಭವ ಹೊಂದಿರಬೇಕು.
ಅಧಿಕಾರಾವಧಿ: 6 ವರ್ಷಗಳು ಅಥವಾ 65 ವರ್ಷ ವಯಸ್ಸು, ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಯಾವುದು ಮೊದಲೋ ಅಲ್ಲಿಯವರೆಗೆ.
ವಜಾಗೊಳಿಸುವಿಕೆ — 317 ನೇ ವಿಧಿ
ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿಯವರ ಅಧಿಕಾರ: ದಿವಾಳಿತನ, ಆಯೋಗದ ಹೊರಗೆ ವೇತನ ಪಡೆಯುವ ಉದ್ಯೋಗ ಮಾಡುವುದು ಅಥವಾ ದೈಹಿಕ/ಮಾನಸಿಕ ದೌರ್ಬಲ್ಯದ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿಗಳು ಸದಸ್ಯರನ್ನು ವಜಾಗೊಳಿಸಬಹುದು.
ದುರ್ವರ್ತನೆಗಾಗಿ: ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ವಿಚಾರಣೆ → ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ವರದಿ → ನಂತರ ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿಗಳಿಂದ ವಜಾಗೊಳಿಸುವಿಕೆ.
ಸಾಂವಿಧಾನಿಕ ನಿಬಂಧನೆಗಳು
315 ನೇ ವಿಧಿ: ಕೇಂದ್ರಕ್ಕಾಗಿ ಒಂದು ಲೋಕಸೇವಾ ಆಯೋಗ ಮತ್ತು ಪ್ರತಿ ರಾಜ್ಯಕ್ಕೆ ಒಂದು ರಾಜ್ಯ ಲೋಕಸೇವಾ ಆಯೋಗವನ್ನು (PSC) ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ.
316 ನೇ ವಿಧಿ: ಆಯೋಗದ ಸದಸ್ಯರ ನೇಮಕಾತಿ ಮತ್ತು ಅಧಿಕಾರಾವಧಿಯ ಬಗ್ಗೆ ವ್ಯವಹರಿಸುತ್ತದೆ.
317 ನೇ ವಿಧಿ: ಆಯೋಗದ ಸದಸ್ಯರನ್ನು ವಜಾಗೊಳಿಸುವಿಕೆ ಮತ್ತು ಅಮಾನತುಗೊಳಿಸುವಿಕೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದೆ.
318 ನೇ ವಿಧಿ: ಸೇವಾ ಷರತ್ತುಗಳು ಮತ್ತು ಸಿಬ್ಬಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ನಿಯಮಾವಳಿಗಳನ್ನು ರಚಿಸುವ ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ.
319 ನೇ ವಿಧಿ: ಆಯೋಗದ ಸದಸ್ಯರ ಅಧಿಕಾರಾವಧಿ ಮುಗಿದ ನಂತರ ಸರ್ಕಾರಿ ಹುದ್ದೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದುವುದರ ಮೇಲಿನ ನಿರ್ಬಂಧಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ.
320 ನೇ ವಿಧಿ: ಲೋಕಸೇವಾ ಆಯೋಗಗಳ ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ನಿರ್ದಿಷ್ಟಪಡಿಸುತ್ತದೆ.
321 ನೇ ವಿಧಿ: ಆಯೋಗದ ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಲು ಸಂಸತ್ತು ಅಥವಾ ರಾಜ್ಯ ಶಾಸಕಾಂಗಕ್ಕೆ ಅಧಿಕಾರ ನೀಡುತ್ತದೆ.
322 ನೇ ವಿಧಿ: ಆಯೋಗದ ವೆಚ್ಚಗಳ ಬಗ್ಗೆ ವ್ಯವಹರಿಸುತ್ತದೆ (ಭಾರತದ ಸಂಚಿತ ನಿಧಿಯಿಂದ ಭರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ).
323 ನೇ ವಿಧಿ: ಆಯೋಗದ ವರದಿಗಳ ಸಲ್ಲಿಕೆಗೆ (ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿಗಳಿಗೆ ವಾರ್ಷಿಕ ವರದಿ ಸಲ್ಲಿಕೆ) ಸಂಬಂಧಿಸಿದೆ.
ವಿಶ್ವದ ಅರಣ್ಯಗಳ ಸ್ಥಿತಿಗತಿ 2026
ಪರಿಸರ
ಸಂದರ್ಭ :
ಆಹಾರ ಮತ್ತು ಕೃಷಿ ಸಂಸ್ಥೆ (FAO) ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ‘ವಿಶ್ವದ ಅರಣ್ಯಗಳ ಸ್ಥಿತಿಗತಿ 2026’ ವರದಿಯನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿದೆ.
ಈ ವರದಿಯ ಕುರಿತ ಪ್ರಮುಖ ಅಂಶಗಳು
ಪ್ರಕಟಿಸುವವರು: ಆಹಾರ ಮತ್ತು ಕೃಷಿ ಸಂಸ್ಥೆ (FAO).
ಧ್ಯೇಯವಾಕ್ಯ: “ಅರಣ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಭೂದೃಶ್ಯಗಳನ್ನು ಮರುಸ್ಥಾಪಿಸುವುದು – ಸುಸ್ಥಿರ ಭವಿಷ್ಯದತ್ತ ಮುಂದಿನ ಹಾದಿ” (Restoring Forests and Landscapes – The Way Forward for a Sustainable Future).
ಅರಣ್ಯ ಮತ್ತು ಭೂದೃಶ್ಯ ಮರುಸ್ಥಾಪನೆ (FLR): ಅವನತಿಗೊಳಗಾದ/ಅರಣ್ಯನಾಶವಾದ ಭೂದೃಶ್ಯಗಳಾದ್ಯಂತ ಪರಿಸರದ ಕ್ರಿಯಾತ್ಮಕತೆಯನ್ನು ಮತ್ತು ಮಾನವ ಯೋಗಕ್ಷೇಮವನ್ನು ಮರುಸ್ಥಾಪಿಸುವುದು.
ಪ್ರಮುಖ ಅಂಶ: FLR ಎಂದರೆ ಕೇವಲ ಮರಗಳನ್ನು ನೆಡುವುದಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ; ಇದು ಅನೇಕ ಪ್ರಯೋಜನಗಳು ಮತ್ತು ಭೂ ಬಳಕೆಯ ಉದ್ದೇಶಗಳಿಗಾಗಿ ಇಡೀ ಭೂದೃಶ್ಯಗಳನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಮರುಸ್ಥಾಪಿಸುತ್ತದೆ.
ಜಾಗತಿಕ ಅರಣ್ಯ ಪ್ರದೇಶ (2025): 4.14 ಬಿಲಿಯನ್ ಹೆಕ್ಟೇರ್ (ಒಟ್ಟು ಜಾಗತಿಕ ಭೂಪ್ರದೇಶದ ~32%).
ಅವನತಿಗೊಳಗಾದ ಅರಣ್ಯಗಳು: 460 ಮಿಲಿಯನ್ ಹೆಕ್ಟೇರ್‌ಗಿಂತ ಅಧಿಕ.
ಅವನತಿಗೆ ಪ್ರಮುಖ ಕಾರಣಗಳು: ಹವಾಮಾನ ಬದಲಾವಣೆ, ಜನಸಂಖ್ಯಾ ಬೆಳವಣಿಗೆ, ನಗರೀಕರಣ ಮತ್ತು ಮೂಲಸೌಕರ್ಯ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ.
ಅವನತಿಯ ಪರಿಣಾಮಗಳು: ಕಾಡ್ಗಿಚ್ಚು, ಅರಣ್ಯ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯ ನಷ್ಟ, ಸಮರ್ಥನೀಯವಲ್ಲದ ಅರಣ್ಯ ಉತ್ಪನ್ನಗಳ ಸಂಗ್ರಹ, ಭೂ-ಬಳಕೆಯ ಬದಲಾವಣೆ, ಮಣ್ಣಿನ ಸವೆತ ಮತ್ತು ಅತಿಯಾದ ಮೇಯಿಸುವಿಕೆ.
2030 ರ ಗುರಿ: ಕುನ್ಮಿಂಗ್-ಮಾಂಟ್ರಿಯಲ್ ಗ್ಲೋಬಲ್ ಬಯೋಡೈವರ್ಸಿಟಿ ಫ್ರೇಮ್‌ವರ್ಕ್‌ನ (ಗುರಿ 2 ರ) ಅಡಿಯಲ್ಲಿ, ಸುಮಾರು 469 ಮಿಲಿಯನ್ ಹೆಕ್ಟೇರ್ ಭೂಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿ ಮರುಸ್ಥಾಪನೆಯ ಅಗತ್ಯವಿದೆ.
ಪೀಪಲ್ಸ್ ಪ್ಲಾನ್ ಕ್ಯಾಂಪೇನ್ (ಜನರ ಯೋಜನೆ ಅಭಿಯಾನ)
ರಾಜ್ಯಶಾಸ್ತ್ರ ಮತ್ತು ಆಡಳಿತ
ಸಂದರ್ಭ :
ಗಾಂಧಿ ಜಯಂತಿಯಂದು 2026-27ನೇ ಸಾಲಿನ ಪೀಪಲ್ಸ್ ಪ್ಲಾನ್ ಕ್ಯಾಂಪೇನ್ (ಜನರ ಯೋಜನೆ ಅಭಿಯಾನ) “ಸಬ್ಕಿ ಯೋಜನಾ, ಸಬ್ಕಾ ವಿಕಾಸ್” ಗೆ ಚಾಲನೆ ನೀಡುವ ನಿಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷ ಗ್ರಾಮ ಸಭೆಗಳನ್ನು ಕರೆಯಲಾಗಿತ್ತು.
ಈ ಅಭಿಯಾನದ ಕುರಿತು
ಪ್ರಾರಂಭ: 2018 ರಲ್ಲಿ ಪಂಚಾಯತ್ ರಾಜ್ ಸಚಿವಾಲಯದಿಂದ (MoPR) ಪ್ರಾರಂಭಿಸಲಾಗಿದೆ.
ಉದ್ದೇಶ: ಆರ್ಥಿಕ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ನ್ಯಾಯಕ್ಕಾಗಿ ಪಾಲ್ಗೊಳ್ಳುವಿಕೆಯ ಮತ್ತು ಸಮಗ್ರ ಪಂಚಾಯತ್ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಯೋಜನೆಗಳನ್ನು (PDPs) ಸಿದ್ಧಪಡಿಸುವುದು.
ವ್ಯಾಪ್ತಿ: ಸಂವಿಧಾನದ 11 ನೇ ಅನುಸೂಚಿಯ ಎಲ್ಲಾ 29 ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಇದು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ.
ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ: ಗ್ರಾಮ ಸಭೆ → ಸ್ಥಳೀಯ ಅಗತ್ಯಗಳು/ಆದ್ಯತೆಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸುತ್ತದೆ → ಪಂಚಾಯತ್ ಯೋಜನೆಯನ್ನು ಸಿದ್ಧಪಡಿಸುತ್ತದೆ → ನಂತರ ಇ-ಗ್ರಾಮ್ ಸ್ವರಾಜ್ (eGramSwaraj) ಪೋರ್ಟಲ್‌ನಲ್ಲಿ ಅಪ್‌ಲೋಡ್ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ.
ನೋಡಲ್ ಸಚಿವಾಲಯ: ಪಂಚಾಯತ್ ರಾಜ್ ಸಚಿವಾಲಯ (MoPR); ರಾಜ್ಯ ಪಂಚಾಯತ್ ರಾಜ್ ಇಲಾಖೆಗಳು ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟ ಇತರ ಇಲಾಖೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಮನ್ವಯ ಸಾಧಿಸುತ್ತವೆ.
ಗ್ರಾಮ ಸಭೆ
243(b) ನೇ ವಿಧಿ: ಪಂಚಾಯತ್ ಪ್ರದೇಶದ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಬರುವ ಹಳ್ಳಿಯ ಮತದಾರರ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ನೋಂದಾಯಿತರಾದ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳ ಸಮಿತಿಯಾಗಿದೆ.
243A ನೇ ವಿಧಿ: ಇದರ ಅಧಿಕಾರಗಳು/ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ರಾಜ್ಯ ಶಾಸಕಾಂಗವು ನಿರ್ಧರಿಸುತ್ತದೆ.
ಇದು ಪಂಚಾಯತ್ ರಾಜ್‌ನ ಒಂದು ಹಂತವಲ್ಲ: ಇದು ಗ್ರಾಮದ ಮತದಾರರ ಶಾಶ್ವತ ಸಂಸ್ಥೆಯಾಗಿದೆ.
ಕಾರ್ಯಗಳು: ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಯೋಜನೆಗಳನ್ನು ಚರ್ಚಿಸುವುದು/ಅನುಮೋದಿಸುವುದು, ವೆಚ್ಚಗಳನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸುವುದು ಮತ್ತು ಪಂಚಾಯತ್ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳನ್ನು ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆ ಮಾಡುವುದು.
ಮಹಾತ್ಮ ಗಾಂಧಿ
ಇತಿಹಾಸ ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಕೃತಿ
ಸಂದರ್ಭ :
ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2, 2026 ರಂದು ಭಾರತವು ಮಹಾತ್ಮ ಗಾಂಧಿಯವರ 157 ನೇ ಜನ್ಮ ದಿನಾಚರಣೆಯನ್ನು ಆಚರಿಸಿತು, ಇದನ್ನು ಜಾಗತಿಕವಾಗಿ ‘ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಅಹಿಂಸಾ ದಿನ’ ಎಂದು ಆಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.
ಮಹಾತ್ಮ ಗಾಂಧಿಯವರ ಕುರಿತು
ಜನನ: 1869, ಗುಜರಾತ್‌ನ ಪೋರಬಂದರ್; ಲಂಡನ್‌ನಲ್ಲಿ ಕಾನೂನು ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಿದರು.
ವೈಚಾರಿಕ ಪ್ರಭಾವಗಳು: ಭಗವದ್ಗೀತೆ, ಲಿಯೋ ಟಾಲ್‌ಸ್ಟಾಯ್ ಅವರ ‘ದಿ ಕಿಂಗ್‌ಡಮ್ ಆಫ್ ಗಾಡ್ ಇಸ್ ವಿಥಿನ್ ಯು’ (The Kingdom of God Is Within You), ಜಾನ್ ರಸ್ಕಿನ್ ಅವರ ‘ಅನ್‌ಟು ದಿಸ್ ಲಾಸ್ಟ್’ (Unto This Last).
ದಕ್ಷಿಣ ಆಫ್ರಿಕಾದಲ್ಲಿ (1893–1914): ನಟಾಲ್ ಇಂಡಿಯನ್ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ (1894), ಇಂಡಿಯನ್ ಒಪೀನಿಯನ್ ಪತ್ರಿಕೆ (1903), ಫೀನಿಕ್ಸ್ ಸೆಟಲ್ಮೆಂಟ್ (1904), ಟಾಲ್‌ಸ್ಟಾಯ್ ಫಾರ್ಮ್ (1910) ಸ್ಥಾಪನೆ.
ಭಾರತಕ್ಕೆ ಮರಳಿದ್ದು: 9 ಜನವರಿ 1915 (ಇದನ್ನು ಪ್ರವಾಸಿ ಭಾರತೀಯ ದಿವಸವಾಗಿ ಆಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ).
ಸಮುದ್ರ-ಮಟ್ಟದ ಏರಿಕೆ, ಸಾಗರದ ಉಷ್ಣ ಅಲೆಗಳು ಮತ್ತು ಮೀನುಗಾರಿಕೆ ಇಳಿಕೆಯ ಸಂಯೋಜಿತ ಸಮಸ್ಯೆಯನ್ನು ಟುವಾಲು ಎದುರಿಸುತ್ತಿದೆ. ಇದು ಸಣ್ಣ ದ್ವೀಪ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಶೀಲ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳ (SIDS) ಅಸಮಾನ ಹವಾಮಾನ ದುರ್ಬಲತೆಯನ್ನು ಎತ್ತಿತೋರಿಸುತ್ತದೆ.
ಟುವಾಲು ಕುರಿತು
ಸ್ಥಳ: ದಕ್ಷಿಣ ಪೆಸಿಫಿಕ್ ಮಹಾಸಾಗರದಲ್ಲಿ, ಹವಾಯಿ ಮತ್ತು ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದ ನಡುವೆ ಇರುವ ಸಣ್ಣ ದ್ವೀಪ ರಾಷ್ಟ್ರ.
ಸಂಯೋಜನೆ: 9 ದ್ವೀಪಗಳು/ಹವಳದ ದ್ವೀಪಗಳನ್ನು (ಅಟಾಲ್‌ಗಳನ್ನು) ಒಳಗೊಂಡಿದೆ.
ಹಿಂದಿನ ಹೆಸರು: ಎಲ್ಲಿಸ್ ದ್ವೀಪಗಳು (Ellice Islands).
ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ: 1978 ರಲ್ಲಿ ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‌ಡಮ್‌ನಿಂದ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಪಡೆಯಿತು.
ರಾಜಧಾನಿ: ಫುನಾಫುಟಿ (Funafuti).
ಸ್ಥಳಾಕೃತಿ : ಇದು ಅತಿ ತಗ್ಗು ಪ್ರದೇಶವಾಗಿದೆ; ಇದರ ಸರಾಸರಿ ಎತ್ತರವು ಸಮುದ್ರ ಮಟ್ಟದಿಂದ ಕೇವಲ 1-3 ಮೀ. ನಷ್ಟಿದೆ.
ಹವಾಮಾನ ದುರ್ಬಲತೆ
ಇದು ಈ ಕೆಳಗಿನವುಗಳಿಗೆ ಹೆಚ್ಚು ಒಡ್ಡಿಕೊಂಡಿದೆ:
ಸಮುದ್ರ-ಮಟ್ಟದ ಏರಿಕೆ
ಕರಾವಳಿ ಸವೆತ
ಉಪ್ಪುನೀರಿನ ಒಳನುಸುಳುವಿಕೆ
ಚಂಡಮಾರುತದ ಅಲೆಗಳು
ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆ
ಹವಾಮಾನ ಬದಲಾವಣೆ ಮತ್ತು ಸಮುದ್ರ-ಮಟ್ಟದ ಏರಿಕೆಗೆ ಹೆಚ್ಚು ಗುರಿಯಾಗುವ ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿ ಟುವಾಲುವನ್ನು ಪದೇ ಪದೇ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.
2026 ರ ಶರೀರಶಾಸ್ತ್ರ ಅಥವಾ ವೈದ್ಯಕೀಯ ನೊಬೆಲ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ
ವಿಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ
ಸಂದರ್ಭ:
ಆಯ್ದ ನರಕೋಶಗಳನ್ನು ನಿಖರವಾಗಿ ನಿಯಂತ್ರಿಸಲು ಬೆಳಕನ್ನು ಬಳಸುವ ಆಪ್ಟೊಜೆನೆಟಿಕ್ಸ್ (Optogenetics) ತಂತ್ರಜ್ಞಾನವನ್ನು ಸಾಧ್ಯವಾಗಿಸಿದ ಆವಿಷ್ಕಾರಗಳಿಗಾಗಿ 2026 ರ ಶರೀರಶಾಸ್ತ್ರ ಅಥವಾ ವೈದ್ಯಕೀಯ ನೊಬೆಲ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ನೀಡಲಾಗಿದೆ.
ಶರೀರಶಾಸ್ತ್ರ ಅಥವಾ ವೈದ್ಯಕೀಯ ನೊಬೆಲ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯ ಕುರಿತು
ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪುರಸ್ಕೃತರು: ಕಾರ್ಲ್ ಡೀಸೆರಾತ್ (Karl Deisseroth), ಪೀಟರ್ ಹೆಗೆಮನ್ (Peter Hegemann) ಮತ್ತು ಜಾರ್ಜ್ ನೆಗೆಲ್ (Georg Nagel).
ಆವಿಷ್ಕಾರ: ಆಪ್ಟೊಜೆನೆಟಿಕ್ಸ್‌ನ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಅಡಿಪಾಯಗಳಿಗಾಗಿ ಈ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ನೀಡಲಾಗಿದೆ.
ಆಪ್ಟೊಜೆನೆಟಿಕ್ಸ್ : ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ನರಕೋಶಗಳನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸಲು ಜೆನೆಟಿಕ್ ಎಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ ಮತ್ತು ಬೆಳಕನ್ನು ಸಂಯೋಜಿಸುತ್ತದೆ.
ಕಾರ್ಯವಿಧಾನ: ಆಪ್ಸಿನ್‌ಗಳು (Opsins – ಬೆಳಕು-ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಪ್ರೋಟೀನ್‌ಗಳು) ಅಯಾನುಗಳ ಚಲನೆಯನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ನರಕೋಶದ ಚಟುವಟಿಕೆಯನ್ನು ಆನ್/ಆಫ್ (on/off) ಮಾಡುತ್ತವೆ.
ಪ್ರಮುಖ ಪ್ರಗತಿ: ಹೆಗೆಮನ್ ಮತ್ತು ನೆಗೆಲ್ ಅವರು ಚಾನಲ್‌ರೋಡೋಪ್ಸಿನ್‌ಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸಿದರು; ChR2 ತ್ವರಿತ ಬೆಳಕು-ನಿಯಂತ್ರಿತ ವಿದ್ಯುತ್ ಸಂಕೇತಗಳನ್ನು ಸಕ್ರಿಯಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ.
ಡೀಸೆರಾತ್: ಬೆಳಕು-ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಪ್ರೋಟೀನ್‌ಗಳನ್ನು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ನರಕೋಶಗಳ ಆನುವಂಶಿಕ ಗುರಿಯೊಂದಿಗೆ (ಜೆನೆಟಿಕ್ ಟಾರ್ಗೆಟಿಂಗ್‌ನೊಂದಿಗೆ) ಸಂಯೋಜಿಸುವ ವಿಧಾನವನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿದರು.
ಅನ್ವಯಗಳು : ನೋವು, ಸ್ಮರಣೆ, ನಿದ್ರೆ, ಅಪಸ್ಮಾರ, ಪಾರ್ಕಿನ್ಸನ್ಸ್, ಆಲ್ಝೈಮರ್ಸ್, ಖಿನ್ನತೆ ಮತ್ತು ದೃಷ್ಟಿ/ಶ್ರವಣ ಮರುಸ್ಥಾಪನೆಯ ಮೇಲಿನ ಸಂಶೋಧನೆಯಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ.
ನೊಬೆಲ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯ ಕುರಿತು
ಸ್ಥಾಪನೆ: ಆಲ್ಫ್ರೆಡ್ ನೊಬೆಲ್ ಅವರ ಉಯಿಲಿನ ಮೂಲಕ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಗಿದೆ; 1896 ರಲ್ಲಿ ನೊಬೆಲ್ ನಿಧನರಾದರು.
ಮೊದಲ ಪ್ರಶಸ್ತಿ: 1901 ರಲ್ಲಿ ನೀಡಲಾಯಿತು.
ಮೂಲ 5 ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು: ಭೌತಶಾಸ್ತ್ರ, ರಸಾಯನಶಾಸ್ತ್ರ, ಶರೀರಶಾಸ್ತ್ರ/ವೈದ್ಯಕೀಯ, ಸಾಹಿತ್ಯ ಮತ್ತು ಶಾಂತಿ.
ಆರ್ಥಿಕ ವಿಜ್ಞಾನ: 1968 ರಲ್ಲಿ ಸ್ವೀಡಿಷ್ ನ್ಯಾಷನಲ್ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಇದನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿತು; 1969 ರಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ನೀಡಲಾಯಿತು — ಇದು ಮೂಲ ನೊಬೆಲ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯಲ್ಲ.
ಪ್ರಶಸ್ತಿ ನೀಡುವ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು
ಭೌತಶಾಸ್ತ್ರ ಮತ್ತು ರಸಾಯನಶಾಸ್ತ್ರ: ರಾಯಲ್ ಸ್ವೀಡಿಷ್ ಅಕಾಡೆಮಿ ಆಫ್ ಸೈನ್ಸಸ್.
ವೈದ್ಯಕೀಯ: ನೊಬೆಲ್ ಅಸೆಂಬ್ಲಿ, ಕರೋಲಿನ್ಸ್ಕಾ ಇನ್‌ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್.
ಸಾಹಿತ್ಯ: ಸ್ವೀಡಿಷ್ ಅಕಾಡೆಮಿ.
ಶಾಂತಿ: ನಾರ್ವೇಜಿಯನ್ ನೊಬೆಲ್ ಸಮಿತಿ.
ಆರ್ಥಿಕ ವಿಜ್ಞಾನ: ರಾಯಲ್ ಸ್ವೀಡಿಷ್ ಅಕಾಡೆಮಿ ಆಫ್ ಸೈನ್ಸಸ್.
ಪ್ರಮುಖ ಅಂಶಗಳು
ಶಾಂತಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ: ನಾರ್ವೆಯ ಓಸ್ಲೋದಲ್ಲಿ ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ.
ಇತರ ಎಲ್ಲಾ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು: ಸ್ವೀಡನ್‌ನ ಸ್ಟಾಕ್‌ಹೋಮ್‌ನಲ್ಲಿ ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ.
ಬಹುಮಾನದ ಸ್ವರೂಪ: ಪದಕ + ಡಿಪ್ಲೊಮಾ + ನಗದು ಬಹುಮಾನವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತದೆ.
ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಭಾಷೆಗಳ ಅಧ್ಯಯನಕ್ಕಾಗಿ ಐದು ಹೊಸ ಶ್ರೇಷ್ಠತಾ ಕೇಂದ್ರಗಳು
ಇತಿಹಾಸ ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಕೃತಿ
ಸಂದರ್ಭ:
ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಭಾಷೆಗಳ ಅಧ್ಯಯನಕ್ಕಾಗಿ ಶಿಕ್ಷಣ ಸಚಿವಾಲಯವು ಐದು ಹೊಸ ಶ್ರೇಷ್ಠತಾ ಕೇಂದ್ರಗಳಿಗೆ (CoE) ಅನುಮೋದನೆ ನೀಡಿದೆ.
ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಭಾಷೆಗಳ ಕುರಿತು
ಭಾರತವು 11 ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಭಾಷೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ:
ತಮಿಳು, ಸಂಸ್ಕೃತ, ತೆಲುಗು, ಕನ್ನಡ, ಮಲಯಾಳಂ, ಒಡಿಯಾ, ಮರಾಠಿ, ಅಸ್ಸಾಮಿ, ಬಂಗಾಳಿ, ಪಾಲಿ ಮತ್ತು ಪ್ರಾಕೃತ.
5 ಹೊಸ ಶ್ರೇಷ್ಠತಾ ಕೇಂದ್ರಗಳು (CoEs)
ಉದ್ದೇಶ: ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಭಾಷಾ ಪರಂಪರೆಯ ಸುಧಾರಿತ ಸಂಶೋಧನೆ, ಸಂರಕ್ಷಣೆ ಮತ್ತು ಡಿಜಿಟಲೀಕರಣಕ್ಕಾಗಿ:
ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಭಾಷೆ
ಶ್ರೇಷ್ಠತಾ ಕೇಂದ್ರ (CoE)
ರಾಜ್ಯ
ಅಸ್ಸಾಮಿ
ತೇಜ್‌ಪುರ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ
ಅಸ್ಸಾಂ
ಬಂಗಾಳಿ
ವಿಶ್ವ-ಭಾರತಿ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ
ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳ
ಮರಾಠಿ
ಡೆಕ್ಕನ್ ಕಾಲೇಜು ಪಿಜಿ ಮತ್ತು ಸಂಶೋಧನಾ ಸಂಸ್ಥೆ
ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ
ಪಾಲಿ
ಒಡಿಶಾ ಕೇಂದ್ರೀಯ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ
ಒಡಿಶಾ
ಪ್ರಾಕೃತ
ಗುಜರಾತ್ ಕೇಂದ್ರೀಯ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ
ಗುಜರಾತ್
ಮಾನ್ಯತೆ ಪಡೆದ ಕಾಲಾನುಕ್ರಮ
ತಮಿಳು — 2004
ಸಂಸ್ಕೃತ — 2005
ಕನ್ನಡ ಮತ್ತು ತೆಲುಗು — 2008
ಮಲಯಾಳಂ — 2013
ಒಡಿಯಾ — 2014
ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಭಾಷೆಯ ಮಾನದಂಡಗಳು
ಪ್ರಾಚೀನತೆ: 1,500-2,000 ವರ್ಷಗಳ ಆರಂಭಿಕ ಪಠ್ಯಗಳು/ದಾಖಲಿತ ಇತಿಹಾಸ.
ಪ್ರಾಚೀನ ಸಾಹಿತ್ಯ: ಪರಂಪರೆ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾದ ಪ್ರಾಚೀನ ಪಠ್ಯಗಳ ಶ್ರೀಮಂತ ಭಂಡಾರ.
ಜ್ಞಾನ ಪರಂಪರೆ: ಗದ್ಯ, ಪದ್ಯ, ಶಾಸನಬದ್ಧ ಮತ್ತು ಶಾಸನಗಳ ಸಾಕ್ಷ್ಯಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತದೆ.
ಸ್ಥಗಿತತೆ : ಇದರ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ರೂಪ/ಸಾಹಿತ್ಯವು ಅದರ ಆಧುನಿಕ ರೂಪದಿಂದ ಭಿನ್ನವಾಗಿರಬಹುದು ಅಥವಾ ನಂತರದ ರೂಪಗಳೊಂದಿಗೆ ಸ್ಥಗಿತತೆಯನ್ನು (ಸಂಪರ್ಕ ಕಡಿತವನ್ನು) ಹೊಂದಿರಬಹುದು.
ರಷ್ಯಾದಲ್ಲಿ ಪ್ಲೇಗ್ ಸಾಂಕ್ರಾಮಿಕ ಹರಡುವಿಕೆ
ಆರೋಗ್ಯ
ಸಂದರ್ಭ:
ರಷ್ಯಾದ ಸೈಬೀರಿಯಾದಲ್ಲಿ ಶಂಕಿತ ನ್ಯುಮೋನಿಕ್ ಪ್ಲೇಗ್ (Pneumonic plague)ಸಾಂಕ್ರಾಮಿಕ ಹರಡಿದ್ದು, ಪ್ಲೇಗ್-ನಿರೋಧಕ ಸಂಶೋಧನಾ ಸಂಸ್ಥೆಯ ಪ್ರಯೋಗಾಲಯದ ಸಿಬ್ಬಂದಿಯೊಬ್ಬರು ಸಾವನ್ನಪ್ಪಿದ ನಂತರ ಇದು ಕ್ವಾರಂಟೈನ್ ಮತ್ತು ಮುನ್ನೆಚ್ಚರಿಕಾ ಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಪ್ರಚೋದಿಸಿದೆ.
ಪ್ಲೇಗ್ ಕುರಿತು ಪ್ರಮುಖ ಅಂಶಗಳು
ಕಾರಣ: ಇದು ಯೆರ್ಸಿನಿಯಾ ಪೆಸ್ಟಿಸ್ (Yersinia pestis) ಎಂಬ ಬ್ಯಾಕ್ಟೀರಿಯಾದಿಂದ ಉಂಟಾಗುವ ಬ್ಯಾಕ್ಟೀರಿಯಾದ ಕಾಯಿಲೆಯಾಗಿದೆ.
ಆಶ್ರಯ : ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಸಣ್ಣ ಸಸ್ತನಿಗಳು ಮತ್ತು ಅವುಗಳ ಚಿಕ್ಕಟಗಳು/ಉಣ್ಣೆಗಳು.
ಹರಡುವಿಕೆ
ಸೋಂಕಿತ ಚಿಕ್ಕಟಗಳ ಕಡಿತದಿಂದ.
ಸೋಂಕಿತ ದೇಹದ ದ್ರವಗಳು/ವಸ್ತುಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕ ಹೊಂದುವುದರಿಂದ.
ನ್ಯುಮೋನಿಕ್ ಪ್ಲೇಗ್‌ನಲ್ಲಿ ಉಸಿರಾಟದ ದ್ರವಗಳನ್ನು ಉಸಿರಿಗೆ ಎಳೆದುಕೊಳ್ಳುವುದರಿಂದ.
ಮೂರು ಪ್ರಾಯೋಗಿಕ ರೂಪಗಳು
ಬ್ಯುಬೋನಿಕ್ (Bubonic): ಊದಿಕೊಂಡ, ನೋವಿನಿಂದ ಕೂಡಿದ ದುಗ್ಧರಸ ಗ್ರಂಥಿಗಳು; ಇದು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಚಿಕ್ಕಟಗಳಿಂದ ಹರಡುತ್ತದೆ.
ಸೆಪ್ಟಿಸೆಮಿಕ್ (Septicemic): ಸೋಂಕು ರಕ್ತಪ್ರವಾಹಕ್ಕೆ ಹರಡುತ್ತದೆ.
ನ್ಯುಮೋನಿಕ್ (Pneumonic): ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಸೋಂಕು; ಉಸಿರಾಟದ ಹನಿಗಳ ಮೂಲಕ ಇದು ವ್ಯಕ್ತಿಯಿಂದ ವ್ಯಕ್ತಿಗೆ ಹರಡಬಹುದು.
ರೋಗಲಕ್ಷಣಗಳು, ಚಿಕಿತ್ಸೆ ಮತ್ತು ಹರಡುವಿಕೆ
ರೋಗಲಕ್ಷಣಗಳು: ತೀವ್ರ ಜ್ವರ, ಚಳಿ, ತಲೆನೋವು, ದೌರ್ಬಲ್ಯ; ನ್ಯುಮೋನಿಕ್ ರೂಪವು ಕೆಮ್ಮು, ಎದೆ ನೋವು ಮತ್ತು ಉಸಿರಾಟದ ತೊಂದರೆಯನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡಬಹುದು.
ಸಾವು-ನೋವಿನ ಪ್ರಮಾಣ: ಸಕಾಲದಲ್ಲಿ ಚಿಕಿತ್ಸೆ ನೀಡದಿದ್ದರೆ ಇದು 30-100% ರಷ್ಟು ಮಾರಣಾಂತಿಕವಾಗಿದೆ.
ಚಿಕಿತ್ಸೆ: ಜೆಂಟಾಮಿಸಿನ್, ಸಿಪ್ರೊಫ್ಲೋಕ್ಸಾಸಿನ್ ಮತ್ತು ಡಾಕ್ಸಿಸೈಕ್ಲಿನ್‌ನಂತಹ ಆಂಟಿಬಯೋಟಿಕ್ಸ್; ಇಲ್ಲಿ ಆರಂಭಿಕ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯು ಅತ್ಯಂತ ನಿರ್ಣಾಯಕವಾಗಿದೆ.
ವ್ಯಾಪ್ತಿ: ಓಷಿಯಾನಿಯಾ ಖಂಡವನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ ವಿಶ್ವದ ಎಲ್ಲಾ ಖಂಡಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಇದು ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ.
ಮರುಭೂಮಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನ
ಪರಿಸರ
ಸಂದರ್ಭ:
ಕೇಂದ್ರ ಪರಿಸರ ಸಚಿವರು ಮತ್ತು ಭಾರತೀಯ ವನ್ಯಜೀವಿ ಸಂಸ್ಥೆ (WII) ರಾಜಸ್ಥಾನದ ಮರುಭೂಮಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನದಲ್ಲಿ ಎರಡು ಗ್ರೇಟ್ ಇಂಡಿಯನ್ ಬಸ್ಟರ್ಡ್ (GIB) ಹಕ್ಕಿಗಳನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ.
ಮರುಭೂಮಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನದ ಕುರಿತು
ಸ್ಥಳ: ಜೈಸಲ್ಮೇರ್ ಮತ್ತು ಬಾರ್ಮರ್, ರಾಜಸ್ಥಾನ — ಥಾರ್ ಮರುಭೂಮಿ.
ಸ್ಥಾಪನೆ: ವನ್ಯಜೀವಿ (ರಕ್ಷಣೆ) ಕಾಯ್ದೆ, 1972 ರ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ 1980 ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು.
ಉದ್ದೇಶ: ಥಾರ್‌ನ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಮರುಭೂಮಿ ಪರಿಸರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಸಂರಕ್ಷಣೆ.
ಹವಾಮಾನ: ಅತ್ಯಂತ ಬಿಸಿ ಮತ್ತು ಶುಷ್ಕ; ಕೆಲವು ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಮಳೆಯ ಪ್ರಮಾಣ <100 ಮಿ.ಮೀ/ವರ್ಷ.
ಭೂದೃಶ್ಯ: ಬರ್ಚನ್ (Barchan) ಮತ್ತು ಉದ್ದದ ಮರಳಿನ ದಿಬ್ಬಗಳು (dunes), ಜಲ್ಲಿ ಬಯಲು ಪ್ರದೇಶಗಳು, ಕಲ್ಲಿನ ಪ್ರದೇಶಗಳು, ಮತ್ತು ಅಂತರ-ದಿಬ್ಬದ ತಗ್ಗುಗಳು.
ಸಸ್ಯವರ್ಗ: ವಿರಳವಾದ ಹುಲ್ಲುಗಾವಲುಗಳು, ಮುಳ್ಳಿನ ಪೊದೆಗಳು ಮತ್ತು ಮರುಭೂಮಿಗೆ-ಹೊಂದಿಕೊಂಡ ಸಸ್ಯಗಳು.
ಖೇಜ್ರಿ: ಪ್ರೊಸೊಪಿಸ್ ಸಿನೆರೇರಿಯಾ; ಇದು ಥಾರ್‌ನ ಪ್ರಮುಖ ಮರವಾಗಿದ್ದು, ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾಗಿ ಬಿಷ್ಣೋಯ್ ಸಮುದಾಯದಿಂದ ರಕ್ಷಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ.
ಪ್ರಮುಖ ಪ್ರಭೇದ: ಗ್ರೇಟ್ ಇಂಡಿಯನ್ ಬಸ್ಟರ್ಡ್ — ಇದು ತೀವ್ರವಾಗಿ ಅಳಿವಿನಂಚಿನಲ್ಲಿರುವ ಪ್ರಭೇದವಾಗಿದೆ.
ಸಣ್ಣ ಮತ್ತು ಮಧ್ಯಮ ಉದ್ಯಮಗಳ (SME) ಬೆಳವಣಿಗೆ ನಿಧಿಯನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲು ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರದ ₹10,000 ಕೋಟಿ ಹಣವನ್ನು ಒದಗಿಸುವ ಹಣಕಾಸು ಸಚಿವಾಲಯದ ಪ್ರಸ್ತಾವನೆಗೆ ಕೇಂದ್ರ ಸಚಿವ ಸಂಪುಟ ಅನುಮೋದನೆ ನೀಡಿದೆ.
SME ಬೆಳವಣಿಗೆ ನಿಧಿ (SGF) ಕುರಿತು
ಘೋಷಣೆ: 2026 ರ ಕೇಂದ್ರ ಬಜೆಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಘೋಷಿಸಲಾಗಿತ್ತು.
ಸ್ವರೂಪ: ಪರ್ಯಾಯ ಹೂಡಿಕೆ ನಿಧಿಯಾಗಿ (AIF ಆಗಿ) ರಚನಾತ್ಮಕವಾಗಿರುವ ನೇರ ಇಕ್ವಿಟಿ ನಿಧಿ.
ಉದ್ದೇಶ: ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವಿರುವ SME ಗಳಿಗೆ ಅವುಗಳ ಸ್ಕೇಲಿಂಗ್ ಮತ್ತು ವಿಸ್ತರಣೆಗಾಗಿ ದೀರ್ಘಾವಧಿಯ ಬಂಡವಾಳವನ್ನು ಒದಗಿಸುವುದು.
ಗಮನ : ಉತ್ಪಾದನೆ, ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ, ನಾವೀನ್ಯತೆ, ಆಯಕಟ್ಟಿನ ವಲಯಗಳು ಮತ್ತು ಟೈರ್-II/III ಕೈಗಾರಿಕಾ ಕ್ಲಸ್ಟರ್‌ಗಳು.
ಪ್ರಮುಖ ಗುರಿಗಳು: ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಅಳವಡಿಕೆ, ರಫ್ತು, ಜಾಗತಿಕ ಮೌಲ್ಯ-ಸರಣಿ ಏಕೀಕರಣ ಮತ್ತು ಉದ್ಯೋಗವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುವುದು.
ಅಗತ್ಯತೆ: ಸಣ್ಣ ಮತ್ತು ಮಧ್ಯಮ ಉದ್ಯಮಗಳು ಎದುರಿಸುತ್ತಿರುವ ಬೆಳವಣಿಗೆ-ಇಕ್ವಿಟಿ ಅಂತರವನ್ನು ತುಂಬುವುದು.
ಉದ್ದೇಶಿತ ಆಳವಾದ ತೆರೆದ ಕಲ್ಲಿದ್ದಲು ಗಣಿಗಾರಿಕೆ ಯೋಜನೆಯಿಂದಾಗಿ ರಾಮಪ್ಪ ದೇವಾಲಯಕ್ಕೆ ಎದುರಾಗಬಹುದಾದ ಬೆದರಿಕೆಯ ಬಗ್ಗೆ ತೆಲಂಗಾಣದ ಪಾರಂಪರಿಕ ಸಂರಕ್ಷಣಾವಾದಿಗಳು ತೀವ್ರ ಆತಂಕ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದ್ದಾರೆ.
ರಾಮಪ್ಪ ದೇವಾಲಯದ ಕುರಿತು
ಅಧಿಕೃತ ಹೆಸರು: ಕಾಕತೀಯ ರುದ್ರೇಶ್ವರ (ರಾಮಪ್ಪ) ದೇವಾಲಯ.
ಸ್ಥಳ: ತೆಲಂಗಾಣದ ಪಾಲಂಪೇಟೆ, ಹೈದರಾಬಾದ್‌ನಿಂದ ಈಶಾನ್ಯಕ್ಕೆ ಸುಮಾರು 200 ಕಿ.ಮೀ ದೂರದಲ್ಲಿದೆ.
ಸಮರ್ಪಿತವಾಗಿರುವುದು: ಶಿವನಿಗೆ — ಪ್ರಧಾನ ದೇವತೆ ರಾಮಲಿಂಗೇಶ್ವರ ಸ್ವಾಮಿ.
ನಿರ್ಮಾಣ: ಕ್ರಿ.ಶ. 1213 ರಲ್ಲಿ ಕಾಕತೀಯ ರಾಜ ಗಣಪತಿ ದೇವನ ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು.
ನಿರ್ಮಾತೃ: ರೇಚರ್ಲ ರುದ್ರ, ಕಾಕತೀಯ ಸೇನಾಪತಿ (ಜನರಲ್).
ಹೆಸರು: ಇದರ ನಿರ್ಮಾಣದೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧ ಹೊಂದಿರುವ ಶಿಲ್ಪಿ ರಾಮಪ್ಪ ಅವರ ಹೆಸರನ್ನು ಈ ದೇವಾಲಯಕ್ಕೆ ಇಡಲಾಗಿದೆ.
UNESCO ವಿಶ್ವ ಪರಂಪರೆಯ ತಾಣ: 2021 ರಲ್ಲಿ ಘೋಷಿಸಲಾಗಿದೆ.
ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪದ ಲಕ್ಷಣಗಳು
ಇದನ್ನು 6-ಅಡಿ ಎತ್ತರದ ನಕ್ಷತ್ರಾಕಾರದ ವೇದಿಕೆಯ ಮೇಲೆ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದೆ.
ಗೋಡೆಗಳು, ಕಂಬಗಳು ಮತ್ತು ಮೇಲ್ಛಾವಣಿಯ ಮೇಲೆ ಸಂಕೀರ್ಣವಾದ ಕೆತ್ತನೆಗಳಿವೆ.
ಪ್ರಧಾನವಾಗಿ ಮರಳುಗಲ್ಲನ್ನು ಬಳಸಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದ್ದು, ಇದರೊಂದಿಗೆ ಗ್ರಾನೈಟ್ ಮತ್ತು ಡೋಲರೈಟ್ ಕೆತ್ತನೆಗಳ ಅಂಶಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ.
ವಿಶಿಷ್ಟವಾದ ಪಿರಮಿಡ್ ಆಕಾರದ ವಿಮಾನ (ಗೋಪುರ)ವನ್ನು ಕಡಿಮೆ ತೂಕದ ರಂಧ್ರಯುಕ್ತ ಇಟ್ಟಿಗೆಗಳನ್ನು ಬಳಸಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದೆ, ಇವುಗಳನ್ನು ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿ “ತೇಲುವ ಇಟ್ಟಿಗೆಗಳು” ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.
ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಆವರಣಆಕೃತಿಗಳು ಮತ್ತು ಶಿಲ್ಪಗಳನ್ನು ಕಠಿಣವಾದ ಡೋಲರೈಟ್‌ನಿಂದ ಕೆತ್ತಲಾಗಿದ್ದು, ಇದು ಕಾಕತೀಯರ ಅಸಾಧಾರಣ ಕರಕುಶಲತೆಯನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸುತ್ತದೆ.
ಅಂತರ್-ಸಂಸದೀಯ ಒಕ್ಕೂಟ (IPU)
ರಾಜ್ಯಶಾಸ್ತ್ರ ಮತ್ತು ಆಡಳಿತ
ಸಂದರ್ಭ:
ರಾಜ್ಯಸಭೆಯ ಉಪಸಭಾಪತಿ ಹರಿವಂಶ್ ಅವರ ನೇತೃತ್ವದ ಭಾರತೀಯ ಸಂಸದೀಯ ನಿಯೋಗವು, ಅಂತರ್-ಸಂಸದೀಯ ಒಕ್ಕೂಟದ (IPU) 153 ನೇ ಅಧಿವೇಶನದಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಲು ತಾಂಜಾನಿಯಾಕ್ಕೆ ತೆರಳಿದೆ.
ಅಂತರ್-ಸಂಸದೀಯ ಒಕ್ಕೂಟದ (IPU) ಕುರಿತು
ಇದು ಸಂಸದೀಯ ರಾಜತಾಂತ್ರಿಕತೆ, ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವ, ಮಾನವ ಹಕ್ಕುಗಳು ಮತ್ತು ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಹಕಾರವನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸುವ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಂಸತ್ತುಗಳ ಜಾಗತಿಕ ಸಂಸ್ಥೆಯಾಗಿದೆ.
ಸ್ಥಾಪನೆ: 1889 ರಲ್ಲಿ ಪ್ಯಾರಿಸ್‌ನಲ್ಲಿ.
ಸ್ಥಾಪಕರು: ವಿಲಿಯಂ ರಾಂಡಲ್ ಕ್ರೀಮರ್ (UK) ಮತ್ತು ಫ್ರೆಡೆರಿಕ್ ಪ್ಯಾಸ್ಸಿ (ಫ್ರಾನ್ಸ್).
ಪ್ರಧಾನ ಕಚೇರಿ: ಸ್ವಿಟ್ಜರ್ಲೆಂಡ್‌ನ ಜಿನೀವಾ.
ಸದಸ್ಯತ್ವ: 183 ಸದಸ್ಯ ಸಂಸತ್ತುಗಳು + 15 ಅಸೋಸಿಯೇಟ್ ಸದಸ್ಯರು.
ಭಾರತ: IPU ನ ಸದಸ್ಯ ರಾಷ್ಟ್ರವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಇದನ್ನು ಸಂಸದೀಯ ರಾಜತಾಂತ್ರಿಕತೆಯ ವೇದಿಕೆಯಾಗಿ ಬಳಸುತ್ತದೆ.
ಪ್ರಮುಖ ಕಾರ್ಯಗಳು
ಸಂಸದೀಯರ (ಪಾರ್ಲಿಮೆಂಟೇರಿಯನ್‌ಗಳ) ನಡುವೆ ಸಂವಾದವನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸುತ್ತದೆ.
ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಒಮ್ಮತವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುತ್ತದೆ.
ಪ್ರಜಾಸತ್ತಾತ್ಮಕ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಮತ್ತು ಮಾನವ ಹಕ್ಕುಗಳನ್ನು ಬಲಪಡಿಸುತ್ತದೆ.
ಶಾಂತಿ, ಭಯೋತ್ಪಾದನೆ, ಹವಾಮಾನ ಬದಲಾವಣೆ ಮತ್ತು ಆಡಳಿತದ ಕುರಿತಾದ ಚರ್ಚೆಗಳಿಗೆ ಅನುವು ಮಾಡಿಕೊಡುತ್ತದೆ.
153 ನೇ IPU ಅಧಿವೇಶನ: ತಾಂಜಾನಿಯಾದಲ್ಲಿ ನಡೆಯಲಿದ್ದು, ಇದರಲ್ಲಿ ರಾಜ್ಯಸಭೆಯ ಉಪಸಭಾಪತಿ ಹರಿವಂಶ್ ನೇತೃತ್ವದ ಭಾರತೀಯ ನಿಯೋಗವು ಭಾಗವಹಿಸಲಿದೆ.
PM-SETU – ಭಾರತದ ITI ಗಳ ಪರಿವರ್ತನೆಯ ಒಂದು ವರ್ಷ
ಸರ್ಕಾರಿ ಯೋಜನೆಗಳು
ಸಂದರ್ಭ:
PM-SETU (ಉನ್ನತೀಕರಿಸಿದ ITI ಗಳ ಮೂಲಕ ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿಗಳ ಕೌಶಲ್ಯ ಮತ್ತು ಉದ್ಯೋಗಶೀಲತೆ ಪರಿವರ್ತನೆ – Pradhan Mantri Skilling and Employability Transformation through Upgraded ITIs) ಯೋಜನೆಯು ತನ್ನ ಅನುಷ್ಠಾನದ ಒಂದು ವರ್ಷವನ್ನು ಪೂರೈಸಿದೆ.
PM-SETU ಕುರಿತು
ಪ್ರಾರಂಭ: 2025 ರಲ್ಲಿ.
ಪೂರ್ಣ ರೂಪ: ITI ಗಳ ಉನ್ನತೀಕರಣಕ್ಕಾಗಿ ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿಗಳ ಯೋಜನೆ.
ಪ್ರಕಾರ: ಕೇಂದ್ರ ಪ್ರಾಯೋಜಿತ ಯೋಜನೆ.
ಸಚಿವಾಲಯ: ಕೌಶಲ್ಯಾಭಿವೃದ್ಧಿ ಮತ್ತು ಉದ್ಯಮಶೀಲತೆ ಸಚಿವಾಲಯ.
ಉದ್ದೇಶ: 1,000 ಸರ್ಕಾರಿ ITI ಗಳನ್ನು ಆಧುನಿಕ ಮತ್ತು ಉದ್ಯಮ-ಆಧಾರಿತ ಕೌಶಲ್ಯ-ತರಬೇತಿ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸುವುದು.
ಗಮನ: ಆಧುನಿಕ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯ, ಸ್ಮಾರ್ಟ್ ತರಗತಿಗಳು, ಸುಧಾರಿತ ಪ್ರಯೋಗಾಲಯಗಳು, ಡಿಜಿಟಲ್ ಪಠ್ಯ ಮತ್ತು ಹೊಸ-ಯುಗದ ಉದ್ಯಮ-ಆಧಾರಿತ ಕೋರ್ಸ್‌ಗಳ ಮೇಲೆ ಗಮನ ಕೇಂದ್ರೀಕರಿಸುವುದು.
ಉದ್ಯಮದ ಭಾಗವಹಿಸುವಿಕೆ: ಉದ್ಯಮ-ನೇತೃತ್ವದ ಆಡಳಿತಕ್ಕಾಗಿ ವಿಶೇಷ ಉದ್ದೇಶದ ವಾಹನಗಳ (SPVs) ಮೂಲಕ ಆಂಕರ್ ಇಂಡಸ್ಟ್ರಿ ಪಾಲುದಾರರನ್ನು ಒಳಗೊಳ್ಳುವುದು.
ಶ್ರೇಷ್ಠತಾ ಕೇಂದ್ರಗಳು : ಭುವನೇಶ್ವರ, ಚೆನ್ನೈ, ಹೈದರಾಬಾದ್, ಕಾನ್ಪುರ ಮತ್ತು ಲುಧಿಯಾನದಲ್ಲಿ 5 ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕೌಶಲ್ಯ ತರಬೇತಿ ಸಂಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಗಿದೆ.
US ನ AI ಒಪ್ಪಂದ
ವಿಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ
ಸಂದರ್ಭ:
US ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಡೊನಾಲ್ಡ್ ಟ್ರಂಪ್ ಅವರು “ವೈಟ್ ಹೌಸ್ ಅಕಾರ್ಡ್ ಆನ್ ಸೂಪರ್ ಇಂಟೆಲಿಜೆನ್ಸ್: ಜಾಯಿಂಟ್ ಕಮಿಟ್‌ಮೆಂಟ್ ಆನ್ ಫ್ರಂಟಿಯರ್ ರೆಸ್ಪಾನ್ಸಿಬಿಲಿಟೀಸ್” (White House Accord on Super Intelligence: Joint Commitment on Frontier Responsibilities) ಅನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿದ್ದಾರೆ.
AI ಒಪ್ಪಂದದ ಕುರಿತು
ಸ್ವರೂಪ: ಸುರಕ್ಷಿತ AI ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಮತ್ತು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ನಂಬಿಕೆಯನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸಲು, ಪ್ರಮುಖ US-ಮೂಲದ AI/ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಕಂಪನಿಗಳ ನಡುವಿನ ಸ್ವಯಂಪ್ರೇರಿತ ಒಪ್ಪಂದವಾಗಿದೆ.
ಪ್ರಮುಖ ಭಾಗವಹಿಸುವವರು: Google, Anthropic, Meta, OpenAI, xAI ಮತ್ತು Nvidia ದೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧ ಹೊಂದಿರುವ ನಾಯಕರು.
ಉದ್ದೇಶ: AI ಸುರಕ್ಷತೆ, ಕಾರ್ಪೊರೇಟ್ ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆ ಮತ್ತು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ನಂಬಿಕೆಯನ್ನು ಬಲಪಡಿಸುವುದು.
ನಾಲ್ಕು ಪ್ರಮುಖ ಕ್ರಮಗಳು
ಉದ್ದೇಶಪೂರ್ವಕವಲ್ಲದ AI-ಸಂಬಂಧಿತ ಹ್ಯಾಕಿಂಗ್/ಭದ್ರತಾ ಘಟನೆಗಳನ್ನು ತಡೆಯಲು ಬಲವಾದ ಆಂತರಿಕ ನಿಯಂತ್ರಣಗಳನ್ನು ಹೊಂದುವುದು.
ಸುರಕ್ಷತಾ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಲು ಮತ್ತು ಕಾಳಜಿಗಳನ್ನು (ಸಮಸ್ಯೆಗಳನ್ನು) ಪರಿಹರಿಸಲು ಆಂತರಿಕ AI ಸುರಕ್ಷತಾ ತಂಡವನ್ನು ರಚಿಸುವುದು.
ಸುರಕ್ಷತಾ ಮೌಲ್ಯಮಾಪನಗಳಿಗಾಗಿ ಸ್ವತಂತ್ರ ಬಾಹ್ಯ ಲೆಕ್ಕಪರಿಶೋಧಕರನ್ನು ತೊಡಗಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದು.
ಸುರಕ್ಷತಾ ವರದಿಗಳನ್ನು ಪರಿಹರಿಸಲು ಸ್ವತಂತ್ರ ಮಂಡಳಿ ಸಮಿತಿಯನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸುವುದು.
ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆ
ಇದು ಈ ಕೆಳಗಿನ ಪ್ರಮುಖ ಕಾಳಜಿಗಳನ್ನು (ಸಮಸ್ಯೆಗಳನ್ನು) ಪರಿಹರಿಸುತ್ತದೆ:
AI ಸುರಕ್ಷತೆ ಮತ್ತು ಹೊಂದಾಣಿಕೆ.
ಗೌಪ್ಯತೆಯ ಅಪಾಯಗಳು.
ಮಕ್ಕಳ ಸುರಕ್ಷತೆ.
ಅನಧಿಕೃತ/ಹಾನಿಕಾರಕ ಕಾರ್ಯಗಳಿಗೆ ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತಿರುವ AI ಏಜೆಂಟ್‌ಗಳು.
ಹೆಚ್ಚಿನ ಕಾರ್ಪೊರೇಟ್ ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆಯ ಅಗತ್ಯತೆ.
ಪ್ರಮುಖ ಮಿತಿ
ಇದು ಸ್ವಯಂಪ್ರೇರಿತವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಕಾನೂನುಬದ್ಧವಾಗಿ ಬದ್ಧವಾಗಿಲ್ಲ.
ನಿಯಮಗಳ ಉಲ್ಲಂಘನೆಗಳಿಗೆ ಯಾವುದೇ ದಂಡಗಳಿಲ್ಲ.
ರೇಬೀಸ್ (Rabies)
ವಿಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ
ಸಂದರ್ಭ:
‘ದಿ ಲ್ಯಾನ್ಸೆಟ್ ಇನ್ಫೆಕ್ಷಿಯಸ್ ಡಿಸೀಸಸ್’ (The Lancet Infectious Diseases) ನಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟವಾದ ICMR-ನೇತೃತ್ವದ ಅಧ್ಯಯನವು, ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ ಸುಮಾರು 5,726 ಮಾನವ ರೇಬೀಸ್ ಸಾವುಗಳು ಸಂಭವಿಸುತ್ತವೆ ಎಂದು ಅಂದಾಜಿಸಿದೆ.
ರೇಬೀಸ್ ಕುರಿತು
ಇದು ಒಂದು ಝೂನೋಟಿಕ್ ವೈರಲ್ ಕಾಯಿಲೆಯಾಗಿದೆ (ಅಂದರೆ ಪ್ರಾಣಿಗಳಿಂದ ಮನುಷ್ಯರಿಗೆ ಹರಡುವ ರೋಗ).
ರೋಗಕಾರಕ : ಇದು ರಾಬ್ದೋವಿರಿಡೆ (Rhabdoviridae) ಕುಟುಂಬದ, ಲಿಸ್ಸಾವೈರಸ್ (Lyssavirus) ಕುಲದ ರೇಬೀಸ್ ವೈರಸ್‌ನಿಂದ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ.
ಇದು ರೈಬೋನ್ಯೂಕ್ಲಿಯಿಕ್ ಆಸಿಡ್ (RNA) ವೈರಸ್ ಆಗಿದ್ದು, ಇದು ರೇಬೀಸ್ ಪೀಡಿತ ಪ್ರಾಣಿಯ (ನಾಯಿ, ಬೆಕ್ಕು, ಕೋತಿ, ಇತ್ಯಾದಿ) ಲಾಲಾರಸದಲ್ಲಿ (ಜೊಲ್ಲಿನಲ್ಲಿ) ಇರುತ್ತದೆ.
ರೇಬೀಸ್ 100% ಮಾರಣಾಂತಿಕವಾಗಿದೆ, ಆದರೆ ಲಸಿಕೆಯ ಮೂಲಕ 100% ತಡೆಗಟ್ಟಬಹುದಾಗಿದೆ.
2030 ರ ವೇಳೆಗೆ ನಾಯಿ-ಮೂಲದ ರೇಬೀಸ್ ನಿರ್ಮೂಲನೆಗಾಗಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕ್ರಿಯಾ ಯೋಜನೆ (NAPRE)
ಈ ಯೋಜನೆಯ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ, ರೇಬೀಸ್ ಅನ್ನು ಅಧಿಸೂಚಿಸಬೇಕಾದ ರೋಗವನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಲು ಕೇಂದ್ರವು ಎಲ್ಲಾ ರಾಜ್ಯಗಳು ಮತ್ತು UTs (ಕೇಂದ್ರಾಡಳಿತ ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು) ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಿಸುತ್ತದೆ.
ಅಧಿಸೂಚಿಸಬೇಕಾದ ರೋಗ ಎಂದರೆ, ಕಾನೂನಿನ ಪ್ರಕಾರ ಸರ್ಕಾರಿ ಅಧಿಕಾರಿಗಳಿಗೆ ಕಡ್ಡಾಯವಾಗಿ ವರದಿ ಮಾಡಬೇಕಾದ ಯಾವುದೇ ರೋಗವಾಗಿದೆ.
2030 ರ ವೇಳೆಗೆ ಭಾರತದಿಂದ ನಾಯಿ-ಮೂಲದ ರೇಬೀಸ್ ಅನ್ನು ನಿರ್ಮೂಲನೆ ಮಾಡಲು “ಜಂಟಿ ಅಂತರ-ಸಚಿವಾಲಯ ಘೋಷಣೆಯ ಬೆಂಬಲ ಹೇಳಿಕೆ” ಯನ್ನು ಸಹ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಲಾಯಿತು.
ವಿಶ್ವ ರೇಬೀಸ್ ದಿನ
ಲೂಯಿಸ್ ಪಾಶ್ಚರ್ ಅವರ ಪುಣ್ಯತಿಥಿಯ ಸ್ಮರಣಾರ್ಥ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 28 ರಂದು ಇದನ್ನು ಆಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.
ಲೂಯಿಸ್ ಪಾಶ್ಚರ್ ಒಬ್ಬ ಫ್ರೆಂಚ್ ರಸಾಯನಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ ಮತ್ತು ಸೂಕ್ಷ್ಮಜೀವಿಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರಾಗಿದ್ದು, ಅವರು ಮೊದಲ ರೇಬೀಸ್ ಲಸಿಕೆಯನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿದರು.
ಅವರು ಪಾಶ್ಚರೀಕರಣ, ಆಂಥ್ರಾಕ್ಸ್ ಮತ್ತು ಕಾಲರಾಗೆ ಲಸಿಕೆಗಳು ಹಾಗೂ ಚೇಂಬರ್ಲ್ಯಾಂಡ್ ಫಿಲ್ಟರ್‌ಗಳನ್ನು ಸಹ ಕಂಡುಹಿಡಿದರು.
ಅಗ್ನಿಪಥ್ ಯೋಜನೆ
ಸರ್ಕಾರಿ ಯೋಜನೆಗಳು
ಸಂದರ್ಭ:
ಅಗ್ನಿವೀರರ ಮೊದಲ ಬ್ಯಾಚ್ ತನ್ನ ನಾಲ್ಕು ವರ್ಷಗಳ ಸೇವಾ ಅವಧಿಯನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸುವ ಹಂತದಲ್ಲಿದೆ. ಈ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ, ಭೂಸೇನೆ, ನೌಕಾಪಡೆ ಮತ್ತು ವಾಯುಪಡೆಯು ಅಗ್ನಿಪಥ್ ಯೋಜನೆಯ ಅನುಷ್ಠಾನದ ಕುರಿತು ತಮ್ಮ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ ಮತ್ತು ಶಿಫಾರಸುಗಳನ್ನು ಸೇನಾ ವ್ಯವಹಾರಗಳ ಇಲಾಖೆಗೆ (DMA) ಸಲ್ಲಿಸಿವೆ.
ಅಗ್ನಿಪಥ್ ಯೋಜನೆಯ ಕುರಿತು
ಪರಿಚಯ: 2022 ರಲ್ಲಿ.
ಇತರ ಹೆಸರು: ಟೂರ್ ಆಫ್ ಡ್ಯೂಟಿ ಯೋಜನೆ (Tour of Duty scheme) ಎಂದೂ ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.
ಸ್ವರೂಪ: ಭಾರತೀಯ ಸಶಸ್ತ್ರ ಪಡೆಗಳಿಗೆ ಅಲ್ಪಾವಧಿಯ ನೇಮಕಾತಿ ಯೋಜನೆಯಾಗಿದೆ.
ನೇಮಕಾತಿಗೊಂಡವರು: ಅಗ್ನಿವೀರರು ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತಾರೆ.
ಸೇವಾ ಅವಧಿ: 4 ವರ್ಷಗಳು.
ಉಳಿಸಿಕೊಳ್ಳುವಿಕೆ: ಪ್ರತಿ ಬ್ಯಾಚ್‌ನ 25% ರಷ್ಟು ಜನರನ್ನು 15 ವರ್ಷಗಳ ನಿಯಮಿತ ಸೇವೆಗೆ ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಬಹುದು.
ನಿರ್ಗಮನ : ಉಳಿದ 75% ರಷ್ಟು ಜನರು ನಾಲ್ಕು ವರ್ಷಗಳ ನಂತರ ಸೇವಾ ನಿಧಿ ಪ್ಯಾಕೇಜ್‌ನೊಂದಿಗೆ ನಿರ್ಗಮಿಸುತ್ತಾರೆ.
ವಯಸ್ಸು: 17.5-21 ವರ್ಷಗಳು (ಅನ್ವಯವಾಗುವ ನೇಮಕಾತಿ ಅಧಿಸೂಚನೆಗಳಿಗೆ ಒಳಪಟ್ಟಿರುತ್ತದೆ).
ಉದ್ದೇಶ
ಯುವಕರಿಗೆ ಸಶಸ್ತ್ರ ಪಡೆಗಳಲ್ಲಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಲು ಅವಕಾಶವನ್ನು ಒದಗಿಸುವುದು.
ಕಿರಿಯ ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚು ತಾಂತ್ರಿಕವಾಗಿ ನುರಿತ ಪಡೆಯನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುವುದು.
ಸಶಸ್ತ್ರ ಪಡೆಗಳ ಸರಾಸರಿ ವಯಸ್ಸಿನ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುವುದು.
ಸ್ವಾವಲಂಬಿ ಹುಲಿಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲು ಹಂತ-ಹಂತದ ಹುಲಿ ಮರುಪರಿಚಯ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದ ಆರಂಭವನ್ನು ಗುರುತಿಸುವ ಮೂಲಕ, ಮೂರು ವರ್ಷದ ಹೆಣ್ಣು ಹುಲಿಯಾದ T138 ಅನ್ನು ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳದ ಬಕ್ಸಾ ಹುಲಿ ಸಂರಕ್ಷಿತ ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.
ಬಕ್ಸಾ ಹುಲಿ ಸಂರಕ್ಷಿತ ಪ್ರದೇಶದ ಕುರಿತು
ಸ್ಥಳ: ಭಾರತ-ಭೂತಾನ್ ಗಡಿಯುದ್ದಕ್ಕೂ ಇರುವ ಉತ್ತರ ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳದ ಅಲಿಪುರ್‌ದುವಾರ್ ಜಿಲ್ಲೆ.
ಸ್ಥಾಪನೆ: ಪ್ರಾಜೆಕ್ಟ್ ಟೈಗರ್ (ಹುಲಿ ಯೋಜನೆ) ಅಡಿಯಲ್ಲಿ 1983 ರಲ್ಲಿ ಹುಲಿ ಸಂರಕ್ಷಿತ ಪ್ರದೇಶವೆಂದು ಘೋಷಿಸಲಾಯಿತು.
ಪರಿಸರ ಮಹತ್ವ: ಇದು ಪೂರ್ವ ಹಿಮಾಲಯದ ತಪ್ಪಲಿನಲ್ಲಿ (ಫುಟ್‌ಹಿಲ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ) ನೆಲೆಗೊಂಡಿದೆ. ಇದು ಅಸ್ಸಾಂ ಮತ್ತು ಭೂತಾನ್‌ನ ಅರಣ್ಯಗಳೊಂದಿಗೆ ಪರಿಸರ ಸಂಪರ್ಕವನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ.
ಪ್ರಮುಖ ಪ್ರಾಣಿಸಂಕುಲ: ಏಷ್ಯಾದ ಆನೆ, ಕಾಡುಕೋಣ (ಗೌರ್), ಸಾಂಬಾರ್, ಕ್ಲೌಡೆಡ್ ಚಿರತೆ, ಭಾರತೀಯ ಚಿರತೆ ಮತ್ತು ಏಷ್ಯನ್ ಗೋಲ್ಡನ್ ಕ್ಯಾಟ್.
ಹುಲಿಗಳ ಸ್ಥಿತಿ: ಆವಾಸಸ್ಥಾನದ ನಾಶ, ವಿಘಟನೆ ಮತ್ತು ಬೇಟೆಯ ಲಭ್ಯತೆ ಕಡಿಮೆಯಾದ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ, ಇದು ಐತಿಹಾಸಿಕವಾಗಿ ಸ್ಥಿರವಾದ ಸ್ಥಳೀಯ ಹುಲಿಗಳ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ದೀರ್ಘಕಾಲದ ಅನುಪಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಎದುರಿಸಿದೆ.
ನದಿಗಳು
ಸಂಕೋಶ್ ನದಿ: ಅಸ್ಸಾಂ ಗಡಿಯುದ್ದಕ್ಕೂ ಪೂರ್ವದ ಗಡಿಯ ಒಂದು ಭಾಗವನ್ನು ರೂಪಿಸುತ್ತದೆ.
ಜಯಂತಿ ನದಿ: ಬಕ್ಸಾ ಭೂದೃಶ್ಯದ ಮೂಲಕ ಹರಿಯುವ ಪ್ರಮುಖ ಋತುಮಾನದ ನದಿಯಾಗಿದೆ.
ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಮಾಹಿತಿ – ಪ್ರಾಜೆಕ್ಟ್ ಟೈಗರ್ (ಹುಲಿ ಯೋಜನೆ)
ಪ್ರಾರಂಭ: 9 ಹುಲಿ ಸಂರಕ್ಷಿತ ಪ್ರದೇಶಗಳೊಂದಿಗೆ 1973 ರಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಲಾಯಿತು.
ಕಾನೂನು ಆಧಾರ: ವನ್ಯಜೀವಿ (ರಕ್ಷಣೆ) ಕಾಯ್ದೆ, 1972 ರ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ 2006 ರ ತಿದ್ದುಪಡಿಯ ನಂತರ ಹುಲಿ ಸಂರಕ್ಷಿತ ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ರಚಿಸಲಾಗಿದೆ.
NTCA: ಹುಲಿ ಸಂರಕ್ಷಣೆಗಾಗಿ ಶಾಸನಬದ್ಧ ಸಂಸ್ಥೆಯಾಗಿ 2006 ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು.
ಕೋರ್ ಪ್ರದೇಶ : ಇದನ್ನು ಕಾನೂನುಬದ್ಧವಾಗಿ ನಿರ್ಣಾಯಕ ಹುಲಿ ಆವಾಸಸ್ಥಾನ (CTH) ಎಂದು ಗೊತ್ತುಪಡಿಸಲಾಗಿದೆ; ಇದು ಅತ್ಯುನ್ನತ ರಕ್ಷಣೆಯನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತದೆ.
ಬಫರ್ ಪ್ರದೇಶ: ಇದು ಕೋರ್ ಪ್ರದೇಶದ ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿರುವ ಬಾಹ್ಯ ಪ್ರದೇಶವಾಗಿದ್ದು, ಸಹಬಾಳ್ವೆಯನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸುವ ಮತ್ತು ಕೋರ್ ಪ್ರದೇಶದ ಮೇಲಿನ ಒತ್ತಡವನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುವ ಗುರಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.
ಹುಲಿ ಗಣತಿ: ಅಖಿಲ ಭಾರತ ಹುಲಿ ಅಂದಾಜು (AITE) ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿ 4 ವರ್ಷಗಳಿಗೊಮ್ಮೆ ನಡೆಸಲಾಗುತ್ತದೆ.
ಇತ್ತೀಚಿನ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹುಲಿಗಳ ಅಂದಾಜು: 3,682 ಹುಲಿಗಳು (2022 ರ ಪ್ರಕಾರ).
ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಹುಲಿಗಳ ಜನಸಂಖ್ಯೆ: ಮಧ್ಯಪ್ರದೇಶ ಮೊದಲ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿದೆ, ನಂತರದ ಸ್ಥಾನಗಳಲ್ಲಿ ಕರ್ನಾಟಕ ಮತ್ತು ಉತ್ತರಾಖಂಡ (2022 ರ ಅಂದಾಜು) ಇವೆ.
ವಿಸ್ತೀರ್ಣದ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಹುಲಿ ಸಂರಕ್ಷಿತ ಪ್ರದೇಶ: ನಾಗಾರ್ಜುನಸಾಗರ್-ಶ್ರೀಶೈಲಂ (ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶ-ತೆಲಂಗಾಣ ವ್ಯಾಪ್ತಿ).
ಅತ್ಯಂತ ಚಿಕ್ಕ ಹುಲಿ ಸಂರಕ್ಷಿತ ಪ್ರದೇಶ: ಬೋರ್ ಹುಲಿ ಸಂರಕ್ಷಿತ ಪ್ರದೇಶ, ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ.
ಮೊದಲ ಹುಲಿ ಸಂರಕ್ಷಿತ ಪ್ರದೇಶ: ಜಿಮ್ ಕಾರ್ಬೆಟ್ ಹುಲಿ ಸಂರಕ್ಷಿತ ಪ್ರದೇಶ, ಉತ್ತರಾಖಂಡ.
ಹೊಸ ಹುಲಿ ಸಂರಕ್ಷಿತ ಪ್ರದೇಶಗಳು: ಪ್ರಾಜೆಕ್ಟ್ ಟೈಗರ್ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಭಾರತವು ನಿರಂತರವಾಗಿ ಮೀಸಲು ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸುತ್ತಲೇ ಇದೆ; ಹೊಸ ಅಧಿಸೂಚನೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಇದರ ನಿಖರವಾದ ಒಟ್ಟು ಸಂಖ್ಯೆಯು ಬದಲಾಗುತ್ತದೆ.
ಹುಲಿ ಸಂರಕ್ಷಿತ ಪ್ರದೇಶಗಳು ಕಡ್ಡಾಯವಾಗಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನಗಳಾಗಿರಬೇಕಿಲ್ಲ: ಒಂದು ಹುಲಿ ಸಂರಕ್ಷಿತ ಪ್ರದೇಶವು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನಗಳು, ವನ್ಯಜೀವಿ ಅಭಯಾರಣ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಇತರ ಅರಣ್ಯ ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರಬಹುದು.
ಜಾಗತಿಕ ಮಹತ್ವ: ವಿಶ್ವದ ಕಾಡು ಹುಲಿಗಳ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಭಾರತವು ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಪಾಲನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.
100 ಮಿಲಿಯನ್ ಬ್ಯಾರೆಲ್ ತೈಲವನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಲಿರುವ G7 ರಾಷ್ಟ್ರಗಳು
ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ
ಸಂದರ್ಭ:
ಗಗನಕ್ಕೇರುತ್ತಿರುವ ಇಂಧನ ಬೆಲೆಗಳನ್ನು ತಗ್ಗಿಸಲು, ನಾಲ್ಕು ತಿಂಗಳ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ 100 ಮಿಲಿಯನ್ ಬ್ಯಾರೆಲ್ ತೈಲವನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಲು ಗ್ರೂಪ್ ಆಫ್ ಸೆವೆನ್ (G7) ರಾಷ್ಟ್ರಗಳು ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡಿವೆ. ಇದರ ಜೊತೆಗೆ, ಮೊದಲ 20 ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಗಣನೀಯ ಪ್ರಮಾಣದ ಡೀಸೆಲ್ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಲು ಯೋಜನೆ ರೂಪಿಸಲಾಗಿದೆ.
ಗ್ರೂಪ್ ಆಫ್ ಸೆವೆನ್ (G7) ಕುರಿತು
G7: ಇದು 7 ಪ್ರಮುಖ ಮುಂದುವರಿದ ಆರ್ಥಿಕತೆಗಳ ಅನೌಪಚಾರಿಕ ಗುಂಪಾಗಿದೆ (ಇನ್‌ಫಾರ್ಮಲ್ ಗ್ರೂಪಿಂಗ್ ಆಗಿದೆ).
ಸದಸ್ಯರು: ಫ್ರಾನ್ಸ್, ಜರ್ಮನಿ, ಇಟಲಿ, ಜಪಾನ್, UK, USA ಮತ್ತು ಕೆನಡಾ.
ಮೂಲ : 1973 ರ ತೈಲ ಬಿಕ್ಕಟ್ಟಿನ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಇದು ಹೊರಹೊಮ್ಮಿತು.
ಆರಂಭಿಕ ಗ್ರೂಪ್ ಆಫ್ ಫೈವ್ (G5): ಫ್ರಾನ್ಸ್, ಪಶ್ಚಿಮ ಜರ್ಮನಿ, USA, UK ಮತ್ತು ಜಪಾನ್.
ಕೆನಡಾದ ಸೇರ್ಪಡೆ: 1976 ರಲ್ಲಿ ಕೆನಡಾ ಸೇರ್ಪಡೆಯಾಗಿ ಇದು G7 ಆಯಿತು.
EU: ಇದು 1977 ರಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿತು; EU G7 ನ ಅಧಿಕೃತ ಸದಸ್ಯನಲ್ಲ, ಆದರೆ ಸಭೆಗಳಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸುತ್ತದೆ.
G8 ಹಂತ: 1997 ರಲ್ಲಿ ರಷ್ಯಾ ಸೇರ್ಪಡೆಯಾಗಿ, ಇದು G8 ಆಯಿತು.
ಮತ್ತೆ G7 ಗೆ: 2014 ರಲ್ಲಿ ರಷ್ಯಾ ಕ್ರೈಮಿಯಾವನ್ನು ಸ್ವಾಧೀನಪಡಿಸಿಕೊಂಡ ನಂತರ, ರಷ್ಯಾ ಈ ಗುಂಪಿನಿಂದ ಹೊರಗುಳಿಯಿತು (ಇದರಿಂದ ಇದು ಮತ್ತೆ G7 ಆಯಿತು).
ಸ್ವರೂಪ: ಇದು ಅನೌಪಚಾರಿಕ ಗುಂಪಾಗಿದ್ದು, ಒಪ್ಪಂದ-ಆಧಾರಿತ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಂಸ್ಥೆಯಲ್ಲ.
ಅಧ್ಯಕ್ಷತೆ : ಸದಸ್ಯ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳ ನಡುವೆ ವಾರ್ಷಿಕವಾಗಿ ಸರದಿಯಂತೆ ಬದಲಾಗುತ್ತದೆ.
ಪ್ರಮುಖ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳು: ಜಾಗತಿಕ ಆರ್ಥಿಕತೆ, ವ್ಯಾಪಾರ, ಭದ್ರತೆ, ಹವಾಮಾನ ಬದಲಾವಣೆ, ಇಂಧನ, ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಮತ್ತು ಭೌಗೋಳಿಕ ರಾಜಕೀಯ ವಿಷಯಗಳು.
ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಮಾಹಿತಿ – ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಇಂಧನ ಸಂಸ್ಥೆ (IEA)
ಸ್ಥಾಪನೆ: 1973-74 ರ ತೈಲ ಬಿಕ್ಕಟ್ಟಿಗೆ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಯಾಗಿ 1974 ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು.
ಪ್ರಧಾನ ಕಚೇರಿ: ಫ್ರಾನ್ಸ್‌ನ ಪ್ಯಾರಿಸ್.
ಮೂಲ ಚೌಕಟ್ಟು: ಇದು OECD (ಆರ್ಥಿಕ ಸಹಕಾರ ಮತ್ತು ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಸಂಸ್ಥೆ) ಚೌಕಟ್ಟಿನೊಳಗೆ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ.
ಸದಸ್ಯರು: 32 ಸದಸ್ಯ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.
ಭಾರತ: ಇದು ಅಸೋಸಿಯೇಷನ್ ರಾಷ್ಟ್ರವಾಗಿದೆ (ಸಹಯೋಗಿ ದೇಶವಾಗಿದೆ), IEA ಯ ಪೂರ್ಣ ಸದಸ್ಯ ರಾಷ್ಟ್ರವಲ್ಲ.
ಇತರ ಅಸೋಸಿಯೇಷನ್ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳು: ಚೀನಾ, ಇಂಡೋನೇಷ್ಯಾ, ಸಿಂಗಾಪುರ್, ದಕ್ಷಿಣ ಆಫ್ರಿಕಾ, ಥೈಲ್ಯಾಂಡ್ ಇತ್ಯಾದಿ.
ಮುಖ್ಯ ಉದ್ದೇಶ: ಇಂಧನ ಭದ್ರತೆಯನ್ನು ಖಚಿತಪಡಿಸುವುದು ಮತ್ತು ತೈಲ ಪೂರೈಕೆಯಲ್ಲಿನ ಪ್ರಮುಖ ಅಡೆತಡೆಗಳಿಗೆ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಗಳನ್ನು ಸಂಘಟಿಸುವುದು.
ಪೆಟ್ರೋಲಿಯಂ ಮತ್ತು ನೈಸರ್ಗಿಕ ಅನಿಲ ಸಚಿವರು ಸಂಕುಚಿತ ಜೈವಿಕ ಅನಿಲ (CBG) ವಲಯದ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗಾಗಿ ಗೋಬರ್‌ಧನ್ (GOBARdhan) ಯೋಜನೆಯನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದ್ದಾರೆ.
ಗೋಬರ್‌ಧನ್ (ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವೃತ್ತಾಕಾರದ ಜೈವಿಕ ಇಂಧನ ಯೋಜನೆ) ಕುರಿತು
ಇದು 10-ವರ್ಷಗಳ ಉಪಕ್ರಮವಾಗಿದೆ (ಹಣಕಾಸು ವರ್ಷ 2026-27 ರಿಂದ 2035-36 ರವರೆಗೆ).
ಅನುಷ್ಠಾನ: ಪೆಟ್ರೋಲಿಯಂ ಮತ್ತು ನೈಸರ್ಗಿಕ ಅನಿಲ ಸಚಿವಾಲಯ.
ಪ್ರಮುಖ ಉದ್ದೇಶಗಳು ಮತ್ತು ಘಟಕಗಳು
ಗುರಿ: ಸಂಕುಚಿತ ಜೈವಿಕ ಅನಿಲ (CBG) ಉತ್ಪಾದನೆಯನ್ನು ಹತ್ತು ಪಟ್ಟು ಹೆಚ್ಚಿಸಿ 5 MMSCMD ಗೆ ತಲುಪುವುದು.
ಏಕೀಕೃತ ಚೌಕಟ್ಟು: SATAT, ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ನೆರವು (MDA) ಮತ್ತು ಬಯೋಮಾಸ್ ಒಟ್ಟುಗೂಡಿಸುವ ಯಂತ್ರೋಪಕರಣಗಳ (BAM) ನಂತಹ ಹಿಂದಿನ ಉಪಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಇದು ಒಗ್ಗೂಡಿಸುತ್ತದೆ.
ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಮಾಹಿತಿ – ಜೈವಿಕ ಇಂಧನಗಳು
ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ: ಜೈವಿಕ ಇಂಧನಗಳು ಸಸ್ಯ ಮತ್ತು ಸಸ್ಯ-ಮೂಲದ ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳಿಂದ ತಯಾರಿಸಿದ ಪರ್ಯಾಯ ಇಂಧನಗಳಾಗಿವೆ.
ಉದಾಹರಣೆ: ಬಯೋ-ಎಥೆನಾಲ್, ಬಯೋ-ಡೀಸೆಲ್, ಹಸಿರು ಡೀಸೆಲ್, ಜೈವಿಕ ಅನಿಲ ಇತ್ಯಾದಿ.
ಜೈವಿಕ ಇಂಧನಗಳ ಮೇಲಿನ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ನೀತಿ, 2018
ಜೈವಿಕ ಇಂಧನಗಳ ಮೇಲಿನ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ನೀತಿ 2018 (2022 ರಲ್ಲಿ ತಿದ್ದುಪಡಿ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ) ಇಂಧನ ಭದ್ರತೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಲು ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಜೈವಿಕ ಇಂಧನಗಳ ಬಳಕೆಯನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸುವ ಚೌಕಟ್ಟನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ.
ಜೈವಿಕ ಇಂಧನ ವಿಸ್ತರಣೆಗಾಗಿ ಸರ್ಕಾರದ ಪ್ರಯತ್ನಗಳು
ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿ ಜೀ-ವನ್ ಯೋಜನೆ (PM JI-VAN Yojana): ಇದು ಕೃಷಿ ತ್ಯಾಜ್ಯ ಮತ್ತು ಶೇಷಗಳಿಂದ 2G ಎಥೆನಾಲ್ ಉತ್ಪಾದನೆಯನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸುತ್ತದೆ.
SATAT ಯೋಜನೆ: ಇದು ಸಂಕುಚಿತ ಜೈವಿಕ ಅನಿಲ (CBG) ಉತ್ಪಾದನೆಯನ್ನು ಪರ್ಯಾಯ ಇಂಧನವಾಗಿ ಉತ್ತೇಜಿಸುತ್ತದೆ.
ಗ್ರೇಟ್ ಇಂಡಿಯನ್ ಬಸ್ಟರ್ಡ್ಸ್
ಪರಿಸರ
ಸಂದರ್ಭ:
ಈ ಪ್ರಭೇದದ ಕಾಡು ಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಮರುನಿರ್ಮಾಣ ಮಾಡುವ ಪ್ರಯತ್ನದ ಭಾಗವಾಗಿ, ರಾಜಸ್ಥಾನದ ಜೈಸಲ್ಮೇರ್‌ನಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಆವಾಸಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಹತ್ತು ಸೆರೆಯಲ್ಲಿ-ಬೆಳೆಸಿದ (ಕ್ಯಾಪ್ಟಿವ್-ಬ್ರೆಡ್) ಗ್ರೇಟ್ ಇಂಡಿಯನ್ ಬಸ್ಟರ್ಡ್‌ಗಳನ್ನು (GIBs) ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಲು ಸಿದ್ಧತೆ ನಡೆಸಲಾಗಿದೆ.
ಗಾತ್ರ: ಇದು ದೊಡ್ಡ ನೆಲದ ಹಕ್ಕಿ; ಸುಮಾರು 1 ಮೀ ಎತ್ತರ ಮತ್ತು 15-18 ಕೆ.ಜಿ. ತೂಕ ಇರುತ್ತದೆ.
ಪರಿಸರ ಮಹತ್ವ: ಇದು ಶುಷ್ಕ ಮತ್ತು ಅರೆ-ಶುಷ್ಕ ತೆರೆದ ಪರಿಸರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳ ಪ್ರಮುಖ ಪ್ರಭೇದವಾಗಿದೆ (ಕೀಸ್ಟೋನ್ ಪ್ರಭೇದ).
ಸಂಖ್ಯೆ: ಅತ್ಯಂತ ಕಡಿಮೆಯಾಗಿದೆ; ಇತ್ತೀಚಿನ ಅಂದಾಜುಗಳು ರಾಜಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 130 ± 20 ಮತ್ತು ಗುಜರಾತ್, ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ ಹಾಗೂ ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ಕೇವಲ 5-6 ಹಕ್ಕಿಗಳನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತವೆ.
ರಾಜ್ಯ ಪಕ್ಷಿ: ರಾಜಸ್ಥಾನ.
ಸಂರಕ್ಷಣಾ ಸ್ಥಿತಿ
IUCN: ತೀವ್ರವಾಗಿ ಅಳಿವಿನಂಚಿನಲ್ಲಿರುವ ಪ್ರಭೇದ.
ವನ್ಯಜೀವಿ (ರಕ್ಷಣೆ) ಕಾಯ್ದೆ, 1972: ಅನುಸೂಚಿ 1 ರ ಅಡಿ ರಕ್ಷಣೆ.
CITES: ಅನುಬಂಧ 1.
CMS: ವಲಸೆ ಪ್ರಭೇದಗಳ ಸಮಾವೇಶದ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಪಟ್ಟಿಮಾಡಲಾಗಿದೆ.
ಪ್ರಮುಖ ಬೆದರಿಕೆಗಳು
ಆವಾಸಸ್ಥಾನದ ನಷ್ಟ ಮತ್ತು ವಿಘಟನೆ.
ಬೇಟೆಗಾರಿಕೆ (ಪೋಚಿಂಗ್).
ಹಕ್ಕಿಗಳು ಮತ್ತು ಅವುಗಳ ಮೊಟ್ಟೆಗಳ ಭಕ್ಷಣೆ (ಬೇಟೆಯಾಡುವಿಕೆ).
ಮೇಲ್ಛಾವಣಿಯ ವಿದ್ಯುತ್ ಪ್ರಸರಣ ಮಾರ್ಗಗಳೊಂದಿಗೆ (ಓವರ್‌ಹೆಡ್ ಪವರ್ ಟ್ರಾನ್ಸ್‌ಮಿಷನ್ ಲೈನ್‌ಗಳೊಂದಿಗೆ) ಡಿಕ್ಕಿ ಹೊಡೆಯುವುದು, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ನವೀಕರಿಸಬಹುದಾದ ಇಂಧನ ಯೋಜನೆಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಮಾರ್ಗಗಳು.
ವಿದ್ಯುತ್ ಮಾರ್ಗಗಳು ಮತ್ತು ಸರ್ವೋಚ್ಚ ನ್ಯಾಯಾಲಯ (ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್)
GIB ಆವಾಸಸ್ಥಾನಗಳಲ್ಲಿ ವಿದ್ಯುತ್-ಮಾರ್ಗಗಳ ಡಿಕ್ಕಿಯು ಪ್ರಮುಖ ಸಂರಕ್ಷಣಾ ಸವಾಲಾಗಿ ಹೊರಹೊಮ್ಮಿದೆ.
ಮರುಭೂಮಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನದ (DNP) ಹೊರಗಿನ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ GIB ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿನ ನವೀಕರಿಸಬಹುದಾದ ಇಂಧನ ಯೋಜನೆಯ ವಿದ್ಯುತ್ ಮಾರ್ಗಗಳನ್ನು ಭೂಗತವಾಗಿ (ಅಂಡರ್‌ಗ್ರೌಂಡ್ ಆಗಿ) ಬದಲಾಯಿಸಲು ಸರ್ವೋಚ್ಚ ನ್ಯಾಯಾಲಯವು ನಿರ್ದೇಶಿಸಿದೆ, ಇದನ್ನು ಡಿಸೆಂಬರ್ 2027 ರೊಳಗೆ ಕಾರ್ಯಗತಗೊಳಿಸುವ ಗುರಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.
ಕುಡಗೋಲು ಕಣ ರಕ್ತಹೀನತೆಯ (ಸಿಕಲ್ ಸೆಲ್ ಅನಿಮಿಯಾ) ತೀವ್ರತೆಯನ್ನು ಊಹಿಸಲು ಭಾರತ-ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಸಾಧನ
ವಿಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ
ಸಂದರ್ಭ:
CSIR-ಕೋಶೀಯ ಮತ್ತು ಆಣ್ವಿಕ ಜೀವಶಾಸ್ತ್ರ ಕೇಂದ್ರದ (CSIR-CCMB) ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು ಕುಡಗೋಲು ಕಣ ರಕ್ತಹೀನತೆಗಾಗಿ (SCA) ಭಾರತ-ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ರೋಗದ ತೀವ್ರತೆಯ ಅಂಕವನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿದ್ದಾರೆ.
ಕುಡಗೋಲು ಕಣ ರಕ್ತಹೀನತೆಯ (SCA) ಕುರಿತು
ರೋಗ: ಇದು ಅನುವಂಶಿಕ ಸ್ವರೂಪದ ರಕ್ತದ ಕಾಯಿಲೆಗಳ ವಂಶಪಾರಂಪರಿಕ ಗುಂಪಾಗಿದೆ.
ಕಾರಣ: ಇದು ವರ್ಣತಂತು 11 ರಲ್ಲಿ (ಕ್ರೋಮೋಸೋಮ್ 11 ರಲ್ಲಿ) ಕಂಡುಬರುವ ಹಿಮೋಗ್ಲೋಬಿನ್-β ಜೀನ್‌ನಲ್ಲಿನ ರೂಪಾಂತರದಿಂದ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ರೂಪಾಂತರವು ದೋಷಯುಕ್ತ ಹಿಮೋಗ್ಲೋಬಿನ್‌ಗೆ (Hb) ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ.
ಲಕ್ಷಣಗಳು: ಆಮ್ಲಜನಕವನ್ನು ಬಿಟ್ಟುಕೊಟ್ಟ ನಂತರ, ಈ ದೋಷಯುಕ್ತ Hb ಅಣುಗಳು ಒಟ್ಟಿಗೆ ಸೇರಿಕೊಂಡು ರಾಡ್ ತರಹದ ರಚನೆಗಳಾಗುತ್ತವೆ. ಇದರಿಂದ ಕೆಂಪು ರಕ್ತ ಕಣಗಳು ಗಟ್ಟಿಯಾಗುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಕುಡಗೋಲಿನ ಆಕಾರವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತವೆ. (ಹಿಮೋಗ್ಲೋಬಿನ್ (Hb) ಎಂಬುದು ಕೆಂಪು ರಕ್ತ ಕಣಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವ ಪ್ರೋಟೀನ್ ಆಗಿದ್ದು, ಇದು ದೇಹದಲ್ಲಿ ಆಮ್ಲಜನಕವನ್ನು ಒಯ್ಯುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ರಕ್ತಕ್ಕೆ ಕೆಂಪು ಬಣ್ಣವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ).
ಹರಡುವಿಕೆ: ಇದು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಜನನದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಪೋಷಕರಿಂದ ಮಗುವಿಗೆ ಹರಡುತ್ತದೆ, ಅಂದರೆ ಇಬ್ಬರೂ ಪೋಷಕರು SCDs ಯ ವಾಹಕರಾಗಿರಬಹುದು.
ರೋಗಲಕ್ಷಣಗಳು: SCA ಯೊಂದಿಗೆ ಜನಿಸುವ ಶಿಶುಗಳು ಹಲವು ತಿಂಗಳುಗಳವರೆಗೆ ರೋಗಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ತೋರಿಸದಿರಬಹುದು. ತೀವ್ರ ಆಯಾಸ, ಕಿರಿಕಿರಿ, ಕೈ ಮತ್ತು ಕಾಲುಗಳ ಊತ ಹಾಗೂ ನೋವು, ಮತ್ತು ಕಾಮಾಲೆ ಪ್ರಮುಖ ಲಕ್ಷಣಗಳಾಗಿವೆ.
ಪರಿಣಾಮಗಳು: ವಿರೂಪಗೊಂಡ ಕೋಶಗಳು ಸ್ಥಿತಿಸ್ಥಾಪಕತ್ವವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವುದಿಲ್ಲ ಮತ್ತು ಸಣ್ಣ ರಕ್ತನಾಳಗಳನ್ನು ನಿರ್ಬಂಧಿಸಿ, ರಕ್ತದ ಹರಿವನ್ನು ದುರ್ಬಲಗೊಳಿಸಬಹುದು. ಕುಡಗೋಲು ಕೋಶಗಳು ಅಕಾಲಿಕವಾಗಿ ಸಾಯುತ್ತವೆ, ಇದು ಕೆಂಪು ರಕ್ತ ಕಣಗಳ ದೀರ್ಘಕಾಲದ ಕೊರತೆಗೆ (ರಕ್ತಹೀನತೆಗೆ) ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ.
ಚಿಕಿತ್ಸೆ: ಔಷಧಿ, ರಕ್ತ ವರ್ಗಾವಣೆ ಮತ್ತು ಅಪರೂಪವಾಗಿ ಮೂಳೆ-ಮಜ್ಜೆಯ ಕಸಿ (ಬೋನ್-ಮ್ಯಾರೋ ಟ್ರಾನ್ಸ್‌ಪ್ಲಾಂಟ್) ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ.
ಭಾರತೀಯ ಹವಾಮಾನ ಇಲಾಖೆಯ (IMD) ಪ್ರಕಾರ, ಭಾರತದ 2026 ರ ನೈರುತ್ಯ ಮುಂಗಾರು 759.4 ಮಿ.ಮೀ ಮಳೆಯೊಂದಿಗೆ ಅಂತ್ಯಗೊಂಡಿದ್ದು, ಇದು ವಾಡಿಕೆಯ 868.6 ಮಿ.ಮೀ ಗಿಂತ 12.6% ರಷ್ಟು ಕಡಿಮೆಯಾಗಿದೆ (ಕೊರತೆಯಾಗಿದೆ).
ನೈರುತ್ಯ ಮುಂಗಾರಿನ ಕುರಿತು
ಪ್ರಾರಂಭ ಮತ್ತು ನಿರ್ಗಮನ: ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಮುಂಗಾರು (ಮಾನ್ಸೂನ್) ಋತುವು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಜೂನ್ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್‌ವರೆಗೆ ಇರುತ್ತದೆ.
ಹಿಂದೂ ಮಹಾಸಾಗರದಿಂದ ತೇವಾಂಶ-ಭರಿತ ಗಾಳಿಯನ್ನು ತರುವ ನೈರುತ್ಯ ಮುಂಗಾರು ಮಾರುತಗಳ ಆಗಮನದೊಂದಿಗೆ ಮುಂಗಾರು ಪ್ರಾರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ.
ಮುಂಗಾರಿನ ಹಿಂತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವಿಕೆ ಅಥವಾ ನಿರ್ಗಮನವು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಅಕ್ಟೋಬರ್‌ನಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ.
ಅಕ್ಟೋಬರ್‌ನಿಂದ ಡಿಸೆಂಬರ್‌ವರೆಗೆ ಸಂಭವಿಸುವ ಈಶಾನ್ಯ ಮುಂಗಾರು, ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ಕೆಲವು ಭಾಗಗಳಿಗೆ ಮಳೆಯನ್ನು ತರುತ್ತದೆ.
ಮುಂಗಾರಿನ ಚಲನಶೀಲತೆ:ಎಲ್ ನಿನೊ ಮತ್ತು ಲಾ ನಿನಾ ವಿದ್ಯಮಾನಗಳಂತಹ ಅಂಶಗಳು ಮುಂಗಾರಿನ ಶಕ್ತಿ ಮತ್ತು ಹಂಚಿಕೆಯ ಮೇಲೆ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರಬಹುದು.
ಕೃಷಿಯ ಮೇಲಿನ ಪರಿಣಾಮ: ಮುಂಗಾರಿನ ಯಶಸ್ಸು ನೇರವಾಗಿ ಬೆಳೆ ಇಳುವರಿಯ ಮೇಲೆ ಮತ್ತು ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ದೇಶದ ಒಟ್ಟಾರೆ ಆರ್ಥಿಕತೆಯ ಮೇಲೆ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರುತ್ತದೆ.
ಮೂಲಭೂತ ಅಂಶಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕಿಸಿ – ಎಲ್ ನಿನೊ ಮತ್ತು ಲಾ ನಿನಾ ನಡುವಿನ ವ್ಯತ್ಯಾಸ
ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯ
ಎಲ್ ನಿನೊ (ಉಷ್ಣ ಹಂತ)
ಲಾ ನಿನಾ (ಶೀತ ಹಂತ)
ಅರ್ಥ
ಸ್ಪ್ಯಾನಿಷ್ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ “ಪುಟ್ಟ ಹುಡುಗ”
ಸ್ಪ್ಯಾನಿಷ್ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ “ಪುಟ್ಟ ಹುಡುಗಿ”
ಸಾಗರದ ಉಷ್ಣಾಂಶ
ಪೂರ್ವ ಪೆಸಿಫಿಕ್‌ನ ಅಸಹಜ ತಾಪಮಾನ ಏರಿಕೆ (ಬೆಚ್ಚಗಾಗುವಿಕೆ)
ಪೂರ್ವ ಪೆಸಿಫಿಕ್‌ನ ಅಸಹಜ ತಂಪಾಗುವಿಕೆ
ವಾಣಿಜ್ಯ ಮಾರುತಗಳು
ದುರ್ಬಲಗೊಳ್ಳುತ್ತವೆ ಅಥವಾ ದಿಕ್ಕನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸುತ್ತವೆ
ಅಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಬಲಗೊಳ್ಳುತ್ತವೆ
ಭಾರತೀಯ ಮುಂಗಾರು
ಮುಂಗಾರನ್ನು ದುರ್ಬಲಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ; ಇದು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಬರಗಾಲಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ
ಮುಂಗಾರನ್ನು ಬಲಪಡಿಸುತ್ತದೆ; ಭಾರಿ ಮಳೆಯನ್ನು ತರುತ್ತದೆ
ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಚಳಿಗಾಲ
ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಬೆಚ್ಚಗಿನ/ಸೌಮ್ಯವಾದ ಚಳಿಗಾಲ
ಉತ್ತರ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ತೀವ್ರವಾದ (ಕೊರೆಯುವ) ಚಳಿಗಾಲ
ಆವರ್ತನ (ಫ್ರೀಕ್ವೆನ್ಸಿ)
ಪ್ರತಿ 2-7 ವರ್ಷಗಳಿಗೊಮ್ಮೆ ಸಂಭವಿಸುತ್ತದೆ; 9-12 ತಿಂಗಳುಗಳವರೆಗೆ ಇರುತ್ತದೆ
ಪ್ರತಿ 2-7 ವರ್ಷಗಳಿಗೊಮ್ಮೆ ಸಂಭವಿಸುತ್ತದೆ; 1-3 ವರ್ಷಗಳವರೆಗೆ ಇರಬಹುದು
ಸೆಂಗೋಲ್
ಇತಿಹಾಸ
ಸಂದರ್ಭ:
ಹೊಸದಾಗಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ NCERT ಯ 9 ನೇ ತರಗತಿಯ ಸಮಾಜ ವಿಜ್ಞಾನ ಪಠ್ಯಪುಸ್ತಕವಾದ ‘ಸಮಾಜವನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಮತ್ತು ಅದರಾಚೆಗೆ – ಭಾಗ 2’ (ಅಂಡರ್‌ಸ್ಟ್ಯಾಂಡಿಂಗ್ ಸೊಸೈಟಿ ಅಂಡ್ ಬಿಯಾಂಡ್ – ಭಾಗ 2), ಸೆಂಗೋಲ್ ಅನ್ನು ನೀತಿಯುತ ಆಡಳಿತದ ಸಂಕೇತವಾಗಿ ತೋರಿಸುತ್ತದೆ.
ಸೆಂಗೋಲ್ (ಅಥವಾ ಚೆನ್ಕೋಲ್) ಕುರಿತು
ಸೆಂಗೋಲ್/ಚೆನ್ಕೋಲ್: ಇದು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ತಮಿಳು ರಾಜದಂಡವಾಗಿದ್ದು, ಧರ್ಮ, ನ್ಯಾಯ, ಕಾನೂನುಬದ್ಧ ಅಧಿಕಾರ ಮತ್ತು ಜವಾಬ್ದಾರಿಯುತ ಆಡಳಿತವನ್ನು ಸಂಕೇತಿಸುತ್ತದೆ.
ಮೂಲ: ತಮಿಳುನಾಡು; ಇದು ತಮಿಳು ಆಡಳಿತಗಾರರ ವಿಧ್ಯುಕ್ತ ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧ ಹೊಂದಿದೆ.
ಐತಿಹಾಸಿಕ ಸಂಬಂಧಗಳು: ಇದು ಚೋಳರು, ಮಧುರೈ ನಾಯಕರು (ಮೀನಾಕ್ಷಿ ಸಂಪ್ರದಾಯ ಸೇರಿದಂತೆ) ಮತ್ತು ರಾಮನಾಡ್‌ನ ಸೇತುಪತಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕ ಹೊಂದಿದೆ, ಇವರು ರಾಮೇಶ್ವರಂ ದೇವಾಲಯದ ಅರ್ಚಕರಿಂದ ಧಾರ್ಮಿಕವಾಗಿ ಪವಿತ್ರಗೊಳಿಸಲಾದ ರಾಜದಂಡಗಳನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಿದ್ದರು.
ಸಾಂಕೇತಿಕತೆ: ಇದು ಆಡಳಿತಗಾರನ ಕರ್ತವ್ಯ, ಸೇವೆ, ನೈತಿಕ ನಡವಳಿಕೆ ಮತ್ತು ಜನರ ಮೇಲಿನ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತದೆ.
1947 ರ ಸಂಬಂಧ: NCERT/ಕೇಂದ್ರ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಸಚಿವಾಲಯದ ವರದಿಯ ಪ್ರಕಾರ, ಶೈವ ಅಧೀನಂ (ಮಠದ) ಸಂತರು ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಜವಾಹರಲಾಲ್ ನೆಹರೂ ಅವರಿಗೆ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಆಡಳಿತದಿಂದ ಸ್ವತಂತ್ರ ಭಾರತಕ್ಕೆ ಅಧಿಕಾರ ಹಸ್ತಾಂತರದ ಸಂಕೇತವಾಗಿ ಸೆಂಗೋಲ್ ಅನ್ನು ನೀಡಿದರು.
ಐತಿಹಾಸಿಕ ಚರ್ಚೆ: ರಾಜ್‌ಮೋಹನ್ ಗಾಂಧಿ ಸೇರಿದಂತೆ ಕೆಲವು ಇತಿಹಾಸಕಾರರು, ನೆಹರೂ ಮತ್ತು ಸಿ. ರಾಜಗೋಪಾಲಾಚಾರಿ ಅವರ ಪತ್ರಗಳಲ್ಲಿ/ಬರಹಗಳಲ್ಲಿ ಅಂತಹ ಯಾವುದೇ ದಾಖಲೆಯ ಅನುಪಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿ, ಅಧಿಕಾರ ಹಸ್ತಾಂತರದ ಅಧಿಕೃತ ಸಂಕೇತವಾಗಿ ಸೆಂಗೋಲ್ ಅನ್ನು ಔಪಚಾರಿಕವಾಗಿ ಗುರುತಿಸಲಾಗಿತ್ತೇ ಎಂದು ಪ್ರಶ್ನಿಸಿದ್ದಾರೆ.
ಮಹತ್ವ: ಇದು ತಮಿಳು ರಾಜಕೀಯ-ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳಲ್ಲಿ ನೈತಿಕ ಮತ್ತು ಧಾರ್ಮಿಕ ರಾಜಪ್ರಭುತ್ವದ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಯನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತದೆ.
ರಾಜ್ಯ ಮತ್ತು ಕೇಂದ್ರ ತೆರಿಗೆಗಳು ಹಾಗೂ ಲೆವಿಗಳ ಮರುಪಾವತಿ (RoSCTL) ಯೋಜನೆ
ಆರ್ಥಿಕತೆ
ಸಂದರ್ಭ:
ಜವಳಿ ಸಚಿವಾಲಯವು ಉಡುಪುಗಳು/ಗಾರ್ಮೆಂಟ್ಸ್ ಮತ್ತು ಸಿದ್ಧ-ವಸ್ತುಗಳ (ಮೇಡ್-ಅಪ್ಸ್) ರಫ್ತಿಗಾಗಿ RoSCTL ಯೋಜನೆಯನ್ನು ಅಕ್ಟೋಬರ್ 1 ರಿಂದ ಡಿಸೆಂಬರ್ 31, 2026 ರವರೆಗೆ, ಅಂದರೆ ಮೂರು ತಿಂಗಳ ಅವಧಿಗೆ ವಿಸ್ತರಿಸಿದೆ.
RoSCTL ಯೋಜನೆಯ ಕುರಿತು
ಪ್ರಾರಂಭ: 2019 ರಲ್ಲಿ ಜವಳಿ ಸಚಿವಾಲಯದಿಂದ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಲಾಯಿತು.
ಉದ್ದೇಶ: ಇತರ ಯೋಜನೆಗಳ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಬಾರದ ರಫ್ತು ಮಾಡಿದ ಜವಳಿ ಉತ್ಪನ್ನಗಳ ಮೇಲಿನ ರಾಜ್ಯ ಮತ್ತು ಕೇಂದ್ರ ತೆರಿಗೆಗಳು ಹಾಗೂ ಲೆವಿಗಳನ್ನು ಮರುಪಾವತಿಸುವುದು.
ತತ್ವ: ರಫ್ತುಗಳ ಶೂನ್ಯ-ರೇಟಿಂಗ್ (ಝೀರೋ-ರೇಟಿಂಗ್) ತತ್ವವನ್ನು ಇದು ಆಧರಿಸಿದೆ, ಅಂದರೆ ರಫ್ತು ಮಾಡಿದ ಉತ್ಪನ್ನಗಳಲ್ಲಿ ಸೇರಿರುವ ತೆರಿಗೆಗಳನ್ನು ಮರುಪಾವತಿಸಲಾಗಿದೆ/ಮನ್ನಾ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಇದು ಖಚಿತಪಡಿಸುತ್ತದೆ.
ಗಮನ : ಇದು ಉಡುಪು ಮತ್ತು ಸಿದ್ಧ-ವಸ್ತುಗಳ ರಫ್ತುಗಳಿಗೆ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ MSME ರಫ್ತುದಾರರಿಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಬೆಂಬಲವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ.
ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆ
ಇದು ಭಾರತದ ಕಾರ್ಮಿಕ-ಕೇಂದ್ರಿತ ಜವಳಿ ವಲಯದ ಜಾಗತಿಕ ಸ್ಪರ್ಧಾತ್ಮಕತೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತದೆ.
ಜಾಗತಿಕ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗಳಲ್ಲಿ MSME ಗಳ ಭಾಗವಹಿಸುವಿಕೆಯನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸುತ್ತದೆ.
ವಿವಿಧ ಪ್ರದೇಶಗಳಾದ್ಯಂತ ವಿಕೇಂದ್ರೀಕೃತ ಉತ್ಪಾದನಾ ಪರಿಸರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸುತ್ತದೆ.
ರಫ್ತುದಾರರಿಗೆ ನೀತಿಯ ನಿರಂತರತೆ ಮತ್ತು ಮುನ್ಸೂಚನೆಯನ್ನು (ಊಹಿಸುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು) ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ.
ಆಸಿಯಾನ್-ಭಾರತ ಸಮುದ್ರ-ಸಮರಾಭ್ಯಾಸ (AIME-2026)
ರಕ್ಷಣೆ
ಸಂದರ್ಭ:
ಫಿಲಿಪೈನ್ಸ್‌ನ ಸುಬಿಕ್ ಕೊಲ್ಲಿಯಲ್ಲಿ (ಸುಬಿಕ್ ಬೇ) ಆಸಿಯಾನ್-ಭಾರತ ಸಮುದ್ರ-ಸಮರಾಭ್ಯಾಸನ (AIME-2026) ಎರಡನೇ ಆವೃತ್ತಿಯು ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿತು.
ಆಸಿಯಾನ್-ಭಾರತ ಸಮುದ್ರ-ಸಮರಾಭ್ಯಾಸ (AIME) ಕುರಿತು
AIME: ಇದು ಆಸಿಯಾನ್-ಭಾರತ ಸಮುದ್ರ-ಸಮರಾಭ್ಯಾಸವಾಗಿದ್ದು, ಭಾರತೀಯ ನೌಕಾಪಡೆ ಮತ್ತು ASEAN ಕಡಲ ಪಡೆಗಳನ್ನು (ನೌಕಾಪಡೆಗಳನ್ನು) ಒಟ್ಟುಗೂಡಿಸುತ್ತದೆ.
ಉದ್ದೇಶ: ಪರಸ್ಪರ ತಿಳುವಳಿಕೆ, ಸಹಕಾರ, ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯ ಸಮನ್ವಯತೆ ಮತ್ತು ಪರಸ್ಪರ ಕಾರ್ಯಸಾಧ್ಯತೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುವುದು.
ಭಾರತದ ಭಾಗವಹಿಸುವಿಕೆ: AIME-2026 ರಲ್ಲಿ INS ಸಹ್ಯಾದ್ರಿ ಮತ್ತು INS ಕುಲಿಶ್ ಭಾಗವಹಿಸಿದ್ದವು.
ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆ
ಇದು ಭಾರತ-ASEAN ಕಡಲ ಸಹಕಾರವನ್ನು ಬಲಪಡಿಸುತ್ತದೆ.
ಭಾರತದ ಆಕ್ಟ್ ಈಸ್ಟ್ ನೀತಿಯನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸುತ್ತದೆ.
MAHASAGAR (ಮಹಾಸಾಗರ್ — ಪ್ರದೇಶಗಳಾದ್ಯಂತ ಭದ್ರತೆ ಮತ್ತು ಬೆಳವಣಿಗೆಗಾಗಿ ಪರಸ್ಪರ ಮತ್ತು ಸಮಗ್ರ ಪ್ರಗತಿ) ಉಪಕ್ರಮವನ್ನು ಇದು ಮುನ್ನಡೆಸುತ್ತದೆ.
ಇಂಡೋ-ಪೆಸಿಫಿಕ್ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಮುಕ್ತ, ತೆರೆದ ಮತ್ತು ಸಹಕಾರಿ ಕಡಲ ಪರಿಸರವನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸುತ್ತದೆ.
ಎಲ್ಲಾ ಕಡ್ಡಾಯ ಹಿಂಗಾರು (ರಬಿ) ಬೆಳೆಗಳಿಗೆ ಕನಿಷ್ಠ ಬೆಂಬಲ ಬೆಲೆ (MSP) ಹೆಚ್ಚಳ
ಆರ್ಥಿಕತೆ
ಸಂದರ್ಭ:
2027-28 ರ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಋತುವಿಗಾಗಿ ಎಲ್ಲಾ ಕಡ್ಡಾಯ ಹಿಂಗಾರು (ರಬಿ) ಬೆಳೆಗಳಿಗೆ ಕನಿಷ್ಠ ಬೆಂಬಲ ಬೆಲೆಯನ್ನು (MSP) ಹೆಚ್ಚಿಸಲು ಆರ್ಥಿಕ ವ್ಯವಹಾರಗಳ ಕ್ಯಾಬಿನೆಟ್ ಸಮಿತಿಯು (CCEA) ಅನುಮೋದನೆ ನೀಡಿದೆ.
ಕನಿಷ್ಠ ಬೆಂಬಲ ಬೆಲೆಗಳ (MSPs) ಕುರಿತು
ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ: ಕೃಷಿ ಬೆಲೆಗಳಲ್ಲಿನ ತೀವ್ರ ಕುಸಿತದ ವಿರುದ್ಧ ಕೃಷಿ ಉತ್ಪಾದಕರಿಗೆ (ರೈತರಿಗೆ) ರಕ್ಷಣೆ ಒದಗಿಸಲು ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರವು ಮಾಡುವ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಹಸ್ತಕ್ಷೇಪದ ಒಂದು ರೂಪವಾಗಿದೆ.
ಘೋಷಣೆ ಮತ್ತು ಶಿಫಾರಸು: ಕೃಷಿ ವೆಚ್ಚಗಳು ಮತ್ತು ಬೆಲೆಗಳ ಆಯೋಗದ (CACP) ಶಿಫಾರಸುಗಳನ್ನು ಗಣನೆಗೆ ತೆಗೆದುಕೊಂಡು, ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಬಿತ್ತನೆ ಋತುವಿನ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಆರ್ಥಿಕ ವ್ಯವಹಾರಗಳ ಕ್ಯಾಬಿನೆಟ್ ಸಮಿತಿಯು (CCEA) MSP ಅನ್ನು ಘೋಷಿಸುತ್ತದೆ.
ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆ: ಅಧಿಕ ಉತ್ಪಾದನೆಯ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ರೈತರು ಸಂಕಷ್ಟಕ್ಕೆ ಸಿಲುಕಿ ಕಡಿಮೆ ಬೆಲೆಗೆ ಮಾರಾಟ ಮಾಡುವುದನ್ನು MSP ತಡೆಯುತ್ತದೆ (ರಕ್ಷಿಸುತ್ತದೆ).
ಒಳಗೊಂಡಿರುವ ಬೆಳೆಗಳು
ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರವು 22 ಕಡ್ಡಾಯ ಬೆಳೆಗಳಿಗೆ MSP ಅನ್ನು (ಇದು ಕಾನೂನುಬದ್ಧವಾಗಿ ಖಾತರಿಪಡಿಸಿಲ್ಲ) ಮತ್ತು ಕಬ್ಬಿಗೆ ನ್ಯಾಯಯುತ ಮತ್ತು ಲಾಭದಾಯಕ ಬೆಲೆಯನ್ನು (FRP) ಘೋಷಿಸುತ್ತದೆ.
ಇವುಗಳು ಈ ಕೆಳಗಿನವುಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿವೆ:
14 ಮುಂಗಾರು (ಖಾರಿಫ್) ಬೆಳೆಗಳು: ಭತ್ತ, ಜೋಳ, ಸಜ್ಜೆ, ಮೆಕ್ಕೆಜೋಳ, ರಾಗಿ, ತೊಗರಿ, ಹೆಸರು, ಉದ್ದು, ಕಡಲೆಕಾಯಿ, ಸೋಯಾಬೀನ್, ಸೂರ್ಯಕಾಂತಿ, ಎಳ್ಳು, ಹುಚ್ಚೆಳ್ಳು, ಮತ್ತು ಹತ್ತಿ.
6 ಹಿಂಗಾರು (ರಬಿ) ಬೆಳೆಗಳು: ಗೋಧಿ, ಬಾರ್ಲಿ, ಕಡಲೆ, ಮಸೂರ, ರೇಪ್‌ಸೀಡ್ ಮತ್ತು ಸಾಸಿವೆ, ಹಾಗೂ ಕುಸುಬೆ.
2 ವಾಣಿಜ್ಯ ಬೆಳೆಗಳು: ಸೆಣಬು ಮತ್ತು ಕೊಬ್ಬರಿ.
ಕಬ್ಬಿನ ನ್ಯಾಯಯುತ ಮತ್ತು ಲಾಭದಾಯಕ ಬೆಲೆ (FRP)
ಶಿಫಾರಸು ಮಾಡುವವರು: ಕೃಷಿ ವೆಚ್ಚಗಳು ಮತ್ತು ಬೆಲೆಗಳ ಆಯೋಗ (CACP).
ಉದ್ದೇಶ: ಸಕ್ಕರೆ ಕಾರ್ಖಾನೆಗಳು ಲಾಭ ಗಳಿಸುತ್ತಿವೆಯೋ ಇಲ್ಲವೋ ಎಂಬುದನ್ನು ಲೆಕ್ಕಿಸದೆ, ರೈತರಿಗೆ ಲಾಭ ಮತ್ತು ಅಪಾಯದ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಲಾಭಾಂಶವನ್ನು ಖಚಿತಪಡಿಸುವುದು.
SC/ST (ದೌರ್ಜನ್ಯ ತಡೆ) ಕಾಯ್ದೆ, 1989
ರಾಜ್ಯಶಾಸ್ತ್ರ ಮತ್ತು ಆಡಳಿತ
ಸಂದರ್ಭ:
ಸಾಮಾಜಿಕ ಜಾಲತಾಣಗಳಲ್ಲಿನ ಜಾತಿ ನಿಂದನೆಗಳು SC/ST (ದೌರ್ಜನ್ಯ ತಡೆ) ಕಾಯ್ದೆ, 1989 ರ ನಿಬಂಧನೆಗಳ ವ್ಯಾಪ್ತಿಗೆ ಬರಬಹುದು ಎಂದು ಕಲ್ಕತ್ತಾ ಉಚ್ಚ ನ್ಯಾಯಾಲಯವು (ಹೈಕೋರ್ಟ್) ಅಭಿಪ್ರಾಯಪಟ್ಟಿದೆ. ಈ ಕಾಯ್ದೆಯ ಅಡಿಯಲ್ಲಿರುವ “ಸಾರ್ವಜನಿಕ ನೋಟ” ಕೇವಲ ಭೌತಿಕ ಸ್ಥಳಗಳಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಸೀಮಿತವಾಗಿರಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ ಎಂದು ನ್ಯಾಯಾಲಯ ಹೇಳಿದೆ.
SC/ST (ದೌರ್ಜನ್ಯ ತಡೆ) ಕಾಯ್ದೆ, 1989 ರ ಕುರಿತು
ಅಂಗೀಕಾರ ಮತ್ತು ಜಾರಿ: 1989 ರಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ಅಂಗೀಕರಿಸಲಾಯಿತು; 1990 ರಲ್ಲಿ ಇದು ಜಾರಿಗೆ ಬಂತು.
ಉದ್ದೇಶ: SC/ST ಗಳ ಮೇಲಿನ ದೌರ್ಜನ್ಯಗಳನ್ನು ತಡೆಗಟ್ಟುವುದು ಮತ್ತು ಅವರಿಗೆ ತ್ವರಿತ ನ್ಯಾಯ, ಪರಿಹಾರ ಹಾಗೂ ಪುನರ್ವಸತಿಯನ್ನು ಒದಗಿಸುವುದು.
ಪ್ರಮುಖ ಲಕ್ಷಣಗಳು
ಇದು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ದೌರ್ಜನ್ಯಗಳನ್ನು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಶಿಕ್ಷಾರ್ಹವಾಗಿಸುತ್ತದೆ.
ತ್ವರಿತ ವಿಚಾರಣೆಗಳಿಗಾಗಿ ವಿಶೇಷ/ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾದ ವಿಶೇಷ ನ್ಯಾಯಾಲಯಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲು ಅವಕಾಶ ಕಲ್ಪಿಸುತ್ತದೆ.
ಇದು ಸಂತ್ರಸ್ತರಿಗೆ ಮತ್ತು ಸಾಕ್ಷಿಗಳಿಗೆ ರಕ್ಷಣೆ ಹಾಗೂ ಹಕ್ಕುಗಳನ್ನು ಖಾತರಿಪಡಿಸುತ್ತದೆ.
ದೌರ್ಜನ್ಯಕ್ಕೊಳಗಾದ ಸಂತ್ರಸ್ತರಿಗೆ ಪರಿಹಾರ ಮತ್ತು ಪುನರ್ವಸತಿಯನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ.
2015 ರ ತಿದ್ದುಪಡಿ: ಇದು ಅಪರಾಧಗಳ ಪಟ್ಟಿಯನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಿತು ಮತ್ತು ಸಂತ್ರಸ್ತರು/ಸಾಕ್ಷಿಗಳ ಸುರಕ್ಷತಾ ಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಮತ್ತಷ್ಟು ಬಲಪಡಿಸಿತು.
2018 ರ ತಿದ್ದುಪಡಿ: ಈ ತಿದ್ದುಪಡಿಯ ಪ್ರಕಾರ, FIR ದಾಖಲಿಸಲು ಯಾವುದೇ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ವಿಚಾರಣೆಯ ಅಗತ್ಯವಿಲ್ಲ ಮತ್ತು ಈ ಕಾಯ್ದೆಯಡಿ ಆರೋಪಿಯನ್ನು ಬಂಧಿಸಲು ಯಾವುದೇ ಪೂರ್ವಾನುಮತಿಯ ಅಗತ್ಯವಿಲ್ಲ.
ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆ : ಇದು ಜಾತಿ-ಆಧಾರಿತ ಹಿಂಸೆ ಮತ್ತು ತಾರತಮ್ಯದ ವಿರುದ್ಧವಿರುವ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಬಲವಾದ ಕಾನೂನುಬದ್ಧ ರಕ್ಷಣೆಯಾಗಿದೆ.
‘ಬೀಮ್‌ಲೈನ್ ಫಾರ್ ಸ್ಕೂಲ್ಸ್’ ಸ್ಪರ್ಧೆ
ವಿಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ
ಸಂದರ್ಭ:
13 ನೇ ಆವೃತ್ತಿಯ ‘ಬೀಮ್‌ಲೈನ್ ಫಾರ್ ಸ್ಕೂಲ್ಸ್’ (ಶಾಲೆಗಳಿಗಾಗಿ ಬೀಮ್‌ಲೈನ್) ಸ್ಪರ್ಧೆಯ ಐದು ವಿಜೇತ ತಂಡಗಳಲ್ಲಿ ಭಾರತೀಯ ಶಾಲಾ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳ ಗುಂಪು ಕೂಡ ಒಂದಾಗಿದೆ.
‘ಬೀಮ್‌ಲೈನ್ ಫಾರ್ ಸ್ಕೂಲ್ಸ್’ ಸ್ಪರ್ಧೆಯ ಕುರಿತು
ಆಯೋಜಕರು: ವಿಶ್ವಾದ್ಯಂತ ಪ್ರೌಢಶಾಲಾ (ಹೈಸ್ಕೂಲ್) ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗಾಗಿ CERN ಇದನ್ನು ಆಯೋಜಿಸುತ್ತದೆ.
ಉದ್ದೇಶ: ಕಣಗಳ ಬೀಮ್‌ಲೈನ್ (ಪಾರ್ಟಿಕಲ್ ಬೀಮ್‌ಲೈನ್) ಅನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು ಪ್ರಯೋಗಗಳನ್ನು ನಡೆಸಲು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ಅನುವು ಮಾಡಿಕೊಡುವುದು.
ಬೀಮ್‌ಲೈನ್: ಪ್ರಯೋಗಗಳಿಗಾಗಿ ಉಪಪರಮಾಣು (ಸಬ್-ಅಟಾಮಿಕ್) ಕಣಗಳ ಹೆಚ್ಚಿನ-ಶಕ್ತಿಯ ಕಿರಣಗಳನ್ನು (ಬೀಮ್‌ಗಳನ್ನು) ಒದಗಿಸುವ ಸೌಲಭ್ಯವಾಗಿದೆ.
ಉದಾಹರಣೆ ಪ್ರಯೋಗ: ಪಿಯಾನ್ ಆವೇಶ (ಚಾರ್ಜ್) ವಿನಿಮಯದ ಅಧ್ಯಯನ—ಲಿಥಿಯಂ ಮತ್ತು ಬೆರಿಲಿಯಂನಂತಹ ಹಗುರವಾದ ಪರಮಾಣುಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಂವಹನ ನಡೆಸುವಾಗ ಆವೇಶದ (ಚಾರ್ಜ್ಡ್) ಪಿಯಾನ್‌ಗಳನ್ನು ತಟಸ್ಥ ಪಿಯಾನ್‌ಗಳಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸುವುದು.
ಪಿಯಾನ್‌ಗಳು: ಇವು ಧನಾತ್ಮಕ, ಋಣಾತ್ಮಕ ಅಥವಾ ಶೂನ್ಯ ಆವೇಶವನ್ನು (ಚಾರ್ಜ್ ಅನ್ನು) ಹೊಂದಿರುವ ಉಪಪರಮಾಣು ಕಣಗಳಾಗಿವೆ.
CERN ಕುರಿತು
ಪೂರ್ಣ ರೂಪ: ಪರಮಾಣು ಸಂಶೋಧನೆಗಾಗಿ ಯುರೋಪಿಯನ್ ಸಂಸ್ಥೆ (ಯುರೋಪಿಯನ್ ಆರ್ಗನೈಸೇಶನ್ ಫಾರ್ ನ್ಯೂಕ್ಲಿಯರ್ ರಿಸರ್ಚ್).
ಸ್ಥಳ: ಸ್ವಿಟ್ಜರ್ಲೆಂಡ್‌ನ ಜಿನೀವಾ ಬಳಿಯ ಫ್ರೆಂಚ್-ಸ್ವಿಸ್ ಗಡಿಯಲ್ಲಿದೆ.
ಸ್ಥಾಪನೆ: ಮೂಲಭೂತ ಸಂಶೋಧನೆಯಲ್ಲಿ ಶಾಂತಿಯುತ ಸಹಕಾರಕ್ಕಾಗಿ 1954 ರಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು.
ಆಡಳಿತ: CERN ಮಂಡಳಿಯ ಮೂಲಕ ಸದಸ್ಯ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳು ಇದರ ಆಡಳಿತವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತವೆ.
LHC: ಇದು ವಿಶ್ವದ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಮತ್ತು ಅತ್ಯಂತ ಶಕ್ತಿಶಾಲಿ ಕಣ ವೇಗವರ್ಧಕವಾಗಿದೆ (ಪಾರ್ಟಿಕಲ್ ಆಕ್ಸಿಲರೇಟರ್ ಆಗಿದೆ).
ಹಿಗ್ಸ್ ಬೋಸಾನ್: ಕಣಗಳ ದ್ರವ್ಯರಾಶಿಗೆ ಕಾರಣವಾಗುವ ಹಿಗ್ಸ್ ಕಾರ್ಯವಿಧಾನವನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸುವ, 2012 ರ ಹಿಗ್ಸ್ ಬೋಸಾನ್ ಕಣದ ಆವಿಷ್ಕಾರದಲ್ಲಿ CERN ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರವನ್ನು ವಹಿಸಿದೆ.
ಬಾಂಡ್ ಇಳುವರಿ (Bond Yield)
ಆರ್ಥಿಕತೆ
ಸಂದರ್ಭ:
US ನ 30-ವರ್ಷದ ಖಜಾನೆ ಬಾಂಡ್‌ನ (ಟ್ರೆಷರಿ ಬಾಂಡ್‌ನ) ಇಳುವರಿಯು ಸುಮಾರು 25 ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿಯೇ ಅತ್ಯಧಿಕ ಮಟ್ಟವನ್ನು ತಲುಪಿದೆ.
ಬಾಂಡ್ ಇಳುವರಿಯ (Bond Yield) ಕುರಿತು
ಅರ್ಥ: ಹೂಡಿಕೆದಾರರು ಬಾಂಡ್ ಅನ್ನು ಹೊಂದುವುದರಿಂದ (ಖರೀದಿಸುವುದರಿಂದ) ನಿರೀಕ್ಷಿಸುವ ಪ್ರತಿಫಲ (ರಿಟರ್ನ್).
ವಿಲೋಮ ಸಂಬಂಧ: ಬಾಂಡ್ ಬೆಲೆ ಹೆಚ್ಚಾದಾಗ (↑) → ಇಳುವರಿ ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತದೆ (↓); ಬಾಂಡ್ ಬೆಲೆ ಕಡಿಮೆಯಾದಾಗ (↓) → ಇಳುವರಿ ಹೆಚ್ಚಾಗುತ್ತದೆ (↑).
ಇಳುವರಿಯಲ್ಲಿನ ಏರಿಕೆ: ಇದು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಹೂಡಿಕೆದಾರರು ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರತಿಫಲವನ್ನು (ರಿಟರ್ನ್ ಅನ್ನು) ಬೇಡುತ್ತಿದ್ದಾರೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ಇದು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಹಣದುಬ್ಬರದ ಭೀತಿ, ಹೆಚ್ಚಿನ ಬಡ್ಡಿ-ದರದ ನಿರೀಕ್ಷೆಗಳು ಅಥವಾ ಸರ್ಕಾರದ ಹೆಚ್ಚಿದ ಸಾಲದ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ ಸಂಭವಿಸುತ್ತದೆ.
ಹೆಚ್ಚಿನ ಇಳುವರಿಯ ಪರಿಣಾಮಗಳು
ಇದು ಸರ್ಕಾರದ ಸಾಲದ ವೆಚ್ಚಗಳನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತದೆ.
ಇದು ಬಂಡವಾಳವನ್ನು ಬಾಂಡ್‌ಗಳ ಕಡೆಗೆ ಆಕರ್ಷಿಸಬಹುದು, ಆ ಮೂಲಕ ಬಂಡವಾಳದ ಹರಿವು ಮತ್ತು ವಿನಿಮಯ ದರಗಳ ಮೇಲೆ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರುತ್ತದೆ.
ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಾನದಂಡದ ಇಳುವರಿಗಳು ಜಾಗತಿಕವಾಗಿ ಸಾಲದ ವೆಚ್ಚಗಳನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಬಹುದು.
ಬಾಂಡ್‌ಗಳು ತುಲನಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚು ಆಕರ್ಷಕವಾಗುವುದರಿಂದ, ಇದು ಷೇರು ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗಳ (ಈಕ್ವಿಟಿ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗಳ) ಮೇಲೆ ತೀವ್ರ ಒತ್ತಡವನ್ನು ಹೇರಬಹುದು.
ಮುಂಗಾರು ಅಧಿವೇಶನದ ಕೊನೆಯ ದಿನದಂದು ಶಾಸಕಾಂಗವು ಯಾವುದೇ ಚರ್ಚೆಯಿಲ್ಲದೆ ನೋಂದಣಿ (ಕರ್ನಾಟಕ ತಿದ್ದುಪಡಿ) ಮಸೂದೆ, 2026 ಅನ್ನು ಅಂಗೀಕರಿಸಿದೆ. ಉಪ-ನೋಂದಣಾಧಿಕಾರಿ ಕಚೇರಿಗಳಲ್ಲಿ ಭೌತಿಕವಾಗಿ ಹಾಜರಾಗದೆ ಆಸ್ತಿ ನೋಂದಣಿ ಮಾಡಲು ಇದು ಅವಕಾಶ ಕಲ್ಪಿಸುತ್ತದೆ.
ರಿಮೋಟ್ ಆಸ್ತಿ ನೋಂದಣಿ ಮಸೂದೆಯ ಬಗ್ಗೆ :
ಕಡ್ಡಾಯವಾಗಿ ನೋಂದಾಯಿಸಬೇಕಾದ ದಾಖಲೆಗಳ ಇ-ನೋಂದಣಿಗೆ (ರಿಮೋಟ್ ನೋಂದಣಿ) ಇದು ಅನುವು ಮಾಡಿಕೊಡುತ್ತದೆ.
ಕೇಂದ್ರೀಕೃತ ವರ್ಚುವಲ್ ವಿತರಣಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಮೂಲಕ ದೃಢೀಕೃತ ಪ್ರತಿಗಳನ್ನು ವಿತರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.
ಇಲಾಖೆಯ ಪೋರ್ಟಲ್ ಅಥವಾ ಸಾಫ್ಟ್‌ವೇರ್ ಅನ್ನು ಹ್ಯಾಕ್ ಮಾಡಿದರೆ ಅಥವಾ ವಂಚನೆ ಎಸಗಿದರೆ ಕಠಿಣ ದಂಡ ವಿಧಿಸುವ ನಿಯಮಗಳನ್ನು ರೂಪಿಸಲಾಗಿದೆ.
ವಿಶೇಷವಾಗಿ ನಗರ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ ಅಕ್ರಮ ನೋಂದಣಿಗಳನ್ನು ತಡೆಯಲು ಆಸ್ತಿ-ಸಂಬಂಧಿತ ಸಾಫ್ಟ್‌ವೇರ್ ಅನ್ನು ಸಂಯೋಜಿಸಲಾಗಿದೆ.
ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಹಿತದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಉಪ-ನೋಂದಣಾಧಿಕಾರಿಗಳು ಸೂಕ್ತ ಜಾಗರೂಕತೆ ವಹಿಸುವುದನ್ನು ಇದು ಖಚಿತಪಡಿಸುತ್ತದೆ.
ಅಧಿವೇಶನದಲ್ಲಿ ಅಂಗೀಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಇತರ ಮಸೂದೆಗಳು
BMLTA ತಿದ್ದುಪಡಿ ಮಸೂದೆ, 2026: ಬೆಂಗಳೂರಿನ ಎಲ್ಲಾ ಪ್ರಮುಖ ನಗರ ಸಾರಿಗೆ ಯೋಜನೆಗಳನ್ನು ಅನುಮೋದಿಸುವ ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ಪ್ರಾಧಿಕಾರಕ್ಕೆ ನೀಡಲಾಗಿದೆ.
ಕರ್ನಾಟಕ GST ತಿದ್ದುಪಡಿ ಮಸೂದೆ, 2026: ತೆರಿಗೆ ಪಾವತಿಯೊಂದಿಗೆ ರಫ್ತು ಮಾಡುವ ಸರಕುಗಳ ಮೇಲಿನ ಮರುಪಾವತಿ ಹಕ್ಕುಗಳ ಮಿತಿಯನ್ನು ಇದು ತೆಗೆದುಹಾಕುತ್ತದೆ.
ಅಂಗಡಿಗಳು ಮತ್ತು ವಾಣಿಜ್ಯ ಸಂಸ್ಥೆಗಳ (ತಿದ್ದುಪಡಿ) ಮಸೂದೆ, 2026: OSH ಸಂಹಿತೆ, 2020 (ಕೇಂದ್ರ ಕಾಯ್ದೆ 37, 2020) ರ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ನೋಂದಾಯಿತ ಘಟಕಗಳಿಗೆ ವಿನಾಯಿತಿ ನೀಡಲಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಡಿಜಿಟಲ್ ಮೂಲಕ ಶುಲ್ಕ ಪಾವತಿಗೆ ಅವಕಾಶ ಕಲ್ಪಿಸಲಾಗಿದೆ.
ಗ್ರಾಮ ಸ್ವರಾಜ್ ಮತ್ತು ಪಂಚಾಯತ್ ರಾಜ್ (ಎರಡನೇ ತಿದ್ದುಪಡಿ) ಮಸೂದೆ, 2026: ಸುಗ್ರೀವಾಜ್ಞೆಯ ಬದಲಿಗೆ ತರಲಾದ ಈ ಮಸೂದೆಯು, ಕಟ್ಟಡ ತೆರಿಗೆಯನ್ನು ವಿಧಿಸಲು ಮತ್ತು ಸಂಗ್ರಹಿಸಲು ಪಂಚಾಯಿತಿಗಳಿಗೆ ಅಧಿಕಾರ ನೀಡುತ್ತದೆ.
ಸಕಾಲ ಕಾಯ್ದೆ ತಿದ್ದುಪಡಿ, 2026
ಸಂದರ್ಭ:
ಕರ್ನಾಟಕ ಸಕಾಲ ಸೇವೆಗಳ (ತಿದ್ದುಪಡಿ) ಮಸೂದೆ, 2026 ಅನ್ನು ಅಂಗೀಕರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇದರ ಅನ್ವಯ ರಾಜ್ಯ ಸರ್ಕಾರವು ಹೊಸ ಸೇವೆಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸಬಹುದು, ಸೇವೆ ನೀಡುವ ಗಡುವನ್ನು ಪರಿಷ್ಕರಿಸಬಹುದು ಹಾಗೂ ಕರ್ತವ್ಯಲೋಪವೆಸಗಿದ ಅಧಿಕಾರಿಗಳಿಂದ ದಂಡ ಮತ್ತು ಪರಿಹಾರ ವೆಚ್ಚವನ್ನು ವಿಧಿಸಬಹುದು.
ಕರ್ನಾಟಕ ಸಕಾಲ ಸೇವೆಗಳ (ತಿದ್ದುಪಡಿ) ಮಸೂದೆ, 2026 ರ ಬಗ್ಗೆ:
ಸರ್ಕಾರವು ಹೊಸ ಸೇವೆಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸಲು, ಸಕ್ಷಮ/ಮೇಲ್ಮನವಿ ಪ್ರಾಧಿಕಾರಗಳನ್ನು ನೇಮಿಸಲು ಹಾಗೂ ಗಡುವು ಮತ್ತು ದಂಡದ ರಚನೆಗಳನ್ನು ಮಾರ್ಪಡಿಸಲು ಅವಕಾಶವಿದೆ.
ಕರ್ತವ್ಯಲೋಪವೆಸಗಿದ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸೇವಕರ ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆಯನ್ನು ಪರಿಷ್ಕರಿಸಬಹುದು (ಪ್ರಸ್ತುತ ಪ್ರತಿ ಅರ್ಜಿಗೆ ಗರಿಷ್ಠ ₹500 ದಂಡ ವಿಧಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ).
ಕೆಳಹಂತದ ಪ್ರಾಧಿಕಾರಗಳ ಆದೇಶಗಳ ಮೇಲೆ ರಾಜ್ಯ ಸರ್ಕಾರವು ಸ್ವಯಂಪ್ರೇರಿತವಾಗಿ (Suo motu) ಅಥವಾ ಅರ್ಜಿಯ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಪರಿಷ್ಕರಣಾ ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ.
ತಪ್ಪಾಗಿ ಪರಿಹಾರ ನಿರಾಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ನಾಗರಿಕರಿಗೆ ಶಾಸನಬದ್ಧ ಪರಿಹಾರ ಒದಗಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ; ಈ ಮೊತ್ತವನ್ನು ನೇರವಾಗಿ ಕರ್ತವ್ಯಲೋಪವೆಸಗಿದ ಅಧಿಕಾರಿಯಿಂದಲೇ ವಸೂಲಿ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ.
ಸುಳ್ಳು ಅಥವಾ ಕಿರುಕುಳ ನೀಡುವ ದೂರುದಾರರ ಮೇಲೆ ದಂಡ ವಿಧಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ (ಇದನ್ನು ಭೂಕಂದಾಯ ಬಾಕಿಯಂತೆ ವಸೂಲಿ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ) ಮತ್ತು ಸಿವಿಲ್ ನ್ಯಾಯಾಲಯಗಳ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ನಿರ್ಬಂಧಿಸಲಾಗಿದೆ.
ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಾಹಿತಿ: ಕರ್ನಾಟಕ ಸಕಾಲ ಸೇವೆಗಳ ಕಾಯ್ದೆ, 2011
ಇದನ್ನು 2011ರಲ್ಲಿ ಜಾರಿಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು (2012ರ ಕರ್ನಾಟಕ ಕಾಯ್ದೆ 1); ಸೇವೆಗಳು ಏಪ್ರಿಲ್ 2012ರಿಂದ ಲಭ್ಯವಾದವು.
ಇದು ನಿಗದಿತ ಕಾಲಮಿತಿಯೊಳಗೆ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸೇವೆಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸುವ ಖಾತರಿ ನೀಡುವ ‘ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸೇವೆಗಳ ಹಕ್ಕು’ ಕಾಯ್ದೆಯಾಗಿದೆ.
ಪರಿಹಾರ: ವಿಳಂಬವಾದ ಪ್ರತಿ ದಿನಕ್ಕೆ ₹20, ಪ್ರತಿ ಅರ್ಜಿಗೆ ಗರಿಷ್ಠ ₹500.
ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಸೇವೆಗೆ ಓರ್ವ ನಿಯೋಜಿತ ಅಧಿಕಾರಿ, ಸಕ್ಷಮ ಅಧಿಕಾರಿ ಮತ್ತು ಮೇಲ್ಮನವಿ ಪ್ರಾಧಿಕಾರವನ್ನು ನಿಗದಿಪಡಿಸಲಾಗಿದೆ.
ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಾಹಿತಿ: ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸೇವೆಗಳ ಹಕ್ಕು ಕಾಯ್ದೆಗಳು
ಮಧ್ಯಪ್ರದೇಶ ಈ ಕಾಯ್ದೆಯನ್ನು ಜಾರಿಗೊಳಿಸಿದ ಮೊದಲ ರಾಜ್ಯವಾಗಿದೆ (ಮಧ್ಯಪ್ರದೇಶ ಲೋಕ ಸೇವಾ ಗ್ಯಾರಂಟಿ ಅಧಿನಿಯಮ, 2010); ತದನಂತರ ಬಿಹಾರ ಇದನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿತು.
ಇವು ರಾಜ್ಯ ಸರ್ಕಾರಗಳ ಕಾಯ್ದೆಗಳಾಗಿವೆ; ನಿಗದಿತ ಕಾಲಮಿತಿಯ ಸೇವೆಗಳನ್ನು ಖಾತರಿಪಡಿಸುವ ಯಾವುದೇ ಸಾಮಾನ್ಯ ಕೇಂದ್ರ ಕಾಯ್ದೆ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿಲ್ಲ.
ಸರ್ಕಾರಿ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಇವಿ (EV) ಚಾರ್ಜಿಂಗ್ ಕೇಂದ್ರಗಳು
ಸಂದರ್ಭ:
ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರದ ಪಿಎಂ ಇ-ಡ್ರೈವ್ (PM E-DRIVE) ಯೋಜನೆಯಡಿ ರಾಜ್ಯದ ಸರ್ಕಾರಿ ಕಚೇರಿಗಳು ಮತ್ತು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಆವರಣಗಳಲ್ಲಿ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಇವಿ ಚಾರ್ಜಿಂಗ್ ಕೇಂದ್ರಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಗುವುದು.
ಪ್ರಮುಖ ಅಂಶಗಳು:
ವಾಹನ ನಿಲುಗಡೆ ಅಥವಾ ಖಾಲಿ ಸ್ಥಳಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸಲು ಇಂಧನ ಇಲಾಖೆಯು ವಿವಿಧ ಇಲಾಖೆಗಳಿಗೆ ನಿರ್ದೇಶನ ನೀಡಿದೆ; ಈ ಪಟ್ಟಿಯನ್ನು ನೋಡಲ್ ಏಜೆನ್ಸಿಯಾದ ಬೆಸ್ಕಾಂ (BESCOM) ಗೆ ಕಳುಹಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.
ಸಾರ್ವಜನಿಕರಿಗೆ 24×7 ಲಭ್ಯವಾಗುವಂತೆ ಕೇಂದ್ರಗಳಿಗೆ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಪ್ರವೇಶ ಮತ್ತು ನಿರ್ಗಮನ ದ್ವಾರಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.
ಕೇಂದ್ರ ವಿದ್ಯುತ್ ಸಚಿವಾಲಯದ ಮಾರ್ಗಸೂಚಿಯಂತೆ, ಬಳಕೆಯಾಗುವ ಪ್ರತಿ kWh ವಿದ್ಯುತ್‌ಗೆ ಭೂಮಿ ಹೊಂದಿರುವ ಇಲಾಖೆಯು ₹1 ಆದಾಯ ಗಳಿಸುತ್ತದೆ.
ಬೆಸ್ಕಾಂ 10 ವರ್ಷಗಳ ಒಪ್ಪಂದಕ್ಕೆ ಸಹಿ ಹಾಕಲಿದ್ದು, ಕೇಂದ್ರಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿ ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ; ಈ ಕೇಂದ್ರಗಳನ್ನು ‘ಇವಿ ಮಿತ್ರ’ (EV Mitra) ಪ್ಲಾಟ್‌ಫಾರ್ಮ್‌ಗೆ ಸಂಯೋಜಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.
ವರ್ಗ ಎ: ಸರ್ಕಾರಿ ಕಚೇರಿಗಳು, ಆಸ್ಪತ್ರೆಗಳು, ಶಾಲೆಗಳು, ಕಾಲೇಜುಗಳು; ವರ್ಗ ಬಿ: ರೈಲ್ವೆ, ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ, ಮೆಟ್ರೋ ಮತ್ತು ಬಸ್ ನಿಲ್ದಾಣಗಳು.
ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಾಹಿತಿ: ಪಿಎಂ ಇ-ಡ್ರೈವ್ (PM E-DRIVE) ಯೋಜನೆ
ಪೂರ್ಣ ರೂಪ: PM Electric Drive Revolution in Innovative Vehicle Enhancement.
ಇದು ಬೃಹತ್ ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳ ಸಚಿವಾಲಯದ ಅಡಿಯಲ್ಲಿದೆ.
ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2024ರಲ್ಲಿ ಅನುಮೋದನೆ ಪಡೆದು, ಅಕ್ಟೋಬರ್ 1, 2024ರಿಂದ ಜಾರಿಯಾಗಿದೆ;
ಯೋಜನಾ ವೆಚ್ಚ ₹10,900 ಕೋಟಿ.
ಇ-ದ್ವಿಚಕ್ರ, ತ್ರಿಚಕ್ರ, ಆಂಬ್ಯುಲೆನ್ಸ್ ಮತ್ತು ಟ್ರಕ್‌ಗಳಿಗೆ ಬೇಡಿಕೆ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಧನ; ರಾಜ್ಯ ಸಾರಿಗೆ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು (STUs) ಖರೀದಿಸುವ ಇ-ಬಸ್‌ಗಳಿಗೆ ಅನುದಾನ ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ.
ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಇವಿ ಚಾರ್ಜಿಂಗ್ ಕೇಂದ್ರಗಳಿಗೆ ₹2,000 ಕೋಟಿ ಮೀಸಲಿಡಲಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ವಾಹನ ಪರೀಕ್ಷಾ ಏಜೆನ್ಸಿಗಳ ಉನ್ನತೀಕರಣ.
‘ಗೃಹ ಲಕ್ಷ್ಮಿ’ ಯೋಜನೆಗೆ ಮೂರು ವರ್ಷ
ಸಂದರ್ಭ:
ಕುಟುಂಬದ ಮಹಿಳಾ ಮುಖ್ಯಸ್ಥರಿಗೆ ಪ್ರತಿ ತಿಂಗಳು ₹2,000 ನೀಡುವ ರಾಜ್ಯದ ಪ್ರಮುಖ ಯೋಜನೆ ‘ಗೃಹ ಲಕ್ಷ್ಮಿ’ ಮೂರು ವರ್ಷ ಪೂರೈಸಿದೆ (ಆಗಸ್ಟ್ 30); ಈ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಮೈಸೂರು ಅರಮನೆಯನ್ನು ಗುಲಾಬಿ ಬಣ್ಣದ ದೀಪಗಳಿಂದ ಶೃಂಗರಿಸಲಾಗಿತ್ತು.
ಗೃಹ ಲಕ್ಷ್ಮಿ ಯೋಜನೆಯ ಬಗ್ಗೆ:
ಆಗಸ್ಟ್ 30, 2023ರಂದು ಮೈಸೂರಿನಲ್ಲಿ ಚಾಲನೆ ನೀಡಲಾಯಿತು; ರಾಜ್ಯದ ಐದು ಗ್ಯಾರಂಟಿಗಳಲ್ಲಿ ಇದು ಒಂದಾಗಿದೆ (ಶಕ್ತಿ, ಗೃಹ ಜ್ಯೋತಿ, ಅನ್ನಭಾಗ್ಯ, ಯುವನಿಧಿ ಜೊತೆಗೆ).
ಪಡಿತರ ಚೀಟಿಯ ಪ್ರಕಾರ ಕುಟುಂಬದ ಮಹಿಳಾ ಮುಖ್ಯಸ್ಥೆ ಇದರ ಫಲಾನುಭವಿಯಾಗಿದ್ದಾರೆ.
ಆದಾಯ ತೆರಿಗೆ ಪಾವತಿಸುವ ಅಥವಾ GST ರಿಟರ್ನ್ಸ್ ಸಲ್ಲಿಸುವ ಮಹಿಳೆಯರು (ಅಥವಾ ಅವರ ಪತಿಯರು) ಈ ಯೋಜನೆಯಿಂದ ಹೊರಗುಳಿದಿದ್ದಾರೆ.
ಮಹಿಳಾ ಮತ್ತು ಮಕ್ಕಳ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಇಲಾಖೆಯು ಇದರ ನೋಡಲ್ ಏಜೆನ್ಸಿಯಾಗಿದ್ದು, ನೇರ ನಗದು ವರ್ಗಾವಣೆ (DBT) ಮೂಲಕ ಹಣ ಪಾವತಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.
ಕುಟುಂಬದ ಮಹಿಳಾ ಮುಖ್ಯಸ್ಥರ ಆರ್ಥಿಕ ಸ್ವಾವಲಂಬನೆ ಸಾಧಿಸುವುದು ಇದರ ಪ್ರಮುಖ ಉದ್ದೇಶವಾಗಿದೆ.
ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಾಹಿತಿ: ಮೈಸೂರು ಅರಮನೆ (ಅಂಬಾ ವಿಲಾಸ್)
ಇದು ಒಡೆಯರ್ ರಾಜಮನೆತನದ ಆಡಳಿತ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿತ್ತು; ಹಳೆಯ ಮರದ ಅರಮನೆ ಸುಟ್ಟುಹೋದ ನಂತರ 1897-1912ರ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು.
ಹೆನ್ರಿ ಇರ್ವಿನ್ ಅವರು ಇಂಡೋ-ಸಾರ್ಸೆನಿಕ್ ಶೈಲಿಯಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಿದರು; ಮೈಸೂರು ದಸರಾದ ಪ್ರಮುಖ ಆಕರ್ಷಣೆ ಇದಾಗಿದೆ.
ಕರ್ನಾಟಕ ಪರಂಪರೆ ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾನ
ಸಂದರ್ಭ:
ರಾಜ್ಯದ ಸ್ಮಾರಕಗಳು, ಪುರಾತತ್ವ ತಾಣಗಳು ಮತ್ತು ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯಗಳನ್ನು ಸಂರಕ್ಷಿಸಲು ಹಾಗೂ ಜಾಗತಿಕ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ರಾಜ್ಯದ ಪರಂಪರೆಯನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸಲು ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ ಇಲಾಖೆಯು ಕರ್ನಾಟಕ ಪರಂಪರೆ ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾನ (KHCF) ಸ್ಥಾಪಿಸಲು ಪ್ರಸ್ತಾಪಿಸಿದೆ. ಪುರಾತತ್ವ, ಸಂಗ್ರಹಾಲಯ ಮತ್ತು ಪರಂಪರೆ ಇಲಾಖೆ (DAMH) ಈ ಪ್ರಸ್ತಾವನೆಯನ್ನು ಸಿದ್ಧಪಡಿಸಿದ್ದು, ಶೀಘ್ರದಲ್ಲೇ ಸಚಿವ ಸಂಪುಟದ ಮುಂದೆ ಮಂಡನೆಯಾಗಲಿದೆ.
ಪ್ರಮುಖ ಅಂಶಗಳು
ರಾಜ್ಯದ ‘ಸ್ಮಾರಕ ದತ್ತು’ (Adopt a Monument) ಉಪಕ್ರಮದ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಇದು ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಲಿದ್ದು, ಸರ್ಕಾರ, ಖಾಸಗಿ ಮತ್ತು ಸಾರ್ವಜನಿಕರ ಸಹಭಾಗಿತ್ವಕ್ಕೆ ವೇದಿಕೆಯಾಗಲಿದೆ.
239 ತಾಲೂಕುಗಳಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಸಮೀಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 1 ಲಕ್ಷ ಸ್ಮಾರಕಗಳು ಮತ್ತು ಪುರಾತತ್ವ ತಾಣಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸಲಾಗಿದೆ.
CSR ನಿಧಿ, ಅನಿವಾಸಿ ಭಾರತೀಯರು ಮತ್ತು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ದೇಣಿಗೆಗಳ ಮೂಲಕ ಅನುದಾನ ಸಂಗ್ರಹಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.
ಯುವ ಪೀಳಿಗೆಯನ್ನು ಸ್ಮಾರಕಗಳು ಮತ್ತು ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳೊಂದಿಗೆ ಬೆಸೆಯಲು ಯುವ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಆಯೋಜಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.
ಹಳೇಬೀಡು ಬಳಿಯಿರುವ ಹೊಯ್ಸಳ ಕಾಲದ ಕಲ್ಯಾಣಿ (ಕ್ರಿ.ಶ. 1160) ಇದಕ್ಕೆ ಉತ್ತಮ ಉದಾಹರಣೆಯಾಗಿದೆ.
ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಾಹಿತಿ:
ಸಾಂವಿಧಾನಿಕ ಮತ್ತು ಕಾನೂನು ಚೌಕಟ್ಟು
49ನೇ ವಿಧಿ (ರಾಜ್ಯ ನಿರ್ದೇಶಕ ತತ್ವಗಳು / DPSP): ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಹತ್ವದ ಸ್ಮಾರಕಗಳ ರಕ್ಷಣೆ.
51A(f) ವಿಧಿ (ಮೂಲಭೂತ ಕರ್ತವ್ಯ): ನಮ್ಮ ಸಂಯೋಜಿತ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಪರಂಪರೆಯನ್ನು ಸಂರಕ್ಷಿಸುವುದು.
ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಹತ್ವದ ಸ್ಮಾರಕಗಳು ಕೇಂದ್ರ ಪಟ್ಟಿಯ 67ನೇ ನಮೂದಿನಲ್ಲಿವೆ; ಇತರ ಸ್ಮಾರಕಗಳು ರಾಜ್ಯ ಪಟ್ಟಿಯ 12ನೇ ನಮೂದಿನಲ್ಲಿವೆ.
AMASR ಕಾಯ್ದೆ, 1958 ಕೇಂದ್ರ-ರಕ್ಷಿತ ಸ್ಮಾರಕಗಳನ್ನು (ASI) ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ.
ರಾಜ್ಯ-ರಕ್ಷಿತ ಸ್ಮಾರಕಗಳನ್ನು ರಾಜ್ಯ ಪುರಾತತ್ವ ಇಲಾಖೆ (ಕರ್ನಾಟಕ: DAMH) ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ.
ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಾಹಿತಿ:
ದತ್ತು ಸ್ಮಾರಕ ಯೋಜನೆ (ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಯೋಜನೆ)
2017ರ ವಿಶ್ವ ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ ದಿನದಂದು (ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 27) ಚಾಲನೆ ನೀಡಲಾಯಿತು; 2023ರಲ್ಲಿ ‘ಅಡಾಪ್ಟ್ ಎ ಹೆರಿಟೇಜ್ 2.0’ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಯಿತು.
ಇದು ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ ಸಚಿವಾಲಯ, ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಸಚಿವಾಲಯ ಮತ್ತು ASI ಯ ಜಂಟಿ ಯೋಜನೆಯಾಗಿದೆ.
ಕಾರ್ಪೊರೇಟ್ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು (‘ಸ್ಮಾರಕ ಮಿತ್ರರು’) CSR ನಿಧಿಯನ್ನು ಬಳಸಿ ಸ್ಮಾರಕಗಳನ್ನು ದತ್ತು ಪಡೆದು ಮೂಲಸೌಕರ್ಯಗಳನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸುತ್ತವೆ.
ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿರುವ ಯುನೆಸ್ಕೋ ವಿಶ್ವ ಪರಂಪರೆಯ ತಾಣಗಳು
ತಾಣ
ವರ್ಷ
ಹಂಪಿಯ ಸ್ಮಾರಕಗಳ ಸಮೂಹ
1986
ಪಟ್ಟದಕಲ್ಲಿನ ಸ್ಮಾರಕಗಳ ಸಮೂಹ
1987
ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟಗಳು (ವಿವಿಧ ರಾಜ್ಯಗಳೊಂದಿಗೆ ಹಂಚಿಕೆಯಾದ ತಾಣ)
2012
ಹೊಯ್ಸಳರ ಪವಿತ್ರ ಸ್ಮಾರಕಗಳು (ಬೇಲೂರು, ಹಳೇಬೀಡು, ಸೋಮನಾಥಪುರ)
2023
ಲಕ್ಕುಂಡಿಯಲ್ಲಿ ಲಿಡಾರ್ (LiDAR) ಸಮೀಕ್ಷೆ
ಸಂದರ್ಭ:
10-12ನೇ ಶತಮಾನದ ಪ್ರಮುಖ ನಗರ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದ್ದ ಗದಗ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಲಕ್ಕುಂಡಿಯಲ್ಲಿ ಹೂತುಹೋಗಿರುವ ಸ್ಮಾರಕಗಳನ್ನು ಪತ್ತೆಹಚ್ಚಲು DAMH ಸಂಸ್ಥೆ ಮತ್ತು ಬೆಂಗಳೂರಿನ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸುಧಾರಿತ ಅಧ್ಯಯನ ಸಂಸ್ಥೆ (NIAS) ನಡುವೆ ಒಪ್ಪಂದಕ್ಕೆ ಇತ್ತೀಚಿಗೆ ಸಹಿ ಹಾಕಲಾಗಿದೆ.
ಪ್ರಮುಖ ಅಂಶಗಳು
ಬಳಸಲಾಗುವ ಉಪಕರಣಗಳು: ಲಿಡಾರ್ (LiDAR), GIS ಮ್ಯಾಪಿಂಗ್, ರಿಮೋಟ್ ಸೆನ್ಸಿಂಗ್, ಗ್ರೌಂಡ್ ಪೆನೆಟ್ರೇಟಿಂಗ್ ರಾಡಾರ್ (GPR), ಡ್ರೋನ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಫೋಟೋಗ್ರಾಮೆಟ್ರಿ.
ಸ್ಥಳೀಯರ ನಂಬಿಕೆಯ ಪ್ರಕಾರ ಇಲ್ಲಿ 101 ಬಾವಿಗಳು ಮತ್ತು 101 ದೇವಾಲಯಗಳಿದ್ದು, ಬಹುಪಾಲು ಇನ್ನೂ ಕಣ್ಮರೆಯಾಗಿವೆ.
ಸಚಿವ ಎಚ್.ಕೆ. ಪಾಟೀಲ್ ಮತ್ತು ಇಸ್ರೋದ ಮಾಜಿ ಮುಖ್ಯಸ್ಥ ಕಿರಣ್ ಕುಮಾರ್ ಅವರ ಸಲಹೆಯ ಮೇರೆಗೆ ಈ ಯೋಜನೆ ರೂಪಿಸಲಾಗಿದೆ.
ಲಕ್ಕುಂಡಿಯನ್ನು ಯುನೆಸ್ಕೋದ ತಾತ್ಕಾಲಿಕ ಪಟ್ಟಿಗೆ ಸೇರಿಸಲು DPR ಸಿದ್ಧಪಡಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ.
ಮುಂದಿನ ತಾಣಗಳು: ನಾಗಾವಿ (ಕಲಬುರಗಿಯ ಚಿತ್ತಾಪುರ ಬಳಿಯ ಪ್ರಾಚೀನ ಶಿಕ್ಷಣ ಕೇಂದ್ರ) ಮತ್ತು ರಾಜಘಟ್ಟ (ದೊಡ್ಡಬಳ್ಳಾಪುರ ಬಳಿ).
ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಾಹಿತಿ:
ಲಕ್ಕುಂಡಿ
ಶಾಸನಗಳಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ‘ಲೊಕ್ಕಿಗುಂಡಿ’ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗಿದೆ; ಇದು ಕಲ್ಯಾಣಿ (ಪಶ್ಚಿಮ) ಚಾಲುಕ್ಯರ ಪ್ರಮುಖ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದ್ದು, ನಾಣ್ಯ ಟಂಕಸಾಲೆಗೆ ಹೆಸರಾಗಿತ್ತು.
ಇಲ್ಲಿನ ದೇವಾಲಯಗಳು ನಾಗರ, ದ್ರಾವಿಡ ಮತ್ತು ಭೂಮಿಜ ಶೈಲಿಗಳ ಮಿಶ್ರಣವಾದ ವೇಸರ ಶೈಲಿಯಲ್ಲಿವೆ.
ಬ್ರಹ್ಮ ಜಿನಾಲಯ (ದಾನಚಿಂತಾಮಣಿ ಅತ್ತಿಮಬ್ಬೆ ನಿರ್ಮಿಸಿದ), ಕಾಶಿ ವಿಶ್ವೇಶ್ವರ ದೇವಾಲಯ ಮತ್ತು ಮುಸುಕಿನ ಬಾವಿ ಪ್ರಮುಖ ಆಕರ್ಷಣೆಗಳಾಗಿವೆ.
ರಾಜ್ಯ ಸರ್ಕಾರವು ಇಲ್ಲಿ ವಾರ್ಷಿಕ ‘ಲಕ್ಕುಂಡಿ ಉತ್ಸವ’ವನ್ನು ಆಯೋಜಿಸುತ್ತದೆ.
ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಾಹಿತಿ:
ವೇಸರ ಶೈಲಿ ಮತ್ತು ಲಿಡಾರ್ (LiDAR)
ವೇಸರ ಶೈಲಿ: ನಾಗರ ಮತ್ತು ದ್ರಾವಿಡ ಶೈಲಿಗಳ ಮಿಶ್ರಣ; ಬಾದಾಮಿ ಚಾಲುಕ್ಯರು, ಕಲ್ಯಾಣಿ ಚಾಲುಕ್ಯರು ಮತ್ತು ಹೊಯ್ಸಳರ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಇದು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೊಂಡಿತು. ಉದಾಹರಣೆ: ಐಹೊಳೆ, ಪಟ್ಟದಕಲ್ಲು, ಲಕ್ಕುಂಡಿ, ಬೇಲೂರು, ಹಳೇಬೀಡು.
ಲಿಡಾರ್ (LiDAR): ವಿಮಾನ ಅಥವಾ ಡ್ರೋನ್‌ಗಳಿಂದ ಹೊರಸೂಸುವ ಲೇಸರ್ ಕಿರಣಗಳನ್ನು ಬಳಸಿ 3D ಭೂಪ್ರದೇಶದ ಮಾದರಿಗಳನ್ನು ರಚಿಸುತ್ತದೆ; ಸಸ್ಯವರ್ಗದ ಮೂಲಕವೂ ನೋಡುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಹೊಂದಿದೆ.
GPR: ಉತ್ಖನನ ಮಾಡದೆಯೇ ಹೂತುಹೋಗಿರುವ ರಚನೆಗಳನ್ನು ಚಿತ್ರಿಸಲು ರಾಡಾರ್ ತರಂಗಗಳನ್ನು ಬಳಸುತ್ತದೆ.
ಬಾಕಿ ಉಳಿದಿರುವ ನೀರಾವರಿ ಯೋಜನೆಗಳು: ಜಲ ಶಕ್ತಿ ಶೃಂಗಸಭೆ
ಸಂದರ್ಭ:
ದೆಹಲಿಯಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಜಲ ಶಕ್ತಿ ಸಚಿವಾಲಯದ ಇಲಾಖಾ ಶೃಂಗಸಭೆ-2026ರಲ್ಲಿ ಜಲಸಂಪನ್ಮೂಲ ಸಚಿವ ಎನ್. ಚಲುವರಾಯಸ್ವಾಮಿ ನೇತೃತ್ವದ ನಿಯೋಗವು, ರಾಜ್ಯದ ನೀರಾವರಿ ಮತ್ತು ಕುಡಿಯುವ ನೀರಿನ ಯೋಜನೆಗಳಿಗೆ ಶೀಘ್ರ ಕೇಂದ್ರದ ಅನುಮೋದನೆ ಕೋರಿತು.
ಮೇಕೆದಾಟು ಸಮತೋಲನ ಜಲಾಶಯ
ಕರ್ನಾಟಕ-ತಮಿಳುನಾಡು ಗಡಿಯಲ್ಲಿ, ಬೆಂಗಳೂರು ದಕ್ಷಿಣ ಜಿಲ್ಲೆಯ (ಹಿಂದೆ ರಾಮನಗರ) ಮೇಕೆದಾಟು ಕಣಿವೆಯಲ್ಲಿ ಕಾವೇರಿ ನದಿಗೆ ಅಡ್ಡಲಾಗಿ ನಿರ್ಮಿಸುವ ಯೋಜನೆ.
ಉದ್ದೇಶ: ಬೆಂಗಳೂರಿಗೆ ಕುಡಿಯುವ ನೀರು ಒದಗಿಸುವುದು ಹಾಗೂ ಸುಮಾರು 400 ಮೆಗಾವ್ಯಾಟ್ (MW) ಜಲವಿದ್ಯುತ್ ಉತ್ಪಾದನೆ; ಸಂಗ್ರಹ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ 67 TMC.
ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ (2018) ಮಾರ್ಪಡಿಸಿದ ಕಾವೇರಿ ಜಲ ವಿವಾದ ನ್ಯಾಯಾಧೀಕರಣದ ತೀರ್ಪನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿ ತಮಿಳುನಾಡು ಈ ಯೋಜನೆಯನ್ನು ವಿರೋಧಿಸುತ್ತಿದೆ; ‘DPR ಗೆ CWMA ಮತ್ತು CWC ಅನುಮೋದನೆ ಅಗತ್ಯವಿದೆ.
ಕರ್ನಾಟಕದ ಪ್ರಮುಖ ನದಿ ವಿವಾದಗಳ ಹೋಲಿಕೆ:
ನದಿ
ನ್ಯಾಯಾಧೀಕರಣ / ತೀರ್ಪು
ಕರ್ನಾಟಕದ ಪಾಲು
ಇತರ ರಾಜ್ಯಗಳು
ಕಾವೇರಿ
CWDT 2007; ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ತೀರ್ಪು 2018
284.75 TMC
ತಮಿಳುನಾಡು, ಕೇರಳ, ಪುದುಚೇರಿ
ಕೃಷ್ಣಾ
KWDT-II (ಬ್ರಿಜೇಶ್ ಕುಮಾರ್), 2010/2013
UKP-III ರ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ 130 TMC (ಅಧಿಸೂಚನೆ ಬಾಕಿಯಿದೆ)
ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ, ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶ, ತೆಲಂಗಾಣ
ಮಹದಾಯಿ
ಮಹದಾಯಿ ನ್ಯಾಯಾಧೀಕರಣ, 2018
13.42 TMC
ಗೋವಾ, ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ
2030ರ ವೇಳೆಗೆ 66 ಜಿಗಾವ್ಯಾಟ್ (GW) ವಿದ್ಯುತ್ ಗುರಿ
ಸಂದರ್ಭ:
2030ರ ವೇಳೆಗೆ ರಾಜ್ಯದ ಸ್ಥಾಪಿತ ವಿದ್ಯುತ್ ಉತ್ಪಾದನಾ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಪ್ರಸ್ತುತ 39 GW ನಿಂದ 66 GW ಗೆ ಹೆಚ್ಚಿಸುವ ಇಂಧನ ಇಲಾಖೆಯ ಮಾರ್ಗಸೂಚಿಯನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಲಾಗಿದೆ; ಇದರಲ್ಲಿ ಶುದ್ಧ ಇಂಧನ ವಿಸ್ತರಣೆಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಒತ್ತು ನೀಡಲಾಗಿದೆ.
ಪ್ರಮುಖ ಅಂಶಗಳು:
ನವದೆಹಲಿಯಲ್ಲಿ ನಡೆದ ‘ಭಾರತ್ ಎಲೆಕ್ಟ್ರಿಸಿಟಿ & ಇಂಡಿಯನ್ ಯುಟಿಲಿಟಿ ವೀಕ್ 2026’ ಸಮಾವೇಶದ ‘ಫೋಕಸ್ ಸ್ಟೇಟ್’ ಗೋಷ್ಠಿಯಲ್ಲಿ ಇಂಧನ ಇಲಾಖೆಯ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಮುಖ್ಯ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿ ಗೌರವ್ ಗುಪ್ತ ಈ ಮಾರ್ಗಸೂಚಿಯನ್ನು ಅನಾವರಣಗೊಳಿಸಿದರು.
ಪ್ರಸ್ತುತ ದೈನಂದಿನ ವಿದ್ಯುತ್ ಬೇಡಿಕೆ 310-350 ಮಿಲಿಯನ್ ಯುನಿಟ್ (MU) ನಷ್ಟಿದೆ (ಆಗಸ್ಟ್ 2025ರಲ್ಲಿ ಇದು 210 MU ಇತ್ತು).
ಪ್ರಸ್ತುತ ರಾಜ್ಯದ ಒಟ್ಟು ವಿದ್ಯುತ್ ಉತ್ಪಾದನೆಯ ಮೂರನೇ ಎರಡರಷ್ಟು ಪಾಲು ಜಲವಿದ್ಯುತ್ ಮತ್ತು ನವೀಕರಿಸಬಹುದಾದ ಇಂಧನ ಮೂಲಗಳಿಂದ ಬರುತ್ತಿದೆ.
ಶೇಖರಣೆ: 2,000 MW ಸಾಮರ್ಥ್ಯದ ಶರಾವತಿ ಪಂಪ್ಡ್ ಸ್ಟೋರೇಜ್ ಯೋಜನೆ ಮತ್ತು KPTCL ಸಬ್‌ಸ್ಟೇಷನ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಬ್ಯಾಟರಿ ಇಂಧನ ಶೇಖರಣಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆ (BESS) ಅಳವಡಿಕೆ.
ಪ್ರಮುಖ ಮಾಹಿತಿ:
ತುಮಕೂರಿನ ಪಾವಗಡ ಸೌರ ಪಾರ್ಕ್ (2,050 MW) ವಿಶ್ವದ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಸೌರ ಉದ್ಯಾನಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ.
ಭಾರತದ ಗುರಿ: 2030ರ ವೇಳೆಗೆ 500 GW ಪಳೆಯುಳಿಕೇತರ ಇಂಧನ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ; 2070ರ ವೇಳೆಗೆ ನಿವ್ವಳ ಶೂನ್ಯ ಗುರಿ (COP26, ಗ್ಲಾಸ್ಗೋ, 2021).
2025ರಲ್ಲಿ ಭಾರತದ ಪಳೆಯುಳಿಕೇತರ ಸ್ಥಾಪಿತ ವಿದ್ಯುತ್ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವು ಶೇ. 50ರ ಗಡಿಯನ್ನು ದಾಟಿದೆ.
ಜಾಗತಿಕ ಹೂಡಿಕೆ ಮತ್ತು ಸಾಗರೋತ್ತರ ವ್ಯವಹಾರಗಳ ಇಲಾಖೆ
ಸಂದರ್ಭ:
ಅನಿವಾಸಿ ಕನ್ನಡಿಗರ ಕಲ್ಯಾಣಕ್ಕಾಗಿ ಹಾಗೂ ವಿದೇಶಿ ನಿಯೋಗಗಳು, ಹೂಡಿಕೆದಾರರು ಮತ್ತು ರಾಜತಾಂತ್ರಿಕರಿಗೆ ಒಂದೇ ವೇದಿಕೆ ಕಲ್ಪಿಸುವ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ ಹೊಸ ಇಲಾಖೆ ರಚಿಸಲು ಸಚಿವ ಸಂಪುಟ ಅನುಮೋದನೆ ನೀಡಿದೆ; ಅನಿವಾಸಿ ಕನ್ನಡಿಗರಿಗೆ (NRI-K) ಕಾರ್ಡ್ ವಿತರಿಸಲು ಪ್ರಸ್ತಾಪಿಸಲಾಗಿದೆ.
ಪ್ರಮುಖ ಅಂಶಗಳು:
ಪ್ರಜಾ ಸೇವಾ ಇಲಾಖೆಯ ನಂತರ ಈ ಹೊಸ ಇಲಾಖೆಯನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ.
ವಿದೇಶಿ ನಿಯೋಗಗಳು, ಹೂಡಿಕೆ ಮತ್ತು ಪಾಲುದಾರಿಕೆಗಳಿಗೆ ಇದು ಸಿಂಗಲ್-ವಿಂಡೋ (ಏಕ ಗವಾಕ್ಷಿ) ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ; ಸಚಿವಾಲಯವು ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿಗಳ ಜೊತೆ ಸಭೆಗಳನ್ನು ಆಯೋಜಿಸುತ್ತದೆ.
ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿಗಳ ಅಧ್ಯಕ್ಷತೆಯಲ್ಲಿ ಫೆಸಿಲಿಟೇಶನ್ ಕೌನ್ಸಿಲ್ (Facilitation Council) ರಚಿಸಲಾಗುವುದು (ಇಂಧನ, ನಗರಾಭಿವೃದ್ಧಿ, ಆರೋಗ್ಯ, ಉನ್ನತ ಶಿಕ್ಷಣ, ಐಟಿ, ಕ್ರೀಡಾ ಸಚಿವರು ಇದರ ಸದಸ್ಯರಾಗಿರುತ್ತಾರೆ).
ಪ್ರಸ್ತುತ ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿಗಳೇ ಈ ಇಲಾಖೆಯ ಉಸ್ತುವಾರಿ ವಹಿಸಿದ್ದಾರೆ.
ಬರಗಾಲದ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಮೋಡ ಬಿತ್ತನೆ
ಸಂದರ್ಭ:
ತೀವ್ರ ಮಳೆ ಕೊರತೆಯಿರುವ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಕೃತಕ ಮಳೆ ಸುರಿಸಲು ರಾಜ್ಯ ಸರ್ಕಾರವು ₹28.52 ಕೋಟಿ ವೆಚ್ಚದ ಮೋಡ ಬಿತ್ತನೆ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದೆ.
ಪ್ರಮುಖ ಅಂಶಗಳು:
ಬೆಂಗಳೂರಿನ HAL ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣದಲ್ಲಿ ಸಚಿವ ಎನ್. ಚಲುವರಾಯಸ್ವಾಮಿ ಅವರು ಈ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಕ್ಕೆ ಚಾಲನೆ ನೀಡಿದರು; ಇದಕ್ಕಾಗಿ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಸಜ್ಜುಗೊಳಿಸಲಾದ ಲಘು ವಿಮಾನಗಳನ್ನು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ.
ತಾಂತ್ರಿಕ ಸಲಹಾ ಮತ್ತು ಮೌಲ್ಯಮಾಪನ ಸಮಿತಿಯು ಪ್ರತಿ ಎರಡು ಗಂಟೆಗೊಮ್ಮೆ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನ ನೀಡುತ್ತದೆ.
ಡಾಪ್ಲರ್ ರಾಡಾರ್ (Doppler radar) ಬಳಸಿ ಬಿತ್ತನೆಗೆ ಯೋಗ್ಯವಾದ ಮೋಡಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.
ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಾಹಿತಿ:
ಮೋಡ ಬಿತ್ತನೆಯ ಬಗ್ಗೆ
ಇದು ಮೋಡಗಳಲ್ಲಿ ಮಳೆಹನಿಗಳು ಅಥವಾ ಮಂಜುಗಡ್ಡೆ ಹರಳುಗಳ ರಚನೆಯನ್ನು ವೇಗಗೊಳಿಸಲು ತೇವಾಂಶವುಳ್ಳ ಮೋಡಗಳಿಗೆ ಕಣಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸುವ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಾಗಿದೆ; ಇದು ಹೊಸ ಮೋಡಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುವುದಿಲ್ಲ.
ಮೋಡ ಬಿತ್ತನೆಯ ವಿಧಗಳು:
ಹೈಗ್ರೋಸ್ಕೋಪಿಕ್ (Hygroscopic): ಬೆಚ್ಚಗಿನ ಮೋಡಗಳ ಮೇಲೆ (0°C ಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು) ಸೋಡಿಯಂ ಕ್ಲೋರೈಡ್, ಪೊಟ್ಯಾಸಿಯಮ್ ಕ್ಲೋರೈಡ್ ಸಿಂಪಡಣೆ.
ಗ್ಲೇಸಿಯೋಜೆನಿಕ್ (Glaciogenic): ತಂಪಾದ/ಸೂಪರ್‌ಕೂಲ್ಡ್ ಮೋಡಗಳ ಮೇಲೆ ಸಿಲ್ವರ್ ಅಯೋಡೈಡ್, ಘನ ಮಂಜುಗಡ್ಡೆ (ಘನ CO2) ಸಿಂಪಡಣೆ.
ಪ್ರಜಾ ಸೇವಾ ಇಲಾಖೆ
ಸಂದರ್ಭ:
ಜನರ ಮನೆಬಾಗಿಲಿಗೆ ಆಡಳಿತ ತಲುಪಿಸುವ ಹಾಗೂ ನಿಗದಿತ ಕಾಲಮಿತಿಯೊಳಗೆ ಕುಂದುಕೊರತೆಗಳನ್ನು ಪರಿಹರಿಸುವ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿ ಡಿ.ಕೆ. ಶಿವಕುಮಾರ್ ಅವರು ಶಿಕ್ಷಕರ ದಿನಾಚರಣೆಯಂದು ವಿಜಯನಗರದ ಕೂಡ್ಲಿಗಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಜಾ ಸೇವಾ ಇಲಾಖೆಗೆ ಚಾಲನೆ ನೀಡಿದರು.
ಪ್ರಮುಖ ಅಂಶಗಳು:
ರಾಜ್ಯದ ಎಲ್ಲಾ 224 ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಜಾರಿಗೆ ತರಲಾಗಿದೆ; ಜಿಲ್ಲಾ ಉಸ್ತುವಾರಿ ಸಚಿವರುಗಳು ಏಕಕಾಲದಲ್ಲಿ ಇದಕ್ಕೆ ಚಾಲನೆ ನೀಡಿದರು.
ಪ್ರತಿನಿಧಿಗಳು ಮತ್ತು ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ಪ್ರತಿ ತಿಂಗಳ 1ನೇ ಮತ್ತು 3ನೇ ಶನಿವಾರದಂದು ಜನರನ್ನು ಭೇಟಿಯಾಗಲಿದ್ದಾರೆ.
ಸಚಿವರು ತಾಲೂಕು/ಹೋಬಳಿ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ, ಶಾಸಕರು ಗ್ರಾಮ ಪಂಚಾಯಿತಿ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ನೇತೃತ್ವ ವಹಿಸುತ್ತಾರೆ; ಶಾಸಕರು ಗೈರುಹಾಜರಾದರೆ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ಗ್ರಾಮ ಪಂಚಾಯಿತಿ ಕೇಂದ್ರಗಳಿಗೆ ಭೇಟಿ ನೀಡುತ್ತಾರೆ.
ಪಿಂಚಣಿ, ಭೂ ವಿವಾದಗಳು, ಖಾತೆ ವರ್ಗಾವಣೆ, ಗ್ಯಾರಂಟಿ ಯೋಜನೆಗಳು, ವಸತಿ ಮತ್ತು ನಿವೇಶನ ಸಮಸ್ಯೆಗಳ ಪರಿಹಾರ ಇದರ ಪ್ರಮುಖ ಆದ್ಯತೆಯಾಗಿದೆ.
ತಹಶೀಲ್ದಾರ್, ಉಪ ವಿಭಾಗಾಧಿಕಾರಿ (AC), ಜಿಲ್ಲಾಧಿಕಾರಿ (DC) ನ್ಯಾಯಾಲಯಗಳಲ್ಲಿನ ಪ್ರಕರಣಗಳಲ್ಲಿ ಬಡವರಿಗೆ ಸರ್ಕಾರಿ ವಕೀಲರ ಮೂಲಕ ಉಚಿತ ಕಾನೂನು ನೆರವು ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ; ಅರ್ಜಿ ತಿರಸ್ಕರಿಸಿದರೆ ಕಾರಣಗಳನ್ನು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಒದಗಿಸಬೇಕು.
ಪಾವಗಡ ಸೋಲಾರ ಪಾರ್ಕ್ ವಿಸ್ತರಣೆ
ಸಂದರ್ಭ:
ಪಾವಗಡ ಸೋಲಾರ ಪಾರ್ಕ್ ವಿಸ್ತರಣೆಗಾಗಿ ಹೆಚ್ಚುವರಿ 10,000 ಎಕರೆ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಸ್ವಾಧೀನಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಅಂತಿಮ ಹಂತದಲ್ಲಿ ರಾಜ್ಯವಿದೆ ಎಂದು ಇಂಧನ ಮತ್ತು ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ ಸಚಿವ ಕೆ.ಜೆ. ಜಾರ್ಜ್ ತಿಳಿಸಿದ್ದಾರೆ; ಬರಗಾಲದ ನಡುವೆಯೂ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ವಿದ್ಯುತ್ ಕೊರತೆಯಾಗದಂತೆ ಸರ್ಕಾರ ಭರವಸೆ ನೀಡಿದೆ.
ಪ್ರಮುಖ ಅಂಶಗಳು:
ನವದೆಹಲಿ ನವೀಕರಿಸಬಹುದಾದ ಇಂಧನ ಸಚಿವಾಲಯ (MNRE) ಬೆಂಗಳೂರಿನಲ್ಲಿ ಆಯೋಜಿಸಿದ್ದ BRESE 2026 ರೋಡ್‌ಶೋನಲ್ಲಿ ಈ ಮಾಹಿತಿ ನೀಡಲಾಯಿತು.
ಪಾವಗಡ ಸೋಲಾರ ಪಾರ್ಕ್ ಈಗಾಗಲೇ 10,000 ಎಕರೆಗೂ ಹೆಚ್ಚು ಭೂಮಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.
ರಾಜ್ಯದ ನವೀಕರಿಸಬಹುದಾದ ಇಂಧನ (RE) ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಸುಮಾರು 27.3 GW ನಷ್ಟಿದೆ.
ರಾಜಸ್ಥಾನ ಮತ್ತು ಮಧ್ಯಪ್ರದೇಶದಂತಹ ರಾಜ್ಯಗಳಿಗೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ ಕೃಷಿ ಪ್ರಧಾನವಾದ ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ಬಂಜರು ಭೂಮಿ ವಿರಳವಾಗಿದೆ; ಹೀಗಾಗಿ ಕಡಿಮೆ ಜಾಗದ ಅಗತ್ಯವಿರುವ BESS ಮೇಲೆ ಹೆಚ್ಚು ಗಮನ ಹರಿಸಲಾಗಿದೆ.
ಕರ್ನಾಟಕದ ವಿದ್ಯುತ್ ವಲಯದ ಬಗ್ಗೆ:
ಮಾನದಂಡ
ಸಾಮರ್ಥ್ಯ (GW/MW)
ಪ್ರಸ್ತುತ ಸ್ಥಾಪಿತ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ / 2030ರ ಗುರಿ
39+ GW / 66 GW
ನವೀಕರಿಸಬಹುದಾದ ಇಂಧನ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ
ಸುಮಾರು 27.3 GW
ಸೌರ ವಿದ್ಯುತ್
11.5 GW ಗೂ ಹೆಚ್ಚು
ಪವನ ವಿದ್ಯುತ್
8.5 GW
ಪಾವಗಡ ಸೌರ ಪಾರ್ಕ್
2,050 MW
ಶರಾವತಿ ಪಂಪ್ಡ್ ಸ್ಟೋರೇಜ್
2,000 MW
ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಾಹಿತಿ:
ಪಾವಗಡ ಸೋಲಾರ ಪಾರ್ಕ್ (‘ಶಕ್ತಿ ಸ್ಥಳ’)
ತುಮಕೂರು ಜಿಲ್ಲೆಯ ಬರಪೀಡಿತ ಪಾವಗಡ ತಾಲೂಕಿನಲ್ಲಿದೆ; ಇದರ ಒಟ್ಟು ಸಾಮರ್ಥ್ಯ 2,050 MW.
ಸೋಲಾರ್ ಎನರ್ಜಿ ಕಾರ್ಪೊರೇಷನ್ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ (SECI) ಮತ್ತು ಕರ್ನಾಟಕ ನವೀಕರಿಸಬಹುದಾದ ಇಂಧನ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ನಿಯಮಿತ (KREDL) ದ ಜಂಟಿ ಉದ್ಯಮವಾದ KSPDCL ಇದನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿದೆ.
ಸುಮಾರು 13,000 ಎಕರೆ ಜಮೀನನ್ನು ರೈತರಿಂದ ವಾರ್ಷಿಕ ಗುತ್ತಿಗೆ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಪಡೆಯಲಾಗಿದೆ (ಸಹಭಾಗಿತ್ವದ ಮಾದರಿ), ಭೂಸ್ವಾಧೀನ ಮಾಡಿಕೊಂಡಿಲ್ಲ.
ಉಚಿತ ಆನ್‌ಲೈನ್ ತರಬೇತಿ: ‘ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿ ಸಹಾಯ ಹಸ್ತ’
ಸಂದರ್ಭ:
ರಾಜ್ಯ ಮಟ್ಟದ ಸ್ಪರ್ಧಾತ್ಮಕ ಪರೀಕ್ಷೆಗಳಿಗೆ ಉಚಿತ ಆನ್‌ಲೈನ್ ತರಬೇತಿ ನೀಡುವ ಉನ್ನತ ಶಿಕ್ಷಣ ಇಲಾಖೆಯ ‘ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿ ಸಹಾಯ ಹಸ್ತ’ ಯೋಜನೆಯನ್ನು ಸಚಿವ ಬಸವರಾಜ ರಾಯರೆಡ್ಡಿ ಘೋಷಿಸಿದ್ದಾರೆ.
ಪ್ರಮುಖ ಅಂಶಗಳು
ಉದ್ದೇಶ: ಗ್ರಾಮೀಣ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಮತ್ತು ರೈತರ ಮಕ್ಕಳು ಸರ್ಕಾರಿ ಉದ್ಯೋಗಗಳನ್ನು ಪಡೆಯಲು ನೆರವಾಗುವುದು.
ಸುಮಾರು 90,000 ಅಭ್ಯರ್ಥಿಗಳಿಗೆ 3 ತಿಂಗಳ ಆನ್‌ಲೈನ್ ತರಬೇತಿ ನೀಡಲು ₹9 ಕೋಟಿ ಮೀಸಲಿಡಲಾಗಿದೆ; ಆಯ್ಕೆಯಾದ ತರಬೇತಿ ಸಂಸ್ಥೆಯ ಮೂಲಕ ತರಬೇತಿ ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ.
SDA, FDA, PDO, PSI ಮತ್ತು ಗೆಜೆಟೆಡ್ ಪ್ರೊಬೇಷನರ್ಸ್ ಪರೀಕ್ಷೆಗಳಿಗೆ ತರಬೇತಿ ಲಭ್ಯ; ಒಬ್ಬ ಅಭ್ಯರ್ಥಿಯು ಗರಿಷ್ಠ 3 ಪರೀಕ್ಷೆಗಳಿಗೆ ತರಬೇತಿ ಪಡೆಯಬಹುದು.
ಸೇವಾ ಸಿಂಧು ಮತ್ತು ಗ್ರಾಮ ಒನ್ ಕೇಂದ್ರಗಳ ಮೂಲಕ ಅರ್ಜಿ ಸಲ್ಲಿಸಬಹುದು; ಪ್ರತಿ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗೆ ವಿಶಿಷ್ಟ ID ಮತ್ತು OTP ಲಾಗಿನ್ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಇರುತ್ತದೆ.
ತರಗತಿ ಹಾಜರಾತಿ ಮತ್ತು ಪರೀಕ್ಷೆಗಳನ್ನು ಟ್ರ್ಯಾಕ್ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ; ಪ್ರತಿ 15 ದಿನಗಳಿಗೊಮ್ಮೆ ಸಮಗ್ರ ವರದಿಯನ್ನು ಇಲಾಖೆಗೆ ಸಲ್ಲಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.
ಏರೋಸ್ಪೇಸ್ ನೀತಿ ಮತ್ತು ಇತರೆ ಸಂಪುಟ ಅನುಮೋದನೆಗಳು
ಸಂದರ್ಭ:
ರಾಜ್ಯ ಸಚಿವ ಸಂಪುಟವು ‘ಕರ್ನಾಟಕ ಏರೋಸ್ಪೇಸ್ ನೀತಿ 2026-31’ರ ಜೊತೆಗೆ ಜವಳಿ ಮತ್ತು ನವೋದ್ಯಮ (ಸ್ಟಾರ್ಟ್-ಅಪ್) ನೀತಿಗಳು, ಕೃತಕ ಬುದ್ಧಿಮತ್ತೆ (AI) ಹಬ್, ಡ್ರೋನ್ ಪರೀಕ್ಷಾ ಕೇಂದ್ರ ಮತ್ತು ಮಧ್ಯಸ್ಥಿಕೆ ಕೇಂದ್ರಕ್ಕೆ (Arbitration Centre) ಅನುಮೋದನೆ ನೀಡಿದೆ.
ಪ್ರಮುಖ ಅನುಮೋದನೆಗಳು:
ಏರೋಸ್ಪೇಸ್ ನೀತಿ 2026-31: ಏರೋಸ್ಪೇಸ್, ರಕ್ಷಣೆ, ವಾಯುಯಾನ ಮತ್ತು ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶ ಸಂಶೋಧನೆ ಮತ್ತು ಅಭಿವೃದ್ಧಿ (R&D) ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಮುಂದಿನ 5 ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ₹60,000 ಕೋಟಿ ಹೂಡಿಕೆಯನ್ನು ನಿರೀಕ್ಷಿಸಲಾಗಿದೆ.
ಜವಳಿ ಮತ್ತು ಉಡುಪು ನೀತಿ 2026-31: ಇದೇ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಈ ನೀತಿಯಲ್ಲಿ ರೇಷ್ಮೆಯನ್ನು ಸೇರಿಸಲಾಗಿದ್ದು, 33 ಆಯ್ದ ತಾಲ್ಲೂಕುಗಳಲ್ಲಿ ₹20,000 ಕೋಟಿ ಹೂಡಿಕೆ ಮತ್ತು ಸುಮಾರು ₹4,000 ಕೋಟಿ ಸಹಾಯಧನವನ್ನು ನೀಡುವ ಗುರಿ ಹೊಂದಲಾಗಿದೆ.
ನವೋದ್ಯಮ ನೀತಿ 2026-30: ‘ಸರ್ಕಾರವೇ ಮೊದಲು’ (Government-first) ಎಂಬ ಉಪಕ್ರಮದಡಿ ನಾವೀನ್ಯತೆ-ಆಧಾರಿತ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಖರೀದಿಗೆ ಒತ್ತು ನೀಡಲಾಗಿದೆ.
ಕೃತಕ ಬುದ್ಧಿಮತ್ತೆ (AI) ಹಬ್ (₹35 ಕೋಟಿ): ಇದು ಬೆಂಗಳೂರಿನ IIIT ಯಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪನೆಯಾಗಲಿರುವ ಮೊದಲ ಕೃತಕ ಬುದ್ಧಿಮತ್ತೆ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಪೂರ್ವಭಾವಿ ಯೋಜನೆಯಾಗಿದ್ದು, ಆರಂಭಿಕ ಬೆಂಬಲ, ಇನ್ಕ್ಯುಬೇಷನ್, ಇಂಟರ್ನ್‌ಶಿಪ್, ಮಾರ್ಗದರ್ಶನ ಮತ್ತು ಮಾಡ್ಯುಲರ್ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ.
ಚಿಕ್ಕಬಳ್ಳಾಪುರದಲ್ಲಿ ಭಾರತದ ಮೊದಲ ಡ್ರೋನ್ ಆಧಾರಿತ ಪರೀಕ್ಷಾ ಕೇಂದ್ರವನ್ನು (₹42.83 ಕೋಟಿ) ಹಾಗೂ ಬೆಂಗಳೂರಿನಲ್ಲಿ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಧ್ಯಸ್ಥಿಕೆ ಕೇಂದ್ರವನ್ನು (₹16 ಕೋಟಿ) ಸ್ಥಾಪಿಸಲು ಅನುಮೋದನೆ ನೀಡಲಾಗಿದೆ.
ಇತರೆ ಪ್ರಮುಖ ಅಂಶಗಳು:
33 ಆಯ್ದ ತಾಲ್ಲೂಕುಗಳಲ್ಲಿ ಸಾಲ-ಸಂಯೋಜಿತ ಬಂಡವಾಳ ಸಹಾಯಧನ ಮತ್ತು ವಿದ್ಯುತ್ ಸಹಾಯಧನದ ಮೂಲಕ ಜವಳಿ ನೀತಿಯು ಉದ್ಯಮಗಳಿಗೆ ಬೆಂಬಲ ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ.
ಮಧ್ಯಸ್ಥಿಕೆ ಕೇಂದ್ರವು (Arbitration Centre) ಆನ್‌ಲೈನ್ ಸೌಲಭ್ಯವನ್ನೂ ಸಹ ಒದಗಿಸಲಿದೆ.
ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳಿಗೆ ಪ್ರತಿ ಉದ್ಯೋಗ ಸೃಷ್ಟಿಗೆ ₹2,500 ಪ್ರೋತ್ಸಾಹ ಧನ
ಸಂದರ್ಭ:
ಹಿಂದುಳಿದ ಜಿಲ್ಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಸೃಷ್ಟಿಯಾಗುವ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಉದ್ಯೋಗಕ್ಕೂ ರಾಜ್ಯ ಸರ್ಕಾರವು ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳಿಗೆ ತಿಂಗಳಿಗೆ ₹2,500 ಪಾವತಿಸಲಿದೆ; ಅಲ್ಲದೆ ‘ಶ್ರಮಿಕ ನಿವಾಸ’ ಎಂಬ ಕಾರ್ಮಿಕ ವಸತಿ ಯೋಜನೆಗೆ ಅನುಮೋದನೆ ನೀಡಲಾಗಿದೆ.
ಪ್ರಮುಖ ಅಂಶಗಳು:
ಇದು 10 ಹಿಂದುಳಿದ ಜಿಲ್ಲೆಗಳಿಗೆ ಅನ್ವಯಲಿದ್ದು, ಈ ಹಣವನ್ನು ಉದ್ಯೋಗಿಗಳ ಭವಿಷ್ಯ ನಿಧಿಗೆ (EPF) ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳಬಹುದಾಗಿದೆ.
ಹೊಸ ಉದ್ಯೋಗ ಸೃಷ್ಟಿಸುವ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿರುವ ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳೂ ಸಹ ಈ ಯೋಜನೆಗೆ ಅರ್ಹವಾಗಿದ್ದು, ಇದಕ್ಕಾಗಿ ಒಟ್ಟು ₹300 ಕೋಟಿ ಮೀಸಲಿಡಲಾಗಿದೆ.
ಈ ಯೋಜನೆಗೆ ಆಯ್ಕೆಯಾದ ಜಿಲ್ಲೆಗಳೆಂದರೆ: ಯಾದಗಿರಿ, ಬೀದರ್, ರಾಯಚೂರು, ಕೊಪ್ಪಳ, ಕಲಬುರಗಿ, ವಿಜಯನಗರ, ಗದಗ, ಹಾವೇರಿ ಮತ್ತು ವಿಜಯಪುರ.
ಶ್ರಮಿಕ ನಿವಾಸ: ಕೆಲಸದ ಸ್ಥಳದ ಸಮೀಪ ಕಾರ್ಮಿಕರಿಗೆ ವಸತಿ ಕಲ್ಪಿಸುವ ಎಲ್ಲಾ ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳಿಗೆ ಸರ್ಕಾರ ಸಹಾಯಧನ ನೀಡುತ್ತದೆ. ಅಗತ್ಯವಿದ್ದಲ್ಲಿ ಹೊಸ ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳಿಗೆ ಕಾರ್ಮಿಕರ ವಸತಿ ನಿರ್ಮಾಣಕ್ಕಾಗಿ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಭೂಮಿಯನ್ನು ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ.
ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಅಸಮತೋಲನ
ಸಂವಿಧಾನದ 371J ವಿಧಿ: 2012ರ 98ನೇ ತಿದ್ದುಪಡಿ ಕಾಯ್ದೆಯನ್ವಯ ಜಾರಿಗೆ ತರಲಾಗಿದ್ದು, 2019ರಲ್ಲಿ ಹೈದರಾಬಾದ್-ಕರ್ನಾಟಕ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ‘ಕಲ್ಯಾಣ ಕರ್ನಾಟಕ’ ಎಂದು ಮರುನಾಮಕರಣ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.
ಕಲ್ಯಾಣ ಕರ್ನಾಟಕ (KK) ಜಿಲ್ಲೆಗಳು: ಬೀದರ್, ಕಲಬುರಗಿ, ಯಾದಗಿರಿ, ರಾಯಚೂರು, ಕೊಪ್ಪಳ, ಬಳ್ಳಾರಿ ಮತ್ತು ವಿಜಯನಗರ (2021ರಲ್ಲಿ ಬಳ್ಳಾರಿಯಿಂದ ವಿಭಜನೆಯಾಗಿದೆ).
ಡಿ.ಎಂ. ನಂಜುಂಡಪ್ಪ ಸಮಿತಿ (2002): ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಉತ್ತರ ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿರುವ 39 ಅತ್ಯಂತ ಹಿಂದುಳಿದ ತಾಲ್ಲೂಕುಗಳನ್ನು ಈ ಸಮಿತಿಯು ಗುರುತಿಸಿದೆ.
EPF ಮತ್ತು ಕೇಂದ್ರದ ಸಂಬಂಧಿತ ಯೋಜನೆಗಳು
ಕಾರ್ಮಿಕ ಮತ್ತು ಉದ್ಯೋಗ ಸಚಿವಾಲಯದ ಅಡಿಯಲ್ಲಿರುವ EPFO ಸಂಸ್ಥೆಯು EPF & MP ಕಾಯ್ದೆ 1952 ಅನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ.
ಉದ್ಯೋಗದಾತ ಮತ್ತು ಉದ್ಯೋಗಿ ಇಬ್ಬರೂ ಮೂಲ ವೇತನ ಮತ್ತು ತುಟ್ಟಿಭತ್ಯೆಯ (DA) 12% ರಷ್ಟನ್ನು ಕೊಡುಗೆಯಾಗಿ ನೀಡುತ್ತಾರೆ.
ಪಿಎಂ ವಿಕಸಿತ್ ಭಾರತ್ ರೋಜಗಾರ್ ಯೋಜನೆ (2025): ಇದು EPFO ಆಧಾರಿತ ಉದ್ಯೋಗ-ಸಂಯೋಜಿತ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಕ ಯೋಜನೆಯಾಗಿದ್ದು, ಸುಮಾರು ₹99,446 ಕೋಟಿ ಅನುದಾನವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.
ಕಾವೇರಿ: CWMA ಆದೇಶ ಪ್ರಶ್ನಿಸಲಿರುವ ರಾಜ್ಯ ಸರ್ಕಾರ
ಸಂದರ್ಭ:
ತಮಿಳುನಾಡಿಗೆ ಕಾವೇರಿ ನೀರು ಬಿಡುವಂತೆ ಕಾವೇರಿ ನೀರು ನಿರ್ವಹಣಾ ಪ್ರಾಧಿಕಾರ (CWMA) ನೀಡಿರುವ ನಿರ್ದೇಶನದ ವಿರುದ್ಧ ಕರ್ನಾಟಕ ಸರ್ಕಾರವು ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ಮೆಟ್ಟಿಲೇರಲು ನಿರ್ಧರಿಸಿದೆ.
ಪ್ರಮುಖ ಅಂಶಗಳು:
CWMA ಆದೇಶದ ವಿರುದ್ಧ ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಮೇಲ್ಮನವಿ ಸಲ್ಲಿಕೆ; ಕಾವೇರಿ ನೀರು ನಿಯಂತ್ರಣ ಸಮಿತಿ (CWRC) ಮುಂದೆ ಮರುಪರಿಶೀಲನಾ ಅರ್ಜಿ ಸಲ್ಲಿಕೆಗೆ ರಾಜ್ಯ ಸರ್ಕಾರ ನಿರ್ಧರಿಸಿದೆ.
ದೆಹಲಿಯಲ್ಲಿ ಸಭೆ ಸೇರಿದ CWRC, ಜಲಾನಯನ ಪ್ರದೇಶದ ನೀರಿನ ಸಂಗ್ರಹವನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸಿ ಮುಂದಿನ 15 ದಿನಗಳ ಕಾಲ ತಮಿಳುನಾಡಿಗೆ 6,000 ಕ್ಯೂಸೆಕ್ ನೀರು ಹರಿಸುವಂತೆ ಆದೇಶಿಸಿದೆ.
ಕರ್ನಾಟಕ ಪ್ರಶ್ನಿಸಿದ್ದ CWRC ಯ ಹಿಂದಿನ ಆದೇಶವನ್ನು CWMA ಎತ್ತಿಹಿಡಿದಿತ್ತು. ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್‌ನಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷ ವಕೀಲರನ್ನು ನೇಮಿಸುವ ಬಸವರಾಜ ಬೊಮ್ಮಾಯಿ ಅವರ ಸಲಹೆಯನ್ನು ಸರ್ಕಾರ ಪರಿಗಣಿಸಲಿದೆ.
CWMA ಮತ್ತು CWRC ಬಗ್ಗೆ:
ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ತೀರ್ಪಿನ (16 ಫೆಬ್ರವರಿ 2018) ನಂತರ, ಅಂತರ-ರಾಜ್ಯ ನದಿ ನೀರು ವಿವಾದಗಳ ಕಾಯ್ದೆ 1956ರ ಸೆಕ್ಷನ್ 6A ಅಡಿಯಲ್ಲಿ 2018ರ ಜೂನ್‌ನಲ್ಲಿ ಇವುಗಳನ್ನು ರಚಿಸಲಾಗಿದೆ.
ಜಲ ಶಕ್ತಿ ಸಚಿವಾಲಯದ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಬರುವ ಈ ಪ್ರಾಧಿಕಾರವು ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ಮಾರ್ಪಡಿಸಿದ ನ್ಯಾಯಮಂಡಳಿಯ ತೀರ್ಪನ್ನು ಜಾರಿಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಜಲಾಶಯಗಳ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸುತ್ತದೆ.
ಬಿಳಿಗುಂಡ್ಲು ಮಾಪನ ಕೇಂದ್ರದಲ್ಲಿ (ಕರ್ನಾಟಕ-ತಮಿಳುನಾಡು ಗಡಿ) ಅಳೆಯಲಾಗುವ ದೈನಂದಿನ ನೀರಿನ ಬಿಡುಗಡೆಯನ್ನು CWRC ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ.
ಸಂಕಷ್ಟದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ನೀರು ಹಂಚಿಕೆಗೆ ಯಾವುದೇ ನಿಗದಿತ ಸೂತ್ರವಿಲ್ಲ; ಕೊರತೆಯ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಅನುಪಾತದ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ನೀರು ಬಿಡುಗಡೆಯನ್ನು ನಿರ್ಧರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.
ಸಾಮಾನ್ಯ ಮಳೆಯ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ಕರ್ನಾಟಕವು ಬಿಳಿಗುಂಡ್ಲುವಿನಲ್ಲಿ 177.25 TMC (CWDT 2007ರ ತೀರ್ಪಿನನ್ವಯ 192 TMC) ನೀರನ್ನು ಬಿಡಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ.
ಕಾವೇರಿ ನೀರು ಹಂಚಿಕೆ (ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ತೀರ್ಪು, 2018)
ರಾಜ್ಯ/ಕೇಂದ್ರಾಡಳಿತ ಪ್ರದೇಶ
ಪಾಲು (ಟಿಎಂಸಿ)
ತಮಿಳುನಾಡು
404.25
ಕರ್ನಾಟಕ
284.75 (ಬೆಂಗಳೂರಿನ ಕುಡಿಯುವ ನೀರಿಗೆ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಪಾಲು ಸೇರಿ)
ಕೇರಳ
30
ಪುದುಚೇರಿ
7
ಸಂವಿಧಾನದ 262ನೇ ವಿಧಿಯ ಬಗ್ಗೆ
ಸಂವಿಧಾನದ 262ನೇ ವಿಧಿಯಡಿ ಸಂಸತ್ತು ಅಂತರ-ರಾಜ್ಯ ನದಿ ವಿವಾದಗಳ ಕುರಿತು ಶಾಸನ ರಚಿಸಬಹುದು ಮತ್ತು ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್‌ನ ಅಧಿಕಾರ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯನ್ನು ನಿರ್ಬಂಧಿಸಬಹುದು; ಇದರ ಅಡಿಯಲ್ಲಿಯೇ ಅಂತರ-ರಾಜ್ಯ ನದಿ ನೀರು ವಿವಾದಗಳ ಕಾಯ್ದೆ 1956 ಅನ್ನು ರಚಿಸಲಾಗಿದೆ.
ಆದಾಗ್ಯೂ, ಸಂವಿಧಾನದ 136ನೇ ವಿಧಿಯಡಿ ನ್ಯಾಯಮಂಡಳಿಯ ತೀರ್ಪುಗಳ ವಿರುದ್ಧದ ಮೇಲ್ಮನವಿಗಳನ್ನು ಆಲಿಸುವ ಅಧಿಕಾರ ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್‌ಗೆ ಇರುತ್ತದೆ.
37 ಆಸ್ಪತ್ರೆಗಳಿಗೆ ಪ್ರಾಜೆಕ್ಟ್ ಉಷಾಸ್ (Project USHAS) ವಿಸ್ತರಣೆ
ಸಂದರ್ಭ:
2026ರ ವಿಶ್ವ ಆತ್ಮಹತ್ಯೆ ತಡೆ ದಿನದಂದು, ನಿಮ್ಹಾನ್ಸ್ (NIMHANS), ರಾಜ್ಯ ಸರ್ಕಾರ ಮತ್ತು ಹಿಮಾಲಯ ವೆಲ್‌ನೆಸ್ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ‘ಪ್ರಾಜೆಕ್ಟ್ ಉಷಾಸ್’ (Urban Self-Harm Study – USHAS) ಅನ್ನು ರಾಜ್ಯಾದ್ಯಂತ ವಿಸ್ತರಿಸುವುದಾಗಿ ಘೋಷಿಸಿವೆ.
ಪ್ರಮುಖ ಅಂಶಗಳು
ಉದ್ದೇಶ: ಆತ್ಮಹತ್ಯೆಗೆ ಯತ್ನಿಸಿದ ಅಥವಾ ಸ್ವಯಂ-ಹಾನಿ ಮಾಡಿಕೊಂಡ ಬದುಕುಳಿದವರಿಗೆ ವ್ಯವಸ್ಥಿತ ಮಾನಸಿಕ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಆರೈಕೆ ಒದಗಿಸುವುದು.
ವ್ಯಾಪ್ತಿ: ಒಂದು ವರ್ಷದ ಅವಧಿಗೆ ಎಲ್ಲಾ 31 ಜಿಲ್ಲಾ ಆಸ್ಪತ್ರೆಗಳು ಮತ್ತು ಬೆಂಗಳೂರಿನ 6 ಸರ್ಕಾರಿ ಆಸ್ಪತ್ರೆಗಳಿಗೆ ವಿಸ್ತರಣೆ. ಪ್ರಸ್ತುತ ಈ ಯೋಜನೆಯು 10 ಜಿಲ್ಲೆಗಳ 16 ಆಸ್ಪತ್ರೆಗಳಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದೆ.
ಮನೋವೈದ್ಯಕೀಯ ಸಾಮಾಜಿಕ ಕಾರ್ಯಕರ್ತರು ಮತ್ತು ಕ್ಲಿನಿಕಲ್ ಸೈಕಾಲಜಿಸ್ಟ್‌ಗಳಿಂದ 45-75 ನಿಮಿಷಗಳ ಸಮಾಲೋಚನೆ ಮತ್ತು ಕೌಟುಂಬಿಕ ಸುರಕ್ಷತಾ ಯೋಜನೆಯನ್ನು ಒದಗಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಜೊತೆಗೆ 12 ತಿಂಗಳವರೆಗೆ ನಿರಂತರವಾಗಿ ಫಾಲೋ-ಅಪ್ ಕರೆಗಳನ್ನು ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ.
ಗಾಯಗಳಿಗೆ ಚಿಕಿತ್ಸೆ ಪಡೆದ ಬದುಕುಳಿದವರು ಕೌನ್ಸೆಲಿಂಗ್ ಮತ್ತು ಸುರಕ್ಷತಾ ಯೋಜನೆಗಳಿಂದ ವಂಚಿತರಾಗುತ್ತಿದ್ದ ಕೊರತೆಯನ್ನು ಈ ಯೋಜನೆಯು ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗಿ ನೀಗಿಸುತ್ತದೆ.
ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಾಹಿತಿ:
ವಿಶ್ವ ಆತ್ಮಹತ್ಯೆ ತಡೆ ದಿನ ಮತ್ತು ನಿಮ್ಹಾನ್ಸ್
ವಿಶ್ವ ಆತ್ಮಹತ್ಯೆ ತಡೆ ದಿನ: 2003ರಿಂದ IASP ಸಂಘಟನೆಯು WHO ಸಹಯೋಗದೊಂದಿಗೆ ಪ್ರತಿವರ್ಷ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 10 ರಂದು ಈ ದಿನವನ್ನು ಆಚರಿಸುತ್ತದೆ. 2024-26ರ ಧ್ಯೇಯವಾಕ್ಯ: ‘ಆತ್ಮಹತ್ಯೆಯ ಬಗೆಗಿನ ನಿರೂಪಣೆಯನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸುವುದು’ (ಕರೆ: ‘ಸಂವಾದವನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿ’).
ನಿಮ್ಹಾನ್ಸ್ (NIMHANS): ಬೆಂಗಳೂರಿನಲ್ಲಿದೆ; ಅಖಿಲ ಭಾರತ ಮಾನಸಿಕ ಆರೋಗ್ಯ ಸಂಸ್ಥೆ ಮತ್ತು ಮಾನಸಿಕ ಆಸ್ಪತ್ರೆಯನ್ನು ವಿಲೀನಗೊಳಿಸುವ ಮೂಲಕ 1974ರಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ರಚಿಸಲಾಯಿತು. ಇದು ನಿಮ್ಹಾನ್ಸ್ ಕಾಯ್ದೆ 2012ರ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆಯ ಸಂಸ್ಥೆಯಾಗಿದ್ದು, ಆರೋಗ್ಯ ಮತ್ತು ಕುಟುಂಬ ಕಲ್ಯಾಣ ಸಚಿವಾಲಯದ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ.
ಮಹಿಳೆಯರ ರಾತ್ರಿ ಪಾಳಯದ ಸುರಕ್ಷತಾ ಕ್ರಮಗಳ ರದ್ದತಿ
ಸಂದರ್ಭ:
ವಾಣಿಜ್ಯ ಮಳಿಗೆಗಳ ಕಾಯ್ದೆಯಿಂದ (Shops Act) ಮಹಿಳೆಯರ ರಾತ್ರಿ ಪಾಳಯದ ಸುರಕ್ಷತಾ ಷರತ್ತುಗಳನ್ನು ಅಳಿಸಿಹಾಕಿರುವುದನ್ನು ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯ IT/ITES ಉದ್ಯೋಗಿಗಳ ಸಂಘ (KITU) ವಿರೋಧಿಸಿದೆ; ಆದರೆ ಕಾರ್ಮಿಕ ಇಲಾಖೆಯು ಇವೆಲ್ಲವೂ OSH ಕೋಡ್ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಬರುತ್ತವೆ ಎಂದು ಸಮರ್ಥಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ.
ಪ್ರಮುಖ ಅಂಶಗಳು:
ಕರ್ನಾಟಕ ಅಂಗಡಿಗಳು ಮತ್ತು ವಾಣಿಜ್ಯ ಸಂಸ್ಥೆಗಳ (ತಿದ್ದುಪಡಿ) ಕಾಯ್ದೆ 2026 ಅನ್ನು (2026ರ ಕಾಯ್ದೆ ಸಂಖ್ಯೆ 38) ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 4 ರಂದು ಗೆಜೆಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಅಧಿಸೂಚಿಸಲಾಗಿದೆ.
ಈ ತಿದ್ದುಪಡಿಯು ಕಾಯ್ದೆಯ ಸೆಕ್ಷನ್ 25(1)(h)-(o) ಗಳನ್ನು ಅಳಿಸಿಹಾಕುತ್ತದೆ.
ರದ್ದುಪಡಿಸಿದ ಅಂಶಗಳು: ಚಾಲಕರ ಹಿನ್ನೆಲೆ ಪರಿಶೀಲನೆ, ನಿಗದಿತ ಮಾರ್ಗಗಳು, ಸಂಪರ್ಕಗಳ ಗೌಪ್ಯತೆ ಮತ್ತು ಪಿಕ್-ಅಪ್/ಡ್ರಾಪ್ ಅನುಕ್ರಮದ ನಿಯಮಗಳು. ಇದರ ಜೊತೆಗೆ ಭದ್ರತಾ ಸಿಬ್ಬಂದಿ, ವಾಹನಗಳ ಹಠಾತ್ ತಪಾಸಣೆ, ನಿಯಂತ್ರಣ ಕೊಠಡಿ/ಪ್ರಯಾಣ ಡೆಸ್ಕ್ ಮತ್ತು ತುರ್ತು ಕಾರ್ಯವಿಧಾನಗಳನ್ನೂ ಸಹ ತೆಗೆದುಹಾಕಲಾಗಿದೆ.
ಅಂಗಡಿಗಳ ಕಾಯ್ದೆಯು ಈಗ 10 ಕ್ಕಿಂತ ಕಡಿಮೆ ಉದ್ಯೋಗಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಘಟಕಗಳಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಅನ್ವಯಿಸುತ್ತದೆ; ದೊಡ್ಡ ಘಟಕಗಳು OSH ಕೋಡ್ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಬರುತ್ತವೆ.
ಕಾರ್ಮಿಕ ಸಂಘಟನೆ ವಿರುದ್ಧ ಸರ್ಕಾರದ ನಿಲುವು:
KITU: ಮಹಿಳೆಯರ ಸಮಾನ ಉದ್ಯೋಗ ಭಾಗವಹಿಸುವಿಕೆಗೆ ಸುರಕ್ಷಿತ ಸಾರಿಗೆ ಮತ್ತು ಭದ್ರತೆಯು ಮೂಲಭೂತ ಅವಶ್ಯಕತೆಗಳಾಗಿವೆ. ತಿದ್ದುಪಡಿಗಳನ್ನು ಹಿಂಪಡೆದು ಎಲ್ಲಾ ರಾತ್ರಿ-ಪಾಳಯದ ಸುರಕ್ಷತಾ ಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಮರುಸ್ಥಾಪಿಸುವಂತೆ ಒತ್ತಾಯಿಸಿದೆ.
ಕಾರ್ಮಿಕ ಇಲಾಖೆ: ಈ ಎಲ್ಲಾ ನಿಬಂಧನೆಗಳು OSH ಕೋಡ್ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಈಗಾಗಲೇ ಸೇರಿವೆ ಎಂದು ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸಿದೆ.
OSH ಕೋಡ್ 2020
ಇದು ನಾಲ್ಕು ಕಾರ್ಮಿಕ ಸಂಹಿತೆಗಳಲ್ಲಿ (ವೇತನ 2019; ಕೈಗಾರಿಕಾ ಸಂಬಂಧಗಳು, ಸಾಮಾಜಿಕ ಭದ್ರತೆ ಮತ್ತು OSH 2020) ಒಂದಾಗಿದ್ದು, ಒಟ್ಟು 29 ಕೇಂದ್ರ ಕಾರ್ಮಿಕ ಕಾಯ್ದೆಗಳನ್ನು ಕ್ರೋಢೀಕರಿಸುತ್ತದೆ.
ಕಾರ್ಖಾನೆಗಳ ಕಾಯ್ದೆ 1948, ಗಣಿ ಕಾಯ್ದೆ 1952 ಮತ್ತು ಗುತ್ತಿಗೆ ಕಾರ್ಮಿಕ ಕಾಯ್ದೆ 1970 ಸೇರಿದಂತೆ 13 ಕಾಯ್ದೆಗಳನ್ನು ಇದು ವಿಲೀನಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ. ಎಲ್ಲಾ ನಾಲ್ಕು ಸಂಹಿತೆಗಳು 2025ರ ನವೆಂಬರ್ 21 ರಿಂದ ಜಾರಿಗೆ ಬಂದಿವೆ.
ಕಾರ್ಮಿಕ ವಿಷಯವು ಸಂವಿಧಾನದ ಸಮವರ್ತಿ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿದೆ (ನಮೂದುಗಳು 22, 23, 24); ಇದು ಕಾರ್ಮಿಕ ಮತ್ತು ಉದ್ಯೋಗ ಸಚಿವಾಲಯದ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಬರುತ್ತದೆ.
ಸುರಕ್ಷತಾ ಷರತ್ತುಗಳಿಗೆ ಒಳಪಟ್ಟು ಮತ್ತು ಮಹಿಳೆಯರ ಒಪ್ಪಿಗೆಯೊಂದಿಗೆ ಅವರು ಬೆಳಿಗ್ಗೆ 6 ಗಂಟೆಗಿಂತ ಮೊದಲು ಅಥವಾ ರಾತ್ರಿ 7 ಗಂಟೆಯ ನಂತರ ಕೆಲಸ ಮಾಡಬಹುದಾಗಿದೆ.
ಹೋಲಿಕೆ: ಅಂಗಡಿಗಳ ಕಾಯ್ದೆ ಮತ್ತು OSH ಕೋಡ್ (2026ರ ತಿದ್ದುಪಡಿಯ ನಂತರ)
ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯ
ಕರ್ನಾಟಕ ಅಂಗಡಿಗಳ ಕಾಯ್ದೆ, 1961
OSH ಕೋಡ್, 2020
ಕಾಯ್ದೆಯ ಪ್ರಕಾರ
ರಾಜ್ಯ ಕಾನೂನು
ಕೇಂದ್ರ ಕಾನೂನು (ಕಾರ್ಮಿಕ: ಸಮವರ್ತಿ ಪಟ್ಟಿ)
ಪ್ರಸ್ತುತ ವ್ಯಾಪ್ತಿ
10 ಕ್ಕಿಂತ ಕಡಿಮೆ ಉದ್ಯೋಗಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು
10 ಅಥವಾ ಅದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಉದ್ಯೋಗಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು
ಮಹಿಳೆಯರ ರಾತ್ರಿ ಪಾಳಯ
ಸೆಕ್ಷನ್ 25(1)(h)-(o) ರ ಅಡಿಯಲ್ಲಿನ ಸುರಕ್ಷತಾ ಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಅಳಿಸಲಾಗಿದೆ
ಸುರಕ್ಷತಾ ಷರತ್ತುಗಳಿಗೆ ಒಳಪಟ್ಟು ಒಪ್ಪಿಗೆಯೊಂದಿಗೆ ಅನುಮತಿಸಲಾಗಿದೆ
ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ ‘ಮಾನವೀಯ ಮೌಲ್ಯಗಳು’ ಸಂಕಲನ ಪ್ರಕಟ
ಸಂದರ್ಭ:
ಕರ್ನಾಟಕ ಸಾಹಿತ್ಯ ಅಕಾಡೆಮಿಯು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗಾಗಿ ‘ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ ಮಾನವೀಯ ಮೌಲ್ಯಗಳು’ ಎಂಬ ಕೃತಿಯನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿದೆ; ಇದನ್ನು ಕೊಪ್ಪಳ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಯೋಗಿಕವಾಗಿ ಜಾರಿಗೊಳಿಸಲಾಗುವುದು.
ಪ್ರಮುಖ ಅಂಶಗಳು:
ಇದು ಮಾನವೀಯ ಮೌಲ್ಯಗಳ ಕುರಿತಾದ ಪ್ರಾಚೀನ ಮತ್ತು ಆಧುನಿಕ ಲೇಖಕರ ಕವಿತೆಗಳು, ಗದ್ಯ ಮತ್ತು ನಾಟಕಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ.
ಪ್ರಮುಖ ಲೇಖಕರು: ಪಂಪ, ರನ್ನ, ಪೊನ್ನ, ಶ್ರೀವಿಜಯ, ಶಿವರಾಮ ಕಾರಂತ, ಗಿರೀಶ್ ಕಾರ್ನಾಡ್, ಕುವೆಂಪು, ಪೂರ್ಣಚಂದ್ರ ತೇಜಸ್ವಿ ಮತ್ತು ಪಿ. ಲಂಕೇಶ್.
ಕವಿರಾಜಮಾರ್ಗದ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಸಾಲು ‘ಕಸವರಮೆಂಬುದು ನೆರೆ ಸೈರಿಸಲಾರ್ಪೊಡೆ ಪರವಿಚಾರಮಂ ಧರ್ಮಂ‘: ಇತರರ ಅಭಿಪ್ರಾಯಗಳನ್ನು ಸಹಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದೇ ನಿಜವಾದ ಸಂಪತ್ತು ಎಂಬ ಮೌಲ್ಯವನ್ನು ಸಾರುತ್ತದೆ.
ಕವಿರಾಜಮಾರ್ಗ (9ನೇ ಶತಮಾನ): ಇದು ಲಭ್ಯವಿರುವ ಅತಿ ಪ್ರಾಚೀನ ಕನ್ನಡ ಕೃತಿಯಾಗಿದ್ದು, ಶ್ರೀವಿಜಯನಿಂದ ರಚಿತವಾಗಿದೆ ಅಥವಾ ರಾಷ್ಟ್ರಕೂಟ ದೊರೆ ಅಮೋಘವರ್ಷನಿಂದ ಪ್ರೇರಿತವಾಗಿದೆ.
ಕಾರಂತರ ‘ಬಾಳ್ವೆಯೇ ಬೆಳಕು’, ಕಾರ್ನಾಡರ ‘ತಲೆದಂಡ’ ನಾಟಕದ ಆಯ್ದ ಭಾಗಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸಲಾಗಿದ್ದು, ಸಮಾನತೆ, ಸಹಿಷ್ಣುತೆ, ಪ್ರಾಮಾಣಿಕತೆ, ಗೌರವ ಮತ್ತು ಪರಾನುಭೂತಿಯಂತಹ ಮೌಲ್ಯಗಳನ್ನು ಇವು ಸಾರುತ್ತವೆ.
ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಾಹಿತಿ:
ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯದ ಬಗ್ಗೆ ಕೆಲವು ಪ್ರಮುಖ ಅಂಶಗಳು
ರತ್ನತ್ರಯರು (10ನೇ ಶತಮಾನ): ಪಂಪ, ಪೊನ್ನ, ರನ್ನ.
ಪಂಪ: ಆದಿಪುರಾಣ, ವಿಕ್ರಮಾರ್ಜುನ ವಿಜಯ (ಪಂಪ ಭಾರತ);
ರನ್ನ: ಗದಾಯುದ್ಧ, ಅಜಿತಪುರಾಣ.
2008ರಲ್ಲಿ ಕನ್ನಡವನ್ನು ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಭಾಷೆ ಎಂದು ಘೋಷಿಸಲಾಯಿತು.
ಗಿರೀಶ್ ಕಾರ್ನಾಡರ ‘ತಲೆದಂಡ’ (1990) ನಾಟಕವು ಬಸವಣ್ಣ ಮತ್ತು 12ನೇ ಶತಮಾನದ ಕಲ್ಯಾಣದ ವಚನ ಚಳುವಳಿಯನ್ನು ಆಧರಿಸಿದೆ.
ಕನ್ನಡದ ಜ್ಞಾನಪೀಠ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪುರಸ್ಕೃತರು (8 ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು)
ಪುರಸ್ಕೃತರು
ವರ್ಷ
ಕುವೆಂಪು
1967
ದ.ರಾ. ಬೇಂದ್ರೆ
1973
ಕೆ. ಶಿವರಾಮ ಕಾರಂತ
1977
ಮಾಸ್ತಿ ವೆಂಕಟೇಶ ಅಯ್ಯಂಗಾರ್
1983
ವಿ.ಕೃ. ಗೋಕಾಕ್
1990
ಯು.ಆರ್. ಅನಂತಮೂರ್ತಿ
1994
ಗಿರೀಶ್ ಕಾರ್ನಾಡ್
1998
ಚಂದ್ರಶೇಖರ ಕಂಬಾರ
2010
ಅನಂತ್ ನಾಗ್ ಅವರಿಗೆ ದಾದಾಸಾಹೇಬ್ ಫಾಲ್ಕೆ ಪ್ರಶಸ್ತಿ
ಸಂದರ್ಭ:
ಹಿರಿಯ ನಟ ಅನಂತ್ ನಾಗ್ ಅವರನ್ನು ದಾದಾಸಾಹೇಬ್ ಫಾಲ್ಕೆ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗೆ ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ; ಡಾ. ರಾಜ್‌ಕುಮಾರ್ (1995) ನಂತರ ಈ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪಡೆದ ಎರಡನೇ ಕನ್ನಡ ನಟ ಇವರಾಗಿದ್ದು, ಒಂದು ವರ್ಷದ ಹಿಂದೆಯಷ್ಟೇ ಪದ್ಮಭೂಷಣ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಮುಡಿಗೇರಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದರು.
ಪ್ರಮುಖ ಅಂಶಗಳು
2008ರಲ್ಲಿ ಕರ್ನಾಟಕದ ಛಾಯಾಗ್ರಾಹಕ ವಿ.ಕೆ. ಮೂರ್ತಿ ಅವರು ಈ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪಡೆದಿದ್ದರೂ, ಅದು ಹಿಂದಿ ಚಿತ್ರರಂಗದ ಕೊಡುಗೆಗಾಗಿ ನೀಡಲಾಗಿತ್ತು.
ಬೆಳ್ಳಿಪರದೆಗೆ ಪದಾರ್ಪಣೆ: ಕನ್ನಡದ ‘ಸಂಕಲ್ಪ’ (1973) ಚಿತ್ರದ ಮೂಲಕ; 300ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ನಟಿಸಿದ್ದು, ಈ ಪೈಕಿ 250ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಕನ್ನಡ ಚಿತ್ರಗಳಾಗಿವೆ.
ಜನನ: 1948ರಲ್ಲಿ ಉತ್ತರ ಕನ್ನಡ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ (ಮೂಲ ಹೆಸರು: ಅನಂತ್ ನಾಗರಕಟ್ಟೆ); ಮುಂಬೈನಲ್ಲಿ ರಂಗಭೂಮಿ ಹಿನ್ನೆಲೆ ಹೊಂದಿದ್ದರು. ಜೀವಮಾನ ಸಾಧನೆ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಸೇರಿದಂತೆ ಐದು ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳನ್ನು ಪಡೆದಿದ್ದಾರೆ.
2026ರ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 22 ರಂದು ಗುಜರಾತ್‌ನ ಕೇವಡಿಯಾದಲ್ಲಿ ನಡೆದ 72ನೇ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪ್ರದಾನ ಸಮಾರಂಭದಲ್ಲಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪ್ರದಾನ ಮಾಡಲಾಯಿತು.
ದಾದಾಸಾಹೇಬ್ ಫಾಲ್ಕೆ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯ ಬಗ್ಗೆ:
ಸ್ಥಾಪನೆ: 1969ರಲ್ಲಿ (ಫಾಲ್ಕೆ ಅವರ ಜನ್ಮ ಶತಮಾನೋತ್ಸವದ ಅಂಗವಾಗಿ); ಇದು ಭಾರತದ ಅತ್ಯುನ್ನತ ಸಿನಿಮಾ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯಾಗಿದೆ.
ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರದ (ವಾರ್ತಾ ಮತ್ತು ಪ್ರಸಾರ ಸಚಿವಾಲಯ) ವತಿಯಿಂದ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಸಮಾರಂಭದಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ.
ಪ್ರಶಸ್ತಿಯು ಸ್ವರ್ಣ ಕಮಲ, ₹10 ಲಕ್ಷ ನಗದು ಮತ್ತು ಶಾಲನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಮೊದಲ ಪುರಸ್ಕೃತರು: ದೇವಿಕಾ ರಾಣಿ (1969).
ಫಾಲ್ಕೆ ಅವರು 1913ರಲ್ಲಿ ಭಾರತದ ಮೊದಲ ಪೂರ್ಣ-ಪ್ರಮಾಣದ ಚಲನಚಿತ್ರ ‘ರಾಜಾ ಹರಿಶ್ಚಂದ್ರ’ ನಿರ್ಮಿಸಿದರು; ಇವರನ್ನು ‘ಭಾರತೀಯ ಚಿತ್ರರಂಗದ ಪಿತಾಮಹ’ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.
ಮೈಸೂರು ದಸರಾದಲ್ಲಿ ಕಂಬಳ
ಸಂದರ್ಭ:
ವಿರೋಧದ ನಡುವೆಯೂ, ಅಕ್ಟೋಬರ್ 18-19 ರಂದು ಮೈಸೂರಿನ ಸಾತಗಳ್ಳಿಯಲ್ಲಿ ಮೈಸೂರು ದಸರಾ ಮಹೋತ್ಸವದ ಅಂಗವಾಗಿ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಕಂಬಳವನ್ನು (ಕೋಣಗಳ ಓಟ) ಆಯೋಜಿಸಲು ನಿರ್ಧರಿಸಲಾಗಿದೆ.
ಕಂಬಳ ಮತ್ತು ಮೈಸೂರು ದಸರಾ ಬಗ್ಗೆ
ಕಂಬಳ:
ಇದು ತುಳುನಾಡಿನ (ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ, ಉಡುಪಿ) ಕೆಸರು ಗದ್ದೆಗಳಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಕೋಣಗಳ ಓಟವಾಗಿದ್ದು, ನವೆಂಬರ್‌ನಿಂದ ಮಾರ್ಚ್‌ವರೆಗೆ ನಡೆಯುತ್ತದೆ.
ಉತ್ತಮ ಫಸಲಿಗಾಗಿ ದೇವರಿಗೆ ಕೃತಜ್ಞತೆ ಸಲ್ಲಿಸುವ ಆಚರಣೆಯಾಗಿದೆ;
ಇದರ ಪ್ರಕಾರಗಳು: ನೇಗಿಲು, ಹಗ್ಗ, ಅಡ್ಡ ಹಲಗೆ ಮತ್ತು ಕಣೆ ಹಲಗೆ.
ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್‌ನ ಎ. ನಾಗರಾಜ ಪ್ರಕರಣದ (2014) ತೀರ್ಪಿನ ಅನ್ವಯ ಜಲ್ಲಿಕಟ್ಟಿನಂತಹ ಪ್ರಾಣಿ ಕ್ರೀಡೆಗಳನ್ನು ನಿಷೇಧಿಸಿದ್ದರಿಂದ ಕಂಬಳವನ್ನು ತಾತ್ಕಾಲಿಕವಾಗಿ ಸ್ಥಗಿತಗೊಳಿಸಲಾಗಿತ್ತು.
ನಂತರ ಪ್ರಾಣಿ ಹಿಂಸೆ ತಡೆ (ಕರ್ನಾಟಕ ಎರಡನೇ ತಿದ್ದುಪಡಿ) ಕಾಯ್ದೆ 2017ರ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ಕಾನೂನುಬದ್ಧಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು.
ಮೇ 2023ರಲ್ಲಿ 5-ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರ ಸಂವಿಧಾನ ಪೀಠವು ತಮಿಳುನಾಡು, ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ ಮತ್ತು ಕರ್ನಾಟಕದ ಈ ಕಾಯ್ದೆಗಳನ್ನು ಎತ್ತಿಹಿಡಿದಿದೆ.
ಮೈಸೂರು ದಸರಾ:
ಇದು ಕರ್ನಾಟಕದ ‘ನಾಡಹಬ್ಬ’ವಾಗಿದ್ದು, ನವರಾತ್ರಿಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಆಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.
ವಿಜಯನಗರದ ಅರಸರ ಕಾಲದಿಂದ ಪ್ರಾರಂಭವಾದ ಈ ಆಚರಣೆಯನ್ನು, 1ನೇ ರಾಜಾ ಒಡೆಯರ್ (1610) ರ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಒಡೆಯರ್ ರಾಜವಂಶಸ್ಥರು ಶ್ರೀರಂಗಪಟ್ಟಣದಲ್ಲಿ ಮುಂದುವರಿಸಿದರು.
ವಿಜಯದಶಮಿಯಂದು ‘ಜಂಬೂ ಸವಾರಿ’ಯೊಂದಿಗೆ ಈ ಉತ್ಸವ ಮುಕ್ತಾಯಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ, ಅಲ್ಲಿ ಆನೆಯು ಚಾಮುಂಡೇಶ್ವರಿ ದೇವಿಯ ಚಿನ್ನದ ಅಂಬಾರಿಯನ್ನು ಹೊತ್ತು ಸಾಗುತ್ತದೆ.
ಕಲ್ಯಾಣ ಕರ್ನಾಟಕ ಆರ್ಥಿಕ ಮಿಷನ್
ಸಂದರ್ಭ:
ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 17ರಂದು ಕಲಬುರಗಿಯಲ್ಲಿ ನಡೆದ 79ನೇ ಕಲ್ಯಾಣ ಕರ್ನಾಟಕ ಉತ್ಸವದಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿಯವರು ಕಲ್ಯಾಣ ಕರ್ನಾಟಕ ಆರ್ಥಿಕ ಮಿಷನ್ (KKEM), ಜೈವಿಕ ಆರ್ಥಿಕ ಮಿಷನ್ (Bio Economy Mission) ಮತ್ತು ಇತರೆ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಉಪಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಘೋಷಿಸಿದರು.
ಪ್ರಮುಖ ಘೋಷಣೆಗಳು:
KKEM: ಈ ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ಬಂಡವಾಳ ಮತ್ತು ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳನ್ನು ಆಕರ್ಷಿಸಲು ರಚಿಸಲಾದ ಸೆಕ್ಷನ್ 8 (ಲಾಭರಹಿತ) ಕಂಪನಿಯಾಗಿದೆ.
ಜೈವಿಕ ಆರ್ಥಿಕ ಮಿಷನ್: ತೊಗರಿಬೇಳೆ, ಕಮಲಾಪುರ ಬಾಳೆ, ಒಣದ್ರಾಕ್ಷಿ ಮತ್ತು ಸಿರಿಧಾನ್ಯಗಳ ಮೌಲ್ಯವರ್ಧನೆಗೆ ಒತ್ತು.
ಕಲಬುರಗಿಯಲ್ಲಿ 30 ಎಕರೆ ಐಟಿ ಪಾರ್ಕ್; ಕ್ರಿಯಾ (KRIYA – ಕಲಬುರಗಿ ಸಂಶೋಧನೆ, ನಾವೀನ್ಯತೆ ಮತ್ತು ಯುವ ವೇಗವರ್ಧಕ ಕೇಂದ್ರ); ಕೃತಕ ಬುದ್ಧಿಮತ್ತೆ ಆಧಾರಿತ CCTV ಜಾಲ.
ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ ಸರ್ಕ್ಯೂಟ್: ಬಹುಮನಿ ಕೋಟೆ, ಶರಣಬಸವೇಶ್ವರ ದೇವಾಲಯ, ಖಾಜಾ ಬಂದೇ ನವಾಜ್ ದರ್ಗಾ, ಬುದ್ಧ ವಿಹಾರ (ಕಲಬುರಗಿ), ಮಳಖೇಡ ರಾಷ್ಟ್ರಕೂಟ ಕೋಟೆ, ಸನ್ನತಿ (ಚಿತ್ತಾಪುರ) ಮತ್ತು ಗಾಣಗಾಪುರಗಳ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ. ಗಾಣಗಾಪುರದ ದತ್ತಾತ್ರೇಯ ದೇವಾಲಯವನ್ನು ಮೊದಲ ಹಂತದಲ್ಲಿ ₹50 ಕೋಟಿ ವೆಚ್ಚದಲ್ಲಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಲಾಗುವುದು.
ಇತರೆ ಉಪಕ್ರಮಗಳು:
ಬಸವಣ್ಣನವರ ತತ್ವಗಳನ್ನು ಪ್ರಚಾರ ಮಾಡಲು ಕಲಬುರಗಿಯಲ್ಲಿ ವಚನ ಮಂಟಪ ನಿರ್ಮಾಣ.
2 ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಚಂದ್ರಶೇಖರ್ ಪಾಟೀಲ್ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣದ ಮರು-ಅಭಿವೃದ್ಧಿ.
‘ಕೋಟಿ ವೃಕ್ಷ’ ಯೋಜನೆ: 2 ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ 1 ಕೋಟಿ ಸಸಿ ನೆಡುವ ಗುರಿ.
ಕಲ್ಯಾಣ ಪಥ: 38 ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ 1,150 ಕಿ.ಮೀ ಗ್ರಾಮೀಣ ರಸ್ತೆಗಳ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೆ ₹1,000 ಕೋಟಿ ಅನುದಾನ; ಈ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಆರೋಗ್ಯ ಕೇಂದ್ರವನ್ನಾಗಿ (healthcare hub) ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸುವುದು.
ಕಲ್ಯಾಣ ಕರ್ನಾಟಕ ಪ್ರದೇಶ:
1948ರ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 17 ರಂದು ನಿಜಾಮರ ಆಳ್ವಿಕೆಯಿಂದ ಮುಕ್ತಗೊಂಡು ಭಾರತದೊಂದಿಗೆ ವಿಲೀನವಾದ (ಆಪರೇಷನ್ ಪೊಲೊ) ನೆನಪಿಗಾಗಿ ವಿಮೋಚನಾ ದಿನವನ್ನು ಆಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.
ಈ ಹಿಂದೆ ಹೈದರಾಬಾದ್-ಕರ್ನಾಟಕ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತಿದ್ದ ಈ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು 2019ರಲ್ಲಿ 7 ಜಿಲ್ಲೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಮರುನಾಮಕರಣ ಮಾಡಲಾಯಿತು.
ಸಂವಿಧಾನದ 371J ವಿಧಿ (2012ರ 98ನೇ ತಿದ್ದುಪಡಿ) ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಶಿಕ್ಷಣ ಮತ್ತು ಉದ್ಯೋಗದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಳೀಯ ಮೀಸಲಾತಿ ನೀಡಲಾಗಿದೆ.
ತುಳು ಭಾಷೆಗೆ ಅಧಿಕೃತ ಭಾಷಾ ಸ್ಥಾನಮಾನ
ಸಂದರ್ಭ:
ಮಂಗಳೂರಿನಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಸಚಿವ ಸಂಪುಟ ಸಭೆಯಲ್ಲಿ ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ ಮತ್ತು ಉಡುಪಿ ಜಿಲ್ಲೆಗಳಲ್ಲಿ ತುಳು ಭಾಷೆಗೆ ‘ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಅಧಿಕೃತ ಭಾಷೆ’ ಸ್ಥಾನಮಾನ ನೀಡಲು ನಿರ್ಧರಿಸಲಾಗಿದೆ.
ಪ್ರಮುಖ ಅಂಶಗಳು:
ಮಂಗಳೂರಿನ ಪ್ರಜಾ ಸೌಧದಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಸಚಿವ ಸಂಪುಟ ಸಭೆಯ ಬಳಿಕ ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿಗಳು ಈ ಘೋಷಣೆ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ. ಇದು ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ ಮತ್ತು ಉಡುಪಿ ಜಿಲ್ಲೆಗಳ ಆಡಳಿತದಲ್ಲಿ ಅನ್ವಯವಾಗಲಿದ್ದು, ಜಿಲ್ಲಾಡಳಿತಗಳು ಇದನ್ನು ಅನುಷ್ಠಾನಗೊಳಿಸಲಿವೆ.
ಅನುವಾದ, ತರಬೇತಿ ಮತ್ತು ಭಾಷಾ ಬಳಕೆಗೆ ಉತ್ತೇಜನ ನೀಡಲು ವರ್ಷಕ್ಕೆ ₹82 ಲಕ್ಷ ಅನುದಾನ ಮೀಸಲಿಡಲಾಗಿದೆ.
ಈ ಹಿಂದೆ ಡಾ. ಎಂ. ಮೋಹನ್ ಆಳ್ವ ನೇತೃತ್ವದ ಸಮಿತಿಯು ಈ ಸ್ಥಾನಮಾನ ನೀಡಲು ಶಿಫಾರಸು ಮಾಡಿತ್ತಾದರೂ ಯಾವುದೇ ನಿರ್ಧಾರ ಕೈಗೊಂಡಿರಲಿಲ್ಲ.
ತುಳು ಭಾಷೆಯ ಬಗ್ಗೆ:
ತುಳು, ಇದು ದ್ರಾವಿಡ ಭಾಷೆಯಾಗಿದ್ದು, ತುಳುನಾಡಿನಲ್ಲಿ (ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ, ಉಡುಪಿ, ಕೇರಳದ ಕಾಸರಗೋಡು) ಪ್ರಚಲಿತದಲ್ಲಿದೆ.
ಐತಿಹಾಸಿಕವಾಗಿ ‘ತಿಗಳಾರಿ’ ಲಿಪಿಯಲ್ಲಿ ಬರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತಿದ್ದ ಈ ಭಾಷೆಯನ್ನು ಪ್ರಸ್ತುತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಕನ್ನಡ ಲಿಪಿಯಲ್ಲೇ ಬರೆಯಲಾಗುತ್ತಿದೆ.
ಇದು ಸಂವಿಧಾನದ ಎಂಟನೇ ಅನುಸೂಚಿಯಲ್ಲಿ ಸೇರಿಲ್ಲ, ಇದನ್ನು ಸೇರಿಸಬೇಕೆಂಬುದು ದೀರ್ಘಕಾಲದ ಬೇಡಿಕೆಯಾಗಿದೆ.
1994ರಲ್ಲಿ ಕರ್ನಾಟಕ ತುಳು ಸಾಹಿತ್ಯ ಅಕಾಡೆಮಿಯನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು.
ರಾಜ್ಯದ ಅಧಿಕೃತ ಭಾಷೆಗಳ ಕುರಿತ ಸಾಂವಿಧಾನಿಕ ನಿಬಂಧನೆಗಳು:
ವಿಧಿ
ನಿಬಂಧನೆ
345
ರಾಜ್ಯ ಶಾಸನಸಭೆಯು ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿರುವ ಒಂದು ಅಥವಾ ಹೆಚ್ಚಿನ ಭಾಷೆಗಳನ್ನು ಅಥವಾ ಹಿಂದಿಯನ್ನು ಅಧಿಕೃತ ಭಾಷೆಯಾಗಿ ಅಳವಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಬಹುದು.
347
ರಾಜ್ಯದ ಗಣನೀಯ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಮಾತನಾಡುವ ಭಾಷೆಯನ್ನು ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿಗಳು ಗುರುತಿಸಬಹುದು.
350A
ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಹಂತದಲ್ಲಿ ಮಾತೃಭಾಷೆಯಲ್ಲಿಯೇ ಶಿಕ್ಷಣ ಒದಗಿಸುವುದು.
ಗಮನಿಸಿ : ಕರ್ನಾಟಕ ಅಧಿಕೃತ ಭಾಷಾ ಕಾಯ್ದೆ 1963ರ ಅನ್ವಯ ಕನ್ನಡವು ರಾಜ್ಯದ ಅಧಿಕೃತ ಭಾಷೆಯಾಗಿದೆ.
ಸುಸ್ಥಿರ ಡೇಟಾ ಸೆಂಟರ್ ನೀತಿ 2026-31
ಸಂದರ್ಭ:
ಮಂಗಳೂರಿನಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಸಚಿವ ಸಂಪುಟ ಸಭೆಯು ಕೃತಕ ಬುದ್ಧಿಮತ್ತೆಯ (AI) ಇಂಧನ ಮತ್ತು ನೀರಿನ ಬಳಕೆಯನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಾ, 2031ರ ವೇಳೆಗೆ 1 ಗಿಗಾವ್ಯಾಟ್ (1 GW) ಐಟಿ ಲೋಡ್ (IT load) ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಗುರಿಯಾಗಿಸಿಕೊಂಡಿರುವ ‘ಕರ್ನಾಟಕ ಸುಸ್ಥಿರ ಡೇಟಾ ಸೆಂಟರ್ ನೀತಿ 2026-2031’ಕ್ಕೆ ಅನುಮೋದನೆ ನೀಡಿದೆ.
ಪ್ರಮುಖ ಅಂಶಗಳು:
ಗುರಿ: 2031ರ ವೇಳೆಗೆ ಸಂಚಿತ 1 GW ಐಟಿ ಲೋಡ್ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ತಲುಪುವುದು; ಭಾರತದ AI-ಸಿದ್ಧ ಸಾಮರ್ಥ್ಯದಲ್ಲಿ 10-12% ರಷ್ಟು ಪಾಲನ್ನು ಹೊಂದುವುದು.
ಬಜೆಟ್:₹1,300.45 ಕೋಟಿ.
ಪ್ರಮುಖ ಗಮನ: ನವೀಕರಿಸಬಹುದಾದ ಇಂಧನ, ಶೈತ್ಯೀಕರಣ ಮತ್ತು ನೀರಿನ ನಿರ್ವಹಣೆ; PUE ಮತ್ತು WUE ಗಳ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆ.
ಸ್ಥಳ ಆಯ್ಕೆಗಾಗಿ ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳ ಹೀಟ್ ಮ್ಯಾಪಿಂಗ್, ಕಾರ್ಯಕ್ಷಮತೆ-ಸಂಯೋಜಿತ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಕಗಳು ಮತ್ತು ಬೆಂಗಳೂರಿನ ಹೊರವಲಯದಲ್ಲಿ ಡೇಟಾ ಸೆಂಟರ್ ವಲಯಗಳ ಸ್ಥಾಪನೆ.
ಕರ್ನಾಟಕ ಉದ್ಯೋಗ ಮಿತ್ರ ಸಂಸ್ಥೆಯು ಏಕ-ಗವಾಕ್ಷಿ (single window) ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಲಿದೆ.
ಕರಾವಳಿ ಮತ್ತು ಮಲೆನಾಡು ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ ನೀತಿ
ಸಂದರ್ಭ:
ಸಚಿವ ಸಂಪುಟವು ಕರಾವಳಿ ಮತ್ತು ಮಲೆನಾಡು ಕರ್ನಾಟಕ ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ ನೀತಿ 2026 (₹500 ಕೋಟಿ) ಮತ್ತು ಕರಾವಳಿ ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ ಭವಿಷ್ಯದ ಯೋಜನೆಗೆ ಅನುಮೋದನೆ ನೀಡಿದೆ.
ಪ್ರಮುಖ ಅಂಶಗಳು:
ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ ಹೂಡಿಕೆಯನ್ನು ಮೂಲಸೌಕರ್ಯ ಹೂಡಿಕೆಯಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುವುದು (ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಾಲದ ಅವಧಿ); ಹೊಸ ಯೋಜನೆಗಳಿಗೆ (greenfield projects) ಪ್ರೋತ್ಸಾಹ ನೀಡಲಾಗುವುದು.
ಈ ಪ್ರದೇಶವು ರಾಜ್ಯದ ಒಟ್ಟು ಪ್ರವಾಸಿಗರಲ್ಲಿ ಶೇ.45ರಷ್ಟು ಪ್ರವಾಸಿಗರನ್ನು ಆಕರ್ಷಿಸುತ್ತಿದ್ದು, ವಾರ್ಷಿಕ ಸುಮಾರು ₹2,876 ಕೋಟಿ ವಿದೇಶಿ ವಿನಿಮಯವನ್ನು ತಂದುಕೊಡುತ್ತಿದೆ.
ಒಟ್ಟು 9 ಸರ್ಕ್ಯೂಟ್‌ಗಳ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ (ಕರಾವಳಿಯಿಂದ ಘಟ್ಟದವರೆಗೆ, ಕರಾವಳಿ ತೀರ್ಥಯಾತ್ರೆ ಮತ್ತು ಪರಂಪರೆ, ಕಡಲತೀರ ಮತ್ತು ಸರ್ಫ್, ಮಾನ್ಸೂನ್, ಪುರಾತನ ಪರಂಪರೆ ಇತ್ಯಾದಿ).
ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿಗಳ ಅಧ್ಯಕ್ಷತೆಯಲ್ಲಿ ರಾಜ್ಯ ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ ಮಂಡಳಿ ಸ್ಥಾಪನೆ; ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ ಹೂಡಿಕೆ ಸಹಾಯ ಕೇಂದ್ರಗಳು, ಏಕ-ಗವಾಕ್ಷಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆ, ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮಕ್ಕೆ ‘ಕೈಗಾರಿಕಾ ಸ್ಥಾನಮಾನ’ ಮತ್ತು ಆಯ್ದ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಆಸ್ತಿ ತೆರಿಗೆ ವಿನಾಯಿತಿ.
ಕರಾವಳಿ ನಿಯಂತ್ರಣ ವಲಯ (CRZ)
ಪರಿಸರ (ಸಂರಕ್ಷಣಾ) ಕಾಯ್ದೆ 1986ರ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ (MoEFCC) 2019ರಲ್ಲಿ CRZ ಅಧಿಸೂಚನೆ ಹೊರಡಿಸಲಾಗಿದೆ.
ರಾಜ್ಯಗಳು ಕರಾವಳಿ ವಲಯ ನಿರ್ವಹಣಾ ಯೋಜನೆಗಳನ್ನು ಸಿದ್ಧಪಡಿಸಿ ಕೇಂದ್ರದ ಅನುಮೋದನೆ ಪಡೆಯಬೇಕು.
ತಾತ್ಕಾಲಿಕ ಮತ್ತು ಪರಿಸರ-ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಿಗೆ ಇದು ನಿಯಂತ್ರಿತ ಅನುಮತಿ ನೀಡುತ್ತದೆ; ದ್ವೀಪಗಳಿಗೆ ವಿಶೇಷ ನಿಬಂಧನೆಗಳಿವೆ.
ಇ-ಮೊಬಿಲಿಟಿ ಸೂಚ್ಯಂಕ 2025: ಕರ್ನಾಟಕಕ್ಕೆ 3ನೇ ಸ್ಥಾನ
ಸಂದರ್ಭ:
ನೀತಿ ಆಯೋಗದ ಭಾರತ ಎಲೆಕ್ಟ್ರಿಕ್ ಮೊಬಿಲಿಟಿ ಸೂಚ್ಯಂಕ (IEMI) 2025ರಲ್ಲಿ ಕರ್ನಾಟಕವು 3ನೇ ಸ್ಥಾನ (73 ಅಂಕಗಳು) ಪಡೆದುಕೊಂಡಿದ್ದು, ದೊಡ್ಡ ರಾಜ್ಯಗಳ ಪೈಕಿ ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರದೊಂದಿಗೆ ಅಗ್ರಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿದೆ.
ಪ್ರಮುಖ ಅಂಶಗಳು:
65 ಮತ್ತು ಅದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಅಂಕ ಪಡೆದ ರಾಜ್ಯಗಳನ್ನು ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಸಾಧನೆ ಮಾಡಿದ ರಾಜ್ಯಗಳೆಂದು (top performers) ವರ್ಗೀಕರಿಸಲಾಗಿದೆ.
ಚಾರ್ಜಿಂಗ್ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯ ಸಿದ್ಧತೆಯಲ್ಲಿ ಕರ್ನಾಟಕ ಭಾರತದಲ್ಲೇ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಅಂಕ (97) ಪಡೆದಿದೆ. 2024ರ ಸೂಚ್ಯಂಕದಲ್ಲಿ 64 ಅಂಕಗಳೊಂದಿಗೆ 4ನೇ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿತ್ತು.
ಕರ್ನಾಟಕವು ಮೀಸಲಾದ EV ನೀತಿಯನ್ನು (2017) ಜಾರಿಗೊಳಿಸಿದ ಮೊದಲ ರಾಜ್ಯವಾಗಿದೆ.
ಭಾರತದ ಒಟ್ಟು EV ನೋಂದಣಿಗಳಲ್ಲಿ ಕರ್ನಾಟಕದ ಪಾಲು 8.81% ರಷ್ಟಿದೆ.
ದ್ವಿಚಕ್ರ ಮತ್ತು ಕಾರುಗಳಲ್ಲಿ 2ನೇ ಸ್ಥಾನ (ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರದ ನಂತರ) ಹಾಗೂ ಇ-ಬಸ್‌ಗಳಲ್ಲಿ 3ನೇ ಸ್ಥಾನ (ದೆಹಲಿ, ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರದ ನಂತರ) ಪಡೆದಿದೆ.
IEMI 2025: ಅಗ್ರ 5 ರಾಜ್ಯಗಳು/ಕೇಂದ್ರಾಡಳಿತ ಪ್ರದೇಶಗಳು
ಶ್ರೇಣಿ
ರಾಜ್ಯ/ಕೇಂದ್ರಾಡಳಿತ ಪ್ರದೇಶ
ಅಂಕ
1
ದೆಹಲಿ
84
2
ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ
78
3
ಕರ್ನಾಟಕ
73
4
ಚಂಡೀಗಢ
71
5
ಗೋವಾ
65
EV ಗಳಿಗೆ ಕೇಂದ್ರದ ಬೆಂಬಲ ಯೋಜನೆಗಳು (ಭಾರಿ ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳ ಸಚಿವಾಲಯ)
ಯೋಜನೆ
ವರ್ಷ
ಗಮನ
FAME-I / FAME-II
2015 / 2019
ಬೇಡಿಕೆ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಕಗಳು, ಚಾರ್ಜಿಂಗ್ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯ
PM E-DRIVE
2024
ಇ-ದ್ವಿಚಕ್ರ, ಇ-ತ್ರಿಚಕ್ರ, ಇ-ಆಂಬ್ಯುಲೆನ್ಸ್, ಇ-ಬಸ್, ಚಾರ್ಜಿಂಗ್ ಕೇಂದ್ರಗಳು
PLI – ACC ಬ್ಯಾಟರಿ ಶೇಖರಣೆ
2021
ಸುಧಾರಿತ ಕೆಮಿಸ್ಟ್ರಿ ಸೆಲ್‌ಗಳ ದೇಶೀಯ ಉತ್ಪಾದನೆ
ಬಿಕ್ಕಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಬಿದ್ರಿ ಕಲೆ
ಸಂದರ್ಭ:
ಬೆಳ್ಳಿ, ತಾಮ್ರ ಮತ್ತು ಸತುವಿನ ಬೆಲೆಗಳ ತೀವ್ರ ಏರಿಕೆ ಮತ್ತು ಬೇಡಿಕೆಯ ಕುಸಿತದಿಂದಾಗಿ ಬೀದರ್‌ನ ಕಪ್ಪು ಮತ್ತು ಬೆಳ್ಳಿ ಲೋಹದ ಕರಕುಶಲ ಕಲೆಯಾದ (ಬಿದ್ರಿ ಕಲೆ) ತೀವ್ರ ಸಂಕಷ್ಟಕ್ಕೆ ಸಿಲುಕಿದೆ.
ಪ್ರಮುಖ ಅಂಶಗಳು:
ಮಿಶ್ರಲೋಹ: ಸುಮಾರು 90% ಸತು (zinc), 10% ತಾಮ್ರ (copper) ಮತ್ತು ಬೆಳ್ಳಿಯ ಕೆತ್ತನೆಯನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತದೆ; ಬೀದರ್ ಕೋಟೆಯ ಮಣ್ಣಿನಿಂದ ಕಪ್ಪು ಹೊಳಪನ್ನು ಪಡೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.
200ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಉತ್ಪನ್ನಗಳನ್ನು ₹2,500 ದಿಂದ ₹50,000 ವರೆಗೆ ಮಾರಾಟ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ; ಒಂದು ಸಣ್ಣ ಹೂದಾನಿ ತಯಾರಿಸಲು 10-12 ದಿನಗಳು ಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ.
ಬಿದ್ರಿ ಕಲೆ ಮತ್ತು ಬಹುಮನಿ ಸುಲ್ತಾನರು
ಇದು ಕರ್ನಾಟಕದ ಭೌಗೋಳಿಕ ಸೂಚ್ಯಂಕ (GI) ಮಾನ್ಯತೆ ಪಡೆದ ಕರಕುಶಲ ಕಲೆಯಾಗಿದೆ;
ಇದು ಪರ್ಷಿಯನ್ ಪ್ರಭಾವ ಹೊಂದಿದೆ; ತೆಲಂಗಾಣದಲ್ಲೂ ಈ ಕಲೆಯನ್ನು ಆಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.
15ನೇ ಶತಮಾನದ ಬಹುಮನಿ ಸುಲ್ತಾನರ ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಇದು ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡಿತು. 1347ರಲ್ಲಿ ಅಲ್ಲಾವುದ್ದೀನ್ ಹಸನ್ ಬಹುಮನ್ ಷಾನಿಂದ ಬಹುಮನಿ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ ಸ್ಥಾಪನೆಯಾಯಿತು; ಗುಲ್ಬರ್ಗಾ ರಾಜಧಾನಿಯಾಗಿತ್ತು.
ಅಹ್ಮದ್ ಷಾ ವಲಿಯ (ಸುಮಾರು 1429) ಕಾಲದಲ್ಲಿ ರಾಜಧಾನಿಯನ್ನು ಬೀದರ್‌ಗೆ ಸ್ಥಳಾಂತರಿಸಲಾಯಿತು; ಮಹಮೂದ್ ಗವಾನ್‌ನ ಮದ್ರಸಾ ಬೀದರ್‌ನಲ್ಲಿದೆ.
ನಂತರ ಇದು ಬಿಜಾಪುರ, ಗೋಲ್ಕೊಂಡ, ಅಹಮದ್‌ನಗರ, ಬೀರಾರ್ ಮತ್ತು ಬೀದರ್ ಎಂಬ 5 ಡೆಕ್ಕನ್ ಸುಲ್ತಾನೇಟ್‌ಗಳಾಗಿ ವಿಭಜನೆಯಾಯಿತು.
KPSC ನೇಮಕಾತಿ ಹಗರಣ: SIT ತನಿಖೆ
ಸಂದರ್ಭ:
ಹೈಕೋರ್ಟ್ ಆದೇಶದ ಮೇರೆಗೆ, KPSC ನೇಮಕಾತಿಯಲ್ಲಿನ ಅಕ್ರಮಗಳ ಕುರಿತು ತನಿಖೆ ನಡೆಸಲು DGP ಅಲೋಕ್ ಕುಮಾರ್ ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿ ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ಉಸ್ತುವಾರಿಯ ವಿಶೇಷ ತನಿಖಾ ತಂಡ (SIT) ರಚಿಸಲಾಗಿದೆ.
ಪ್ರಮುಖ ಅಂಶಗಳು:
ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿ ಎಂ. ನಾಗಪ್ರಸನ್ನ ಅವರು ಈ ಆದೇಶವನ್ನು ನೀಡಿದ್ದಾರೆ; 100 ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಅಂತಿಮ ವರದಿ ಸಲ್ಲಿಸಬೇಕು ಹಾಗೂ ಪ್ರತಿ 30 ದಿನಗಳಿಗೊಮ್ಮೆ ಪ್ರಗತಿ ವರದಿ ಸಲ್ಲಿಸಬೇಕೆಂದು ಸೂಚಿಸಲಾಗಿದೆ.
SIT ಯನ್ನು ಪೊಲೀಸ್ ಠಾಣೆಯಾಗಿ ಅಧಿಸೂಚನೆ ಹೊರಡಿಸಲಾಗುವುದು; ಇದು ವಿಧಿವಿಜ್ಞಾನ, ಸೈಬರ್ ಮತ್ತು ಆರ್ಥಿಕ ತಜ್ಞರ ನೆರವನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಅವಕಾಶ ಕಲ್ಪಿಸಲಾಗಿದೆ.
IPS ಅಧಿಕಾರಿಗಳಾದ ದಿವ್ಯಾ ವಿ. ಗೋಪಿನಾಥ್, ಅನೂಪ್ ಎ. ಶೆಟ್ಟಿ, ಕುಶಾಲ್ ಚೋಕ್ಸಿ ಮತ್ತು ಕ್ಷಮಾ ಮಿಶ್ರಾ ಅವರು ಈ ತನಿಖಾ ತಂಡದ ಸದಸ್ಯರಾಗಿದ್ದಾರೆ.
ರಾಜ್ಯ ಲೋಕಸೇವಾ ಆಯೋಗ: ಸಾಂವಿಧಾನಿಕ ನಿಬಂಧನೆಗಳು
ವಿಧಿ
ನಿಬಂಧನೆ
315
ಕೇಂದ್ರ ಮತ್ತು ರಾಜ್ಯಗಳಿಗೆ ಲೋಕಸೇವಾ ಆಯೋಗಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ.
316
ರಾಜ್ಯ ಲೋಕಸೇವಾ ಆಯೋಗದ (SPSC) ಅಧ್ಯಕ್ಷರು/ಸದಸ್ಯರನ್ನು ರಾಜ್ಯಪಾಲರು ನೇಮಕ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ; ಇವರ ಅಧಿಕಾರಾವಧಿ 6 ವರ್ಷಗಳು ಅಥವಾ 62 ವರ್ಷ ವಯಸ್ಸಾಗುವವರೆಗೆ ಇರುತ್ತದೆ.
317
ಸರ್ವೋಚ್ಚ ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ವಿಚಾರಣೆಯ ನಂತರ (ದುರ್ವರ್ತನೆ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ) ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿಗಳು ಮಾತ್ರ ಇವರನ್ನು ವಜಾಗೊಳಿಸಬಹುದು; ಆದರೆ ರಾಜ್ಯಪಾಲರು ಇವರನ್ನು ಅಮಾನತುಗೊಳಿಸಬಹುದು.
320
ಪರೀಕ್ಷೆಗಳನ್ನು ನಡೆಸುವುದು, ನೇಮಕಾತಿ, ಬಡ್ತಿ ಮತ್ತು ಶಿಸ್ತು ಕ್ರಮಗಳ ಕುರಿತು ಆಯೋಗವು ಸಲಹೆ ನೀಡುತ್ತದೆ.
323(2)
ರಾಜ್ಯಪಾಲರಿಗೆ ವಾರ್ಷಿಕ ವರದಿ ಸಲ್ಲಿಸುವುದು ಮತ್ತು ಅದನ್ನು ರಾಜ್ಯ ಶಾಸನಸಭೆಯ ಮುಂದೆ ಮಂಡಿಸುವುದನ್ನು ಇದು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ.
SIT ಮತ್ತು ED ಬಗ್ಗೆ:
ಸಾಮಾನ್ಯ ತನಿಖಾ ಸಂಸ್ಥೆಯ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯದ ಬಗ್ಗೆ ಅನುಮಾನವಿದ್ದಾಗ ನ್ಯಾಯಾಲಯವು SIT ರಚಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಇದು ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ಉಸ್ತುವಾರಿಯಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ.
ಜಾರಿ ನಿರ್ದೇಶನಾಲಯ (ED) ಹಣಕಾಸು ಸಚಿವಾಲಯದ ಕಂದಾಯ ಇಲಾಖೆಯ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಬರುತ್ತದೆ; ಇದು ಅಕ್ರಮ ಹಣ ವರ್ಗಾವಣೆ ತಡೆ ಕಾಯ್ದೆ (PMLA) 2002 ಮತ್ತು ವಿದೇಶಿ ವಿನಿಮಯ ನಿರ್ವಹಣಾ ಕಾಯ್ದೆ (FEMA) 1999 ಅನ್ನು ಜಾರಿಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ.
ವಿವಾಹ ನೋಂದಣಿಗೆ ವಯಸ್ಸಿನ ಪುರಾವೆಯಾಗಿ ಆಧಾರ್ ಮಾನ್ಯವಲ್ಲ
ಸಂದರ್ಭ:
ವಿವಾಹ ನೋಂದಣಿಗಾಗಿ ವಧು ಮತ್ತು ವರರ ವಯಸ್ಸಿನ ಪುರಾವೆಯಾಗಿ ಆಧಾರ್ ಕಾರ್ಡ್ ಅನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸದಂತೆ ಮುದ್ರಾಂಕ ಮತ್ತು ನೋಂದಣಿ ಇಲಾಖೆಯು ಅಧಿಕಾರಿಗಳಿಗೆ ನಿರ್ದೇಶನ ನೀಡಿದೆ.
ಪ್ರಮುಖ ಅಂಶಗಳು:
ವಯಸ್ಸಿನ ಪುರಾವೆಯಾಗಿ ಜನನ ಪ್ರಮಾಣಪತ್ರ ಅಥವಾ ಶಾಲಾ ಪ್ರಮಾಣಪತ್ರವನ್ನು ಒದಗಿಸಬೇಕು; ಇವುಗಳಿಲ್ಲದಿದ್ದರೆ ವೈದ್ಯರ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಪ್ರಮಾಣಪತ್ರವನ್ನು ನೀಡಬಹುದು.
2014 ರ ಬಾಲ್ಯ ವಿವಾಹ ನಿಷೇಧ (ಕರ್ನಾಟಕ) ನಿಯಮಗಳ ಅನುಸೂಚಿ-11, ನಿಯಮ 6(2) ರ ಪ್ರಕಾರ ಈ ನಿರ್ಧಾರವನ್ನು ಕೈಗೊಳ್ಳಲಾಗಿದೆ.
ಪೋಷಕರು ಆಧಾರ್ ಪ್ರತಿಗಳಲ್ಲಿ ಅಥವಾ UIDAI ತಿದ್ದುಪಡಿ ಮೂಲಕ ವಯಸ್ಸನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸುತ್ತಿರುವುದು ಈ ಕಟ್ಟುನಿಟ್ಟಿನ ಕ್ರಮಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗಿದೆ.
ಆಧಾರ್ ಕೇವಲ ಗುರುತಿನ ಪುರಾವೆಯಾಗಿದೆ ಎಂದು UIDAI ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸಿದೆ; ಮಹಿಳಾ ಮತ್ತು ಮಕ್ಕಳ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ (WCD) ಇಲಾಖೆ ಕೂಡ ಈ ನಿಲುವನ್ನು ಒಪ್ಪಿದೆ.
ಬಾಲ್ಯ ವಿವಾಹ ನಿಷೇಧ ಕಾಯ್ದೆ:
21 ವರ್ಷದೊಳಗಿನ ಪುರುಷ ಮತ್ತು 18 ವರ್ಷದೊಳಗಿನ ಮಹಿಳೆಯನ್ನು ಮಗು ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.
ಕೇಂದ್ರ ಕಾಯ್ದೆಯನ್ವಯ ಬಾಲ್ಯವಿವಾಹವಾದ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಇಚ್ಛೆಯ ಮೇರೆಗೆ ವಿವಾಹವನ್ನು ರದ್ದುಗೊಳಿಸಬಹುದು; ಆದರೆ 2016 ರ ಕರ್ನಾಟಕ ತಿದ್ದುಪಡಿಯು ಬಾಲ್ಯವಿವಾಹವನ್ನು ಆರಂಭದಿಂದಲೇ ಶೂನ್ಯ (void ab initio) ಎಂದು ಘೋಷಿಸಿದೆ.
ನಿಯಮ ಉಲ್ಲಂಘಿಸಿದವರಿಗೆ 2 ವರ್ಷಗಳವರೆಗೆ ಕಠಿಣ ಜೈಲು ಶಿಕ್ಷೆ ಮತ್ತು/ಅಥವಾ ₹1 ಲಕ್ಷದವರೆಗೆ ದಂಡ ವಿಧಿಸಬಹುದು.
ಆಧಾರ್ (Aadhaar):
UIDAI ಆಧಾರ್ ಕಾಯ್ದೆ, 2016 ರ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾದ ಶಾಸನಬದ್ಧ ಸಂಸ್ಥೆಯಾಗಿದೆ.
ಇದು ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನಿಕ್ಸ್ ಮತ್ತು ಐಟಿ ಸಚಿವಾಲಯದ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಬರುತ್ತದೆ.
2024 ರಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಮಿಕರ ಭವಿಷ್ಯ ನಿಧಿ ಸಂಸ್ಥೆ (EPFO) ಕೂಡ ಜನ್ಮ ದಿನಾಂಕದ ಪುರಾವೆಯಾಗಿ ಆಧಾರ್ ಬಳಕೆಯನ್ನು ಕೈಬಿಟ್ಟಿದೆ.
ವಂದೇ ಮಾತರಂ: ರಾಜ್ಯಪಾಲರು ಮತ್ತು ಸರ್ಕಾರದ ನಡುವೆ ಸಂಘರ್ಷ
ಸಂದರ್ಭ:
ರಾಜ್ಯ ಮಟ್ಟದ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳಲ್ಲಿ ವಂದೇ ಮಾತರಂ ಗೀತೆಯನ್ನು ಕೇವಲ ಎರಡು ನುಡಿಗಳಿಗೆ ಸೀಮಿತಗೊಳಿಸಿ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 8 ರಂದು ಹೊರಡಿಸಿದ ಸರ್ಕಾರಿ ಆದೇಶವನ್ನು (GO) ಮರುಪರಿಶೀಲಿಸುವಂತೆ ರಾಜ್ಯಪಾಲರಾದ ಥಾವರ್‌ಚಂದ್ ಗೆಹ್ಲೋಟ್ ಅವರು ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿಯವರಿಗೆ ಸೂಚಿಸಿದ್ದಾರೆ.
ಪ್ರಮುಖ ಅಂಶಗಳು:
ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಗೌರವಕ್ಕೆ ಚ್ಯುತಿ ತಡೆ (ತಿದ್ದುಪಡಿ) ಕಾಯ್ದೆ, 2026 ರ ಪ್ರಕಾರ ಗೀತೆಯ ಎಲ್ಲಾ ಆರು ನುಡಿಗಳನ್ನು ಹಾಡುವುದು ಕಡ್ಡಾಯವಾಗಿದೆ.
2026 ರ ತಿದ್ದುಪಡಿಯು ‘ವಂದೇ ಮಾತರಂ’ ಗೀತೆಗೂ ಸೆಕ್ಷನ್ 3 ರ ರಕ್ಷಣೆಯನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಿದೆ; ಗೃಹ ಸಚಿವಾಲಯದ (MHA) ಆದೇಶಗಳು ಈ ಗೀತೆಯ ಅಧಿಕೃತ ಆವೃತ್ತಿಯನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತವೆ.
ರಾಜ್ಯಪಾಲರು ಸಂವಿಧಾನದ 73, 162, 256, 257(1) ವಿಧಿಗಳನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿದ್ದಾರೆ ಮತ್ತು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಗೀತೆಯು ರಾಜ್ಯ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಬರುವುದಿಲ್ಲ ಎಂದು ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸಿದ್ದಾರೆ.
ವಂದೇ ಮಾತರಂ
ಬಂಕಿಮಚಂದ್ರ ಚಟ್ಟೋಪಾಧ್ಯಾಯ ಅವರು ಸುಮಾರು 1875 ರಲ್ಲಿ ವಂದೇ ಮಾತರಂ ಅನ್ನು ರಚಿಸಿದರು.
ಇದು 1882 ರ ‘ಆನಂದಮಠ’ ಕಾದಂಬರಿಯಲ್ಲಿದೆ ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಕೃತೀಕೃತ ಬಂಗಾಳಿ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿದೆ.
1896 ರ ಕಲ್ಕತ್ತಾ INC ಅಧಿವೇಶನದಲ್ಲಿ ರವೀಂದ್ರನಾಥ ಠಾಗೋರ್ ಅವರು ಇದನ್ನು ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ರಾಜಕೀಯವಾಗಿ ಹಾಡಿದರು.
24 ಜನವರಿ 1950 ರಂದು ಇದನ್ನು ‘ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಗೀತೆ’ಯಾಗಿ (National Song) ಅಳವಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಯಿತು.
ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಗೌರವಕ್ಕೆ ಚ್ಯುತಿ ತಡೆ ಕಾಯ್ದೆ
1971 ರ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಗೌರವಕ್ಕೆ ಚ್ಯುತಿ ತಡೆ ಕಾಯ್ದೆಯ ಸೆಕ್ಷನ್ 2 ರ ಪ್ರಕಾರ ರಾಷ್ಟ್ರಧ್ವಜ ಮತ್ತು ಸಂವಿಧಾನಕ್ಕೆ ಅಪಮಾನ ಮಾಡುವುದನ್ನು ತಡೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.
ಸೆಕ್ಷನ್ 3 ರ ಅಡಿ ರಾಷ್ಟ್ರಗೀತೆಯನ್ನು ಹಾಡುವುದನ್ನು ತಡೆಯುವವರ ವಿರುದ್ಧ ಕ್ರಮ ಕೈಗೊಳ್ಳಲಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು 3 ವರ್ಷಗಳವರೆಗೆ ಜೈಲು ಶಿಕ್ಷೆ, ದಂಡ ಅಥವಾ ಎರಡನ್ನೂ ವಿಧಿಸಲು ಅವಕಾಶವಿದೆ.
ಕಸ್ತೂರಿರಂಗನ್ ವರದಿಯನ್ನು ತಿರಸ್ಕರಿಸಿದ ಶಾಸನಸಭೆ
ಸಂದರ್ಭ:
ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟಗಳ ಕುರಿತಾದ ಕಸ್ತೂರಿರಂಗನ್ ವರದಿಯನ್ನು ಅದರ ಪ್ರಸ್ತುತ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಉಭಯ ಸದನಗಳು ಸರ್ವಾನುಮತದಿಂದ ತಿರಸ್ಕರಿಸಿವೆ. ಪರಿಸರ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು (ESA) ಕೇವಲ ಅಧಿಸೂಚಿತ ಅರಣ್ಯಗಳಿಗೆ ಸೀಮಿತಗೊಳಿಸುವಂತೆ ಮತ್ತು ಭೌತಿಕ ಸಮೀಕ್ಷೆಗಾಗಿ ಒಂದು ವರ್ಷದ ಕಾಲಾವಕಾಶ ನೀಡುವಂತೆ ಕೇಂದ್ರವನ್ನು ರಾಜ್ಯ ಸರ್ಕಾರ ಒತ್ತಾಯಿಸಿದೆ.
ಗಾಡ್ಗೀಳ್ ಮತ್ತು ಕಸ್ತೂರಿರಂಗನ್ ಸಮಿತಿಗಳ ನಡುವಿನ ಹೋಲಿಕೆ
ಪ್ರಮುಖ ಅಂಶ)
ಗಾಡ್ಗೀಳ್ ಸಮಿತಿ (WGEEP)
ಕಸ್ತೂರಿರಂಗನ್ ಸಮಿತಿ (HLWG)
ರಚನೆ / ವರದಿ
2010 / 2011
2012 / 2013
ESA ವ್ಯಾಪ್ತಿ
ಇಡೀ ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟಗಳು, ESZ-1/2/3 ಎಂದು ವಿಂಗಡಣೆ (ಶೇ.64 ರಷ್ಟು ESZ-1 ಮತ್ತು 2 ರಲ್ಲಿದೆ).
ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟಗಳ ಶೇ.37 ರಷ್ಟು ಪ್ರದೇಶ (ಸುಮಾರು 59,940 ಚ.ಕಿ.ಮೀ).
ವಿಧಾನ
ತಳಮಟ್ಟದಿಂದ (Bottom-up), ಗ್ರಾಮ ಸಭಾ-ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿ ಕೈಗೊಳ್ಳಲಾಗಿತ್ತು.
ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಮತ್ತು ನೈಸರ್ಗಿಕ ಭೂದೃಶ್ಯ; ಗಣಿಗಾರಿಕೆ, ಕಲ್ಲುಗಣಿಗಾರಿಕೆ, ಕೆಂಪು ವರ್ಗದ ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳ ಮೇಲೆ ನಿಷೇಧ.
ಕೇಂದ್ರ ಪ್ರೌಢಶಿಕ್ಷಣ ಮಂಡಳಿಯ (CBSE) ನೂತನ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿ ಮಂದೀಪ್ ಕೆ ಭಂಡಾರಿ ನೇಮಕ
ಕ್ಯಾಬಿನೆಟ್‌ನ ನೇಮಕಾತಿ ಸಮಿತಿಯು (ACC) ಹಿರಿಯ IAS ಅಧಿಕಾರಿ ಮಂದೀಪ್ ಕೆ ಭಂಡಾರಿ ಅವರನ್ನು ಕೇಂದ್ರ ಪ್ರೌಢಶಿಕ್ಷಣ ಮಂಡಳಿಯ (CBSE) ನೂತನ ಅಧ್ಯಕ್ಷರನ್ನಾಗಿ ನೇಮಿಸಿದೆ.
ಇವರು ಹಂಗಾಮಿ ಮುಖ್ಯಸ್ಥರಾಗಿದ್ದ ಲೋಖಂಡೆ ಪ್ರಶಾಂತ್ ಸೀತಾರಾಮ್ ಅವರ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಅಲಂಕರಿಸಲಿದ್ದಾರೆ.
ಇತ್ತೀಚಿನ ಡಿಜಿಟಲ್ ಆನ್-ಸ್ಕ್ರೀನ್ ಮಾರ್ಕಿಂಗ್ (OSM) ಮೌಲ್ಯಮಾಪನ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ವಿವಾದಗಳ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕ ಸುಧಾರಣೆಗಳನ್ನು ತರುವಂತಹ ನಿರ್ಣಾಯಕ ಘಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಇವರು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಶಿಕ್ಷಣ ಮಂಡಳಿಯ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯನ್ನು ವಹಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ.
ಪ್ರಮುಖ ದಿನಾಚರಣೆಗಳು
1. 11 ನೇ ಆಯುರ್ವೇದ ದಿನ
ಆಚರಿಸುವ ದಿನಾಂಕ: ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 23
ಆಚರಿಸುವ ಸಂಸ್ಥೆ: ಆಯುಷ್ ಸಚಿವಾಲಯ (ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರ)
ಉದ್ದೇಶ: ಆಧುನಿಕ ಆರೋಗ್ಯ ರಕ್ಷಣೆ ಮತ್ತು ರೋಗನಿರೋಧಕ ಕ್ಷೇಮದಲ್ಲಿ ಭಾರತದ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಪದ್ಧತಿಯ ಏಕೀಕರಣವನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸುವುದು ಇದರ ಉದ್ದೇಶವಾಗಿದೆ. ಅಲ್ಲದೆ, ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಆಯುಷ್ ಮಿಷನ್ (NAM) ಮೂಲಕ ಆಯುಷ್ ಪರಿಸರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಬೆಳವಣಿಗೆಯನ್ನು ಎತ್ತಿ ತೋರಿಸುವುದು.
ಧ್ಯೇಯವಾಕ್ಯ: “ಆರೋಗ್ಯಕರ ಭವಿಷ್ಯಕ್ಕಾಗಿ ಆಯುರ್ವೇದ”
2. ಭಿಕಾಜಿ ಕಾಮಾ ಜನ್ಮದಿನಾಚರಣೆ
ಆಚರಿಸುವ ದಿನಾಂಕ: ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 24
ಆಚರಿಸುವ ಸಂಸ್ಥೆ:ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರ
ಉದ್ದೇಶ: ರಾಷ್ಟ್ರದ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಹೋರಾಟಕ್ಕೆ ನೀಡಿದ ಪ್ರಮುಖ ಕೊಡುಗೆಗಳಿಗಾಗಿ “ಭಾರತೀಯ ಕ್ರಾಂತಿಯ ಮಾತೆ” (Mother of the Indian Revolution) ಅವರನ್ನು ಸ್ಮರಿಸುವುದು ಇದರ ಉದ್ದೇಶವಾಗಿದೆ. ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿ, ವಿದೇಶಿ ನೆಲದಲ್ಲಿ (ಜರ್ಮನಿಯ ಸ್ಟಟ್‌ಗಾರ್ಟ್‌ನಲ್ಲಿ ನಡೆದ 1907 ರ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಮಾಜವಾದಿ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್‌ನಲ್ಲಿ) ಭಾರತದ ರಾಷ್ಟ್ರಧ್ವಜದ ಆರಂಭಿಕ ಆವೃತ್ತಿಯನ್ನು ಹಾರಿಸಿದ ಮೊದಲ ವ್ಯಕ್ತಿ ಎಂಬ ಹೆಗ್ಗಳಿಕೆ ಇವರದ್ದಾಗಿದೆ. ಜೊತೆಗೆ, ಪ್ಯಾರಿಸ್ ಇಂಡಿಯನ್ ಸೊಸೈಟಿಯನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸುವ ಮೂಲಕ ಗಡಿಪಾರಾದ ಕ್ರಾಂತಿಕಾರಿಗಳನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸಿದ ಸಾಧನೆಯನ್ನು ಇವರು ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ.
3. 85 ನೇ CSIR ಸಂಸ್ಥಾಪನಾ ದಿನ
ಆಚರಿಸುವ ದಿನಾಂಕ: ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 26
ಆಚರಿಸುವ ಸಂಸ್ಥೆ: ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಮತ್ತು ಕೈಗಾರಿಕಾ ಸಂಶೋಧನಾ ಮಂಡಳಿ (CSIR)
ಉದ್ದೇಶ:1942 ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪನೆಯಾದ ಭಾರತದ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸಂಶೋಧನೆ ಮತ್ತು ಅಭಿವೃದ್ಧಿ (R&D) ಸಂಸ್ಥೆಯ (ಶಾಂತಿ ಸ್ವರೂಪ್ ಭಟ್ನಾಗರ್ ಮತ್ತು ಎ.ಆರ್. ಮುದಲಿಯಾರ್ ಅವರಿಂದ ಸ್ಥಾಪಿತ) ಸ್ಥಾಪನೆಯನ್ನು ಸ್ಮರಿಸುವುದು. ವಿಜ್ಞಾನ, ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಕೈಗಾರಿಕಾ ಸಂಶೋಧನೆಗೆ ಇದು ನೀಡಿದ 85 ವರ್ಷಗಳ ಪ್ರವರ್ತಕ ಕೊಡುಗೆಗಳನ್ನು ಆಚರಿಸುವುದು. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ, ಈ ದಿನದಂದು ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತ ಶಾಂತಿ ಸ್ವರೂಪ್ ಭಟ್ನಾಗರ್ (SSB) ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.
ಶ್ರೇಯಾಂಕಗಳು ಮತ್ತು ವರದಿಗಳು
1. NIRF SDG ಶ್ರೇಯಾಂಕಗಳು: ಸುಸ್ಥಿರ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯ ಉನ್ನತ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು
ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿದವರು: ಶಿಕ್ಷಣ ಸಚಿವಾಲಯ, ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರ (NIRF).
ಪ್ರಮುಖ ಅಂಶಗಳು:17 UN ಸುಸ್ಥಿರ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಗುರಿಗಳ (ಅಜೆಂಡಾ 2030) ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಸಂಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ಮೌಲ್ಯಮಾಪನ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಫಲಿತಾಂಶಗಳೊಂದಿಗೆ ಪರಿಸರ ಸುಸ್ಥಿರತೆ, ಶುದ್ಧ ಇಂಧನ ನಾವೀನ್ಯತೆ, ಸಂಪನ್ಮೂಲ ನಿರ್ವಹಣೆ ಮತ್ತು ಸಮುದಾಯದ ಮೇಲಿನ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ಇದು ಅಳೆಯುತ್ತದೆ.
ಕಾರ್ಯಕ್ಷಮತೆಯ ಅಳತೆಗೋಲು:
IIT ಮದ್ರಾಸ್ : ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಶ್ರೇಯಾಂಕ: 1 ನೇ ಸ್ಥಾನ | ಹಸಿರು ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಸುಸ್ಥಿರ ಸಂಶೋಧನೆ
IARI, ನವದೆಹಲಿ: ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಶ್ರೇಯಾಂಕ: 2 ನೇ ಸ್ಥಾನ | ಸುಸ್ಥಿರ ಕೃಷಿ ಮತ್ತು ಆಹಾರ ಭದ್ರತೆ
ಜಾಮಿಯಾ ಮಿಲಿಯಾ ಇಸ್ಲಾಮಿಯಾ: ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಶ್ರೇಯಾಂಕ: 3 ನೇ ಸ್ಥಾನ | ಸಾಮಾಜಿಕ ಸೇರ್ಪಡೆ ಮತ್ತು ಪರಿಸರ ಅಧ್ಯಯನ
2. WEF ಪ್ರಯಾಣ ಮತ್ತು ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಸೂಚ್ಯಂಕ 2026
ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿದವರು: ವಿಶ್ವ ಆರ್ಥಿಕ ವೇದಿಕೆ (WEF) (ಜುರಿಚ್ ಇನ್ಶುರೆನ್ಸ್ ಗ್ರೂಪ್ ಸಹಭಾಗಿತ್ವದಲ್ಲಿ).
ಪ್ರಮುಖ ಅಂಶಗಳು: ಸುಸ್ಥಿರ ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮದ ಬೆಳವಣಿಗೆಯನ್ನು ನಿರ್ಧರಿಸುವ 17 ಆಧಾರಸ್ತಂಭಗಳಲ್ಲಿ 110 ಆರ್ಥಿಕತೆಗಳನ್ನು ಇದು ಮೌಲ್ಯಮಾಪನ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಬೆಲೆ ಸ್ಪರ್ಧಾತ್ಮಕತೆ, ಶ್ರೀಮಂತ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಆಸ್ತಿಗಳು ಮತ್ತು ವಿಸ್ತರಿಸುತ್ತಿರುವ ಸಾರಿಗೆ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯಗಳಿಂದಾಗಿ ಭಾರತವು ಒಂಬತ್ತು ಸ್ಥಾನ ಮೇಲೇರಿ 31 ನೇ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ತಲುಪಿದೆ. ಜಪಾನ್ ಜಾಗತಿಕವಾಗಿ ಮುಂಚೂಣಿಯಲ್ಲಿದ್ದು, ಮುಂದುವರಿದ ಆರ್ಥಿಕತೆಗಳು ಅಗ್ರ 10 ಸ್ಥಾನಗಳಲ್ಲಿ ಒಂಬತ್ತನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡಿವೆ.
ಕಾರ್ಯಕ್ಷಮತೆಯ ಅಳತೆಗೋಲು:
ಜಪಾನ್: ಜಾಗತಿಕ ಶ್ರೇಯಾಂಕ: 1 ನೇ ಸ್ಥಾನ
ಅಮೇರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ: ಜಾಗತಿಕ ಶ್ರೇಯಾಂಕ: 2 ನೇ ಸ್ಥಾನ
ಸ್ಪೇನ್: ಜಾಗತಿಕ ಶ್ರೇಯಾಂಕ: 3 ನೇ ಸ್ಥಾನ
ಭಾರತ: ಜಾಗತಿಕ ಶ್ರೇಯಾಂಕ: 31 ನೇ ಸ್ಥಾನ (2024 ರಲ್ಲಿ 39 ನೇ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿತ್ತು)
ಬಂಡಾಯ ನಿಗ್ರಹ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗಳಿಗಾಗಿ ದ್ವಿಪಕ್ಷೀಯ ಪರಸ್ಪರ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆ ಮತ್ತು ಯುದ್ಧತಂತ್ರದ ಕೌಶಲ್ಯಗಳನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುವ ಸಲುವಾಗಿ ಭಾರತ-ಮಂಗೋಲಿಯಾ ಜಂಟಿ ಸೇನಾ ಸಮರಾಭ್ಯಾಸದ 18 ನೇ ಆವೃತ್ತಿಯು ಪ್ರಾರಂಭವಾಗಿದೆ.
ಪ್ರಮುಖ ಲಕ್ಷಣಗಳು:
ಅಳತೆಗೋಲು
ಪ್ರಮುಖ ವಿವರಗಳು
ಭಾಗವಹಿಸುವ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳು
ಭಾರತ ಮತ್ತು ಮಂಗೋಲಿಯಾ
ಆವೃತ್ತಿ ಮತ್ತು ಸ್ಥಳ
18ನೇ ಆವೃತ್ತಿ (2026), ಉತ್ತರಾಖಂಡದ ಪಿಥೋರಗಢದಲ್ಲಿರುವ ವಿದೇಶಿ ತರಬೇತಿ ಕೇಂದ್ರದಲ್ಲಿ ನಡೆಯಲಿದೆ
ಆವರ್ತನ
ವಾರ್ಷಿಕ ದ್ವಿಪಕ್ಷೀಯ ಸಮರಾಭ್ಯಾಸ (ಪರ್ಯಾಯ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಆಯೋಜನೆ; ಹಿಂದಿನ ಆವೃತ್ತಿಯು 2025 ರಲ್ಲಿ ಉಲಾನ್‌ಬಾತರ್‌ನಲ್ಲಿ ನಡೆದಿತ್ತು)
ಪ್ರಾರಂಭ
2006 ರಿಂದ ನಡೆಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ
ಪ್ರಮುಖ ಉದ್ದೇಶ
ವಿಶ್ವಸಂಸ್ಥೆಯ ಆದೇಶದಡಿ ಅರೆ-ನಗರ ಮತ್ತು ಪರ್ವತ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಜಂಟಿ ಬಂಡಾಯ-ನಿಗ್ರಹ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗಳನ್ನು ನಡೆಸುವುದು
2. ತರಂಗ್ ಶಕ್ತಿ ಸಮರಾಭ್ಯಾಸ
ಸಂದರ್ಭ:
ನೈಜ ಸಮಕಾಲೀನ ಯುದ್ಧಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪರಸ್ಪರ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆ ಮತ್ತು ಜಂಟಿ ಯುದ್ಧ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗಳನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುವ ನಿಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಭಾರತೀಯ ವಾಯುಪಡೆಯು ತನ್ನ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಬಹುರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಾಯು ಸಮರಾಭ್ಯಾಸದ ಎರಡನೇ ಆವೃತ್ತಿಯನ್ನು ಆಯೋಜಿಸುತ್ತಿದೆ.
ಪ್ರಮುಖ ವೈಶಿಷ್ಯಗಳು:
ಅಳತೆಗೋಲು
ಪ್ರಮುಖ ವಿವರಗಳು
ಆಯೋಜಕರು
ಭಾರತೀಯ ವಾಯುಪಡೆ (IAF)
ಭಾಗವಹಿಸುವ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳು
32 ವೀಕ್ಷಕ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳೊಂದಿಗೆ ವಾಯು ಸ್ವತ್ತುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ 8 ರಾಷ್ಟ್ರಗಳು (ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ, ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶ, ಫ್ರಾನ್ಸ್, ಜರ್ಮನಿ, ಗ್ರೀಸ್, ಶ್ರೀಲಂಕಾ, ಯುಎಇ, ಅಮೇರಿಕಾ)
ಆವೃತ್ತಿ ಮತ್ತು ಸ್ಥಳ
2ನೇ ಆವೃತ್ತಿ (2026), ರಾಜಸ್ಥಾನದ ಜೋಧ್‌ಪುರದ ವಾಯುಪಡೆ ನಿಲ್ದಾಣ (ಮತ್ತು ಪಕ್ಕದ ವಾಯುನೆಲೆಗಳಲ್ಲಿ)
ಹಿನ್ನೆಲೆ
ಉದ್ಘಾಟನಾ 1ನೇ ಆವೃತ್ತಿಯನ್ನು 2024 ರಲ್ಲಿ ತಮಿಳುನಾಡಿನ ಸೂಲೂರು ಮತ್ತು ಜೋಧ್‌ಪುರದಲ್ಲಿ ಎರಡು ಹಂತಗಳಲ್ಲಿ ನಡೆಸಲಾಗಿತ್ತು
ಪ್ರಮುಖ ಉದ್ದೇಶ
ಬಹುರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಜಂಟಿ ಯುದ್ಧ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗಳನ್ನು ಯೋಜಿಸುವುದು ಮತ್ತು ಕಾರ್ಯಗತಗೊಳಿಸುವುದು, ಯುದ್ಧತಂತ್ರದ ಪರಿಹಾರಗಳನ್ನು ಕಂಡುಕೊಳ್ಳುವುದು ಮತ್ತು ಕಾರ್ಯತಂತ್ರದ ಮಿಲಿಟರಿ ಸಹಕಾರವನ್ನು ಬೆಳೆಸುವುದು
3. ‘ಪಿಚ್ ಬ್ಲಾಕ್’ ಮತ್ತು ‘ಉದಾರ ಶಕ್ತಿ’ ಸಮರಾಭ್ಯಾಸಗಳು
ಸಂದರ್ಭ:
ಭಾರತೀಯ ವಾಯುಪಡೆಯು (IAF) ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದಲ್ಲಿ ಬಹುರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ‘ಪಿಚ್ ಬ್ಲಾಕ್’ ಸಮರಾಭ್ಯಾಸದಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಿದ ನಂತರ, ನೇರವಾಗಿ ಮಲೇಷ್ಯಾಕ್ಕೆ ತೆರಳಿ ದ್ವಿಪಕ್ಷೀಯ ‘ಉದಾರ ಶಕ್ತಿ’ ಸಮರಾಭ್ಯಾಸದಲ್ಲಿ ಪಾಲ್ಗೊಳ್ಳುವ ಮೂಲಕ ತನ್ನ ಕಾರ್ಯತಂತ್ರದ ಉಭಯ-ನಿಯೋಜನೆಯನ್ನು ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿ ಮುಕ್ತಾಯಗೊಳಿಸಿದೆ.
ಪ್ರಮುಖ ವೈಶಿಷ್ಯಗಳು:
ಪ್ರಮುಖ ಅಂಶ
‘ಪಿಚ್ ಬ್ಲಾಕ್’ ಸಮರಾಭ್ಯಾಸ
‘ಉದಾರ ಶಕ್ತಿ’ ಸಮರಾಭ್ಯಾಸ
ವಿಧ ಮತ್ತು ಆಯೋಜಕರು
ರಾಯಲ್ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್ ಏರ್ ಫೋರ್ಸ್ (RAAF) ಆಯೋಜಿಸುವ ಬಹುರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಮರಾಭ್ಯಾಸ
ರಾಯಲ್ ಮಲೇಷಿಯನ್ ಏರ್ ಫೋರ್ಸ್ (RMAF) ಆಯೋಜಿಸುವ ದ್ವಿಪಕ್ಷೀಯ ಸಮರಾಭ್ಯಾಸ
ಭಾಗವಹಿಸುವ ಪಡೆಗಳು
ಭಾರತೀಯ ವಾಯುಪಡೆಯ ಜೊತೆಗೆ 20+ ಪಾಲುದಾರ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳು
ಭಾರತೀಯ ವಾಯುಪಡೆ (IAF) ಮತ್ತು ರಾಯಲ್ ಮಲೇಷಿಯನ್ ಏರ್ ಫೋರ್ಸ್ (RMAF)
ಸ್ಥಳ
ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ
ಸುಬಾಂಗ್, ಮಲೇಷ್ಯಾ
ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯ ಗಮನ
ಹೆಚ್ಚಿನ-ಬೆದರಿಕೆಯುಳ್ಳ, ಬಹು-ಡೊಮೇನ್ ಪರಿಸರದಲ್ಲಿ ಸಂಕೀರ್ಣ ಲಾರ್ಜ್ ಫೋರ್ಸ್ ಎಂಪ್ಲಾಯ್‌ಮೆಂಟ್ (LFE) ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗಳು
ವಾಯು ಯುದ್ಧ ತಂತ್ರಗಳ ಪರಿಷ್ಕರಣೆ, ವಿಷಯ ತಜ್ಞರ ವಿನಿಮಯ (SMEE), ಮತ್ತು ಸಂಯೋಜಿತ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯ ನಮ್ಯತೆ
IAF ಪಡೆಯ ನಿಯೋಜನೆ
ಮುಂಚೂಣಿಯ ರಫೇಲ್ ಯುದ್ಧ ವಿಮಾನಗಳ ನಿಯೋಜನೆಯನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿತ್ತು
Su-30MKM ಮತ್ತು F/A-18 Hornet ವಿಮಾನಗಳೊಂದಿಗೆ ಹಾಗೂ ಅವುಗಳ ವಿರುದ್ಧ ಜಂಟಿ ಯುದ್ಧತಂತ್ರದ ಕಸರತ್ತುಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿತ್ತು
ಗ್ಲೋಬಲ್ ಸಿಟೀಸ್ ಇಂಡೆಕ್ಸ್ (ಜಾಗತಿಕ ನಗರಗಳ ಸೂಚ್ಯಂಕ) 2026
ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ:
ಸಂದರ್ಭ:
ಆಕ್ಸ್‌ಫರ್ಡ್ ಎಕನಾಮಿಕ್ಸ್ ಸಂಸ್ಥೆಯು ತನ್ನ ‘2026ರ ಗ್ಲೋಬಲ್ ಸಿಟೀಸ್ ಇಂಡೆಕ್ಸ್’ ವರದಿಯನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿದೆ.
ಗ್ಲೋಬಲ್ ಸಿಟೀಸ್ ಇಂಡೆಕ್ಸ್ 2026ರ ಪ್ರಮುಖ ಅಂಶಗಳು:
ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿದವರು: ಈ ಸೂಚ್ಯಂಕವನ್ನು ಆಕ್ಸ್‌ಫರ್ಡ್ ಎಕನಾಮಿಕ್ಸ್ ಸಂಸ್ಥೆಯು ಪ್ರಕಟಿಸಿದೆ.
ವ್ಯಾಪ್ತಿ: ಈ ವರದಿಯು 163 ದೇಶಗಳ 1,000 ಅತಿದೊಡ್ಡ ನಗರಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ.
ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆ: ಈ ನಗರಗಳು ಜಾಗತಿಕ ಒಟ್ಟು ಆಂತರಿಕ ಉತ್ಪನ್ನದ (GDP) 60% ಮತ್ತು ಜಾಗತಿಕ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ 30% ರಷ್ಟನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತವೆ.
ಮೌಲ್ಯಮಾಪನ ಮಾನದಂಡಗಳು: ಸೂಚ್ಯಂಕವು 5 ವಿಭಾಗಗಳ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ 27 ಸೂಚಕಗಳನ್ನು ಆಧರಿಸಿದೆ:
ಆರ್ಥಿಕತೆ: 30%
ಮಾನವ ಬಂಡವಾಳ: 25%
ಜೀವನಮಟ್ಟ: 25%
ಪರಿಸರ : 10%
ಆಡಳಿತ: 10%
ಉದ್ದೇಶ: ನಗರಗಳ ಆರ್ಥಿಕ ಸಾಧನೆ, ಮಾನವ ಬಂಡವಾಳ, ಜೀವನ ಪರಿಸ್ಥಿತಿ, ಪರಿಸರ ಸುಸ್ಥಿರತೆ ಮತ್ತು ಆಡಳಿತ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಅಳೆಯುವುದು ಈ ಸೂಚ್ಯಂಕದ ಪ್ರಮುಖ ಉದ್ದೇಶವಾಗಿದೆ.
ವರದಿಯ ಪ್ರಮುಖ ಅಂಶಗಳು:
ಮೊದಲ 3 ಸ್ಥಾನಗಳು:ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್, ಲಂಡನ್ ಮತ್ತು ಪ್ಯಾರಿಸ್ ನಗರಗಳು ಜಾಗತಿಕ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಅಗ್ರ ಮೂರು ಸ್ಥಾನಗಳನ್ನು ಕಾಯ್ದುಕೊಂಡಿವೆ.
ಪಾಶ್ಚಿಮಾತ್ಯರ ಪ್ರಾಬಲ್ಯ: ಅಗ್ರ 100 ನಗರಗಳ ಪೈಕಿ 78 ನಗರಗಳು ಯುರೋಪ್ ಮತ್ತು ಉತ್ತರ ಅಮೇರಿಕಾ ಖಂಡಗಳಿಗೆ ಸೇರಿವೆ.
ಏಷ್ಯಾದ ಏರಿಕೆ: ಏಷ್ಯಾದ ನಗರಗಳು ಜಾಗತಿಕ ನಗರಾಭಿವೃದ್ಧಿಯನ್ನು ಮುನ್ನಡೆಸುತ್ತಿವೆ; ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಚೀನಾ ಮತ್ತು ಭಾರತದ ನಗರಗಳು ಜನಸಂಖ್ಯಾ ಗಾತ್ರ, ಉತ್ಪಾದಕತೆ ಮತ್ತು ಆದಾಯದ ಹೆಚ್ಚಳದ ಬೆಂಬಲದೊಂದಿಗೆ ಮುಂಚೂಣಿಯಲ್ಲಿವೆ.
ಭಾರತದ ಸ್ಥಾನಮಾನ: ದೆಹಲಿಯು ಪ್ರಸ್ತುತ ಅಗ್ರ 100 ನಗರಗಳ ಪಟ್ಟಿಯಿಂದ ಹೊರಗಿದೆ; ಆದರೂ 2050ರ ವೇಳೆಗೆ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು GDP ಬೆಳವಣಿಗೆಯನ್ನು ದಾಖಲಿಸುವ ನಗರಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಲಿದೆ ಎಂದು ಅಂದಾಜಿಸಲಾಗಿದೆ.
ಬೆಂಗಳೂರಿನ ಸಾಧನೆ: IT ವಲಯದ ತ್ವರಿತ ಬೆಳವಣಿಗೆ ಮತ್ತು ಕೃತಕ ಬುದ್ಧಿಮತ್ತೆ (AI) ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿನ ಉದಯೋನ್ಮುಖ ಅವಕಾಶಗಳಿಂದಾಗಿ ಬೆಂಗಳೂರು ನಗರವನ್ನು “ಗಮನಿಸಬೇಕಾದ ನಗರ” (City to Watch) ಎಂದು ಗುರುತಿಸಲಾಗಿದೆ.
ಆರ್ಥಿಕ ಸಹಕಾರ ಮತ್ತು ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಸಂಸ್ಥೆ (OECD)
ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ
ಸಂದರ್ಭ:
ಆರ್ಥಿಕ ಸಹಕಾರ ಮತ್ತು ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಸಂಸ್ಥೆಯು (Organisation for Economic Co-operation and Development – OECD) ತನ್ನ ‘ಮಧ್ಯಂತರ ಆರ್ಥಿಕ ಮುನ್ನೋಟ’ (Interim Economic Outlook) ವರದಿಯನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿದ್ದು, ಇದರಲ್ಲಿ ಭಾರತದ ಆರ್ಥಿಕ ಬೆಳವಣಿಗೆಯ ಮುನ್ನಂದಾಜನ್ನು ಉನ್ನತೀಕರಿಸಿದೆ.
OECD ಕುರಿತು:
ಸ್ಥಾಪನೆ: ಈ ಸಂಸ್ಥೆಯು 1961 ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪನೆಯಾಗಿದ್ದು, ಫ್ರಾನ್ಸ್‌ನ ಪ್ಯಾರಿಸ್‌ನಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಪ್ರಧಾನ ಕಚೇರಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.
ಸ್ವರೂಪ: ಆರ್ಥಿಕ ಬೆಳವಣಿಗೆ, ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವ್ಯಾಪಾರ ಮತ್ತು ಜಾಗತಿಕ ಮಾನದಂಡಗಳನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸುವ ಅಂತರ-ಸರ್ಕಾರಿ ಸಂಸ್ಥೆಯಾಗಿ ಇದು ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ.
ಸದಸ್ಯ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳು: ಈ ಸಂಸ್ಥೆಯು 38 ಸದಸ್ಯ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಬಹುಪಾಲು ಹೆಚ್ಚಿನ ಆದಾಯ ಹೊಂದಿರುವ ಪ್ರಜಾಸತ್ತಾತ್ಮಕ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಆರ್ಥಿಕತೆಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ.
ಭಾರತದ ಸ್ಥಾನಮಾನ: ಭಾರತವು ಈ ಸಂಸ್ಥೆಯ ಸದಸ್ಯ ರಾಷ್ಟ್ರವಲ್ಲ; ಆದರೆ ಸಂಸ್ಥೆಯ 5 ಪ್ರಮುಖ ಪಾಲುದಾರ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ (ಬ್ರೆಜಿಲ್, ಚೀನಾ, ಇಂಡೋನೇಷ್ಯಾ ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣ ಆಫ್ರಿಕಾ ಉಳಿದ ನಾಲ್ಕು ರಾಷ್ಟ್ರಗಳು).
ಭಾರತ–OECD ಸಂಬಂಧ: ಭಾರತವು ಈ ಸಂಸ್ಥೆಯ ವಿವಿಧ ಸಮಿತಿಗಳು, ನೀತಿ ಸಮೀಕ್ಷೆಗಳು ಮತ್ತು ಜಾಗತಿಕ ತೆರಿಗೆ ಉಪಕ್ರಮಗಳಲ್ಲಿ ಸಕ್ರಿಯವಾಗಿ ಪಾಲ್ಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.
ಪಿಬಿ-ಶಬ್ದ್ (PB-SHABD)
ರಾಜಕೀಯ ಮತ್ತು ಆಡಳಿತ
ಸಂದರ್ಭ:
ಮಾಹಿತಿ ಮತ್ತು ಪ್ರಸಾರ ಸಚಿವಾಲಯವು (MIB), 3,600 ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಮಾಧ್ಯಮ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಪಿಬಿ-ಶಬ್ದ್ (PB-SHABD) ಸೇವೆಯನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿಕೊಂಡಿರುವುದನ್ನು ಒತ್ತಿಹೇಳಿದ್ದು, ಇದರ ಉಚಿತ ಪ್ರವೇಶಾವಕಾಶವನ್ನು ಮಾರ್ಚ್ 2027 ರವರೆಗೆ ವಿಸ್ತರಿಸಿದೆ.
ಪಿಬಿ-ಶಬ್ದ್ (PB-SHABD) ಕುರಿತು:
ಪ್ರಾರಂಭ: ಪ್ರಸಾರ ಭಾರತಿಯು 2024 ರಲ್ಲಿ ಕೇಂದ್ರೀಕೃತ ಸುದ್ದಿ-ಪೂರೈಕೆ ಸೇವೆಯಾಗಿ ಇದನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದ್ದು, ಇದು ಹಿಂದಿನ PBNS ನಿಂದ ವಿಕಸನಗೊಂಡಿದೆ.
ಪೂರ್ಣ ರೂಪ: ಪ್ರಸಾರ ಮತ್ತು ಪ್ರಸರಣಕ್ಕಾಗಿ ಪ್ರಸಾರ ಭಾರತಿಯ ಜಂಟಿ ಶ್ರವಣ-ದೃಶ್ಯ ಮಾಧ್ಯಮ ಸೇವೆ (Prasar Bharati Shared Audio-Visuals for Broadcast and Dissemination).
ಒಳಗೊಂಡಿರುವ ಅಂಶಗಳು: ನೇರವಾಗಿ ಬಳಸಲು ಸಿದ್ಧವಾಗಿರುವ ಪಠ್ಯ, ವಿಡಿಯೋ, ಆಡಿಯೋ, ಛಾಯಾಚಿತ್ರಗಳು ಮತ್ತು ಇನ್ಫೋಗ್ರಾಫಿಕ್ಸ್ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಇದು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ.
ವ್ಯಾಪ್ತಿ: ಸರಿಸುಮಾರು 50 ಸುದ್ದಿ ವಿಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ 15 ಭಾರತೀಯ ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ತಲುಪಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.
ಅಳವಡಿಕೆ: ಪ್ರಸ್ತುತ 3,600 ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಮಾಧ್ಯಮ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಇದನ್ನು ಬಳಸುತ್ತಿದ್ದು, ಇದರ ಉಚಿತ ಪ್ರವೇಶಾವಕಾಶವನ್ನು ಮಾರ್ಚ್ 2027 ರವರೆಗೆ ವಿಸ್ತರಿಸಲಾಗಿದೆ.
ಪ್ರಸಾರ ಭಾರತಿ ಕುರಿತು:
ಸ್ಥಾಪನೆ: ಪ್ರಸಾರ ಭಾರತಿ ಕಾಯ್ದೆ 1990 ರ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪನೆಯಾಗಿದ್ದು, 1997 ರಲ್ಲಿ ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ಅಸ್ತಿತ್ವಕ್ಕೆ ಬಂದಿತು.
ಸ್ವರೂಪ: ಇದು ಮಾಹಿತಿ ಮತ್ತು ಪ್ರಸಾರ ಸಚಿವಾಲಯದ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುವ ಶಾಸನಬದ್ಧ ಸ್ವಾಯತ್ತ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸೇವಾ ಪ್ರಸಾರ ಸಂಸ್ಥೆಯಾಗಿದೆ.
ವಿಭಾಗಗಳು: ಆಕಾಶವಾಣಿ (AIR) ಮತ್ತು ದೂರದರ್ಶನ (DD) ಇದರ ಎರಡು ಪ್ರಮುಖ ವಿಭಾಗಗಳಾಗಿವೆ.
ಪ್ರಧಾನ ಕಚೇರಿ: ನವದೆಹಲಿ.
ಪಂಡಿತ್ ದೀನದಯಾಳ್ ಉಪಾಧ್ಯಾಯ
ಇತಿಹಾಸ ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಕೃತಿ
ಸಂದರ್ಭ:
ಪ್ರಧಾನಿ ನರೇಂದ್ರ ಮೋದಿಯವರು ಪಂಡಿತ್ ದೀನದಯಾಳ್ ಉಪಾಧ್ಯಾಯ (1916-1968) ಅವರ ಜನ್ಮದಿನದಂದು ಅವರಿಗೆ ಗೌರವ ನಮನಗಳನ್ನು ಸಲ್ಲಿಸಿದ್ದಾರೆ.
ಪಂಡಿತ್ ದೀನದಯಾಳ್ ಉಪಾಧ್ಯಾಯ (1916–1968) ಅವರ ಬಗ್ಗೆ:
ಇವರು ಭಾರತೀಯ ಜನಸಂಘದ ಪ್ರಮುಖ ನಾಯಕರಾಗಿದ್ದು, ಶ್ರೇಷ್ಠ ರಾಜಕೀಯ ಚಿಂತಕರು ಮತ್ತು ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರಾಗಿದ್ದರು.
ಅಸಾಧಾರಣ ವಿದ್ವಾಂಸರಾಗಿದ್ದ ಇವರು ಅಪ್ರತಿಮ ರಾಷ್ಟ್ರಭಕ್ತರಾಗಿದ್ದರು.
ಸಿದ್ಧಾಂತ: ದಾರ್ಶನಿಕ ಚಿಂತಕರಾಗಿದ್ದ ಇವರು ತಮ್ಮ ‘ಏಕಾತ್ಮ ಮಾನವ ದರ್ಶನ’ (Integral Humanism) ಸಿದ್ಧಾಂತಕ್ಕೆ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದ್ದಾರೆ; ಈ ಸಿದ್ಧಾಂತವು ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಮತ್ತು ಭೌತಿಕ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯ ನಡುವಿನ ಸಮತೋಲನವನ್ನು ಒತ್ತಿಹೇಳುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ವಿಕೇಂದ್ರೀಕರಣ ಹಾಗೂ ಸ್ವಾವಲಂಬಿ ಗ್ರಾಮಾಧಾರಿತ ಆರ್ಥಿಕತೆಯನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸುತ್ತದೆ.
ಕೊಡುಗೆಗಳು: ಇವರು ‘ರಾಷ್ಟ್ರ ಧರ್ಮ’ (ಮಾಸಿಕ), ‘ಪಾಂಚಜನ್ಯ’ (ಸಾಪ್ತಾಹಿಕ), ಮತ್ತು ‘ಸ್ವದೇಶ್’ (ದೈನಿಕ) ಪತ್ರಿಕೆಗಳನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸುವ ಮೂಲಕ ಸೈದ್ಧಾಂತಿಕ ಪತ್ರಿಕೋದ್ಯಮಕ್ಕೆ ಅಪಾರ ಕೊಡುಗೆ ನೀಡಿದ್ದಾರೆ.
ಪೋಲೊ ಚಂಡಮಾರುತ (Hurricane Polo)
ಭೂಗೋಳ ಮತ್ತು ಪರಿಸರ
ಸಂದರ್ಭ:
ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಬಲವಾದ ‘ವರ್ಗ 4’ (Category 4) ಚಂಡಮಾರುತವಾದ ‘ಪೋಲೊ’ (Hurricane Polo), ಮೆಕ್ಸಿಕೋದ ನೈರುತ್ಯ ಕರಾವಳಿಯ ಪೂರ್ವ ಪೆಸಿಫಿಕ್ ಮಹಾಸಾಗರದಲ್ಲಿ ವೇಗವಾಗಿ ತೀವ್ರಗೊಂಡಿದೆ.
ಚಂಡಮಾರುತದ ಕುರಿತು ಪ್ರಮುಖ ಅಂಶಗಳು:
ಪೋಲೊ ಚಂಡಮಾರುತ: ಇದು ‘ವರ್ಗ 4’ ರ ಉಷ್ಣವಲಯದ ಚಂಡಮಾರುತವಾಗಿದ್ದು (Tropical Cyclone), ಮೆಕ್ಸಿಕೋದ ನೈರುತ್ಯ ಕರಾವಳಿಯ ಪೂರ್ವ ಪೆಸಿಫಿಕ್ ಮಹಾಸಾಗರದಲ್ಲಿ ಭಾರಿ ತೀವ್ರತೆ ಪಡೆದುಕೊಂಡಿದೆ.
ಹರಿಕೇನ್ (Hurricane): ಗಂಟೆಗೆ ಕನಿಷ್ಠ 119 ಕಿ.ಮೀ (74 mph) ಅಥವಾ ಅದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ವೇಗದ ಗಾಳಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಉಷ್ಣವಲಯದ ಚಂಡಮಾರುತಗಳನ್ನು ‘ಹರಿಕೇನ್’ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.
ಸಂಬಂಧಿತ ಹವಾಮಾನ: ಈ ಚಂಡಮಾರುತದ ಪ್ರಭಾವದಿಂದ ಭಾರಿ ಮಳೆ, ಗುಡುಗು-ಮಿಂಚು ಮತ್ತು ಬಲವಾದ ಬಿರುಗಾಳಿ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ.
ವರ್ಗ 4 (Category 4): ಈ ವರ್ಗೀಕರಣವು ಅತ್ಯಂತ ಶಕ್ತಿಶಾಲಿ ಗಾಳಿಯನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಇದು ಭಾರಿ ವಿನಾಶವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.
ದುರ್ಗಾ (DURGA) ಯೋಜನೆ
ಸರ್ಕಾರಿ ಯೋಜನೆಗಳು
ಸಂದರ್ಭ:
ಮಹಿಳೆಯರು ಮತ್ತು ತೃತೀಯಲಿಂಗಿಗಳ (ಲಿಂಗತ್ವ ಅಲ್ಪಸಂಖ್ಯಾತರ) ಆರ್ಥಿಕ ಸಬಲೀಕರಣ ಹಾಗೂ ಸ್ವಯಂ ಉದ್ಯೋಗಕ್ಕಾಗಿ, ಪರಿಸರ ಸ್ನೇಹಿ ಎಲೆಕ್ಟ್ರಿಕ್ ಆಟೋಗಳನ್ನು (ಗ್ರೀನ್ ಇ-ಆಟೋ) ಒದಗಿಸುವ ‘ದುರ್ಗಾ’ (DURGA) ಯೋಜನೆಗೆ ದೆಹಲಿ ಸಚಿವ ಸಂಪುಟವು ಅನುಮೋದನೆ ನೀಡಿದೆ.
ದುರ್ಗಾ (DURGA) ಯೋಜನೆಯ ಕುರಿತು:
ಪೂರ್ಣ ರೂಪ: ಮಹಿಳೆಯರು ಮತ್ತು ತೃತೀಯಲಿಂಗಿಗಳ ಪ್ರಗತಿ ಹಾಗೂ ಉದ್ಯೋಗಕ್ಕಾಗಿ ಪರಿಸರ ಸ್ನೇಹಿ ಇ-ಆಟೋ ಚಾಲನೆ ಯೋಜನೆ (Driving Upliftment and Rozgar for Women/Transgender Green E-Auto – DURGA).
ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದವರು:ದೆಹಲಿ ಸರ್ಕಾರ.
ಪ್ರಮುಖ ಅಂಶ: ದೆಹಲಿಯ ಕಂದಾಯ ಜಿಲ್ಲೆಗಳಾದ್ಯಂತ 1,300 “ಗುಲಾಬಿ” (Pink) ಬಣ್ಣದ ಎಲೆಕ್ಟ್ರಿಕ್ ಆಟೋ-ರಿಕ್ಷಾಗಳನ್ನು ವಿತರಿಸುವುದು ಈ ಯೋಜನೆಯ ಪ್ರಮುಖ ಉದ್ದೇಶವಾಗಿದೆ.
ಫಲಾನುಭವಿಗಳು: ಮಹಿಳೆಯರು ಮತ್ತು ಲಿಂಗತ್ವ ಅಲ್ಪಸಂಖ್ಯಾತರು ಈ ಯೋಜನೆಯ ನೇರ ಫಲಾನುಭವಿಗಳಾಗಿದ್ದಾರೆ.
ಉದ್ದೇಶಗಳು:
ಘನತೆಯಿಂದ ಕೂಡಿದ ಸ್ವಯಂ-ಉದ್ಯೋಗ ಮತ್ತು ಆದಾಯ ಉತ್ಪಾದನೆಯನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸುವುದು.
ದುರ್ಬಲ ಲಿಂಗ ಸಮುದಾಯಗಳಲ್ಲಿ (Marginalised Genders) ಆಸ್ತಿ ಮಾಲೀಕತ್ವವನ್ನು ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಿಸುವುದು.
ಇ-ಆಟೋಗಳ ಮೂಲಕ ಸ್ವಚ್ಛ ಮತ್ತು ಸುಸ್ಥಿರ ನಗರ ಸಾರಿಗೆಯನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸುವುದು.
ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆ: ಈ ಯೋಜನೆಯು ಲಿಂಗ ಸಬಲೀಕರಣ, ಜೀವನೋಪಾಯದ ಸೃಷ್ಟಿ ಮತ್ತು ಪರಿಸರ ಸ್ನೇಹಿ ಚಲನಶೀಲತೆ (Green Mobility) ಎಂಬ ಮೂರು ಪ್ರಮುಖ ಅಂಶಗಳನ್ನು ಸಂಯೋಜಿಸುತ್ತದೆ.
