Blog

ಸಫಾಯಿ ಕರ್ಮಚಾರಿಗಳ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಆಯೋಗ (NCSK)

ರಾಜಕೀಯ

ಸಂದರ್ಭ:

• ಸಾಮಾಜಿಕ ನ್ಯಾಯ ಮತ್ತು ಸಬಲೀಕರಣ ಇಲಾಖೆಯು ಸಫಾಯಿ ಕರ್ಮಚಾರಿಗಳ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಆಯೋಗದ (NCSK) ಅಧ್ಯಕ್ಷರು, ಉಪಾಧ್ಯಕ್ಷರು ಮತ್ತು ಸದಸ್ಯರನ್ನು ನೇಮಕ ಮಾಡಿದೆ.

ಸಫಾಯಿ ಕರ್ಮಚಾರಿಗಳ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಆಯೋಗ (NCSK):

• ಸ್ಥಾಪನೆ: ಈ ಆಯೋಗವನ್ನು 1993 ರ NCSK ಕಾಯ್ದೆಯ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ 1994 ರಲ್ಲಿ 3 ವರ್ಷಗಳ ಅವಧಿಗೆ ಶಾಸನಬದ್ಧ ಸಂಸ್ಥೆಯಾಗಿ (statutory body) ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು.
• ಪ್ರಸ್ತುತ ಸ್ಥಿತಿ: ಇದರ ಶಾಸನಬದ್ಧ ಅವಧಿಯು ಮುಕ್ತಾಯಗೊಂಡಿದ್ದು, ಪ್ರಸ್ತುತ ಇದು ಸಾಮಾಜಿಕ ನ್ಯಾಯ ಮತ್ತು ಸಬಲೀಕರಣ ಸಚಿವಾಲಯದ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಶಾಸನಬದ್ಧವಲ್ಲದ ಸಂಸ್ಥೆಯಾಗಿ (non-statutory body) ಮುಂದುವರಿದಿದೆ.
• ಉದ್ದೇಶ: ಸಫಾಯಿ ಕರ್ಮಚಾರಿಗಳ ಘನತೆ, ಸುರಕ್ಷತೆ, ಕಲ್ಯಾಣ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ-ಆರ್ಥಿಕ ಹಿತಾಸಕ್ತಿಗಳನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುವುದು ಇದರ ಮುಖ್ಯ ಉದ್ದೇಶವಾಗಿದೆ.

ಪ್ರಮುಖ ಕಾರ್ಯಗಳು:

• ಕಲ್ಯಾಣ ಮತ್ತು ಪುನರ್ವಸತಿ ಯೋಜನೆಗಳ ಅನುಷ್ಠಾನವನ್ನು ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆ ಮಾಡುವುದು.
• ಕುಂದುಕೊರತೆಗಳು/ದೂರುಗಳನ್ನು ತನಿಖೆ ಮಾಡುವುದು ಮತ್ತು ಸ್ವಯಂ ಪ್ರೇರಿತ (suo motu) ಕ್ರಮ ಕೈಗೊಳ್ಳುವುದು.
• ಕೆಲಸದ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗಳು, ಆರೋಗ್ಯ, ಸುರಕ್ಷತೆ ಮತ್ತು ವೇತನಗಳನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸುವುದು.
• ಕೇಂದ್ರ ಮತ್ತು ರಾಜ್ಯ ಸರ್ಕಾರಗಳಿಗೆ ಸಲಹೆ ನೀಡುವುದು ಹಾಗೂ ವರದಿಗಳು ಮತ್ತು ಶಿಫಾರಸುಗಳನ್ನು ಸಲ್ಲಿಸುವುದು.
• ಮಲಹೊರುವ ಪದ್ಧತಿ ನಿಷೇಧ ಮತ್ತು ಅವರ ಪುನರ್ವಸತಿ ಕಾಯ್ದೆ, 2013 ರ ಅನುಷ್ಠಾನದ ಉಸ್ತುವಾರಿ ವಹಿಸುವುದು.

ತುರ್ತು ಸಾಲ ಖಾತರಿ ಯೋಜನೆ (ECLGS) 5.0

ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರ

ಸಂದರ್ಭ:

• ತುರ್ತು ಸಾಲ ಖಾತರಿ ಯೋಜನೆ (ECLGS) 5.0 ಬಾಹ್ಯ ಅಡೆತಡೆಗಳಿಂದ ಬಾಧಿತವಾದ ವ್ಯವಹಾರಗಳಿಗೆ ಉದ್ದೇಶಿತ ಸಾಲ ಖಾತರಿ ಬೆಂಬಲವನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ.

ತುರ್ತು ಸಾಲ ಖಾತರಿ ಯೋಜನೆ (ECLGS):

• ಪ್ರಾರಂಭ: ಕೋವಿಡ್-19 ರಿಂದ ಸಂಕಷ್ಟಕ್ಕೆ ಸಿಲುಕಿದ ವ್ಯವಹಾರಗಳಿಗೆ ಸಾಲದ ಬೆಂಬಲವನ್ನು ಒದಗಿಸಲು 2020 ರಲ್ಲಿ ಆತ್ಮನಿರ್ಭರ್ ಭಾರತ್ ಪ್ಯಾಕೇಜ್ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಲಾಯಿತು.
• ECLGS 1.0: MSME ಗಳು, ವ್ಯಾಪಾರ ಉದ್ಯಮಗಳು, ಮುದ್ರಾ ಸಾಲಗಾರರು ಮತ್ತು ವೈಯಕ್ತಿಕ ವ್ಯಾಪಾರ ಸಾಲಗಳು; ₹50 ಕೋಟಿಗಿಂತ ಕಡಿಮೆ ಸಾಲ, DPD ≤60 ದಿನಗಳು (ಫೆಬ್ರವರಿ 2020).
• ECLGS 2.0: 26 ಸಂಕಷ್ಟಕ್ಕೀಡಾದ ವಲಯಗಳು ಮತ್ತು ಆರೋಗ್ಯ ಸೇವೆ; ₹50 ಕೋಟಿಯಿಂದ ₹500 ಕೋಟಿವರೆಗಿನ ಸಾಲಗಳು, DPD ≤60 ದಿನಗಳು.
• ECLGS 3.0: ಆತಿಥ್ಯ, ಪ್ರಯಾಣ ಮತ್ತು ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ, ವಿರಾಮ/ಕ್ರೀಡೆ ಮತ್ತು ನಾಗರಿಕ ವಿಮಾನಯಾನ ವಲಯಗಳು.
• ECLGS 4.0: ಬಲಪಡಿಸಿದ ಆರೋಗ್ಯ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯ; ಆಸ್ಪತ್ರೆಗಳು, ನರ್ಸಿಂಗ್ ಹೋಮ್‌ಗಳು, ಚಿಕಿತ್ಸಾಲಯಗಳು, ವೈದ್ಯಕೀಯ ಕಾಲೇಜುಗಳು ಮತ್ತು ಆಮ್ಲಜನಕ ಸಂಬಂಧಿತ ತಯಾರಕರು.
• ECLGS 5.0: ಇದು 31 ಮಾರ್ಚ್ 2027 ರವರೆಗೆ ಅಥವಾ ₹2.55 ಲಕ್ಷ ಕೋಟಿ ಮೌಲ್ಯದ ಖಾತರಿಗಳನ್ನು ನೀಡುವವರೆಗೆ, ಇದರಲ್ಲಿ ಯಾವುದು ಮೊದಲೋ ಅಲ್ಲಿಯವರೆಗೆ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯಲ್ಲಿರುತ್ತದೆ.

• ಇದು MSMEಗಳು, ಅರ್ಹ MSME-ಯೇತರ ವ್ಯಾಪಾರ ಸಾಲಗಾರರು ಮತ್ತು ನಿಗದಿತ ಪ್ರಯಾಣಿಕ ವಿಮಾನಯಾನ ಸಂಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.
• ಖಾತರಿ ವ್ಯಾಪ್ತಿ: ಅರ್ಹ MSME ಗಳಿಗೆ 100%; ಅರ್ಹ MSME-ಯೇತರ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಿಗೆ 90%.
• ಸದಸ್ಯ ಸಾಲ ನೀಡುವ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು (MLIs) ಪಾವತಿಸಬೇಕಾದ ಯಾವುದೇ ಖಾತರಿ ಶುಲ್ಕವಿರುವುದಿಲ್ಲ.
• ECLGS = ಸರ್ಕಾರಿ ಸಾಲ ಖಾತರಿ → ಸಂಕಷ್ಟದಲ್ಲಿರುವ ವ್ಯವಹಾರಗಳಿಗೆ ಸಾಲ ನೀಡಿಕೆಯನ್ನು ಸಕ್ರಿಯಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ → ಕೋವಿಡ್-ಕಾಲದ ಆರ್ಥಿಕ ಚೇತರಿಕೆ.

2029 ರ ವೇಳೆಗೆ ಭಾರತವನ್ನು ಮಾದಕವ್ಯಸನ ಮುಕ್ತವನ್ನಾಗಿಸುವ ಮಾರ್ಗಸೂಚಿ

ರಾಜಕೀಯ

ಸಂದರ್ಭ:

• ಕೇಂದ್ರ ಗೃಹ ಸಚಿವರು 2029 ರ ವೇಳೆಗೆ ಭಾರತವನ್ನು ಮಾದಕವ್ಯಸನ ಮುಕ್ತವನ್ನಾಗಿಸಲು ಮೂರು ವರ್ಷಗಳ ಮಾರ್ಗಸೂಚಿಯನ್ನು ಸಿದ್ಧಪಡಿಸಿದ್ದಾರೆ.

ಮಾರ್ಗಸೂಚಿ:

ಗುರಿ: ಭಾರತವು 2029 ರ ವೇಳೆಗೆ ಮಾದಕವ್ಯಸನ ಮುಕ್ತವಾಗುವ ಗುರಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ; 2047 ರ ವೇಳೆಗೆ ಮಾದಕವ್ಯಸನ ಮುಕ್ತ ಭಾರತ ನಿರ್ಮಾಣವು ವಿಶಾಲವಾದ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಗುರಿಯಾಗಿದೆ.

ನಾಲ್ಕು ಆಧಾರಸ್ತಂಭಗಳು:

1. ಗುಪ್ತಚರ ಮತ್ತು ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆ ಆಧಾರಿತ ಜಾರಿಗೊಳಿಸುವಿಕೆ.
2. ಪೂರ್ವಗಾಮಿ ಮತ್ತು ಕೃತಕ ಮಾದಕವಸ್ತುಗಳ ನಿಯಂತ್ರಣ.
3. ಬೇಡಿಕೆ ಮತ್ತು ಹಾನಿ ಕಡಿತ.
4. ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ವೃದ್ಧಿ ಮತ್ತು ಸಮನ್ವಯ.

ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಮಾಹಿತಿ – 

ಮಾದಕವಸ್ತು ದುರುಪಯೋಗವನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸಲು ಸರ್ಕಾರದ ಉಪಕ್ರಮಗಳು:

• NDPS ಕಾಯ್ದೆ, 1985: ಮಾದಕ ದ್ರವ್ಯಗಳು/ಸೈಕೋಟ್ರೋಪಿಕ್ ವಸ್ತುಗಳ ಅಕ್ರಮ ಉತ್ಪಾದನೆ, ಸ್ವಾಧೀನ, ಮಾರಾಟ ಮತ್ತು ಸೇವನೆಯನ್ನು ನಿಷೇಧಿಸುತ್ತದೆ; ದಂಡಗಳನ್ನು ವಿಧಿಸುತ್ತದೆ.
• ನಶಾ ಮುಕ್ತ ಭಾರತ್ ಅಭಿಯಾನ (2020): ಮಾದಕವಸ್ತು ದುರುಪಯೋಗದ ವಿರುದ್ಧ ಜಾಗೃತಿ, ತಡೆಗಟ್ಟುವಿಕೆ ಮತ್ತು ಪುನರ್ವಸತಿ ಒದಗಿಸುವ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ.
• ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಗುರಿ: 2047 ರ ವೇಳೆಗೆ ಮಾದಕವ್ಯಸನ ಮುಕ್ತ ಭಾರತ ನಿರ್ಮಾಣ.
• ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಹಕಾರ: 27 ದೇಶಗಳೊಂದಿಗೆ ದ್ವಿಪಕ್ಷೀಯ ಒಪ್ಪಂದಗಳು, 16 ದೇಶಗಳೊಂದಿಗೆ ತಿಳುವಳಿಕಾ ಒಪ್ಪಂದಗಳು (MoUs) ಮತ್ತು 2 ದೇಶಗಳೊಂದಿಗೆ ಭದ್ರತಾ-ಸಹಕಾರ ಒಪ್ಪಂದಗಳು.
• ANTF: ಜಾರಿಗೊಳಿಸುವಿಕೆಗಾಗಿ ರಾಜ್ಯ ಮಟ್ಟದ ಮಾದಕವಸ್ತು ವಿರೋಧಿ ಕಾರ್ಯಪಡೆಗಳು (Anti-Narcotics Task Forces).
• ಮಾದಕವಸ್ತು ನಿಯಂತ್ರಣ ಬ್ಯೂರೋ (NCB): ಆನ್‌ಲೈನ್ ಮಾದಕವಸ್ತು ಕಳ್ಳಸಾಗಣೆ ಮತ್ತು ಮಾರಾಟವನ್ನು ಪತ್ತೆಹಚ್ಚುತ್ತದೆ.
• ಜಂಟಿ ಸಮನ್ವಯ ಸಮಿತಿ (JCC): ಮಾದಕವಸ್ತು ನಿಯಂತ್ರಣ ಬ್ಯೂರೋದ (NCB) ಮಹಾನಿರ್ದೇಶಕರ ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ; ಪ್ರಮುಖ ಮಾದಕವಸ್ತು ಜಪ್ತಿಗಳ ತನಿಖೆಯನ್ನು ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ.
• NCORD (2019): ಮಾದಕವಸ್ತು ಕಳ್ಳಸಾಗಣೆಯನ್ನು ಎದುರಿಸಲು ಕೇಂದ್ರ, ರಾಜ್ಯ ಮತ್ತು ಜಿಲ್ಲಾ ಹಂತಗಳಲ್ಲಿನ ನಾಲ್ಕು-ಹಂತದ ಸಮನ್ವಯ ಕಾರ್ಯವಿಧಾನವಾಗಿದೆ.

ಸೆಣಬು: ಭಾರತದ ಸುವರ್ಣ ನಾರು

ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರ

ಸಂದರ್ಭ:

• ಭಾರತವು ಕಚ್ಚಾ ಸೆಣಬಿನ ವಿಶ್ವದ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಉತ್ಪಾದಕ ರಾಷ್ಟ್ರವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಅಂದಾಜು ಜಾಗತಿಕ ಸೆಣಬಿನ ಸರಕುಗಳ ಉತ್ಪಾದನೆಯಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 75% ರಷ್ಟು ಪಾಲನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.

ಸೆಣಬು (Jute):

• ನೈಸರ್ಗಿಕ ನಾರು: ಇದು ಜೈವಿಕ ವಿಘಟನೀಯ, ಮರುಬಳಕೆ ಮಾಡಬಹುದಾದ, ವೇಗವಾಗಿ ಬೆಳೆಯುವ, ಕಡಿಮೆ ವೆಚ್ಚದ ಮತ್ತು ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಲಭ್ಯವಿರುವ ನಾರು ಆಗಿದೆ.
• ಗುಣಲಕ್ಷಣಗಳು: ಬಲವಾದ, ಬಾಳಿಕೆ ಬರುವ, ಗಾಳಿಯಾಡುವ ಮತ್ತು ಬಹುಮುಖಿ ಗುಣಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.
• ಕಾರ್ಯಾತ್ಮಕ ಪ್ರಯೋಜನಗಳು: ಉಷ್ಣ ಮತ್ತು ಅಕೌಸ್ಟಿಕ್ (ಶಬ್ದ) ನಿರೋಧಕ ಶಕ್ತಿ ಹಾಗೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ತೇವಾಂಶವನ್ನು ಹೀರಿಕೊಳ್ಳುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಹೊಂದಿದೆ.
• ಅನ್ವಯಗಳು: ಪ್ಯಾಕೇಜಿಂಗ್, ನಿರ್ಮಾಣ, ಕೃಷಿ ಮತ್ತು ಕೈಗಾರಿಕಾ ಜವಳಿ ಹಾಗೂ ಕಡಿಮೆ ಸ್ಥಿರ ಶಕ್ತಿ ಸೃಷ್ಟಿಸುವಲ್ಲಿ ಬಳಕೆಯಾಗುತ್ತದೆ.

ಸೆಣಬು ಬೆಳೆ ಮಾಹಿತಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಯೋಜನೆ (Jute Crop Information System project):

• ಉದ್ದೇಶ: ರಿಮೋಟ್ ಸೆನ್ಸಿಂಗ್ ಮತ್ತು ಕ್ಷೇತ್ರ ದತ್ತಾಂಶಗಳನ್ನು ಬಳಸಿ ಸೆಣಬು ಕೃಷಿಯನ್ನು ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆ ಮಾಡುವುದು.
• ಈ ಉಪಕ್ರಮದ ಭಾಗವಾಗಿ, ಎರಡು ಪ್ರಮುಖ ಸಾಧನಗಳನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಲಾಗಿದೆ:

1. ಭುವನ್ ಜಂಪ್ (BHUVAN JUMP) – ಆನ್-ಫೀಲ್ಡ್ (ಕ್ಷೇತ್ರ) ಸೆಣಬು ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆಗಾಗಿ ಒಂದು ಮೊಬೈಲ್ ಅಪ್ಲಿಕೇಶನ್, ಮತ್ತು
2. ಪಾಟ್ಸನ್ (PATSAN – Prospective Assessment of Jute Using Mobile App-Based Field Observations) – ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ಮತ್ತು ಪಾಲುದಾರರು ತಿಳುವಳಿಕೆಯುಕ್ತ ನಿರ್ಧಾರಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಲು ಬೆಂಬಲ ನೀಡುವ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ ನೈಜ-ಸಮಯದ ಸೆಣಬು ಕಣ್ಗಾವಲು ಮತ್ತು ವಿಶ್ಲೇಷಣೆಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸುವ ವೆಬ್ ಆಧಾರಿತ ವೇದಿಕೆಯಾಗಿದೆ.

ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಸೆಣಬು ಉತ್ಪಾದನೆ:

• ಇದು ನೈಸರ್ಗಿಕ, ನವೀಕರಿಸಬಹುದಾದ, ಜೈವಿಕ ವಿಘಟನೀಯ ಮತ್ತು ಪರಿಸರ ಸ್ನೇಹಿ ಉತ್ಪನ್ನವಾಗಿರುವ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ ಇದನ್ನು ಸುವರ್ಣ ನಾರು (golden fibre) ಎಂದೂ ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.
• ಭಾರತವು ಸೆಣಬಿನ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಉತ್ಪಾದಕ ರಾಷ್ಟ್ರವಾಗಿದ್ದು, ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶ ಮತ್ತು ಚೀನಾ ನಂತರದ ಸ್ಥಾನಗಳಲ್ಲಿವೆ.
• ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳ, ಬಿಹಾರ ಮತ್ತು ಅಸ್ಸಾಂ ರಾಜ್ಯಗಳು ಭಾರತದ ಒಟ್ಟು ಉತ್ಪಾದನೆಯ ಸುಮಾರು 99% ರಷ್ಟು ಪಾಲನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ.

ಸೆಣಬು ಉತ್ಪಾದನೆಗೆ ಅಗತ್ಯವಾದ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗಳು:

• ತಾಪಮಾನ: ಸರಾಸರಿ ಗರಿಷ್ಠ ಮತ್ತು ಕನಿಷ್ಠ ತಾಪಮಾನ ಕ್ರಮವಾಗಿ 34°C ಮತ್ತು 15°C ಹಾಗೂ ಸರಾಸರಿ 65% ರಷ್ಟು ಸಾಪೇಕ್ಷ ಆರ್ದ್ರತೆ ಅಗತ್ಯವಿದೆ.
• ಮಳೆ: ಸುಮಾರು 150-250 ಸೆಂ.ಮೀ.
• ಮಣ್ಣು: ಜೇಡಿಮಣ್ಣಿನಿಂದ ಮರಳು ಮಿಶ್ರಿತ ಲೋಮಿ ಮಣ್ಣಿನವರೆಗೆ ಎಲ್ಲಾ ರೀತಿಯ ಮಣ್ಣುಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಸೆಣಬನ್ನು ಬೆಳೆಯಬಹುದು, ಆದರೆ ಲೋಮಿ ಮೆಕ್ಕಲು ಮಣ್ಣು ಅತ್ಯಂತ ಸೂಕ್ತವಾಗಿದೆ.

ನೀಲಿ ಆಕಾಶಕ್ಕಾಗಿ ಶುದ್ಧ ಗಾಳಿಯ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ದಿನ

ಪರಿಸರ

ಸಂದರ್ಭ:

• ನೀಲಿ ಆಕಾಶಕ್ಕಾಗಿ ಶುದ್ಧ ಗಾಳಿಯ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ದಿನವನ್ನು ಜಾಗತಿಕವಾಗಿ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 7 ರಂದು ಆಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.
• ವಾಯುಮಾಲಿನ್ಯದ ವಿರುದ್ಧ ಜಾಗತಿಕ ಕ್ರಮವನ್ನು ಬಲಪಡಿಸಲು ವಿಶ್ವಸಂಸ್ಥೆಯ ಸಾಮಾನ್ಯ ಸಭೆಯು (UNGA) 2019 ರಲ್ಲಿ ಈ ದಿನವನ್ನು ನಿಗದಿಪಡಿಸಿದೆ.

ವಾಯುಮಾಲಿನ್ಯ:

• ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ: ಮಾನವನ ಆರೋಗ್ಯ ಮತ್ತು ಪರಿಸರಕ್ಕೆ ಹಾನಿಯುಂಟುಮಾಡುವ ಸಾಂದ್ರತೆಯಲ್ಲಿ ವಾತಾವರಣದಲ್ಲಿ ಹಾನಿಕಾರಕ ವಸ್ತುಗಳ ಇರುವಿಕೆಯಾಗಿದೆ.
• ಮಾಲಿನ್ಯಕಾರಕಗಳು: ಇವು ಅನಿಲಗಳು, ದ್ರವದ ಹನಿಗಳು ಅಥವಾ ಘನ ಕಣಗಳ ರೂಪದಲ್ಲಿರಬಹುದು; ಇವುಗಳ ಮೂಲಗಳು ನೈಸರ್ಗಿಕ ಅಥವಾ ಮಾನವಜನ್ಯ ಆಗಿರಬಹುದು.
• ಪ್ರಮುಖ ಮಾಲಿನ್ಯಕಾರಕಗಳು: PM, NO₂, SO₂, O₃, CO, VOCಗಳು ಮತ್ತು ಸೀಸ.
• ಪರ್ಟಿಕುಲೇಟ್ ಮ್ಯಾಟರ್ (PM – ಕಣರೂಪದ ವಸ್ತುಗಳು): ಗಾಳಿಯಲ್ಲಿ ತೇಲುತ್ತಿರುವ ಸಣ್ಣ ಘನ/ದ್ರವ ಕಣಗಳು.

• PM₁₀: ≤ 10 μm ವ್ಯಾಸವನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ.
• PM₂.₅: ≤ 2.5 μm ವ್ಯಾಸವನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ.

• ಆರೋಗ್ಯದ ಮೇಲಿನ ಪರಿಣಾಮ: ಸಣ್ಣ ಕಣಗಳು, ವಿಶೇಷವಾಗಿ PM₂.₅, ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಆಳಕ್ಕೆ ತೂರಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ರಕ್ತಪ್ರವಾಹವನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಆರೋಗ್ಯದ ಅಪಾಯಗಳನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತವೆ.
• PM₂.₅ ಕಣಗಳು ತಮ್ಮ ಚಿಕ್ಕ ಗಾತ್ರ ಮತ್ತು ಉಸಿರಾಟದ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯೊಳಗೆ ಆಳವಾಗಿ ತೂರಿಕೊಳ್ಳುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯದಿಂದಾಗಿ PM₁₀ ಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಅಪಾಯಕಾರಿಯಾಗಿವೆ.

ಭಾರತದಲ್ಲಿ ವಾಯುಮಾಲಿನ್ಯ (ವಿಶ್ವ ವಾಯು ಗುಣಮಟ್ಟ ವರದಿ 2025):

• ಭಾರತ: ಜಾಗತಿಕವಾಗಿ 6 ನೇ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಕಲುಷಿತ ದೇಶವಾಗಿ ಶ್ರೇಯಾಂಕ ಪಡೆದಿದೆ.
• ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ PM₂.₅ ಸರಾಸರಿ: 48.9 µg/m³ – ಇದು ವಿಶ್ವ ಆರೋಗ್ಯ ಸಂಸ್ಥೆಯ (WHO) ಮಾರ್ಗಸೂಚಿಯಾದ 5 µg/m³ ಗಿಂತ ಸುಮಾರು 10 ಪಟ್ಟು ಹೆಚ್ಚಾಗಿದೆ.
• ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಕಲುಷಿತ 25 ನಗರಗಳು: ಪಾಕಿಸ್ತಾನ, ಭಾರತ ಮತ್ತು ಚೀನಾ ದೇಶಗಳಲ್ಲಿವೆ.
• ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಕಲುಷಿತ ನಗರ: ಲೋನಿ (ಗಾಜಿಯಾಬಾದ್) – PM₂.₅: 112.5 µg/m³.
• ಬರ್ನಿಹತ್ (ಮೇಘಾಲಯ): ಜಾಗತಿಕವಾಗಿ 3 ನೇ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಕಲುಷಿತ ನಗರವಾಗಿದೆ.
• ದೆಹಲಿ: ಜಾಗತಿಕವಾಗಿ 4 ನೇ ಸ್ಥಾನ ಪಡೆದಿದೆ.

ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಮಾಹಿತಿ – 

ಭಾರತದಲ್ಲಿ ವಾಯುಮಾಲಿನ್ಯವನ್ನು ತಡೆಗಟ್ಟಲು ಸರ್ಕಾರದ ಉಪಕ್ರಮಗಳು:

• NAMP: ಇದು ಸುತ್ತಲಿನ ಗಾಳಿಯ ಗುಣಮಟ್ಟವನ್ನು ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆ ಮಾಡಲು, ಮಾಲಿನ್ಯದ ಮಟ್ಟಗಳು, ಪ್ರವೃತ್ತಿಗಳು ಮತ್ತು ಭವಿಷ್ಯದ ಬದಲಾವಣೆಗಳನ್ನು ನಿರ್ಣಯಿಸಲು ಇರುವ ಕೇಂದ್ರ ಮಾಲಿನ್ಯ ನಿಯಂತ್ರಣ ಮಂಡಳಿಯ (CPCB) ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವಾಗಿದೆ.
• NCAP (2019): ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆ, ಹೊರಸೂಸುವಿಕೆ ನಿಯಂತ್ರಣ ಮತ್ತು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಜಾಗೃತಿಯ ಮೂಲಕ ಗುರುತಿಸಲಾದ ನಗರಗಳು/ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ವಾಯುಮಾಲಿನ್ಯವನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಲು ರೂಪಿಸಲಾದ ಸಮಗ್ರ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವಾಗಿದೆ.
• BS-VI (2020): ಶುದ್ಧ ಇಂಧನಗಳು ಮತ್ತು ಸುಧಾರಿತ ಹೊರಸೂಸುವಿಕೆ-ನಿಯಂತ್ರಣ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನಗಳನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸುವ ಕಟ್ಟುನಿಟ್ಟಾದ ವಾಹನ ಹೊರಸೂಸುವಿಕೆ ಮಾನದಂಡಗಳಾಗಿವೆ.
• ಸ್ವಚ್ಛ ವಾಯು ಸರ್ವೇಕ್ಷಣ್ (2022–23): NCAP ಅಡಿಯಲ್ಲಿ 130 ನಗರಗಳ ವಾರ್ಷಿಕ ಮೌಲ್ಯಮಾಪನ; ಇದು ಮಾಲಿನ್ಯ-ನಿಯಂತ್ರಣ ಕ್ರಮಗಳು ಮತ್ತು ನಗರ ಶುದ್ಧ ವಾಯು ಕ್ರಿಯಾ ಯೋಜನೆಗಳ ಅನುಷ್ಠಾನವನ್ನು ಮೌಲ್ಯಮಾಪನ ಮಾಡುತ್ತದೆ.
• PMUY: PMUY ಯೋಜನೆಯು ಶುದ್ಧ ಅಡುಗೆ ಇಂಧನವಾಗಿ LPG ಬಳಕೆಯನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸುತ್ತದೆ; ಇದು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಕಟ್ಟಿಗೆ ಹಾಗೂ ಒಣಗಿದ ಸಗಣಿಯಂತಹ ಜೈವಿಕ ರಾಶಿ ಇಂಧನಗಳ ಮೇಲಿನ ಅವಲಂಬನೆಯನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ.
• ಫೇಮ್ (FAME): ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಕಗಳ ಮೂಲಕ ಎಲೆಕ್ಟ್ರಿಕ್ ಮತ್ತು ಹೈಬ್ರಿಡ್ ವಾಹನಗಳನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸುತ್ತದೆ ಹಾಗೂ ವಾಹನಗಳ ಹೊರಸೂಸುವಿಕೆಯನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ.
• ಗೃಹ (GRIHA): ಇಂಧನ-ದಕ್ಷ ಮತ್ತು ಸುಸ್ಥಿರ ಕಟ್ಟಡಗಳನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸುತ್ತದೆ.
• ತ್ಯಾಜ್ಯ ನಿರ್ವಹಣೆ: ಸ್ವಚ್ಛ ಭಾರತ್ ಮತ್ತು ಇತರ ಉಪಕ್ರಮಗಳು ಮುಕ್ತ ತ್ಯಾಜ್ಯ ಸುಡುವಿಕೆಯನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಲು ಮತ್ತು ತ್ಯಾಜ್ಯ ವಿಲೇವಾರಿಯನ್ನು ಸುಧಾರಿಸಲು ಗುರಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ.
• CAQM: ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ರಾಜಧಾನಿ ಪ್ರದೇಶ (NCR) ಮತ್ತು ಅಕ್ಕಪಕ್ಕದ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಸಮನ್ವಯ, ಸಂಶೋಧನೆ ಮತ್ತು ಸಮಸ್ಯೆ-ಪರಿಹರಿಸುವ ಮೂಲಕ ವಾಯುಮಾಲಿನ್ಯದ ಮೇಲೆ ಸಂಘಟಿತ ಕ್ರಮವನ್ನು ಖಚಿತಪಡಿಸುತ್ತದೆ.
• ಗ್ರೀನ್ ಇಂಡಿಯಾ ಮಿಷನ್: ವಾಯು-ಗುಣಮಟ್ಟ ಸುಧಾರಣೆಯನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸಲು ಅರಣ್ಯೀಕರಣ ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚಿದ ಮರಗಳ ಹೊದಿಕೆಯನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸುತ್ತದೆ.

ಯುನೆಸ್ಕೋ ತಾತ್ಕಾಲಿಕ ಪಟ್ಟಿಗೆ ರಾಜಸ್ಥಾನದ ಶೇಖಾವತಿ ಹವೇಲಿಗಳು

ಸಂಸ್ಕೃತಿ

ಸಂದರ್ಭ:

• ರಾಜಸ್ಥಾನದ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಶೇಖಾವತಿ ಹವೇಲಿಗಳನ್ನು ಯುನೆಸ್ಕೋದ (UNESCO) ತಾತ್ಕಾಲಿಕ ಪಟ್ಟಿಗೆ (Tentative List) ಸೇರಿಸಲಾಗಿದೆ, ಇದು ಯುನೆಸ್ಕೋ ವಿಶ್ವ ಪರಂಪರೆಯ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಅವುಗಳ ಮಾನ್ಯತೆಯತ್ತ ಇಟ್ಟಿರುವ ಮಹತ್ವದ ಹೆಜ್ಜೆಯಾಗಿದೆ.

ಶೇಖಾವತಿ ಹವೇಲಿಗಳು:

• ಸ್ಥಳ: ಈಶಾನ್ಯ ರಾಜಸ್ಥಾನ; ಯುನೆಸ್ಕೋದ ತಾತ್ಕಾಲಿಕ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಸೇರ್ಪಡೆಗೊಂಡಿದೆ.
• 14 ಪಟ್ಟಣಗಳು: ಅಲ್ಸಿಸಾರ್, ಬಿಸ್ಸಾವು, ಚಿರಾವಾ, ಚುರು, ದುಂಡ್ಲೋಡ್, ಫತೇಪುರ್, ಜುಂಜುನು, ಖೇತ್ರೀ, ಲಕ್ಷ್ಮಣ್‌ಗಢ, ಮಾಂಡವಾ, ಮಹಾನ್ಸರ್, ನವಲ್‌ಗಢ, ರಾಮಗಢ ಮತ್ತು ಸಿಕರ್.
• ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯಗಳು: ವಿಸ್ತಾರವಾಗಿ ಚಿತ್ರಿಸಲಾದ ಹವೇಲಿಗಳು, ಹಸಿಚಿತ್ರಗಳು (frescoes), ಪ್ರಾಂಗಣಗಳು, ಮಹಾದ್ವಾರಗಳು ಮತ್ತು ಅಲಂಕೃತ ಮುಂಭಾಗಗಳು (ornate façades).
• ಹಸಿಚಿತ್ರಗಳ ವಿಷಯಗಳು: ಧಾರ್ಮಿಕ/ಪೌರಾಣಿಕ ಕಥೆಗಳು, ಭಾವಚಿತ್ರಗಳು, ದೈನಂದಿನ ಜೀವನ, ಸಸ್ಯ ಮತ್ತು ಪ್ರಾಣಿಸಂಕುಲ ಹಾಗೂ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಲಕ್ಷಣಗಳು.
• ಐತಿಹಾಸಿಕ ಮೌಲ್ಯ: ಈ ಭಿತ್ತಿಚಿತ್ರಗಳು 19 ನೇ-ಆರಂಭಿಕ 20 ನೇ ಶತಮಾನದ ತಾಂತ್ರಿಕ ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಬದಲಾವಣೆಗಳನ್ನು ದಾಖಲಿಸುತ್ತವೆ, ಇದರಲ್ಲಿ ಹೊಸ ಸಾರಿಗೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಮತ್ತು ಬಾಹ್ಯ ಪ್ರಭಾವಗಳು ಸೇರಿವೆ.

ಯುನೆಸ್ಕೋದ ತಾತ್ಕಾಲಿಕ ಪಟ್ಟಿ (UNESCO Tentative List):

• ವಿಶ್ವ ಪರಂಪರೆಯ ಸ್ಥಾನಮಾನಕ್ಕಾಗಿ ನಾಮನಿರ್ದೇಶನಗೊಳ್ಳಬಹುದಾದ ಸಂಭಾವ್ಯ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ಮೌಲ್ಯವನ್ನು (OUV) ಹೊಂದಿರುವ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ/ನೈಸರ್ಗಿಕ ತಾಣಗಳ ಪಟ್ಟಿಯಾಗಿದೆ.
• ಔಪಚಾರಿಕವಾಗಿ ನಾಮನಿರ್ದೇಶನಗೊಳ್ಳುವ ಮೊದಲು ಒಂದು ತಾಣವು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕನಿಷ್ಠ 1 ವರ್ಷದವರೆಗೆ ತಾತ್ಕಾಲಿಕ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಉಳಿಯಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ.
• ತಾತ್ಕಾಲಿಕ ಪಟ್ಟಿಯು ವಿಶ್ವ ಪರಂಪರೆಯ ಸ್ಥಾನಮಾನವಲ್ಲ; ಇದು ಕೇವಲ ಒಂದು ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಹಂತವಾಗಿದೆ.
• ಈ ಪಟ್ಟಿಗೆ ತಾಣಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸಬಹುದು, ತೆಗೆದುಹಾಕಬಹುದು ಅಥವಾ ನವೀಕರಿಸಬಹುದು.

ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಅಸ್ಪೃಶ್ಯತೆಯ ವಿರುದ್ಧದ ಚೌಕಟ್ಟುಗಳು

ರಾಜಕೀಯ ಮತ್ತು ಆಡಳಿತ

ಸಂದರ್ಭ:

• ರಾಜಕೀಯ ರ್‍ಯಾಲಿಯೊಂದರ ನಂತರ ನಡೆದ ಶುದ್ಧೀಕರಣ ಆಚರಣೆಯು, ಇಂತಹ ಶುದ್ಧೀಕರಣವು ಸಂವಿಧಾನದ 17ನೇ ವಿಧಿಯ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಅಸ್ಪೃಶ್ಯತೆಯ ವ್ಯಾಪ್ತಿಗೆ ಬರುತ್ತದೆಯೇ ಎಂಬ ಚರ್ಚೆಯನ್ನು ಮರುಹುಟ್ಟುಹಾಕಿದೆ.

ಅಸ್ಪೃಶ್ಯತೆಯ ವಿರುದ್ಧದ ರಕ್ಷಣಾ ಕ್ರಮಗಳು: 

• 17ನೇ ವಿಧಿ: ಇದು ಅಸ್ಪೃಶ್ಯತೆಯನ್ನು ರದ್ದುಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಅದನ್ನು ಶಿಕ್ಷಾರ್ಹ ಅಪರಾಧವನ್ನಾಗಿ ಮಾಡುತ್ತದೆ.
• 15(2)ನೇ ವಿಧಿ: ಇದು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸ್ಥಳಗಳು ಮತ್ತು ಸೌಲಭ್ಯಗಳಿಗೆ ಜಾತಿ ಆಧಾರಿತ ಪ್ರವೇಶ ನಿರಾಕರಣೆಯನ್ನು ಕಟ್ಟುನಿಟ್ಟಾಗಿ ನಿಷೇಧಿಸುತ್ತದೆ.
• ನಾಗರಿಕ ಹಕ್ಕುಗಳ ರಕ್ಷಣಾ ಕಾಯ್ದೆ, 1955: ಇದು ಅಸ್ಪೃಶ್ಯತೆ ಮತ್ತು ಅದಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಸಾಮಾಜಿಕ ಅಸಮರ್ಥತೆಗಳ ಹೇರಿಕೆಯನ್ನು ದಂಡಿಸುತ್ತದೆ.
• ಪರಿಶಿಷ್ಟ ಜಾತಿ ಮತ್ತು ಪರಿಶಿಷ್ಟ ಪಂಗಡಗಳ (ದೌರ್ಜನ್ಯ ತಡೆ) ಕಾಯ್ದೆ, 1989: ದೌರ್ಜನ್ಯ ಪ್ರಕರಣಗಳ ತ್ವರಿತ ವಿಚಾರಣೆಗಾಗಿ ಇದು ವಿಶೇಷ ನ್ಯಾಯಾಲಯಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ.
• 338ನೇ ವಿಧಿ: ಇದು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪರಿಶಿಷ್ಟ ಜಾತಿಗಳ ಆಯೋಗವನ್ನು (NCSC) ಸ್ಥಾಪಿಸುತ್ತದೆ.
• ಮ್ಯಾನ್ಯುಯಲ್ ಸ್ಕ್ಯಾವೆಂಜಿಂಗ್ (ಶೌಚಗುಂಡಿ ಕಾರ್ಮಿಕರ ಪದ್ಧತಿ): 2013ರ ಕಾಯ್ದೆಯು ಮ್ಯಾನ್ಯುಯಲ್ ಸ್ಕ್ಯಾವೆಂಜಿಂಗ್ ಮತ್ತು ಮನುಷ್ಯರೇ ಇಳಿದು ಮಾಡುವ ಅಪಾಯಕಾರಿ ಒಳಚರಂಡಿ ಸ್ವಚ್ಛಗೊಳಿಸುವಿಕೆಯನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ನಿಷೇಧಿಸುತ್ತದೆ.
• ಜನಪ್ರತಿನಿಧಿ ಕಾಯ್ದೆ (RPA), 1951: ಕೆಲವು ಅಸ್ಪೃಶ್ಯತಾ ಅಪರಾಧಗಳಿಗಾಗಿ ಶಿಕ್ಷೆಗೊಳಗಾದ ವ್ಯಕ್ತಿಯು ಚುನಾವಣಾ ಅನರ್ಹತೆಗೆ ಗುರಿಯಾಗಬಹುದು.

ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುವ ಹಕ್ಕು

ರಾಜಕೀಯ ಮತ್ತು ಆಡಳಿತ

ಸಂದರ್ಭ:

• MGNREGA ಯೋಜನೆಯಿಂದ VB-GRAM G ಕಾಯ್ದೆಗೆ ಆಗಿರುವ ಪರಿವರ್ತನೆಯು, ಸಂವಿಧಾನದ 21ನೇ ವಿಧಿಯ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ “ಕೆಲಸ ಮಾಡುವ ಹಕ್ಕನ್ನು (Right to Work)” ಮೂಲಭೂತ ಹಕ್ಕಾಗಿ ಉನ್ನತೀಕರಿಸುವ ಕುರಿತು ಉಚ್ಚ ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ಚರ್ಚೆಗಳನ್ನು ಮರುಹುಟ್ಟುಹಾಕಿದೆ.

ಪ್ರಮುಖ ವ್ಯತ್ಯಾಸಗಳು: 

ವಿಶ್ವದ ಹವಳದ ದಿಬ್ಬಗಳ ವರದಿ

ಪರಿಸರ

ಸಂದರ್ಭ:

• ಗ್ಲೋಬಲ್ ಕೋರಲ್ ರೀಫ್ ಮಾನಿಟರಿಂಗ್ ನೆಟ್‌ವರ್ಕ್ (GCRMN) ತನ್ನ 7ನೇ ‘ವಿಶ್ವದ ಹವಳದ ದಿಬ್ಬಗಳ ಸ್ಥಿತಿಗತಿ’ ವರದಿಯನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿದೆ.

ಪ್ರಮುಖ ಅಂಶಗಳು

• ಹವಳದ ವ್ಯಾಪ್ತಿ: ಜಾಗತಿಕ ಕಠಿಣ ಹವಳದ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯು 1980-2009ರ ಮೂಲಮಟ್ಟಕ್ಕಿಂತ ಸುಮಾರು 9.5% ರಷ್ಟು ಕುಸಿದಿದೆ.
• ಚೇತರಿಕೆ : ಪ್ರಸ್ತುತ ಪ್ರಮುಖ ಅಡಚಣೆಗಳು ಪ್ರತಿ 4-6 ವರ್ಷಗಳಿಗೊಮ್ಮೆ ಸಂಭವಿಸುತ್ತಿದ್ದು, ಇದು ಹವಳಗಳ ಚೇತರಿಕೆಯ ಸಮಯವನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುತ್ತಿದೆ.
• ಪ್ರಮುಖ ಕಾರಣ: ಹವಾಮಾನ ಬದಲಾವಣೆಯಿಂದ ಉಂಟಾಗುವ ಸಾಗರ ಶಾಖದ ಅಲೆಗಳು ಹವಳದ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯ ಕುಸಿತಕ್ಕೆ ಪ್ರಮುಖ ಕಾರಣವಾಗಿವೆ.
• 2024ರ ಸ್ಥಿತಿ: 87% ರಷ್ಟು ಹವಳದ ದಿಬ್ಬಗಳು ಅಭೂತಪೂರ್ವ ಶಾಖದ ಒತ್ತಡವನ್ನು ಎದುರಿಸಿವೆ; 40% ಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಹವಳಗಳು ಶಾಖದ ಒತ್ತಡವನ್ನು ಅನುಭವಿಸಿದ್ದು, ಇದು ಹವಳಗಳ ಸಾವಿನ ಅಪಾಯವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತದೆ.
• ಪ್ರಮುಖ ಪರಿಕಲ್ಪನೆ: ಶಾಖದ ಒತ್ತಡವು ಹವಳಗಳು ತಮ್ಮ ಅಂಗಾಂಶಗಳಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವ ಸಹಜೀವಿ ಪಾಚಿಗಳನ್ನು (ಜೂಕ್ಸಾಂತೇಲೆ) ಹೊರಹಾಕುವಂತೆ ಮಾಡಿದಾಗ ಹವಳಗಳ ವಿವರ್ಣೀಕರಣ ಸಂಭವಿಸುತ್ತದೆ, ಇದು ಅವುಗಳ ಸಾವಿಗೆ ಕಾರಣವಾಗಬಹುದು.

ಹವಳದ ದಿಬ್ಬಗಳು (CORAL REEFS)

• ಹವಳದ ದಿಬ್ಬಗಳು ನಮ್ಮ ಗ್ರಹದ ಅತ್ಯಂತ ಜೈವಿಕ ವೈವಿಧ್ಯಮಯ ಪರಿಸರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳಾಗಿವೆ.

ರಚನೆ ಮತ್ತು ಸಹಜೀವನದ ಸಂಬಂಧ – (ಹವಳದ ಪಾಲಿಪ್ಸ್ + ಜೂಕ್ಸಾಂತೇಲೆ)

• ದಿಬ್ಬಗಳ ನಿರ್ಮಾಣಕ್ಕೆ ಪ್ರಾಥಮಿಕವಾಗಿ ಕಾರಣವಾಗಿರುವ ಪ್ರಾಣಿಗಳಾದ ಹವಳದ ಪಾಲಿಪ್ಸ್ (Coral polyps), ತಮ್ಮ ಅಂಗಾಂಶಗಳಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವ ಜೂಕ್ಸಾಂತೇಲೆ (Zooxanthellae) ಎಂಬ ದ್ಯುತಿಸಂಶ್ಲೇಷಕ ಪಾಚಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಹಜೀವನದ ಸಂಬಂಧವನ್ನು (Symbiotic relationship) ಬೆಳೆಸಿದಾಗ ಇವು ರೂಪುಗೊಳ್ಳುತ್ತವೆ.
• ರಚನೆ – ದ್ವೀಪಗಳು ಅಥವಾ ಖಂಡಗಳ ಅಂಚುಗಳಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಿರುವ ಬಂಡೆಗಳು ಅಥವಾ ಇತರ ಕಠಿಣ ಮೇಲ್ಮೈಗಳಿಗೆ ಮುಕ್ತವಾಗಿ ಈಜುವ ಹವಳದ ಲಾರ್ವಾಗಳು ಅಂಟಿಕೊಂಡಾಗ ಹವಳದ ದಿಬ್ಬಗಳು ರೂಪುಗೊಳ್ಳಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸುತ್ತವೆ.
• ಹವಳಗಳು ಈ ಪಾಚಿಗಳಿಗೆ ರಕ್ಷಿತ ವಾತಾವರಣವನ್ನು ಮತ್ತು ದ್ಯುತಿಸಂಶ್ಲೇಷಣೆಗೆ ಅಗತ್ಯವಾದ ಸಂಯುಕ್ತಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತವೆ.
• ಪ್ರತಿಯಾಗಿ, ಈ ಪಾಚಿಗಳು ಹವಳಗಳು ತಮ್ಮ ಆಹಾರಕ್ಕಾಗಿ ಬಳಸುವ ಕಾರ್ಬೋಹೈಡ್ರೇಟ್‌ಗಳನ್ನು ಹಾಗೂ ಆಮ್ಲಜನಕವನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸುತ್ತವೆ. ಪಾಚಿಗಳು ಹವಳಗಳ ತ್ಯಾಜ್ಯವನ್ನು ತೆಗೆದುಹಾಕಲು ಸಹ ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತವೆ.

ರಚನೆಗೆ ಅನುಕೂಲಕರವಾದ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗಳು: 

• ಕನಿಷ್ಠ 20 ಡಿಗ್ರಿ ತಾಪಮಾನವಿರುವ ಬೆಚ್ಚಗಿನ ಉಷ್ಣವಲಯದ ಸಾಗರಗಳು (ಉತ್ತರದ 30 ಡಿಗ್ರಿ ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣದ 25 ಡಿಗ್ರಿ ಅಕ್ಷಾಂಶಗಳ ನಡುವೆ) ಇವುಗಳ ರಚನೆಗೆ ಅಗತ್ಯವಾಗಿವೆ.
• ಮಡ್ಡಿ ಅಥವಾ ಹೂಳು ಇಲ್ಲದ ಶುದ್ಧ ಸಾಗರ ನೀರು ಇರಬೇಕು.
• ಸಾಗರ ಜಲರಾಶಿಗಳ ಪಾರದರ್ಶಕ ಭಾಗಗಳು ಇರಬೇಕು.
• ತುಲನಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಕಡಿಮೆ ಲವಣಾಂಶವಿರುವ ಸಾಗರ ಜಲರಾಶಿಗಳು ಇರಬೇಕು.

ದಿಬ್ಬಗಳ ರಚನೆಯ ಪ್ರಕಾರಗಳು

• ಅಂಚಿನ ಹವಳ ದಿಬ್ಬಗಳು (Fringing reefs) – ಇವು ಅತ್ಯಂತ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿದ್ದು, ತೀರದಿಂದ ನೇರವಾಗಿ ಸಮುದ್ರದ ಕಡೆಗೆ ಚಾಚಿಕೊಂಡಿರುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಕರಾವಳಿಯ ಉದ್ದಕ್ಕೂ ಹಾಗೂ ದ್ವೀಪಗಳ ಸುತ್ತಲೂ ಗಡಿಗಳನ್ನು ರೂಪಿಸುತ್ತವೆ.
• ತಡೆಗೋಡೆ ಹವಳ ದಿಬ್ಬಗಳು (Barrier reefs) – ಇವು ಕರಾವಳಿಯ ಗಡಿಗಳಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತವೆ, ಆದರೆ ತೀರದಿಂದ ಹೆಚ್ಚು ಅಂತರದಲ್ಲಿರುತ್ತವೆ. ಇವುಗಳನ್ನು ಪಕ್ಕದ ಭೂಪ್ರದೇಶದಿಂದ ತೆರೆದ ಮತ್ತು ಆಳವಾದ ಲಗೂನ್ ನೀರು ಪ್ರತ್ಯೇಕಿಸುತ್ತದೆ.
• ಅಟಾಲ್ ಹವಳ ದಿಬ್ಬಗಳು (Atoll reets) – ಜ್ವಾಲಾಮುಖಿ ದ್ವೀಪವೊಂದು ಸಮುದ್ರಮಟ್ಟಕ್ಕಿಂತ ಕೆಳಗೆ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಮುಳುಗಿದಾಗ, ಅದರ ಸುತ್ತಲೂ ಇರುವ ಫ್ರಿಂಜಿಂಗ್ ದಿಬ್ಬಗಳು ಮೇಲಕ್ಕೆ ಬೆಳೆಯುತ್ತಲೇ ಹೋದರೆ, ಅಟಾಲ್ ರೂಪುಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಅಟಾಲ್‌ಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ವೃತ್ತಾಕಾರ ಅಥವಾ ಅಂಡಾಕಾರದಲ್ಲಿದ್ದು, ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಲಗೂನ್ ಅನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ.

ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಹಂಚಿಕೆ: 

ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಹವಳದ ದಿಬ್ಬಗಳು ಈ ಕೆಳಗಿನ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ:

1. ಕಚ್ಛ್ ಖಾರಿ 
2. ಭಾರತದ ಪಶ್ಚಿಮ ಕರಾವಳಿ
3. ಲಕ್ಷದ್ವೀಪ ದ್ವೀಪಸಮೂಹಗಳು
4. ಮನ್ನಾರ್ ಖಾರಿ 
5. ಪಾಕ್ ಕೊಲ್ಲಿ 
6. ಅಂಡಮಾನ್ ಮತ್ತು ನಿಕೋಬಾರ್ ದ್ವೀಪಸಮೂಹಗಳು

ಬೆದರಿಕೆಗಳು

• ವಿನಾಶಕಾರಿ ಮೀನುಗಾರಿಕಾ ಪದ್ಧತಿಗಳು, ಮಿತಿಮೀರಿದ ಮೀನುಗಾರಿಕೆ, ಅಜಾಗರೂಕ ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ, ಮಾಲಿನ್ಯ, ಹೂಳು ತುಂಬುವಿಕೆ, ಹವಳದ ಗಣಿಗಾರಿಕೆ ಮತ್ತು ಹವಾಮಾನ ಬದಲಾವಣೆಗಳು ಪ್ರಮುಖ ಬೆದರಿಕೆಗಳಾಗಿವೆ.

ಹವಳಗಳ ವಿವರ್ಣೀಕರಣ (CORAL BLEACHING)

• ತಾಪಮಾನ, ಬೆಳಕು ಅಥವಾ ಪೋಷಕಾಂಶಗಳಂತಹ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗಳಲ್ಲಿನ ಬದಲಾವಣೆಗಳಿಂದ ಹವಳಗಳು ಒತ್ತಡವನ್ನು ಎದುರಿಸಿದಾಗ, ಅವು ತಮ್ಮ ಅಂಗಾಂಶಗಳಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವ ಸಹಜೀವಿ ಪಾಚಿಗಳಾದ ಜೂಕ್ಸಾಂತೇಲೆಯನ್ನು ಹೊರಹಾಕುತ್ತವೆ, ಇದರಿಂದ ಅವು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಬಿಳಿಯಾಗುತ್ತವೆ. ಈ ವಿದ್ಯಮಾನವನ್ನು ಹವಳಗಳ ವಿವರ್ಣೀಕರಣ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಹವಳಗಳ ವಿವರ್ಣೀಕರಣಕ್ಕೆ ಕಾರಣಗಳು

ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವದ ವೈವಿಧ್ಯತೆಗಳ (V-Dem) ವರದಿ 2026

ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ

ಸಂದರ್ಭ:

• 2026ರ V-Dem ವರದಿಯು ಭಾರತವನ್ನು “ಚುನಾವಣಾ ನಿರಂಕುಶಾಧಿಕಾರ (Electoral autocracy)” ಎಂದು ವರ್ಗೀಕರಿಸಿದೆ. ಇದು ಚುನಾವಣಾ ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವ ಸೂಚ್ಯಂಕದಲ್ಲಿ (Electoral Democracy Index) 179 ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ 106ನೇ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಪಡೆದಿದ್ದು, ಇದರ ಅಂಕವು 1975ರ ತುರ್ತುಪರಿಸ್ಥಿತಿಯ ನಂತರದ ಅತ್ಯಂತ ಕನಿಷ್ಠ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿದೆ ಎಂದು ವರದಿ ತಿಳಿಸಿದೆ.

V-Dem ವರದಿಯ ಬಗ್ಗೆ: 

• V-Dem ಸಂಸ್ಥೆ: ಸ್ವೀಡನ್‌ನ ಗೊಥೆನ್‌ಬರ್ಗ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯದಲ್ಲಿನೆಲೆಗೊಂಡಿದೆ; ಇದು ತಜ್ಞರು ನೀಡಿದ ದತ್ತಾಂಶವನ್ನು ಬಳಸಿ ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವವನ್ನು ನಿರ್ಣಯಿಸುತ್ತದೆ.
• ಐದು ಆಯಾಮಗಳು: ಚುನಾವಣಾ (Electoral), ಉದಾರವಾದಿ (Liberal), ಪಾಲ್ಗೊಳ್ಳುವಿಕೆಯ (Participatory), ಚರ್ಚಾತ್ಮಕ (Deliberative) ಮತ್ತು ಸಮಾನತಾವಾದಿ (Egalitarian) ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವಗಳನ್ನು ಇದು ಅಳೆಯುತ್ತದೆ.
• ಭಾರತ: ಭಾರತವನ್ನು “ಚುನಾವಣಾ ನಿರಂಕುಶಾಧಿಕಾರ” ಎಂದು ವರ್ಗೀಕರಿಸಲಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಚುನಾವಣಾ ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವ ಸೂಚ್ಯಂಕದಲ್ಲಿ 179ರಲ್ಲಿ 106ನೇ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ನೀಡಲಾಗಿದೆ.

ಸೋನ್ ನದಿ ನೀರು ಹಂಚಿಕೆ ಒಪ್ಪಂದ

ಭೂಗೋಳ ಮತ್ತು ಪರಿಸರ

ಸಂದರ್ಭ:

• 2000ನೇ ಇಸವಿಯಲ್ಲಿ ಜಾರ್ಖಂಡ್ ರಾಜ್ಯ ರಚನೆಯಾದ ನಂತರ ಉದ್ಭವಿಸಿದ್ದ 25 ವರ್ಷಗಳ ಜಲ ವಿವಾದವನ್ನು ಬಿಹಾರ-ಜಾರ್ಖಂಡ್ ನಡುವಿನ ತಿಳುವಳಿಕಾ ಒಪ್ಪಂದವು (MoU) ಅಂತ್ಯಗೊಳಿಸಿದೆ.
• ಬಾಣಸಾಗರ ಒಪ್ಪಂದ (1973): ಇದು ಸೋನ್ ನದಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಮತ್ತು ಬಾಣಸಾಗರ ಅಣೆಕಟ್ಟು ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗಳ ಕುರಿತು ಮಧ್ಯಪ್ರದೇಶ, ಉತ್ತರ ಪ್ರದೇಶ ಮತ್ತು ಬಿಹಾರ ನಡುವಿನ ಒಪ್ಪಂದವಾಗಿದೆ.
• ಉಗಮಸ್ಥಾನ: ಇದು ಮೈಕಲ್ ಶ್ರೇಣಿಯ ಅಮರಕಂಟಕ ಪ್ರಸ್ಥಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಉಗಮಿಸುತ್ತದೆ.
• ಉಪನದಿ: ಇದು ಯಮುನಾ ನದಿಯ ನಂತರ ಗಂಗಾ ನದಿಯ 2ನೇ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಬಲದಂಡೆ ಉಪನದಿಯಾಗಿದೆ.
• ಹರಿಯುವ ರಾಜ್ಯಗಳು: ಇದು ಮಧ್ಯಪ್ರದೇಶ, ಉತ್ತರ ಪ್ರದೇಶ, ಜಾರ್ಖಂಡ್ ಮತ್ತು ಬಿಹಾರ ರಾಜ್ಯಗಳ ಮೂಲಕ ಹರಿದು, ಬಿಹಾರದ ಮನೇರ್ ಬಳಿ ಗಂಗಾ ನದಿಯನ್ನು ಸೇರುತ್ತದೆ.
• ಪ್ರಮುಖ ಉಪನದಿಗಳು: ರಿಹಾಂದ್, ಉತ್ತರ ಕೋಯಲ್, ಬನಾಸ್ ಮತ್ತು ಘಾಗರ್ ನದಿಗಳು ಇದರ ಪ್ರಮುಖ ಉಪನದಿಗಳಾಗಿವೆ.
• ಪ್ರಮುಖ ಯೋಜನೆಗಳು: ಬಾಣಸಾಗರ ಅಣೆಕಟ್ಟು (ಮಧ್ಯಪ್ರದೇಶ), ರಿಹಾಂದ್ ಅಣೆಕಟ್ಟು (ಉತ್ತರ ಪ್ರದೇಶ) ಮತ್ತು ಇಂದ್ರಪುರಿ ಬ್ಯಾರೇಜ್ (ಬಿಹಾರ) ಇದರ ಮೇಲಿರುವ ಪ್ರಮುಖ ಯೋಜನೆಗಳಾಗಿವೆ.

ಉಜ್ಬೇಕಿಸ್ತಾನ್‌ನಲ್ಲಿ UPI

ಆರ್ಥಿಕತೆ

ಸಂದರ್ಭ:

• ಉಜ್ಬೇಕಿಸ್ತಾನ್‌ನಾದ್ಯಂತ UPI ಪಾವತಿಗಳನ್ನು ಸಕ್ರಿಯಗೊಳಿಸಲು NPCI ಇಂಟರ್ನ್ಯಾಷನಲ್ ಪೇಮೆಂಟ್ಸ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್ (NIPL), ಉಜ್ಬೇಕಿಸ್ತಾನ್‌ನ ನ್ಯಾಷನಲ್ ಇಂಟರ್‌ಬ್ಯಾಂಕ್ ಪ್ರೊಸೆಸಿಂಗ್ ಸೆಂಟರ್ (NIPC) ಜೊತೆಗೆ ವಾಣಿಜ್ಯ ಒಪ್ಪಂದಕ್ಕೆ ಸಹಿ ಹಾಕಿದೆ.
• ಗಡಿಯಾಚೆಗಿನ ವ್ಯಾಪಾರ ವಹಿವಾಟುಗಳಿಗಾಗಿ UPI ಅನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸುವ 11ನೇ ದೇಶವಾಗಿ ಉಜ್ಬೇಕಿಸ್ತಾನ್ ಹೊರಹೊಮ್ಮಿದೆ.
• ಇತರ ದೇಶಗಳು: ಭೂತಾನ್ (ಮೊದಲನೇ ದೇಶ), UAE, ಸಿಂಗಾಪುರ್, ನೇಪಾಳ, ಶ್ರೀಲಂಕಾ, ಫ್ರಾನ್ಸ್, ಮಾರಿಷಸ್, ಕತಾರ್, ಕಾಂಬೋಡಿಯಾ ಮತ್ತು ಗ್ರೀಸ್.

ಏಕೀಕೃತ ಪಾವತಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆ (UPI – ಯುನಿಫೈಡ್ ಪೇಮೆಂಟ್ಸ್ ಇಂಟರ್ಫೇಸ್)

• ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದವರು – UPI ಅನ್ನು 2016 ರಲ್ಲಿ ಭಾರತೀಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪಾವತಿ ನಿಗಮ  (NPCI) ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಿ, ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದೆ.
• ಉದ್ದೇಶ – ಇದು ಅನೇಕ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಖಾತೆಗಳನ್ನು ಒಂದೇ ಮೊಬೈಲ್ ಅಪ್ಲಿಕೇಶನ್‌ಗೆ (ಪಾಲ್ಗೊಳ್ಳುವ ಯಾವುದೇ ಬ್ಯಾಂಕಿನ) ಸಂಯೋಜಿಸುವ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಾಗಿದೆ. ಇದು ಹಲವಾರು ಬ್ಯಾಂಕಿಂಗ್ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯಗಳನ್ನು, ತಡೆರಹಿತ ಹಣ ವರ್ಗಾವಣೆ ಮತ್ತು ವ್ಯಾಪಾರಿ ಪಾವತಿಗಳನ್ನು ಒಂದೇ ವೇದಿಕೆಯಡಿ ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ.
• ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯ ಅಥವಾ ಯೋಜಿತ ಪರಸ್ಪರ ಕಾರ್ಯಸಾಧ್ಯತೆಯನ್ನು (Interoperability) ಹೊಂದಿರುವ ದೇಶಗಳು: ಸಿಂಗಾಪುರ್ (PayNow), UAE, ಫ್ರಾನ್ಸ್, ನೇಪಾಳ, ಭೂತಾನ್, ಮಾರಿಷಸ್, ಶ್ರೀಲಂಕಾ, ಇಂಡೋನೇಷ್ಯಾ, ಇತ್ಯಾದಿ.

ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಮಾಹಿತಿ: 

ಭಾರತೀಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪಾವತಿ ನಿಗಮ  (NPCI) 

• ಸ್ಥಾಪನೆ – ಇದು ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಚಿಲ್ಲರೆ ಪಾವತಿಗಳ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗಾಗಿ ಒಂದು ಮೂಲ ಸಂಸ್ಥೆಯಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ.
• ಸ್ಥಾಪಿಸಿದವರು – ಭಾರತೀಯ ರಿಸರ್ವ್ ಬ್ಯಾಂಕ್ (RBI) ಮತ್ತು ಇಂಡಿಯನ್ ಬ್ಯಾಂಕ್ಸ್ ಅಸೋಸಿಯೇಷನ್ (IBA) ಜಂಟಿಯಾಗಿ ಇದನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿವೆ.
• ಕಾಯ್ದೆ- ಇದನ್ನು ಪಾವತಿ ಮತ್ತು ಇತ್ಯರ್ಥ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳ ಕಾಯ್ದೆ (Payment and Settlement Systems Act), 2007ರ ನಿಬಂಧನೆಗಳ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಗಿದೆ.

NPCI ನ ಪ್ರಮುಖ ಪಾವತಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು: 

1. ರೂಪೇ (RuPay)
2. ನ್ಯಾಷನಲ್ ಕಾಮನ್ ಮೊಬಿಲಿಟಿ ಕಾರ್ಡ್ (ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಾಮಾನ್ಯ ಚಲನಶೀಲತಾ ಕಾರ್ಡ್) 
3. ಭಾರತ್ ಇಂಟರ್ಫೇಸ್ ಫಾರ್ ಮನಿ (ಭೀಮ್ – BHIM) 
4. ಯುನಿಫೈಡ್ ಪೇಮೆಂಟ್ಸ್ ಇಂಟರ್ಫೇಸ್ (ಏಕೀಕೃತ ಪಾವತಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆ – UPI) 
5. ಭಾರತ್ ಬಿಲ್ ಪೇಮೆಂಟ್ ಸಿಸ್ಟಮ್ (ಭಾರತೀಯ ಬಿಲ್ ಪಾವತಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆ – BBPS)

ಶಾರ್ಪ್-ಟೈಲ್ಡ್ ಸ್ಯಾಂಡ್‌ಪೈಪರ್ (Calidris acuminata)

ಪರಿಸರ

ಸಂದರ್ಭ: 

• ಹರಿಯಾಣದ ಗುರುಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿರುವ ನಜಾಫ್‌ಗಢ್ ಕೆರೆಯ ಬಳಿ ಅಪರೂಪದ ಶಾರ್ಪ್-ಟೈಲ್ಡ್ ಸ್ಯಾಂಡ್‌ಪೈಪರ್ (Sharp-tailed Sandpiper) ಹಕ್ಕಿಯು ಪತ್ತೆಯಾಗಿದೆ.

ಶಾರ್ಪ್-ಟೈಲ್ಡ್ ಸ್ಯಾಂಡ್‌ಪೈಪರ್ ಹಕ್ಕಿಯ ಬಗ್ಗೆ:

• ಇದು ಸಣ್ಣದಿಂದ ಮಧ್ಯಮ ಗಾತ್ರದ ವಲಸೆಗಾರ ನೀರುಹಕ್ಕಿ ಆಗಿದ್ದು, ಆರ್ಕ್ಟಿಕ್ ಸೈಬೀರಿಯಾ ಮತ್ತು ಆಸ್ಟ್ರೇಲೇಷ್ಯಾ ನಡುವಿನ ದೂರದ ವಾರ್ಷಿಕ ವಲಸೆಗೆ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದೆ.
• ಆವಾಸಸ್ಥಾನ: ಆಳವಿಲ್ಲದ ಸಿಹಿನೀರಿನ ಜೌಗು ಪ್ರದೇಶಗಳು, ಕರಾವಳಿ ಅಳಿವೆಗಳು , ಪ್ರವಾಹಕ್ಕೆ ಸಿಲುಕಿದ ಹುಲ್ಲುಗಾವಲುಗಳು ಮತ್ತು ಉಪ್ಪು ಜೌಗು ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಇದು ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ.
• ವ್ಯಾಪ್ತಿ : ಇದು ಬೇಸಿಗೆಯ ಅಲ್ಪಾವಧಿಯಲ್ಲಿ ಉತ್ತರ ಸೈಬೀರಿಯಾದ ಜೌಗು ಟಂಡ್ರಾ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಸಂತಾನೋತ್ಪತ್ತಿ ಮಾಡುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಚಳಿಗಾಲವನ್ನು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ, ನ್ಯೂಜಿಲೆಂಡ್ ಮತ್ತು ಮೆಲನೇಷಿಯಾದಲ್ಲಿ ಕಳೆಯುತ್ತದೆ. ಇದು ಭಾರತ ಮತ್ತು ಪಶ್ಚಿಮ ಯುರೋಪ್‌ಗೆ ಭೇಟಿ ನೀಡುವ ಅತ್ಯಂತ ಅಪರೂಪದ ಅಲೆಮಾರಿ ಹಕ್ಕಿಯಾಗಿದೆ.
• ಪರಿಸರ ವಿಜ್ಞಾನದ ಪಾತ್ರ: ಇದು ಪೂರ್ವ ಏಷ್ಯಾ-ಆಸ್ಟ್ರೇಲೇಷ್ಯಾ ಫ್ಲೈವೇ (East Asian-Australasian Flyway) ಮಾರ್ಗದ ಆರೋಗ್ಯವನ್ನು ಸೂಚಿಸುವ ಜೈವಿಕ ಸೂಚಕವಾಗಿದೆ.
• IUCN ಸ್ಥಾನಮಾನ: ದುರ್ಬಲ (VU)

‘ರಕ್ಷಾ’ (RAKSHA) ರಕ್ಷಣಾ ರಾಜತಾಂತ್ರಿಕ ದಾಖಲೆ

ರಕ್ಷಣೆ

ಸಂದರ್ಭ: 

• ಜಾಗತಿಕ ರಕ್ಷಣಾ ಪಾಲುದಾರಿಕೆಗಾಗಿ ಭಾರತದ 10 ವರ್ಷಗಳ ಮಾರ್ಗಸೂಚಿಯನ್ನು ವಿವರಿಸುವ ತಂತ್ರಗಾರಿಕೆಯ ದಾಖಲೆಯಾದ ‘ರಕ್ಷಾ’ (RAKSHA) ಅನ್ನು ರಕ್ಷಣಾ ಸಚಿವರು ಅನಾವರಣಗೊಳಿಸಿದರು.
• ಇದು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಭದ್ರತಾ ಉದ್ದೇಶಗಳನ್ನು ದೀರ್ಘಕಾಲೀನ ಪಾಲುದಾರಿಕೆ, ಸ್ಥಿರತೆ ಮತ್ತು ಪರಸ್ಪರ ಬೆಳವಣಿಗೆಯೊಂದಿಗೆ ಸಂಯೋಜಿಸುವ ಮೂಲಕ ಪೂರ್ವಭಾವಿ ಜಾಗತಿಕ ರಕ್ಷಣಾ ಸಹಕಾರದ ಕಡೆಗಿನ ಮಹತ್ವದ ಬದಲಾವಣೆಯನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ.

‘ರಕ್ಷಾ’ (RAKSHA) ದಾಖಲೆಯ ಪ್ರಮುಖ ಆಧಾರಸ್ತಂಭಗಳು:

• ಕಾರ್ಯತಂತ್ರದ ಪಾಲುದಾರಿಕೆಗಳು : ದ್ವಿಪಕ್ಷೀಯ ಮತ್ತು ಬಹುಪಕ್ಷೀಯ ಭದ್ರತಾ ಸಹಕಾರವನ್ನು ಮತ್ತಷ್ಟು ಆಳವಾಗಿಸುವುದು.
• ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ವೃದ್ಧಿ: ಜಂಟಿ ಮಿಲಿಟರಿ ಸಮರಾಭ್ಯಾಸಗಳು, ತರಬೇತಿ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳು ಮತ್ತು ಸ್ನೇಹಪರ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳೊಂದಿಗೆ ಉತ್ತಮ ಯುದ್ಧತಂತ್ರದ ಅಭ್ಯಾಸಗಳನ್ನು ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳುವ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುವುದು.
• ದೇಶೀಯ ರಫ್ತುಗಳು: ಭಾರತವನ್ನು ವಿಶ್ವಾಸಾರ್ಹ ಜಾಗತಿಕ ರಕ್ಷಣಾ ಉತ್ಪಾದನಾ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲು ‘ಮೇಕ್-ಇನ್-ಇಂಡಿಯಾ’ ರಕ್ಷಣಾ ವೇದಿಕೆಗಳನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸುವುದು.
• ಕಡಲ ಭದ್ರತೆ: ಹಿಂದೂ ಮಹಾಸಾಗರ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ (IOR) ‘ನೆಟ್ ಸೆಕ್ಯುರಿಟಿ ಪ್ರೊವೈಡರ್’ (ನಿವ್ವಳ ಭದ್ರತಾ ಪೂರೈಕೆದಾರ) ಮತ್ತು ‘ಫಸ್ಟ್ ರೆಸ್ಪಾಂಡರ್’ (ಮೊದಲ ಪ್ರತಿಸ್ಪಂದಕ) ಆಗಿ ಭಾರತದ ಪಾತ್ರವನ್ನು ಬಲಪಡಿಸುವುದು.

ಭೂ ವೀಕ್ಷಣಾ ಉಪಗ್ರಹ EOS-05

ವಿಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ

ಸಂದರ್ಭ: 

• ಭಾರತೀಯ ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶ ಸಂಶೋಧನಾ ಸಂಸ್ಥೆಯು (ISRO) GSLV-F17 ರಾಕೆಟ್ ಮೂಲಕ EOS-05 (ಈ ಹಿಂದೆ GISAT-1A) ಉಪಗ್ರಹವನ್ನು ಉಡಾವಣೆ ಮಾಡಿದೆ.

EOS-05 ಉಪಗ್ರಹದ ಬಗ್ಗೆ:

• ಇದು ಭೂಸ್ಥಾಯಿ ಕಕ್ಷೆಯಿಂದ (GEO) ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಲಿರುವ ಭಾರತದ ಮೊದಲ ಭೂ ವೀಕ್ಷಣಾ ಚಿತ್ರಣ ಉಪಗ್ರಹವಾಗಿದೆ.
• ಇದು ಪ್ರತಿ 5 ನಿಮಿಷಗಳಿಗೊಮ್ಮೆ ಆದ್ಯತೆಯ ಗುರಿಗಳ ನೈಜ-ಸಮಯದ ಚಿತ್ರಣವನ್ನು ಮತ್ತು ಪ್ರತಿ 30 ನಿಮಿಷಗಳಿಗೊಮ್ಮೆ ಇಡೀ ಭಾರತೀಯ ಭೂಪ್ರದೇಶದ ಚಿತ್ರಣವನ್ನು ಒದಗಿಸಲು ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಲಾಗಿದೆ.
• ಮಹತ್ವ: ಕೃಷಿ ಮೌಲ್ಯಮಾಪನ, ಸಂಪನ್ಮೂಲ ನಿರ್ವಹಣೆ, ನೈಸರ್ಗಿಕ ವಿಕೋಪಗಳಿಗಾಗಿ ಪರಿಸರ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆ ಮತ್ತು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಭದ್ರತೆಗಾಗಿ ನಿರಂತರ ಕಣ್ಗಾವಲು ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ಇದು ಬೆಂಬಲಿಸುತ್ತದೆ.
• ಭೂಸ್ಥಾಯಿ ಕಕ್ಷೆ (GEO) ಎನ್ನುವುದು ಸುಮಾರು 36,000 ಕಿ.ಮೀ ಎತ್ತರದಲ್ಲಿರುವ ವೃತ್ತಾಕಾರದ ಕಕ್ಷೆಯಾಗಿದ್ದು, ಅಲ್ಲಿ ಉಪಗ್ರಹದ ಕಕ್ಷೆಯ ಅವಧಿಯು ಭೂಮಿಯ ತಿರುಗುವಿಕೆಗೆ ಹೊಂದಿಕೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ಇದರಿಂದಾಗಿ ಇದು ಒಂದು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಪ್ರದೇಶದ ಮೇಲೆ ನಿರಂತರ ಕಣ್ಗಾವಲು ಇಡಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ.

ವಿಶ್ವದ ಮಣ್ಣಿನ ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳ ಸ್ಥಿತಿಗತಿ ವರದಿ 2026

ಪರಿಸರ

ಸಂದರ್ಭ: 

• ಆಹಾರ ಮತ್ತು ಕೃಷಿ ಸಂಸ್ಥೆಯು (FAO) ವಿಶ್ವದ ಮಣ್ಣಿನ ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳ ಸ್ಥಿತಿಗತಿ 2026ರ ವರದಿಯನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿದೆ.
• ಮಣ್ಣಿನ ಜೀವವೈವಿಧ್ಯವು ವಂಶವಾಹಿಗಳು  ಮತ್ತು ಪ್ರಭೇದಗಳಿಂದ ಹಿಡಿದು ಸಮುದಾಯಗಳು ಮತ್ತು ಮಣ್ಣಿನ ಪರಿಸರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳವರೆಗಿನ ಭೂಗತ ಜೀವವೈವಿಧ್ಯವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ.
• ಬ್ಯಾಕ್ಟೀರಿಯಾ, ಶಿಲೀಂಧ್ರಗಳು, ಆರ್ಕಿಯಾ, ಪ್ರೋಟೋಜೋವಾ, ನೆಮಟೋಡ್‌ಗಳು, ಎರೆಹುಳುಗಳು ಮತ್ತು ಸಂಧಿಪದಿಗಳು ಮಣ್ಣಿನಲ್ಲಿರುವ ಪ್ರಮುಖ ಜೀವಿಗಳಾಗಿವೆ.

ವರದಿಯ ಪ್ರಮುಖ ಅಂಶಗಳು:

• ಮಣ್ಣಿನ ಜೀವವೈವಿಧ್ಯದ ನಷ್ಟ: ಮಣ್ಣಿನ ಸವೆತ, ಮಣ್ಣಿನ ಸಾವಯವ ಇಂಗಾಲದ ನಷ್ಟ ಮತ್ತು ಪೋಷಕಾಂಶಗಳ ಅಸಮರ್ಪಕ ನಿರ್ವಹಣೆಯ ನಂತರ, ಮಣ್ಣಿನ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಣೆಗೆ ಇರುವ ಏಳು ಪ್ರಮುಖ ಬೆದರಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಇದು 4 ನೇ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿದೆ.
• ಪ್ರಮುಖ ಬೆದರಿಕೆ – ಆವಾಸಸ್ಥಾನದ ನಷ್ಟ: ತೀವ್ರತರವಾದ ನೀರಾವರಿ, ಬೃಹತ್ ಯಂತ್ರೋಪಕರಣಗಳ ಬಳಕೆ, ರಸಗೊಬ್ಬರಗಳು ಮತ್ತು ಕೀಟನಾಶಕಗಳು ಮಣ್ಣಿನ ಆವಾಸಸ್ಥಾನಗಳನ್ನು ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿ ಬದಲಾಯಿಸುತ್ತವೆ ಹಾಗೂ ಮಣ್ಣಿನ ಜೀವವೈವಿಧ್ಯವನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುತ್ತವೆ.
• ಜಾಗತಿಕ ಅನುಷ್ಠಾನದ ಅಂತರ: ಶೇಕಡಾ 58 ರಷ್ಟು ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಮತ್ತು ಉಪ-ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಮೌಲ್ಯಮಾಪನಗಳಲ್ಲಿ ಸುಸ್ಥಿರ ಮಣ್ಣು ನಿರ್ವಹಣಾ ಅಭ್ಯಾಸಗಳು ಹದಗೆಡುತ್ತಿವೆ, ಆದರೆ ಕೇವಲ ಶೇ. 10 ರಷ್ಟು ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಈ ಪರಿಸ್ಥಿತಿ ಸುಧಾರಿಸುತ್ತಿದೆ.

ಪಿಚಾವರಂ ಮ್ಯಾಂಗ್ರೋವ್ ಪರಿಸರ ವ್ಯವಸ್ಥೆ

ಪರಿಸರ

ಸಂದರ್ಭ: 

• ಇತ್ತೀಚಿನ ಅಧ್ಯಯನವೊಂದು ಪಿಚಾವರಂ ಮ್ಯಾಂಗ್ರೋವ್ ಪರಿಸರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಒಟ್ಟು ಆರ್ಥಿಕ ಮೌಲ್ಯವನ್ನು (TEV) ₹2,485.38 ಕೋಟಿ ಎಂದು ಅಂದಾಜಿಸಿದ್ದು, ಇದು ಹೊಂದಿರುವ ಅಪಾರವಾದ ನೀಲಿ ಇಂಗಾಲದ ಸಂಗ್ರಹವನ್ನು ಎತ್ತಿತೋರಿಸಿದೆ.

ಪಿಚಾವರಂ ಮ್ಯಾಂಗ್ರೋವ್ ಅರಣ್ಯದ ಬಗ್ಗೆ:

• ಸ್ಥಳ: ಇದು ತಮಿಳುನಾಡಿನ ಕಡ್ಡಲೋರಿನಲ್ಲಿದೆ (Cuddalore).
• ವಿಶಿಷ್ಟತೆ: ಇದು ವೆಲ್ಲಾರ್ ಮತ್ತು ಕೊಲೆರೂನ್ ನದಿಗಳ ನಡುವಿನ ಕರಾವಳಿ ಅಳಿವೆಯಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಂಡಿರುವ ಭಾರತದ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಮ್ಯಾಂಗ್ರೋವ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ.
• ಇದು ಕಿಲ್ಲೈ ಹಿನ್ನೀರನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ ಮತ್ತು ಆಳವಿಲ್ಲದ ಕರಾವಳಿ ಮಾರ್ಗದ ಮೂಲಕ ಬಂಗಾಳ ಕೊಲ್ಲಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕ ಕಲ್ಪಿಸುತ್ತದೆ.
• ಪ್ರಬಲ ಪ್ರಭೇದಗಳು: ಅವಿಸೆನ್ನಿಯಾ ಮರಿನಾ ಮತ್ತು ರೈಜೋಫೋರಾ (Rhizophora) ಇಲ್ಲಿನ ಪ್ರಮುಖ ಸಸ್ಯ ಪ್ರಭೇದಗಳಾಗಿವೆ.
• ಪರಿಸರ ಸ್ಥಾನಮಾನ: ಇದನ್ನು 2022 ರಲ್ಲಿ ರಾಮ್ಸರ್ ತಾಣವಾಗಿ ಗುರುತಿಸಲಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಇದು ಪ್ರಮುಖ ಪಕ್ಷಿ ಪ್ರದೇಶವಾಗಿದೆ (IBA).
• ಈ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ಮ್ಯಾಂಗ್ರೋವ್ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು IUCN ಪರಿಸರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳ ಕೆಂಪು ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಅಳಿವಿನಂಚಿನಲ್ಲಿರುವ (CR) ಪ್ರದೇಶ ಎಂದು ವರ್ಗೀಕರಿಸಲಾಗಿದೆ.
• ಸಂರಕ್ಷಣೆ :CRZ-IA – ಪರಿಸರ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಪ್ರದೇಶ ಎಂದು ವರ್ಗೀಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿರುವ ಇದು ಅತ್ಯುನ್ನತ ಕಾನೂನು ರಕ್ಷಣೆಯನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತದೆ.
• ಪರಿಸರ ವಿಜ್ಞಾನದ ಮಹತ್ವ: ಇದು ಜೈವಿಕ-ರಕ್ಷಾಕವಚವಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ, ಚಂಡಮಾರುತ, ಸುನಾಮಿ ಮತ್ತು ಸವೆತದಿಂದ ಒಳನಾಡಿನ ಕರಾವಳಿ ಸಮುದಾಯಗಳನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುತ್ತದೆ, ಜೊತೆಗೆ ಸಮುದ್ರ ಜೀವಿಗಳ ನರ್ಸರಿಗಳು, ಮೀನುಗಾರಿಕೆ ಮತ್ತು ಕರಾವಳಿ ಜೀವನೋಪಾಯಗಳನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸುತ್ತದೆ.
• ಪ್ರಮುಖ ಬೆದರಿಕೆಗಳು: ಮೈಕ್ರೋಪ್ಲಾಸ್ಟಿಕ್ ಒಳನುಸುಳುವಿಕೆ, ಅನಿಯಂತ್ರಿತ ಸೀಗಡಿ ಕೃಷಿಯ ವಿಸ್ತರಣೆ ಮತ್ತು ಭೂ ಪರಿವರ್ತನೆಯು ಈ ಪರಿಸರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗೆ ಪ್ರಮುಖ ಬೆದರಿಕೆಗಳಾಗಿವೆ.

ಸಿರಿಯಾ

ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ

ಸಂದರ್ಭ: 

• ಮಾಜಿ ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಅಸ್ಸಾದ್ ಅವರ ಆಡಳಿತದಲ್ಲಿ ಸಿರಿಯಾವು ಡೀರ್ ಎಲ್-ಜೌರ್ ನಲ್ಲಿ ಪರಮಾಣು ರಿಯಾಕ್ಟರ್ ಅನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುತ್ತಿತ್ತು ಎಂಬುದನ್ನು ವಿಶ್ವಸಂಸ್ಥೆಯ (UN) ವರದಿಯು ಖಚಿತಪಡಿಸಿದೆ.

ಸಿರಿಯಾ ದೇಶದ ಬಗ್ಗೆ: 

• ಸ್ಥಳ: ಇದು ನೈಋತ್ಯ ಏಷ್ಯಾದಲ್ಲಿ ಮೆಡಿಟರೇನಿಯನ್ ಸಮುದ್ರದ ಪೂರ್ವ ಕರಾವಳಿಯಲ್ಲಿದೆ.
• ರಾಜಧಾನಿ: ಡಮಾಸ್ಕಸ್.
• ಗಡಿಗಳು: ಇದು ಟರ್ಕಿ (ಉತ್ತರ), ಇರಾಕ್ (ಪೂರ್ವ), ಜೋರ್ಡಾನ್ (ದಕ್ಷಿಣ), ಲೆಬನಾನ್ (ಪಶ್ಚಿಮ) ಮತ್ತು ಇಸ್ರೇಲ್ (ನೈಋತ್ಯ) ಗಡಿಗಳನ್ನು ಹಂಚಿಕೊಂಡಿದೆ.
• ಪ್ರಮುಖ ಭೂರೂಪಗಳು: ಸಿರಿಯನ್ ಕರಾವಳಿ ಪರ್ವತಗಳು, ಆಂಟಿ-ಲೆಬನಾನ್ ಪರ್ವತಗಳು ಮತ್ತು ಸಿರಿಯನ್/ಸಿರೊ-ಅರೇಬಿಯನ್ ಮರುಭೂಮಿಗಳು ಇಲ್ಲಿನ ಪ್ರಮುಖ ಭೂರೂಪಗಳಾಗಿವೆ.
• ಗೋಲನ್ ಹೈಟ್ಸ್ : ಇದು ಸಿರಿಯಾ ಮತ್ತು ಇಸ್ರೇಲ್ ಒಳಗೊಂಡಿರುವ ಪ್ರಮುಖ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಮತ್ತು ಭೌಗೋಳಿಕ ರಾಜಕೀಯ ಸಮಸ್ಯೆಯಾಗಿದೆ.
• ಸಿರಿಯಾವು ವಿಶ್ವಸಂಸ್ಥೆ (UN) ಮತ್ತು ಅರಬ್ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳ ಒಕ್ಕೂಟದ ಸದಸ್ಯ ರಾಷ್ಟ್ರವಾಗಿದೆ.

Belgium

International

News – 

• The Belgian Prime Minister arrived in New Delhi for a three-day official visit to India.

About

• Located in – Northwestern Europe, it is one of the smallest and most densely populated European countries.
• Capital: Brussels (also hosts NATO Headquarters)
• Borders: France (South), Germany (East), Luxembourg (Southeast) and the Netherlands (North).
• Founding member of the EU and NATO.
• Has a coastline along the North Sea, giving it strategic importance for European maritime trade.

ರಾಣಿ ಅವಂತಿಬಾಯಿ ಲೋಧಿ

ಇತಿಹಾಸ

ಸಂದರ್ಭ: 

• ಭಾರತದ ರಕ್ಷಣಾ ಸಚಿವರು ಲಕ್ನೋದಲ್ಲಿ ವೀರಾಂಗನಾ ರಾಣಿ ಅವಂತಿಬಾಯಿ ಲೋಧಿ ಅವರ ಪ್ರತಿಮೆಯನ್ನು ಅನಾವರಣಗೊಳಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಈ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಹೋರಾಟಗಾರ್ತಿಗೆ ಗೌರವ ನಮನಗಳನ್ನು ಸಲ್ಲಿಸಿದರು.

‘ರಾಣಿ ಅವಂತಿಬಾಯಿ ಲೋಧಿ’ ಅವರ ಬಗ್ಗೆ: 

• ‘ರಾಣಿ ಅವಂತಿಬಾಯಿ ಲೋಧಿ’ ಅವರು ಪ್ರಸ್ತುತ ಮಧ್ಯಪ್ರದೇಶದ ರಾಮಗಢ ಸಂಸ್ಥಾನದ ರಾಣಿಯಾಗಿದ್ದರು ಮತ್ತು 1857 ರ ದಂಗೆಯ ಪ್ರಮುಖ ಮಹಿಳಾ ನಾಯಕಿಯಾಗಿದ್ದರು.
• ಆರಂಭಿಕ ಜೀವನ: ಅವರು 1831 ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಸ್ತುತ ಮಧ್ಯಪ್ರದೇಶದ ಸಿಯೋನಿ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದರು ಹಾಗೂ ರಾಮಗಢದ ದೊರೆ ವಿಕ್ರಮಾದಿತ್ಯ ಸಿಂಗ್ ಅವರನ್ನು ವಿವಾಹವಾದರು.
• ಬ್ರಿಟಿಷರ ಆಕ್ರಮಣಕ್ಕೆ ಪ್ರತಿರೋಧ: ಅವಂತಿಬಾಯಿ ಅವರ ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ಕಡೆಗಣಿಸಿದ ಬ್ರಿಟಿಷರು ರಾಮಗಢವನ್ನು ಕೋರ್ಟ್ ಆಫ್ ವಾರ್ಡ್ಸ್ ಅಧೀನಕ್ಕೆ ತರುವ ಮೂಲಕ ಅದರ ನಿಯಂತ್ರಣವನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದರು.
• 1857 ರ ದಂಗೆಯಲ್ಲಿನ ಪಾತ್ರ: ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಆಡಳಿತದ ವಿರುದ್ಧ ಸ್ಥಳೀಯ ಆಡಳಿತಗಾರರು, ಜಮೀನ್ದಾರರು ಮತ್ತು ರೈತರನ್ನು ಅವರು ಒಗ್ಗೂಡಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಸುಮಾರು 4,000 ಸೈನಿಕರ ಪಡೆಯನ್ನು ಕಟ್ಟಿದ ಕೀರ್ತಿ ಅವರಿಗೆ ಸಲ್ಲುತ್ತದೆ.
• ಹುತಾತ್ಮತೆ: ಮಾರ್ಚ್ 1858 ರಲ್ಲಿ, ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಪಡೆಗಳಿಂದ ಸುತ್ತುವರೆದಾಗ, ಶರಣಾಗುವ ಬದಲು ರಾಣಿ ಅವಂತಿಬಾಯಿ ಲೋಧಿ ಅವರು ತಮ್ಮ ಕತ್ತಿಯಿಂದಲೇ ತಮ್ಮ ಪ್ರಾಣವನ್ನು ತ್ಯಾಗ ಮಾಡಿದರು.

ರಫ್ತು ಕೇಂದ್ರಗಳಾಗಿ ಜಿಲ್ಲೆಗಳು (Districts as Export Hubs)

ಆರ್ಥಿಕತೆ

ಸಂದರ್ಭ: 

• ಸರ್ಕಾರವು ರಫ್ತು ಕೇಂದ್ರಗಳಾಗಿ ಜಿಲ್ಲೆಗಳು (DEH) ಉಪಕ್ರಮದೊಂದಿಗೆ ತನ್ನ ಜಿಲ್ಲಾ-ನೇತೃತ್ವದ ರಫ್ತು ಕಾರ್ಯತಂತ್ರವನ್ನು ಬಲಪಡಿಸುತ್ತಿದೆ.

DEH ಉಪಕ್ರಮದ ಬಗ್ಗೆ: 

• ಪ್ರಾರಂಭ: ಜಿಲ್ಲೆಗಳನ್ನು ರಫ್ತು ಮತ್ತು ವ್ಯಾಪಾರದ ಕೇಂದ್ರಗಳನ್ನಾಗಿ ಮಾಡುವ ಪ್ರಧಾನಮಂತ್ರಿಯವರ 2019 ರ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ದಿನಾಚರಣೆಯ ಕರೆಯ ಮೇರೆಗೆ ಇದನ್ನು ಆಗಸ್ಟ್ 2019 ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಲಾಯಿತು.
• ನೋಡಲ್ ಸಚಿವಾಲಯ: ವಾಣಿಜ್ಯ ಮತ್ತು ಕೈಗಾರಿಕಾ ಸಚಿವಾಲಯವು ಇದರ ನೋಡಲ್ ಸಚಿವಾಲಯವಾಗಿದ್ದು, ಇದನ್ನು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ವಿದೇಶಿ ವ್ಯಾಪಾರದ ಮಹಾನಿರ್ದೇಶನಾಲಯದ (DGFT) ಮೂಲಕ ಅನುಷ್ಠಾನಗೊಳಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.
• ಉದ್ದೇಶ: ರಫ್ತು ಸಾಮರ್ಥ್ಯವಿರುವ ಉತ್ಪನ್ನಗಳು ಮತ್ತು ಸೇವೆಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸುವ ಮೂಲಕ ಹಾಗೂ ಸ್ಥಳೀಯ ರಫ್ತು ಅಡಚಣೆಗಳನ್ನು ನಿವಾರಿಸುವ ಮೂಲಕ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಜಿಲ್ಲೆಯನ್ನು ರಫ್ತು ಕೇಂದ್ರ (Export hub) ವನ್ನಾಗಿ ಮಾಡುವುದು ಇದರ ಪ್ರಮುಖ ಉದ್ದೇಶವಾಗಿದೆ.
• ಒತ್ತು: MSMEಗಳು, ರೈತರು, ಕುಶಲಕರ್ಮಿಗಳು, ಕರಕುಶಲ ವಸ್ತುಗಳು, ಕೈಮಗ್ಗಗಳು ಮತ್ತು ಸ್ಥಳೀಯ ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳನ್ನು ಜಾಗತಿಕ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಬೆಸೆಯುವುದರ ಮೇಲೆ ಇದು ಗಮನ ಕೇಂದ್ರೀಕರಿಸುತ್ತದೆ.

• ಸಾಂಸ್ಥಿಕ ಕಾರ್ಯವಿಧಾನ:

1. ರಾಜ್ಯ ರಫ್ತು ಉತ್ತೇಜನಾ ಸಮಿತಿ (SEPC).
2. ಜಿಲ್ಲಾ ರಫ್ತು ಉತ್ತೇಜನಾ ಸಮಿತಿ (DEPC): ಇದು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಜಿಲ್ಲಾಧಿಕಾರಿ/ಜಿಲ್ಲಾ ದಂಡಾಧಿಕಾರಿಗಳ (DC/DM) ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿರುತ್ತದೆ ಮತ್ತು DGFT ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಪ್ರಾಧಿಕಾರವು ಇದರ ಸಹ-ಅಧ್ಯಕ್ಷತೆಯನ್ನು ವಹಿಸುತ್ತದೆ.

• ಜಿಲ್ಲಾ ರಫ್ತು ಕ್ರಿಯಾ ಯೋಜನೆ (DEAP): ಇದು ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವಿರುವ ಉತ್ಪನ್ನಗಳು ಮತ್ತು ಸೇವೆಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸುತ್ತದೆ ಹಾಗೂ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯ, ಲಾಜಿಸ್ಟಿಕ್ಸ್, ಗುಣಮಟ್ಟ, ಪೂರೈಕೆ ಸರಪಳಿ ಮತ್ತು ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಪ್ರವೇಶದ ಅಡಚಣೆಗಳನ್ನು ನಿಭಾಯಿಸುತ್ತದೆ.
• ODOP ಸಂಪರ್ಕ: ಒಂದು ಜಿಲ್ಲೆ ಒಂದು ಉತ್ಪನ್ನ (ODOP) ಉಪಕ್ರಮವನ್ನು DEH ನೊಂದಿಗೆ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯ ಮೂಲಕ ವಿಲೀನಗೊಳಿಸಲಾಗಿದ್ದು, ಇದು ಬಲವಾದ ಜಿಲ್ಲಾ ಮಟ್ಟದ ರಫ್ತು ಪರಿಸರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುತ್ತದೆ.

ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಮಾಹಿತಿ:

ಕರ್ನಾಟಕದ ಒಂದು ಜಿಲ್ಲೆ ಒಂದು ಉತ್ಪನ್ನಗಳು (ODOP)

ನ್ಯುಮೋನಿಯಾ ಮತ್ತು ಮೆನಿಂಜೈಟಿಸ್ ವಿರುದ್ಧ ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ಲಸಿಕೆ

ವಿಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ

ಸಂದರ್ಭ: 

• ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು ಸ್ಟ್ರೆಪ್ಟೋಕಾಕಸ್ ನ್ಯುಮೋನಿಯಾ ಬ್ಯಾಕ್ಟೀರಿಯಾದ (Streptococcus pneumonia bacteria) ಸುಮಾರು ನೂರು ರೂಪಗಳನ್ನು ಗುರಿಯಾಗಿಸಬಲ್ಲ ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ನ್ಯುಮೋಕೊಕಲ್ ಲಸಿಕೆಯನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿಯುವ ಸಂಶೋಧನೆಯಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿದ್ದಾರೆ.

ನ್ಯುಮೋನಿಯಾ ಬಗ್ಗೆ: 

• ಇದು ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಗಾಳಿ ಚೀಲಗಳಲ್ಲಿ (ಅಲ್ವಿಯೋಲೈ) ಉರಿಯೂತವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುವ ತೀವ್ರವಾದ ಉಸಿರಾಟದ ಸೋಂಕು ಆಗಿದೆ.
• ಕಾರ್ಯವಿಧಾನ: ಗಾಳಿ ಚೀಲಗಳು (ಅಲ್ವಿಯೋಲೈ) ದ್ರವ ಅಥವಾ ಕೀವುಗಳಿಂದ ತುಂಬಿಕೊಳ್ಳುವುದರಿಂದ ಆಮ್ಲಜನಕ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವಿಕೆಯನ್ನು ನಿರ್ಬಂಧಿಸುತ್ತದೆ.
• ಹರಡುವಿಕೆ: ಇದು ಗಾಳಿಯ ಮೂಲಕ, ಮೇಲ್ಮೈ ಸಂಪರ್ಕದಿಂದ ಅಥವಾ ಹೆರಿಗೆಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ರಕ್ತದ ಮೂಲಕ ಹರಡುತ್ತದೆ.
• ದುರ್ಬಲ ಗುಂಪುಗಳು: 5 ವರ್ಷದೊಳಗಿನ ಮಕ್ಕಳು ಮತ್ತು 65 ವರ್ಷ ಮೇಲ್ಪಟ್ಟ ವಯಸ್ಕರು ಸುಲಭವಾಗಿ ಈ ಸೋಂಕಿಗೆ ತುತ್ತಾಗುತ್ತಾರೆ.

ರೋಗಕಾರಕಗಳು: 

1. ಬ್ಯಾಕ್ಟೀರಿಯಾ: ಸ್ಟ್ರೆಪ್ಟೋಕಾಕಸ್ ನ್ಯುಮೋನಿಯಾ (ಅತ್ಯಂತ ಸಾಮಾನ್ಯ), ಹಿಮೋಫಿಲಸ್ ಇನ್ಫ್ಲುಯೆಂಜಾ ಟೈಪ್ ಬಿ (Hib).
2. ವೈರಸ್‌ಗಳು: RSV, ಇನ್ಫ್ಲುಯೆಂಜಾ, ಕರೋನಾ ವೈರಸ್‌ಗಳು.
3. ಶಿಲೀಂಧ್ರಗಳು: ನ್ಯುಮೋಸಿಸ್ಟಿಸ್ ಜಿರೋವೆಸಿ (HIV / ರೋಗನಿರೋಧಕ ಶಕ್ತಿ ಕಡಿಮೆ ಇರುವ ರೋಗಿಗಳನ್ನು ಗುರಿಯಾಗಿಸುತ್ತದೆ).
4. ಅಸಹಜತೆ (Atypical): ಮೈಕೋಪ್ಲಾಸ್ಮಾ ನ್ಯುಮೋನಿಯಾ (ಇದು ಸೌಮ್ಯವಾದ “ವಾಕಿಂಗ್ ನ್ಯುಮೋನಿಯಾ” ವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತದೆ).

ಭಾರತದ ಯೋಜನೆಗಳು ಮತ್ತು ಉಪಕ್ರಮಗಳು

• PCV ಲಸಿಕೆ: ಇದನ್ನು ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ರೋಗನಿರೋಧಕ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದ (UIP) ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಪರಿಚಯಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇದು ನ್ಯುಮೋನಿಯಾ, ಮೆನಿಂಜೈಟಿಸ್ ಮತ್ತು ಸೆಪ್ಸಿಸ್ ವಿರುದ್ಧ ರಕ್ಷಣೆ ನೀಡುತ್ತದೆ.
• ಸಾನ್ಸ್ (SAANS) ಅಭಿಯಾನ: ನ್ಯುಮೋನಿಯಾವನ್ನು ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿ ತಟಸ್ಥಗೊಳಿಸಲು ಸಾಮಾಜಿಕ ಜಾಗೃತಿ ಮತ್ತು ಕ್ರಿಯೆ (SAANS) ಎಂಬುದು ಇದರ ವಿಸ್ತೃತ ರೂಪವಾಗಿದೆ. ಇದು 5 ವರ್ಷದೊಳಗಿನ ಮಕ್ಕಳಲ್ಲಿ ರೋಗದ ಆರಂಭಿಕ ಗುರುತಿಸುವಿಕೆಯನ್ನು ಪ್ರೇರೇಪಿಸುತ್ತದೆ.
• ನ್ಯುಮೋನಿಯಾ ಮತ್ತು ಅತಿಸಾರ ತಡೆಗಟ್ಟುವಿಕೆ ಮತ್ತು ನಿಯಂತ್ರಣಕ್ಕಾಗಿ ಸಮಗ್ರ ಕ್ರಿಯಾ ಯೋಜನೆ: ಭಾರತದಲ್ಲಿ 5 ವರ್ಷದೊಳಗಿನ ಮಕ್ಕಳ ಸಾವಿಗೆ ಕಾರಣವಾಗುವ ಎರಡು ಪ್ರಮುಖ ರೋಗಗಳಾದ ನ್ಯುಮೋನಿಯಾ ಮತ್ತು ಅತಿಸಾರವನ್ನು ಗುರಿಯಾಗಿಸಿಕೊಂಡು ರೂಪಿಸಲಾದ ಸಮಗ್ರ ಕಾರ್ಯತಂತ್ರ ಇದಾಗಿದೆ.

ಜಾಗತಿಕ ಕಾರ್ಯವಿಧಾನಗಳು: 

• ನ್ಯುಮೋನಿಯಾ ಮತ್ತು ಅತಿಸಾರದ ತಡೆಗಟ್ಟುವಿಕೆ ಮತ್ತು ನಿಯಂತ್ರಣಕ್ಕಾಗಿ ಜಾಗತಿಕ ಕ್ರಿಯಾ ಯೋಜನೆ (GAPPD): ಪ್ರತಿ 1,000 ಜನನಗಳಲ್ಲಿ ಮಕ್ಕಳ ನ್ಯುಮೋನಿಯಾ ಸಾವುಗಳನ್ನು 3 ಕ್ಕಿಂತ ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುವ ಗುರಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ WHO/UNICEF ಯೋಜನೆಯಾಗಿದೆ.
• ವಿಶ್ವ ನ್ಯುಮೋನಿಯಾ ದಿನ: ಇದನ್ನು ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ ನವೆಂಬರ್ 12 ರಂದು ಆಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಪೊಲೀಸ್ ಆಧುನೀಕರಣ ಮಿಷನ್ (PMM)

ರಾಜಕೀಯ ಮತ್ತು ಆಡಳಿತ

ಸಂದರ್ಭ: 

• ಮುಂಬರುವ ಐದು ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಪೊಲೀಸ್ ಆಧುನೀಕರಣ ಮಿಷನ್ (PMM) ಎಂಬ 24,000 ಕೋಟಿ ರೂ.ಗಳ ಬೃಹತ್ ಯೋಜನೆಯನ್ನು ಜಾರಿಗೊಳಿಸಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿರುವುದಾಗಿ ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರವು ಸರ್ವೋಚ್ಚ ನ್ಯಾಯಾಲಯಕ್ಕೆ ತಿಳಿಸಿದೆ.

ಪೊಲೀಸ್ ಆಧುನೀಕರಣ ಮಿಷನ್ (PMM) ನ ಬಗ್ಗೆ: 

• ಉದ್ದೇಶ: ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ, ಮೂಲಸೌಕರ್ಯ, ಚಲನಶೀಲತೆ, ಸಂವಹನ ಮತ್ತು ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯ ಸಾಮರ್ಥ್ಯಗಳನ್ನು ಸುಧಾರಿಸುವ ಮೂಲಕ ಪೊಲೀಸ್ ಪಡೆಗಳನ್ನು ಆಧುನೀಕರಣಗೊಳಿಸುವುದು ಇದರ ಉದ್ದೇಶವಾಗಿದೆ.
• ನೋಡಲ್ ಸಚಿವಾಲಯ: ಗೃಹ ವ್ಯವಹಾರಗಳ ಸಚಿವಾಲಯ (MHA).
• ಗಮನ ಕೇಂದ್ರೀಕರಿಸುವ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳು:

1. ಆಧುನಿಕ ಶಸ್ತ್ರಾಸ್ತ್ರಗಳು ಮತ್ತು ಉಪಕರಣಗಳು.
2. ಪೊಲೀಸ್ ಸಂವಹನ ಮತ್ತು ಕಣ್ಗಾವಲು ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು.
3. ಸೈಬರ್ ಅಪರಾಧ ನಿಭಾಯಿಸುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯಗಳು.
4. ಪೊಲೀಸ್ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯ ಮತ್ತು ಚಲನಶೀಲತೆ.
5. ತರಬೇತಿ ಮತ್ತು ವಿಧಿವಿಜ್ಞಾನ (ಫೋರೆನ್ಸಿಕ್) ಸೌಲಭ್ಯಗಳು.

• ವಿಧಾನ: ಕೇಂದ್ರದ ನೆರವಿನ ಮೂಲಕ ರಾಜ್ಯ ಮತ್ತು ಕೇಂದ್ರಾಡಳಿತ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಪೊಲೀಸ್ ಪಡೆಗಳನ್ನು ಬಲಪಡಿಸುವುದು ಮತ್ತು ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ-ಸಕ್ರಿಯಗೊಳಿಸಿದ ಪೊಲೀಸ್ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸುವುದು ಇದರ ವಿಧಾನವಾಗಿದೆ.
• ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆ: ಇದು ಆಂತರಿಕ ಭದ್ರತೆ, ಅಪರಾಧ ತನಿಖೆ, ತುರ್ತು ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ ಮತ್ತು ಪೊಲೀಸ್ ದಕ್ಷತೆಯನ್ನು ಸುಧಾರಿಸುತ್ತದೆ.
• ಪ್ರಮುಖ ಸಂಪರ್ಕ: ಇದು ಸ್ಮಾರ್ಟ್ (SMART) ಪೊಲೀಸಿಂಗ್ ಅನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸುತ್ತದೆ – ಅಂದರೆ ಸೂಕ್ಷ್ಮ (Sensitive), ಆಧುನಿಕ (Modern), ಎಚ್ಚರ (Alert), ಸ್ಪಂದಿಸುವ (Responsive) ಮತ್ತು ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ-ಪರಿಣತ (Techno-savvy) ಪೊಲೀಸ್ ವ್ಯವಸ್ಥೆ.

ಬೆಲ್ಜಿಯಂ ಪ್ರಧಾನಮಂತ್ರಿಯವರ ಭಾರತ ಭೇಟಿ

ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ

ಸಂದರ್ಭ: 

• ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಬೆಲ್ಜಿಯಂ ಪ್ರಧಾನಮಂತ್ರಿಯವರು ಭಾರತಕ್ಕೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಿದ್ದು, ಇದು ಎರಡು ದಶಕಗಳಲ್ಲಿ ಬೆಲ್ಜಿಯಂ ಪ್ರಧಾನಿಯೊಬ್ಬರ ಮೊದಲ ಅಧಿಕೃತ ಭೇಟಿಯಾಗಿದೆ.

ಭಾರತ-ಬೆಲ್ಜಿಯಂ ಸಂಬಂಧಗಳು

• ರಾಜತಾಂತ್ರಿಕ ಸಂಬಂಧಗಳು: ಇವು 1948 ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪನೆಯಾಗಿದ್ದು, 2023 ಕ್ಕೆ 75 ವರ್ಷಗಳನ್ನು ಪೂರೈಸಿವೆ.
• ವ್ಯಾಪಾರ: ಪ್ರಮುಖ ವಲಯಗಳಲ್ಲಿ ವಜ್ರಗಳು, ಔಷಧಗಳು, ರಾಸಾಯನಿಕಗಳು, ಯಂತ್ರೋಪಕರಣಗಳು ಮತ್ತು ಮಾಹಿತಿ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ (IT) ಸೇರಿವೆ.
• ಕಾರ್ಯತಂತ್ರದ ಮಾತುಕತೆ: ಸಾಂಸ್ಥಿಕ ದ್ವಿಪಕ್ಷೀಯ ಕಾರ್ಯತಂತ್ರದ ತೊಡಗಿಸಿಕೊಳ್ಳುವಿಕೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.
• ರಕ್ಷಣೆ: ಕಡಲ ಭದ್ರತೆ, ಸ್ವಾಯತ್ತ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು ಮತ್ತು ಡ್ರೋನ್ ವಿರೋಧಿ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನದಲ್ಲಿ ಸಹಕಾರವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.
• ಕಾರ್ಯತಂತ್ರದ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆ: ಬೆಲ್ಜಿಯಂ ಯುರೋಪಿಯನ್ ಒಕ್ಕೂಟಕ್ಕೆ (EU) ಪ್ರಮುಖ ಹೆಬ್ಬಾಗಿಲಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಇದು EU ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಮತ್ತು ನ್ಯಾಟೋ (NATO) ಪ್ರಧಾನ ಕಚೇರಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.
• ಉದಯೋನ್ಮುಖ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳು: ನಿರ್ಣಾಯಕ ಖನಿಜಗಳು, ಸೆಮಿಕಂಡಕ್ಟರ್‌ಗಳು, ಶುದ್ಧ ಶಕ್ತಿ ಮತ್ತು ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಸಹಕಾರ ಹೊಂದಿದೆ.

ಬೆಲ್ಜಿಯಂ ದೇಶದ ಬಗ್ಗೆ:

• ಸ್ಥಳ: ವಾಯುವ್ಯ ಯುರೋಪ್‌ನಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಂಡಿರುವ ಇದು, ಯುರೋಪಿನ ಅತಿ ಚಿಕ್ಕ ಮತ್ತು ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಜನಸಾಂದ್ರತೆ ಹೊಂದಿರುವ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ.
• ರಾಜಧಾನಿ: ಇದರ ರಾಜಧಾನಿ ‘ಬ್ರಸೆಲ್ಸ್’ ಆಗಿದ್ದು, ಇದು ನ್ಯಾಟೋ (NATO) ಪ್ರಧಾನ ಕಚೇರಿಯನ್ನು ಸಹ ಹೊಂದಿದೆ.
• ಗಡಿಗಳು: ಇದು ಫ್ರಾನ್ಸ್ (ದಕ್ಷಿಣ), ಜರ್ಮನಿ (ಪೂರ್ವ), ಲಕ್ಸೆಂಬರ್ಗ್ (ಆಗ್ನೇಯ) ಮತ್ತು ನೆದರ್ಲ್ಯಾಂಡ್ಸ್ (ಉತ್ತರ) ಗಡಿಗಳನ್ನು ಹಂಚಿಕೊಂಡಿದೆ.
• ಇದು ಯುರೋಪಿಯನ್ ಒಕ್ಕೂಟ (EU) ಮತ್ತು ನ್ಯಾಟೋ (NATO) ದ ಸಂಸ್ಥಾಪಕ ಸದಸ್ಯ ರಾಷ್ಟ್ರವಾಗಿದೆ.
• ಇದು ಉತ್ತರ ಸಮುದ್ರದ (North Sea) ಉದ್ದಕ್ಕೂ ಕರಾವಳಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಯುರೋಪಿಯನ್ ಕಡಲ ವ್ಯಾಪಾರಕ್ಕೆ ಕಾರ್ಯತಂತ್ರದ ಮಹತ್ವವನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ.

ಭ್ರಷ್ಟಾಚಾರದ ವಿರುದ್ಧ ಭಾರತದ ಹೋರಾಟದ ಬಲವರ್ಧನೆ

ರಾಜಕೀಯ ಮತ್ತು ಆಡಳಿತ

ಸಂದರ್ಭ: 

• ಕೇಂದ್ರ ತನಿಖಾ ದಳ (CBI) ತನಿಖೆ ನಡೆಸುತ್ತಿರುವ ಭ್ರಷ್ಟಾಚಾರ ಪ್ರಕರಣಗಳ ವಿಲೇವಾರಿಯಲ್ಲಿನ ವಿಳಂಬವನ್ನು ಕೇಂದ್ರ ಜಾಗೃತ ಆಯೋಗ (CVC) ಎತ್ತಿ ತೋರಿಸಿದೆ. ಡಿಸೆಂಬರ್ 31, 2025 ರ ವೇಳೆಗೆ 1988 ರ ಭ್ರಷ್ಟಾಚಾರ ತಡೆ ಕಾಯ್ದೆಯಡಿ 7,229 ಪ್ರಕರಣಗಳು ವಿಚಾರಣೆಗಾಗಿ ಬಾಕಿ ಉಳಿದಿವೆ ಎಂದು ವರದಿ ತಿಳಿಸಿದೆ.

ಭ್ರಷ್ಟಾಚಾರ ತಡೆ (PC) ಕಾಯ್ದೆ, 1988

• ಇದು ಒಂದು ಫೆಡರಲ್ ಕಾನೂನು ಆಗಿದ್ದು, ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಕರ್ನಾಟಕ ಲೋಕಾಯುಕ್ತದಿಂದ ಜಾರಿಗೊಳಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ.

ಪ್ರಮುಖ ಅಪರಾಧಗಳು ಮತ್ತು ದಂಡಗಳು: 

1. ಲಂಚ ಪಡೆಯುವುದು (ಸೆಕ್ಷನ್ 7): ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸೇವಕರಿಗೆ 3 ರಿಂದ 7 ವರ್ಷಗಳವರೆಗೆ ಜೈಲು ಶಿಕ್ಷೆ ಹಾಗೂ ದಂಡ ವಿಧಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.
2. ಲಂಚ ನೀಡುವುದು (ಸೆಕ್ಷನ್ 8): ಲಂಚ ನೀಡುವವರು ಅಥವಾ ಕಂಪನಿಗಳು 7 ವರ್ಷಗಳವರೆಗೆ ಜೈಲು ಶಿಕ್ಷೆಯನ್ನು ಎದುರಿಸಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ.
3. ಕ್ರಿಮಿನಲ್ ದುರ್ನಡತೆ (ಸೆಕ್ಷನ್ 13): ಆಸ್ತಿಯ ದುರುಪಯೋಗ ಅಥವಾ ಅಕ್ರಮವಾಗಿ ಸಂಪತ್ತು ಗಳಿಸುವುದು 4 ರಿಂದ 10 ವರ್ಷಗಳವರೆಗೆ ಜೈಲು ಶಿಕ್ಷೆಯನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತದೆ.

ಕಠಿಣ ಕಾನೂನು ಷರತ್ತುಗಳು: 

• ಬೇಡಿಕೆ ಮತ್ತು ಸ್ವೀಕಾರ: ಪ್ರಾಸಿಕ್ಯೂಟರ್‌ಗಳು ಲಂಚದ ಬೇಡಿಕೆಯನ್ನು ಇಡಲಾಗಿತ್ತು ಮತ್ತು ಲಂಚವನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಲಾಗಿತ್ತು ಎಂಬುದನ್ನು ಸಾಬೀತುಪಡಿಸಬೇಕು ಎಂದು ಕರ್ನಾಟಕ ಉಚ್ಚ ನ್ಯಾಯಾಲಯ ತೀರ್ಪು ನೀಡಿದೆ; ಇವೆರಡರಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ಒಂದು ತಪ್ಪಿಹೋದರೂ ಪ್ರಕರಣವು ಅಮಾನ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ.
• ಪೂರ್ವಾನುಮತಿ (ಸೆಕ್ಷನ್ 17A): ಸರ್ಕಾರದ ಪೂರ್ವಾನುಮತಿ ಇಲ್ಲದೆ ಪೊಲೀಸ್ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸೇವಕನ ಅಧಿಕೃತ ನಿರ್ಧಾರಗಳ ಬಗ್ಗೆ ತನಿಖೆ ನಡೆಸುವಂತಿಲ್ಲ.

ಪ್ರಮುಖ ಜಾರಿ ಪ್ರಾಧಿಕಾರ: 

• ಕರ್ನಾಟಕ ಲೋಕಾಯುಕ್ತ: ಇದು ರಾಜ್ಯದ ಸ್ವತಂತ್ರ ಭ್ರಷ್ಟಾಚಾರ-ವಿರೋಧಿ ಒಂಬುಡ್ಸ್‌ಮನ್ ಆಗಿದ್ದು, ಬಲೆ ಬೀಸುವುದು (traps), ದಾಳಿಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರಾಸಿಕ್ಯೂಷನ್‌ಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ.

ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಮಾಹಿತಿ: 

ಕೇಂದ್ರ ಜಾಗೃತ ಆಯೋಗ (CVC)

• ಇದು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಆಡಳಿತದಲ್ಲಿ ಸಮಗ್ರತೆ, ಪಾರದರ್ಶಕತೆ ಮತ್ತು ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆಯನ್ನು ಖಚಿತಪಡಿಸುವ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯನ್ನು ಹೊತ್ತಿರುವ ಭಾರತದ ಅತ್ಯುನ್ನತ ಶಾಸನಬದ್ಧ ಸಂಸ್ಥೆಯಾಗಿದೆ.
• ಭ್ರಷ್ಟಾಚಾರ ತಡೆಗಟ್ಟುವಿಕೆ ಕುರಿತಾದ ಸಂತಾನಂ ಸಮಿತಿಯ ಶಿಫಾರಸುಗಳ ಮೇರೆಗೆ ಇದನ್ನು 1964 ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು.
• ಕೇಂದ್ರ ಜಾಗೃತ ಆಯೋಗ ಕಾಯ್ದೆ, 2003, ಒಬ್ಬ ಕೇಂದ್ರ ಜಾಗೃತ ಆಯುಕ್ತರು ಮತ್ತು ಇಬ್ಬರು ಜಾಗೃತ ಆಯುಕ್ತರ ನೇಮಕಾತಿಗೆ ಅವಕಾಶ ಕಲ್ಪಿಸುತ್ತದೆ. ಜಾಗೃತ ಆಯುಕ್ತರ ಅಧಿಕಾರಾವಧಿಯು ನಾಲ್ಕು ವರ್ಷಗಳು ಅಥವಾ ಅಧಿಕಾರದಲ್ಲಿರುವವರು 65 ವರ್ಷ ವಯಸ್ಸನ್ನು ತಲುಪುವವರೆಗೆ ಇರುತ್ತದೆ.
• ಕೇಂದ್ರ ಜಾಗೃತ ಆಯುಕ್ತರು ಮತ್ತು ಜಾಗೃತ ಆಯುಕ್ತರನ್ನು ಪ್ರಧಾನಮಂತ್ರಿ, ಗೃಹ ಸಚಿವರು ಮತ್ತು ಲೋಕಸಭೆಯ ವಿರೋಧ ಪಕ್ಷದ ನಾಯಕರನ್ನು ಒಳಗೊಂಡ ಉನ್ನತಾಧಿಕಾರ ಸಮಿತಿಯ (HPC) ಶಿಫಾರಸುಗಳ ಮೇರೆಗೆ ಭಾರತದ ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿಗಳು ನೇಮಕ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ.

ಅಧಿಕಾರ ಮತ್ತು ಕಾರ್ಯಗಳು: 

• CVC ಕಾಯ್ದೆ, 2003 ರ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಭ್ರಷ್ಟಾಚಾರವನ್ನು ಎದುರಿಸಲು ಮತ್ತು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಆಡಳಿತದಲ್ಲಿ ಸಮಗ್ರತೆ, ಪಾರದರ್ಶಕತೆ ಮತ್ತು ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆಯನ್ನು ಖಚಿತಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಕೇಂದ್ರ ಜಾಗೃತ ಆಯೋಗಕ್ಕೆ (CVC) ಕಡ್ಡಾಯಗೊಳಿಸಲಾಗಿದೆ.
• ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರದ ಸಚಿವಾಲಯಗಳು, ಇಲಾಖೆಗಳು ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ಜಾಗೃತ ಆಡಳಿತಗಳ ಮೇಲೆ ಆಯೋಗವು ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆಯನ್ನು ನಡೆಸುತ್ತದೆ.
• ಇದು ಲೋಕಪಾಲ್ ಕಳುಹಿಸಿದ ಪ್ರಕರಣಗಳು ಮತ್ತು PIDPI ಚೌಕಟ್ಟಿನ ಅಡಿಯಲ್ಲಿನ ಶಿಳ್ಳೆದಾರರ (whistleblower) ದೂರುಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಂತೆ ಭ್ರಷ್ಟಾಚಾರ-ವಿರೋಧಿ ವಿಚಾರಣೆಗಳ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆ ಮತ್ತು ಮಾರ್ಗದರ್ಶನ ಮಾಡುವ ಮೂಲಕ ಅತ್ಯುನ್ನತ ಜಾಗೃತ ಸಂಸ್ಥೆಯಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ.
• ಇದು 1988 ರ ಭ್ರಷ್ಟಾಚಾರ ತಡೆ ಕಾಯ್ದೆಯಡಿ ಬರುವ ಅಪರಾಧಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಪ್ರಕರಣಗಳಲ್ಲಿ ಕೇಂದ್ರ ತನಿಖಾ ದಳದ (CBI) ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಣೆಯನ್ನು ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ.
• ಜಾರಿ ನಿರ್ದೇಶನಾಲಯ ಮತ್ತು CBI ನ ನಿರ್ದೇಶಕರನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ, SP ಮಟ್ಟ ಮತ್ತು ಅದಕ್ಕಿಂತ ಮೇಲಿನ ಹಿರಿಯ ಅಧಿಕಾರಿಗಳ ನೇಮಕಾತಿಯನ್ನು ಶಿಫಾರಸು ಮಾಡುವ ಸಮಿತಿಗಳ ಅಧ್ಯಕ್ಷತೆ ವಹಿಸುವ ಮೂಲಕ ಹಿರಿಯ ನೇಮಕಾತಿಗಳಲ್ಲಿ ಇದು ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರವನ್ನು ವಹಿಸುತ್ತದೆ.

ತೆನ್‌ಸಿಂಗ್ ನೋರ್ಗೆ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಾಹಸ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು 2024

ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು

ಸಂದರ್ಭ:

• ಕೇಂದ್ರ ಯುವಜನ ವ್ಯವಹಾರಗಳು ಮತ್ತು ಕ್ರೀಡಾ ಸಚಿವಾಲಯವು 2024ನೇ ಸಾಲಿನ ತೆನ್‌ಸಿಂಗ್ ನೋರ್ಗೆ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಾಹಸ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳಿಗೆ ನಾಲ್ವರು ಸಾಧಕರನ್ನು ಘೋಷಿಸಿದೆ.

ಪ್ರಶಸ್ತಿಯ ಬಗ್ಗೆ:

• ಈ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು 1993 ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು.
• ಈ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯು ಸಾಹಸ ಕ್ರೀಡೆಗಳಿಗಾಗಿ ನೀಡುವ ರಾಷ್ಟ್ರದ ಅತ್ಯುನ್ನತ ಗೌರವವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಇದು ಅರ್ಜುನ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗೆ ಸಮಾನವಾದ ಸ್ಥಾನಮಾನವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.
• 1953 ರಲ್ಲಿ ಎಡ್ಮಂಡ್ ಹಿಲರಿ ಅವರೊಂದಿಗೆ ಮೌಂಟ್ ಎವರೆಸ್ಟ್ ಶಿಖರವನ್ನು ಏರಿದ ಮೊದಲ ಇಬ್ಬರು ಪರ್ವತಾರೋಹಿಗಳಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರಾದ ತೆನ್‌ಸಿಂಗ್ ನೋರ್ಗೆ ಅವರ ಗೌರವಾರ್ಥವಾಗಿ ಈ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ.
• ವರ್ಗಗಳು: ಭೂ ಸಾಹಸ, ಜಲ ಸಾಹಸ, ವಾಯು ಸಾಹಸ ಮತ್ತು ಜೀವಮಾನದ ಸಾಧನೆ ಎಂಬ ನಾಲ್ಕು ವಿಭಾಗಗಳನ್ನು ಇದು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ.

2024ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪುರಸ್ಕೃತರು:

• ಭೂ ಸಾಹಸ: ಒಂದೇ ಋತುವಿನಲ್ಲಿ 8,000 ಮೀಟರ್ ಎತ್ತರದ ಐದು ಶಿಖರಗಳನ್ನು ಏರಿದ ಮೊದಲ ಭಾರತೀಯ ಎಂಬ ಹೆಗ್ಗಳಿಕೆಗೆ ಪಾತ್ರರಾದ ಬಲ್ಜೀತ್ ಕೌರ್; ಹಾಗೂ ಪೂರಕ ಆಮ್ಲಜನಕ ಅಥವಾ ಶೆರ್ಪಾಗಳ ಬೆಂಬಲವಿಲ್ಲದೆ ಎವರೆಸ್ಟ್ ಶಿಖರವನ್ನು ಏರಿದ ಮೊದಲ ಭಾರತೀಯ ನಾಗರಿಕ ಸ್ಕಲ್ಜಾಂಗ್ ರಿಗ್ಜಿನ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗೆ ಭಾಜನರಾಗಿದ್ದಾರೆ.
• ಜಲ ಸಾಹಸ: ಪ್ಯಾರಾ-ಸ್ವಿಮ್ಮಿಂಗ್ (ಅಂಗವಿಕಲರ ಈಜು) ಮತ್ತು ತೆರೆದ ಸಮುದ್ರ ಸ್ಪರ್ಧೆಗಳಲ್ಲಿ ದಾಖಲೆ ನಿರ್ಮಿಸಿದ ರಿಮೋ ಸಹಾ ಅವರು ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪಡೆದಿದ್ದಾರೆ.
• ಜೀವಮಾನದ ಸಾಧನೆ: ಚಳಿಗಾಲದ ಕ್ರೀಡೆಗಳು ಮತ್ತು ಸಾಹಸ ಕ್ರೀಡೆಗಳ ಆಡಳಿತಕ್ಕೆ ನೀಡಿದ ನಿರಂತರ ಕೊಡುಗೆಗಳಿಗಾಗಿ ಶಿವ ಪ್ರಸಾದ್ ಚಮೋಲಿ ಅವರಿಗೆ ಈ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಒಲಿದಿದೆ.

ಸಿಂಧೂ ನದಿ ನೀರು ಹಂಚಿಕೆ ಒಪ್ಪಂದ

ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಂಬಂಧಗಳು

ಸಂದರ್ಭ:

• ಹೇಗ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಶಾಶ್ವತ ಮಧ್ಯಸ್ಥಿಕೆ ನ್ಯಾಯಾಲಯ (Permanent Court of Arbitration – PCA) ನೀಡಿದ ಸಿಂಧೂ ನದಿ ನೀರು ಹಂಚಿಕೆ ಒಪ್ಪಂದದ (IWT) ತೀರ್ಪನ್ನು ಭಾರತವು ತಿರಸ್ಕರಿಸಿದೆ. ಈ ಮಧ್ಯಸ್ಥಿಕೆ ಮಂಡಳಿಯನ್ನು ಅಕ್ರಮವಾಗಿ ರಚಿಸಲಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಭಾರತದ ಮೇಲೆ ಅದಕ್ಕೆ ಯಾವುದೇ ನ್ಯಾಯವ್ಯಾಪ್ತಿ ಇಲ್ಲ ಎಂದು ಭಾರತ ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸಿದೆ.

ಸಿಂಧೂ ನದಿ ನೀರು ಹಂಚಿಕೆ ಒಪ್ಪಂದದ ಬಗ್ಗೆ:

• ಹಿನ್ನೆಲೆ: 1947ರ ದೇಶ ವಿಭಜನೆಯು ಸಿಂಧೂ ನದಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಭಾರತ ಮತ್ತು ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ನಡುವೆ ಎರಡು ಭಾಗಗಳಾಗಿ ವಿಭಜಿಸಿತು.
• ಮಧ್ಯಸ್ಥಿಕೆ ವಹಿಸಿದ ಸಂಸ್ಥೆ: ವಿಶ್ವಬ್ಯಾಂಕ್
• ಸಹಿ ಹಾಕಿದ ವರ್ಷ: 1960ರಲ್ಲಿ ಭಾರತದ ಅಂದಿನ ಪ್ರಧಾನಿ ಜವಾಹರಲಾಲ್ ನೆಹರು ಮತ್ತು ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ಅಂದಿನ ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಆಯೂಬ್ ಖಾನ್ ಅವರು ಈ ಒಪ್ಪಂದಕ್ಕೆ ಸಹಿ ಹಾಕಿದರು.
• ಗಡಿಯಾಚೆಗಿನ ನದಿ: ಸಿಂಧೂ ನದಿಯು ಒಂದು ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ನದಿಯಾಗಿದ್ದು, ಇದು ಪಾಕಿಸ್ತಾನ (47%), ಭಾರತ (39%), ಟಿಬೆಟ್ (8%) ಮತ್ತು ಅಫ್ಘಾನಿಸ್ತಾನ (6%) ಮೂಲಕ ಹರಿಯುತ್ತದೆ. ಇದು ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ಅತ್ಯಂತ ಉದ್ದವಾದ ನದಿಯಾಗಿದೆ.
• ಗಮನಿಸಿ: ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಸಿಂಧೂ ನದಿಯ ಜಲಾನಯನ ಪ್ರದೇಶವು ಜಮ್ಮು ಮತ್ತು ಕಾಶ್ಮೀರ, ಹಿಮಾಚಲ ಪ್ರದೇಶ, ಪಂಜಾಬ್, ರಾಜಸ್ಥಾನ, ಹರಿಯಾಣ ಮತ್ತು ಚಂಡೀಗಢ ರಾಜ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಹರಡಿಕೊಂಡಿದೆ.

ಸಿಂಧೂ ನದಿಯ ಪ್ರಮುಖ ಉಪನದಿಗಳು: